Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 49:13

«Ας ξεσπάσουν τα όρη σε ευφροσύνη, διότι ελέησε ο Θεός τον λαό του, και παρηγόρησε τους ταπεινούς του λαού του.» Συγκαλεί σε μία χορεία ουρανό και γη, και τους προτρέπει θερμά να τελέσουν εορτή για εκείνους που έχουν σωθεί από αυτόν. Και ως ουρανοί θα μπορούσαν να νοηθούν, όχι αυτό καθαυτό το στοιχείο, αλλά όσοι διαμένουν στις άνω μονές και έχουν ως πλούσιο κατάλυμά τους τον ουρανό, δηλαδή οι άγιες Δυνάμεις, οι Αρχές, οι Θρόνοι, οι Εξουσίες, και τα ακόμη ανώτερα Σεραφείμ. Και ως γη αντιστοίχως νοούνται όσοι ανάμεσά τους προσδοκούν ότι θα πραγματοποιηθεί η επιφάνειά του, και γνωρίζουν ότι θα παραστεί για τη λύτρωση εκείνων που προέρχονται από τον Ισραήλ, καθώς και όλων των εθνών που βρίσκονται σε όλη τη γη. Όπως ακριβώς, βέβαια, και ο δίκαιος Συμεών, έχοντας τον Ιησού ως μικρό ακόμη βρέφος στις αγκαλιές του, δοξολογούσε τον Θεό λέγοντας τα εξής: «Νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα, κατά το ρήμα σου εν ειρήνη, ότι είδον οι οφθαλμοί μου το σωτήριόν σου, ο ητοίμασας κατά πρόσωπον πάντων των εθνών», και τα λοιπά.

Ίσως πάλι πρέπει να εννοήσουμε και τους ίδιους τους σεσωσμένους, οι οποίοι τελούν τη γιορτή μεταξύ τους και στεφανώνουν τον Λυτρωτή με τις πρέπουσες δοξολογίες. Ως όρη δε που ξεσπούν σε ευφροσύνη πρέπει να θεωρηθούν, όπως ακριβώς είπα προηγουμένως, οι λογικές δυνάμεις που έχουν ανυψωθεί ψηλά κατά την αρετή, δηλαδή οι ιερουργοί των ευαγγελικών κηρυγμάτων, οι οποίοι κηρύττουν τον Χριστό και γεμίζουν τη γη με νοητή ευφροσύνη. Διότι αναγγέλλουν ότι ο Θεός ελέησε τον λαό του και παρηγόρησε τους ταπεινούς του λαού του.

