Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 49:12

Διότι έτσι κάπου λέει και ο θεσπέσιος Παύλος: «Ιδού τώρα», λέει, «καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας». Ψάλλει δε και ο προφήτης Δαβίδ και λέει: «Αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο Κύριος, ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν». <Και σε έδωσα ως διαθήκη των εθνών, για να αποκαταστήσεις τη γη και να κληρονομήσουν έρημη κληρονομιά, λέγοντας σε όσους βρίσκονται στα δεσμά: Εξέλθετε· και σε όσους βρίσκονται στο σκοτάδι: Αποκαλυφθείτε. Και σε όλους τους δρόμους τους θα βοσκήσουν, και σε όλους τους δρόμους θα είναι η βοσκή τους. Δεν θα πεινάσουν ούτε θα διψάσουν, ούτε θα τους χτυπήσει ο καύσωνας ούτε ο ήλιος· αλλά εκείνος που τους ελεεί θα τους παρηγορήσει, και μέσα από πηγές υδάτων θα τους οδηγήσει. Και θα μεταβάλω κάθε όρος σε δρόμο, και κάθε μονοπάτι σε βοσκότοπο γι' αυτούς. Ιδού, αυτοί έρχονται από μακριά. Αυτοί από τον βορρά, και αυτοί από τη θάλασσα, και άλλοι από τη γη των Περσών.> Φάνηκε σωστό σε κάποιους από τους προηγούμενους εξηγητές να θέσουν ως αρχή του προκειμένου κεφαλαίου το εξής: Έτσι λέει ο Κύριος: Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα, και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα. Και λένε ότι αυτά έχουν ειπωθεί από τον Θεό και Πατέρα προς τον Σωτήρα όλων μας, τον Χριστό.

Διότι έτσι είναι γραμμένο: «Και θα αντλήσετε νερό με ευφροσύνη από τις πηγές του σωτηρίου». Το ότι δε κανένα από τα εξαίρετα κατορθώματα της αρετής δεν είναι ανηφορικό ή δύσβατο για όσους έχουν σωθεί δια του Χριστού, θα μπορούσε να το υποδηλώσει η φράση ότι κάθε όρος έχει μετατραπεί σε δρόμο. Διότι φαίνεται μεν κάπως να έχει εξαρθεί και υψωθεί, και να είναι απρόσιτο σε πολλούς το να γίνει κάποιος λαμπρός, όπως για παράδειγμα στην εγκράτεια, στη σωφροσύνη, στη μακροθυμία, στην ανεξικακία, στην πραότητα, στην αγάπη και στα υπόλοιπα· αλλά ο Σωτήρας κατέστησε κάθε δρόμο ομαλό και εύκολο στην πορεία για εμάς, ώστε και αυτό που φαίνεται ότι είναι δυσκολοπερπάτητο και δύσβατο να προσφέρεται καθαρισμένο από εμπόδια σε όσους θέλουν να βαδίσουν μέσω αυτού. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που ειπώθηκε σαφώς μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και όλα τα στραβά θα γίνουν ίσια, και η τραχιά γη θα γίνει ομαλοί δρόμοι». Και πάλι: «Ο δρόμος των ευσεβών έγινε ίσιος, και είναι προετοιμασμένος ο δρόμος των ευσεβών». Το ότι δε οι κληθέντες έγιναν αναρίθμητοι, και έχουν συγκεντρωθεί από κάθε μέρος της οικουμένης, το φανέρωσε λέγοντας: Ιδού, αυτοί έρχονται από μακριά, και αυτοί από τον βορρά και τη θάλασσα, και άλλοι από τη γη των Περσών. Διότι το «από μακριά» φαίνεται να υποδηλώνει τα νότια μέρη, ο «βορράς» τα βόρεια, και η «θάλασσα» τις χώρες προς τη δύση. Διότι έτσι ακριβώς τα μνημονεύει και ο Ψαλμωδός λέγοντας: «Τον βορρά και τη θάλασσα εσύ τα έκτισες». Και αυτοί από τη γη των Περσών θα μπορούσαν να είναι όσοι έχουν αλιευθεί πνευματικά από την ανατολή.