Πρόσεξε όμως την ακρίβεια των λόγων του προφήτη: «Διότι τους ταπεινούς του λαού του», λέει, «παρηγόρησε». Και ταπεινούς λέμε εκείνους που έχουν υποτάξει με προθυμία τον αυχένα τους στον Χριστό, και δεν ατίμασαν τον ζυγό της βασιλείας Του, ακριβώς επειδή αποδέχθηκαν την πίστη, και έχουν ετοιμαστεί να Τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια και να του προσφέρουν λατρεία. Αντίθετα, εκείνοι που δεν αποδέχθηκαν την πίστη, δεν είναι ταπεινοί, αλλά υψώνουν το κέρας τους, και μιλούν άδικα εναντίον Του και ενάντια στα ιερά Του προστάγματα, σηκώνοντας υπεροπτικά τον αυχένα της διάνοιάς τους. Αυτοί δεν αξιώθηκαν την πνευματική παράκληση. Διότι δεν ήταν άξιοι. Εξάλλου, «ποια μερίδα έχουν οι πιστοί με τους απίστους», σύμφωνα με ό,τι έχει γραφτεί; <Διότι είπε η Σιών, Εγκατέλειψέ με ο Κύριος, και ο Κύριος με ξέχασε. Μήπως θα ξεχάσει η μητέρα το παιδί της, ώστε να μην ελεήσει τα σπλάχνα της κοιλιάς της; Και αν ακόμη ξεχάσει αυτά μια γυναίκα, εγώ όμως δεν θα σε ξεχάσω.> Διότι ο Σωτήρας των όλων, ο Κύριος, προσέφερε τη χάρη της πίστεως πρώτα στα τέκνα της Σιών, δηλαδή στους εξ αίματος Ισραηλίτες, και με αμέτρητους τρόπους τους προέτρεπε, λέγοντας να αδράξουν τον καιρό, κατά τον οποίο θα μπορούσαν, εάν πίστευαν σε Αυτόν, να γίνουν πλούσιοι στις δωρεές που είχαν υποσχεθεί στους πατέρες.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Γ' ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΩΤΙΖΟΜΕΝΟΥΣ. Εκφωνηθείσα στα Ιεροσόλυμα, ΠΕΡΙ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ. Και ανάγνωσμα από την προς Ρωμαίους Επιστολή: Ή αγνοείτε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Ιησού Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του; Συνταφήκαμε, λοιπόν, μαζί του διά του βαπτίσματος (στον θάνατο), και τα εξής. Ας ευφραίνονται οι ουρανοί και ας αγάλλεται η γη για εκείνους που πρόκειται να ραντιστούν με ύσσωπο, και να καθαριστούν με τον νοητό ύσσωπο, και με τη δύναμη Εκείνου που κατά το πάθος Του ποτίστηκε με ύσσωπο και κάλαμο. Και οι μεν ουράνιες δυνάμεις ας χαίρονται· οι δε ψυχές που πρόκειται να ενωθούν με τον νοητό νυμφίο, ας προετοιμάζονται.

Είθε να λεχθεί και για εσάς τώρα: ευφρανθείτε ουρανοί και ας αγαλλιάσει η γη, και τα εξής, διότι ο Θεός ελέησε τον λαό του, και παρηγόρησε τους ταπεινούς του λαού του. Αυτά δε θα γίνουν εξαιτίας της φιλανθρωπίας του Θεού, ο οποίος σας λέει: ιδού, θα εξαλείψω σαν σύννεφο τις ανομίες σου και σαν σκοτάδι τις αμαρτίες σου. Εσείς δε, αφού αξιωθήκατε το όνομα των πιστών (για τους οποίους έχει γραφτεί: σε όσους με υπηρετούν θα δοθεί ένα νέο όνομα, το οποίο θα είναι ευλογημένο πάνω στη γη), θα πείτε με ευφροσύνη: Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος μας ευλόγησε με κάθε πνευματική ευλογία στα επουράνια εν Χριστώ, στον οποίο έχουμε την απολύτρωση δια του αίματός του, την άφεση των αμαρτημάτων σύμφωνα με τον πλούτο της χάριτός του την οποία περίσσεψε σε εμάς, και τα εξής. Και πάλι: ο Θεός όμως, όντας πλούσιος σε έλεος, εξαιτίας της πολλής του αγάπης με την οποία μας αγάπησε ενώ ήμασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων, μας ζωοποίησε μαζί με τον Χριστό, και τα εξής.

Έπειτα, για την κοινή σωτηρία όλων των ανθρώπων αναφωνεί: «ευφραίνεσθε, ουρανοί»· διότι «χαρά γίνεται στον ουρανό έστω και για έναν αμαρτωλό που μετανοεί», «και ας αγαλλιάσει» λέει «η γη», σαν μητέρα που χαίρεται για τους γιους της που σώζονται. Αντί δε του: «ας ξεσπάσουν τα όρη σε ευφροσύνη», ο Σύμμαχος είπε: «θα γίνουν ιλαρά τα όρη για όλα αυτά», ενώ ο Ακύλας και ο Θεοδοτίων είπαν: «κελαδήστε, όρη, αίνο»· επομένως, προστάζονται και τα «όρη», σαν να είναι λογικά όντα, να χαίρονται και να «αγαλλιούν» για τη σωτηρία των ανθρώπων. Ως «όρη» θα μπορούσαν να νοηθούν οι ψυχές που ζουν ακόμη στη γη, αλλά έχουν υψωθεί υπερβολικά προς τα άνω μέσω της κατόρθωσης των αρετών, ή ακόμη και οι θείες και ουράνιες δυνάμεις, στις οποίες παραγγέλλεται να «ευφραίνονται», επειδή «ελέησε ο Θεός τον λαό Του και παρηγόρησε τους ταπεινούς του λαού Του». Και ποιοι ήταν αυτοί, παρά εκείνοι που προαναφέρθηκαν, δηλαδή εκείνοι που έχουν ανακληθεί από τα τέσσερα σημεία όλης της γης; Αφού λοιπόν προείπε για την κλήση των εθνών τα όσα δηλώθηκαν ως αναφερόμενα σε νησιά και έθνη, ακολούθως μέσω των παρόντων λόγων πρόσθεσε, ότι, ακόμη κι αν έχει καθαιρεθεί η «Σιών» των Ιουδαίων, δηλαδή το θεοσεβές πολίτευμα που είχε συσταθεί παλαιότερα σε αυτούς, ας μη λέει όμως: «Με εγκατέλειψε ο Κύριος, και ο Θεός με ξέχασε»· διότι δεν είναι δυνατόν ο Θεός να λησμονήσει το θεοσεβές πολίτευμα μεταξύ των ανθρώπων.

Αφού ο προφητικός λόγος διεξήλθε τις ασέβειες του ιουδαϊκού λαού εναντίον του Σωτήρα, και μετά από όλες τις εναντίον τους κατηγορίες, έχοντας προαναγγείλει μέσα από τα προηγούμενα ότι ο ίδιος ο Θεός θα γίνει εχθρός τους, μεταβαίνει πάλι στην κλήση των εθνών, με την οποία συνδέει την παρουσία του Χριστού· διότι ήταν φυσικό επακόλουθο, μαζί με την προφητεία για τον Χριστό, να συμπεριληφθεί και η χάρη που παρασχέθηκε στα έθνη μέσω αυτού. Λέει λοιπόν ξεκινώντας: «και θα φοβηθούν αυτοί από τη δύση το όνομα του Κυρίου»· «αρχή δε σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου». Προφητεύει, λοιπόν, ότι δεν θα μεταλάβει ο Ισραήλ από αυτή τη σοφία, αλλά εκείνοι «από τη δύση», δηλαδή όσοι έλαχε να κατοικούν στα δυτικά μέρη, «και εκείνοι από την ανατολή του ηλίου». Ομοίως και αυτοί «θα φοβηθούν το ένδοξο όνομα». Και πιο πάνω, εξάλλου, ελέγετο: «Ιδού, αυτοί θα έρθουν από μακριά, αυτοί από τη δύση και αυτοί από τον βορρά, και άλλοι από τη γη των Περσών. Ευφραίνεσθε, ουρανοί». Σχετικά δε με αυτούς που «φοβούνται τον Κύριο» έχουν ειπωθεί πολλά, όπως: «Μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο», και: «Δεν υπάρχει υστέρημα σε εκείνους που τον φοβούνται», και: «Ο φόβος του Κυρίου είναι παιδεία και σοφία», και: «Ο φόβος του Κυρίου προσθέτει ημέρες». Όλα αυτά, λοιπόν, τα ευαγγελίζεται ο προφήτης στα έθνη λέγοντας: «Και θα φοβηθούν αυτοί από τη δύση το όνομα του Κυρίου και εκείνοι από την ανατολή του ηλίου το ένδοξο όνομα».