Γι' αυτό λοιπόν έχει λεχθεί προς αυτήν: «Σήκωσε τα μάτια σου γύρω και δες συγκεντρωμένα τα τέκνα σου.» «Ιδού, αυτοί έρχονται από μακριά, άλλοι από τον βορρά και τη θάλασσα, και άλλοι από τη γη των Περσών. Και θα πεις, λέει, μέσα στην καρδιά σου: Ποιος μου γέννησε αυτούς; Εγώ ήμουν άτεκνη και χήρα, αυτοί πού βρέθηκαν;» Και πάλι: «Πλάτυνε τον χώρο της σκηνής σου και των αυλαιών σου· στερέωσέ τα, μη φεισθείς· άπλωσε τα ακόμη προς τα δεξιά και προς τα αριστερά.» Διότι από κάθε έθνος, πόλη και χώρα υπήρξε συνάθροιση προς τον Χριστό, καθώς τα έθνη κλήθηκαν μέσω της πίστεως, έτσι ώστε αυτοί που επιστρέφουν να προσκαλούνται από την ανατολή και τον νότο, από τη δύση και τον βορρά, όντας πολύ περισσότεροι από εκείνους που κατάγονται εξ αίματος από τον Ισραήλ. Και ακριβώς αυτό προανήγγειλε ο προφήτης Ησαΐας, λέγοντας για την Εκκλησία και τη Συναγωγή των Ιουδαίων: «Ευφράνσου στείρα, εσύ που δεν γεννούσες· ξέσπασε σε χαρά και φώναξε εσύ που δεν δοκίμαζες πόνους τοκετού, διότι πολλά είναι τα τέκνα της εγκαταλελειμμένης, περισσότερα από τα τέκνα εκείνης που έχει τον άνδρα.» Διότι στείρα που δεν γεννά και έρημη, επιπλέον, αποκαλεί την Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη. Επειδή πράγματι ήταν άτεκνη και έρημη, δηλαδή χήρα, καθώς δεν είχε τον Λόγο που είναι ο σπορέας κάθε αγαθού.

«Ξέσπασε και φώναξε δυνατά εσύ που δεν δοκίμασες ωδίνες τοκετού· διότι τα τέκνα της έρημης είναι περισσότερα από εκείνης που έχει τον άνδρα». Το ίδιο διασαφήνιζε και ο ίδιος ο θεσπέσιος Δαβίδ, λέγοντας για τον Θεό: «Αυτός που εγκαθιστά τη στείρα στο σπίτι ως μητέρα που ευφραίνεται για τα τέκνα της». Είπε δε κάπου προς αυτήν και ο Δεσπότης των όλων και Θεός: «Σήκωσε γύρω σου τα μάτια σου και δες τους πάντες». Και πάλι: «Ιδού, αυτοί έρχονται από μακριά, αυτοί από τον βορρά, και αυτοί από τη θάλασσα, και άλλοι από τη γη των Περσών». Ελάτε λοιπόν, αν νομίζετε, ας εξετάσουμε πότε και πώς γέννησε η στείρα. Έτσι λοιπόν, μετά από εκείνους που γεννήθηκαν από τις υπηρέτριες, ο Ρουβήμ, ο πρωτότοκος του Ιακώβ, βρίσκει στον αγρό τους μανδραγόρες· και τους προσφέρει στη Λεία, τη δική του μητέρα. Εκείνη δε τους δίνει στη Ραχήλ που τους ζητούσε.

«Εκείνο που πεθαίνει ας πεθάνει, και εκείνο που χάνεται ας χαθεί, και από τα υπόλοιπα ας κατατρώγει το καθένα τις σάρκες του πλησίον του.» Για εμάς όμως ισχύει: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου, και με ακολουθούν, και εγώ τους δίνω ζωή αιώνια.» Είναι λοιπόν καλός ποιμένας, και σε όλα αυτός κατέχει τα πρωτεία. Ονομάστηκε όμως και πρόβατο, επειδή ακριβώς έγινε σαν εμάς. Και πράγματι, ο σοφός Ιωάννης τον υπέδειξε στα πλήθη των Ιουδαίων, λέγοντας: «Να ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου.» Διότι χιλιάδες σφάζονταν, σύμφωνα με τον τύπο του νόμου, αλλά κανένας δεν εξάλειψε την αμαρτία του κόσμου. «Διότι είναι αδύνατο το αίμα ταύρων και τράγων να αφαιρέσει αμαρτίες.» Την αμαρτία του κόσμου όμως εξάλειψε ο αμνός ο άμωμος, ο αληθινός, το άμωμο ιερήιο. Επομένως, λογίστηκε και ως πρόβατο μαζί με εμάς. Για τον λόγο αυτό θα μπορούσε να ονομαστεί και υιός της Εκκλησίας, ως πρωτότοκος ανάμεσα σε αδελφούς. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι και το όνομα Ιωσήφ ερμηνεύεται ως προσθήκη και αύξηση Θεού. Διότι το άγιο πλήθος των τέκνων της Εκκλησίας πάντοτε επιδίδεται σε αύξηση. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε έχει λεχθεί προς αυτήν: «Σήκωσε τα μάτια σου ολόγυρα, Σιών, και δες τους πάντες. Ιδού, συγκεντρώθηκαν και ήλθαν προς εσένα.» Και πάλι: «Ιδού, αυτοί έρχονται από μακριά, αυτοί από τον βορρά, και αυτοί από τη θάλασσα, και άλλοι από τη χώρα των Περσών.»