Έτσι λέει ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ που σε λύτρωσε: «Αγιάστε εκείνον που περιφρονεί την ψυχή του, εκείνον που βδελύσσονται τα έθνη, των δούλων των αρχόντων· βασιλιάδες θα τον δουν, και θα σηκωθούν άρχοντες, και θα τον προσκυνήσουν», και τα εξής. Στα οποία προσθέτει: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα, και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα, και σε έδωσα ως διαθήκη των εθνών, για να ανορθώσεις τη γη και να κληρονομήσεις έρημες κληρονομιές, λέγοντας σε αυτούς που βρίσκονται στα δεσμά: "Βγείτε", και σε αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι: "Φανερωθείτε". Και σε όλους τους δρόμους θα βοσκήσουν, και σε όλα τα μονοπάτια θα βρίσκεται η βοσκή τους. Δεν θα πεινάσουν ούτε θα διψάσουν, ούτε θα τους χτυπήσει ο καύσωνας ούτε ο ήλιος, αλλά αυτός που τους ελεεί θα τους παρηγορήσει, και μέσα από πηγές υδάτων θα τους οδηγήσει. Και θα μετατρέψω κάθε βουνό σε δρόμο και κάθε μονοπάτι σε βοσκή γι' αυτούς. Ιδού, αυτοί θα έρθουν από μακριά, αυτοί από τον βορρά και τη θάλασσα, και άλλοι από τη γη των Περσών. Ευφρανθείτε ουρανοί και ας αγαλλιάσει η γη. Ας ξεσπάσουν τα βουνά σε ευφροσύνη, διότι ο Κύριος ελέησε τον λαό του, και παρηγόρησε τους ταπεινούς του λαού του». 〈κγ΄. Του ιδίου〉. «Προσέξτε με τα αυτιά σας και ακολουθήστε τους δρόμους μου· εισακούστε με, και η ψυχή σας θα ζήσει μέσα σε αγαθά, και θα συνάψω μαζί σας αιώνια διαθήκη, τα όσια του Δαβίδ τα πιστά. Ιδού, τον έχω δώσει ως μάρτυρα στα έθνη, άρχοντα και προστάζοντα στα έθνη».

ΙΕ΄. Βρίσκω μόνο μία φωνή, ένα άσμα, που να είναι κάπως άξιο των παρόντων γεγονότων, την οποία αναφώνησε πριν από εμάς ο Ησαΐας, η οποία ταιριάζει απόλυτα στη σημερινή περίσταση και είναι εφάμιλλη με το μέγεθος της ευεργεσίας: «Ας ευφραίνεται ο ουρανός από πάνω, και τα σύννεφα ας ρανίσουν δικαιοσύνη· ας ξεσπάσουν τα όρη σε ευφροσύνη, και οι βουνοί σε αγαλλίαση»· επειδή και ολόκληρη η κτίση, και οι ουράνιες δυνάμεις, συμμερίζονται την αίσθηση τέτοιων γεγονότων, όπως τουλάχιστον εγώ φρονώ. Διότι η κτίση δεν συστενάζει μόνο ούτε συνωδίνει υποδουλωμένη στη φθορά, εννοώ σε όσα γεννιούνται και φθείρονται εδώ κάτω, εναγωνίως προσμένοντας το τέλος αυτών και την αποκάλυψη, για να τύχει και η ίδια τότε της προσδοκώμενης ελευθερίας, καθώς τώρα είναι παρά τη θέλησή της προσδεδεμένη σε αυτά εξαιτίας της δυνάμεως Εκείνου που τη δημιούργησε, αλλά επιπλέον συνδοξάζει και συναγάλλεται μαζί με τα τέκνα του Θεού που ευφραίνονται.

ΙΣΤ΄. Γι' αυτό λοιπόν, επειδή δεν πρόκειται να παραλείψω τα θεία λόγια καθώς ερμηνεύω τη θεία δύναμη, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο η Εκκλησία, που χθες και προχθές φαινόταν χήρα και δίχως νυμφίο, καθώς και καθένας που μέχρι τώρα βρισκόταν συρρικνωμένος από τον φθονερό και θλιβερό χειμώνα της ασέβειας· διότι ο Κύριος ελέησε τον λαό του και δεν εγκατέλειψε την κληρονομία του· διότι έκανε θαυμαστά έργα, εκπληρώνοντας βουλή αρχαία και αληθινή· η οποία ήταν να ευαρεστείται σε εκείνους που τον φοβούνται και σε όσους ελπίζουν στο έλεός του· διότι συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς· διότι εξαιτίας των ανομιών μας ταπεινωθήκαμε, αλλά ανακληθήκαμε, και, αφού συντρίφθηκε η παγίδα, ελευθερωθήκαμε με τη χάρη του Θεού, ο οποίος μας κάλεσε και παρηγορεί τους ταπεινούς στην καρδιά.

Ευφραίνεστε ουρανοί, και ας αγαλλιάσει η γη, ας ξεσπάσουν τα όρη σε ευφροσύνη, διότι ελέησε ο Θεός τον λαό του, και τους ταπεινούς του λαού του παρηγόρησε ... μήπως θα ξεχάσει η μητέρα το παιδί της ... και αν ακόμη μια γυναίκα τα ξεχάσει αυτά, εγώ όμως δεν θα σε ξεχάσω, είπε ο Κύριος. Ιδού, πάνω στα χέρια μου ζωγράφισα τα τείχη σου, και ενώπιόν μου βρίσκεσαι διαπαντός, και γρήγορα θα ανοικοδομηθείς από εκείνους που σε γκρέμισαν, και εκείνοι που σε ερήμωσαν θα φύγουν από σένα. Σήκωσε ολόγυρα τα μάτια σου και δες τους πάντες ... Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, ότι όλους αυτούς θα τους φορέσεις σαν στολίδι ... ... και θα απομακρυνθούν από εσένα εκείνοι που σε καταβροχθίζουν. Διότι θα πουν στα αυτιά σου οι γιοι σου ... και θα πεις μέσα στην καρδιά σου: Ποιος μου τους γέννησε αυτούς; Εγώ ήμουν άτεκνη και χήρα, αυτούς δε ποιος μου τους ανέθρεψε; ... Έτσι λέγει ο Κύριος: Ιδού, υψώνω στα έθνη το χέρι μου, και στα νησιά θα υψώσω το λάβαρό μου, και θα φέρουν τους γιους σου στην αγκαλιά τους, και τις κόρες σου θα τις σηκώσουν στους ώμους, και βασιλείς θα γίνουν παιδαγωγοί σου, και οι αρχόντισσες τροφοί σου· με το πρόσωπο στη γη θα σε προσκυνήσουν, και το χώμα των ποδιών σου θα γλείψουν, και θα γνωρίσεις ότι εγώ είμαι ο Κύριος, και δεν θα ντροπιαστείς. Μήπως θα πάρει κανείς λάφυρα από γίγαντα; Και εάν κάποιος αιχμαλωτίσει αδίκως, θα σωθεί;

Έπειτα ο Ησαΐας, το χελιδόνι της Εκκλησίας, αναφωνεί με δυνατή φωνή: Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή. Ευφρανθείτε οι ουρανοί, και ας αγαλλιάσει η γη, διότι ο Θεός ελέησε τον λαό του. Πορεύσου, λαέ μου, στο ακροατήριο, ακούστε τι προστάζει ο Κύριος δια του στόματός μου: Πείτε, αδελφοί, σε αυτούς που σας μισούν και σας βδελύσσονται, ώστε να δοξαστεί το όνομα του Κυρίου. Έπειτα ο διάδοχος του Ησαΐα, ο Παύλος, η λύρα του Αγίου Πνεύματος, ο τέττιγας της Εκκλησίας, το κατοικητήριο του Χριστού, υψούμενος στον άμβωνα αναφωνεί με λαμπρή φωνή και με παρρησία: Το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε για εμάς. Ο οποίος έγινε για εμάς σοφία προερχόμενη από τον Θεό, δικαιοσύνη και αγιασμός και απολύτρωση.