Με αυτά τα δεδομένα, ο παρών λόγος προς το θεοσεβές πολίτευμα, το οποίο παλαιότερα είχε συγκροτηθεί μεταξύ των Ιουδαίων, αλλά, αφού καταργήθηκε και τρόπον τινά υπέστη πτώση ανάμεσά τους, έχει μεταβιβαστεί στην εξ εθνών Εκκλησία, προφητεύει τα προαναφερθέντα. Το σε ποιους, βέβαια, ευαγγελίζεται όλα αυτά, το αποσαφηνίζει αμέσως μετά λέγοντας: «Ιδού αυτοί θα έλθουν από μακριά, αυτοί από τον βορρά και τη θάλασσα, και άλλοι από τη γη των Περσών», υποδηλώνοντας εδώ τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα της γης: το ένα μέσω της φράσης: «Ιδού αυτοί θα έλθουν από μακριά», ή, σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές: «Ιδού αυτοί θα έλθουν από μακρόθεν», αποσιωπώντας την ονομασία της χώρας, ενώ τα υπόλοιπα τρία παρουσιάζονται με όσα ακολουθούν· διότι σημαίνει σαφώς τον «βορρά» και τη δύση και την ανατολή λέγοντας: «Αυτοί από τον βορρά και τη θάλασσα, και άλλοι από τη γη των Περσών». Αν λοιπόν άλλοι έρχονται «από τον βορρά», και άλλοι «από τη θάλασσα», δηλαδή από τα δυτικά μέρη, και «άλλοι από τη γη των Περσών», με την οποία σημαίνονται τα ανατολικά μέρη, είναι επακόλουθο ότι και οι πρώτοι, για τους οποίους ελέχθη ότι προέρχονται από γη «μακρινή», πρέπει να νοηθούν ως οι προερχόμενοι από τον νότο, επειδή η νότια γη, η οποία κείται στα μεσημβρινά μέρη του σύμπαντος, είναι άγνωστη στους ανθρώπους. Εύλογα, συνεπώς, ανέφερε ότι αυτοί «θα έλθουν από μακριά»· πλην όμως, ο λόγος προφητεύει ότι από παντού, από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, «θα έλθουν» προς τον Θεό και θα λάβουν τις επαγγελίες που προλέχθηκαν.

Το ποιους 〈όλους〉 δεν τους κατονόμασε, επειδή είχε ήδη προλάβει να διδάξει ποιοι ήταν και από πού προέρχονταν αυτοί, όταν έλεγε: «Ιδού, αυτοί θα έρθουν από μακριά, αυτοί από τον βορρά και τη θάλασσα, και άλλοι από τη γη των Περσών». Αυτοί 〈όλοι〉, λέει, 〈συγκεντρώθηκαν και ήρθαν προς εσένα· ζω εγώ, λέει ο Κύριος, ότι όλους αυτούς θα τους φορέσεις σαν στολίδι και θα τους βάλεις πάνω σου σαν στολίδι νύφης〉· ⌜με τις κόσμιες λοιπόν ψυχές που διαπρέπουν σε αυτήν, η 〈νύμφη〉 του Κυρίου, δηλαδή η Εκκλησία, σεμνύνεται, καθώς λαμπρύνεται και καλλωπίζεται με το πλήθος των αρετών και των χαρισμάτων που της χορηγούνται από το Άγιο Πνεύμα.⌝ Έπειτα λέει: 〈Και τα έρημά σου και τα κατεστραμμένα και τα γκρεμισμένα τώρα θα γίνουν στενά από εκείνους που σε κατοικούν〉· διότι, αντί για τους αποβλήτους ⌜του λαού της περιτομής, εισήχθη στη θέση τους το μεγάλο πλήθος της Εκκλησίας σε όλη την οικουμένη από όλα τα έθνη.⌝ Αλλά αυτοί μεν υιοθετήθηκαν, 〈θα απομακρυνθούν〉 όμως, λέει, 〈από εσένα εκείνοι που σε καταπίνουν〉. Τέτοιοι ήταν παλαιότερα εκείνοι που είχαν μεγάλη δύναμη στον λαό της περιτομής, οι ψευδοπροφήτες και οι Φαρισαίοι και οι Σαδδουκαίοι, και εκείνοι για τους οποίους λεγόταν: «αυτοί που καταπίνουν τον λαό με όλο τους το στόμα», τους οποίους προλέγει ότι θα εκδιωχθούν και 〈θα απομακρυνθούν〉 από την καινή και νέα πόλη του Θεού, και προφητεύει ότι τόσο μεγάλο θα είναι το πλήθος αυτών που θα προσέρχονται στην εν λόγω πόλη, ώστε να χρειάζονται ευρύτερες και μεγαλύτερες οικοδομές.