Αυτό έπραξαν και οι τρεις παίδες, οι οποίοι, όταν βρίσκονταν μέσα στην κάμινο, κάλεσαν ολόκληρη την κτίση για να δοξολογήσει την ευεργεσία που έλαβαν και για να αναπέμψει ύμνους προς τον Θεό. Το ίδιο πράττει και αυτός εδώ, προσκαλώντας και τους δύο κόσμους, τον άνω και τον κάτω, τον αισθητό και τον νοητό. Αυτό κάνει και ο προφήτης Ησαΐας, όπως όταν λέει: «Ας ευφραίνονται οι ουρανοί και ας αγάλλεται η γη, διότι ο Θεός ελέησε τον λαό του». Αλλά και αυτός ο ίδιος πάλι, όταν λέει: «Κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο, του οίκου του Ιακώβ από λαό βάρβαρο, τα όρη σκίρτησαν σαν κριάρια, και οι λόφοι σαν αρνιά προβάτων».

Σήμερα ο ουρανός αγαλλιάζει άνωθεν, και η γη συναγαλλιάζει με τις ουράνιες δυνάμεις και συνευφραίνονται, και τα όρη σταλάζουν γλυκασμό και τα βουνά ευφροσύνη, διότι ο Θεός ελέησε τον κόσμο του λόγω της πολλής του αγαθότητας.

Άγιος, άγιος, άγιος. Ευφράνθηκε ο ουρανός άνωθεν, μαζί με τον ιεροφωνότατο Ησαΐα ας αναβοήσουμε, αν και είναι τολμηρό, ότι ελέησε ο Θεός τον λαό του διά μέσου σου. Γέμισε λοιπόν ολόκληρη η βασιλεία σου από χαρά και αγαλλίαση, διότι αφαιρέθηκε ο άνομος ζυγός που βρισκόταν πάνω της και η ράβδος της τέτοιας κυριαρχίας πάνω στον τράχηλο. Ποιος άκουσε τέτοια πράγματα; Εμπρός, πείτε μου, άνδρες. Και ποιος είδε σε άλλη βασιλεία τέτοιο και τόσο μεγάλο κατόρθωμα; Επαινέστε την όλοι οι λαοί. Μεγαλύνετέ την μαζί με εμάς, άρχοντες και αρχόμενοι, ιερείς και μοναχοί και ολόκληρο το χριστιανικό γένος. Διότι δεν είναι θαυμαστό μόνο το γεγονός ότι έγινε η άφεση τόσων ταλάντων χρυσού, αν και είναι αξεπέραστο, αλλά το ότι συνάμα αποκόπηκε με τον πιο όσιο τρόπο και ένας πολλαπλάσιος πόρος αδικίας σε αυτή την υπόθεση. Αφαιρέθηκε από τη μέση ο στραγγαλισμός των βίαιων και ψυχοφθόρων απαιτήσεων, που είχε διαφύγει της προσοχής όλων των προκατόχων σου, αν και ορισμένοι είχαν βασιλεύσει με ευσέβεια. διότι αυτό είχε φυλαχθεί για εσένα. Έπαυσε η επιβολή όρκων, η πολυορκία, ή μάλλον η ψευδορκία τόσο από την πλευρά εκείνων που απαιτούν όσο και εκείνων από τους οποίους απαιτούνται, όπου και οι δύο εξαιτίας αυτού του γεγονότος χάνονταν, ο μεν προσπαθώντας να αποκρύψει ό,τι μπορούσε, ο δε καταφεύγοντας σε συνεχείς όρκους για να αποσπάσει περισσότερα.