Αφού ο προφητικός λόγος διεξήλθε τις ασέβειες του ιουδαϊκού λαού εναντίον του Σωτήρα, και μετά από όλες τις εναντίον τους κατηγορίες, έχοντας προαναγγείλει μέσα από τα προηγούμενα ότι ο ίδιος ο Θεός θα γίνει εχθρός τους, μεταβαίνει πάλι στην κλήση των εθνών, με την οποία συνδέει την παρουσία του Χριστού· διότι ήταν φυσικό επακόλουθο, μαζί με την προφητεία για τον Χριστό, να συμπεριληφθεί και η χάρη που παρασχέθηκε στα έθνη μέσω αυτού. Λέει λοιπόν ξεκινώντας: «και θα φοβηθούν αυτοί από τη δύση το όνομα του Κυρίου»· «αρχή δε σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου». Προφητεύει, λοιπόν, ότι δεν θα μεταλάβει ο Ισραήλ από αυτή τη σοφία, αλλά εκείνοι «από τη δύση», δηλαδή όσοι έλαχε να κατοικούν στα δυτικά μέρη, «και εκείνοι από την ανατολή του ηλίου». Ομοίως και αυτοί «θα φοβηθούν το ένδοξο όνομα». Και πιο πάνω, εξάλλου, ελέγετο: «Ιδού, αυτοί θα έρθουν από μακριά, αυτοί από τη δύση και αυτοί από τον βορρά, και άλλοι από τη γη των Περσών. Ευφραίνεσθε, ουρανοί». Σχετικά δε με αυτούς που «φοβούνται τον Κύριο» έχουν ειπωθεί πολλά, όπως: «Μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο», και: «Δεν υπάρχει υστέρημα σε εκείνους που τον φοβούνται», και: «Ο φόβος του Κυρίου είναι παιδεία και σοφία», και: «Ο φόβος του Κυρίου προσθέτει ημέρες». Όλα αυτά, λοιπόν, τα ευαγγελίζεται ο προφήτης στα έθνη λέγοντας: «Και θα φοβηθούν αυτοί από τη δύση το όνομα του Κυρίου και εκείνοι από την ανατολή του ηλίου το ένδοξο όνομα».

και σε έδωσα ως διαθήκη των εθνών, για να ανορθώσεις τη γη και να δώσεις ως ιδιοκτησία τις έρημες κληρονομιές, λέγοντας στους δεσμώτες: Βγείτε έξω· και σε όσους βρίσκονται στο σκοτάδι να φανερωθούν. Και σε όλους τους δρόμους τους θα βοσκήσουν, και σε όλα τα μονοπάτια θα είναι η βοσκή τους· δεν θα πεινάσουν ούτε θα διψάσουν, ούτε θα τους χτυπήσει ο καύσωνας ούτε ο ήλιος, αλλά εκείνος που τους ελεεί θα τους παρηγορήσει και θα τους οδηγήσει σε πηγές υδάτων· και θα μετατρέψω κάθε βουνό σε δρόμο... Ιδού, αυτοί θα έρθουν από μακριά, αυτοί από τον βορρά και αυτοί από τη θάλασσα, και άλλοι από τη γη των Περσών.