Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 49:14

Πρόσεξε όμως την ακρίβεια των λόγων του προφήτη: «Διότι τους ταπεινούς του λαού του», λέει, «παρηγόρησε». Και ταπεινούς λέμε εκείνους που έχουν υποτάξει με προθυμία τον αυχένα τους στον Χριστό, και δεν ατίμασαν τον ζυγό της βασιλείας Του, ακριβώς επειδή αποδέχθηκαν την πίστη, και έχουν ετοιμαστεί να Τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια και να του προσφέρουν λατρεία. Αντίθετα, εκείνοι που δεν αποδέχθηκαν την πίστη, δεν είναι ταπεινοί, αλλά υψώνουν το κέρας τους, και μιλούν άδικα εναντίον Του και ενάντια στα ιερά Του προστάγματα, σηκώνοντας υπεροπτικά τον αυχένα της διάνοιάς τους. Αυτοί δεν αξιώθηκαν την πνευματική παράκληση. Διότι δεν ήταν άξιοι. Εξάλλου, «ποια μερίδα έχουν οι πιστοί με τους απίστους», σύμφωνα με ό,τι έχει γραφτεί; <Διότι είπε η Σιών, Εγκατέλειψέ με ο Κύριος, και ο Κύριος με ξέχασε. Μήπως θα ξεχάσει η μητέρα το παιδί της, ώστε να μην ελεήσει τα σπλάχνα της κοιλιάς της; Και αν ακόμη ξεχάσει αυτά μια γυναίκα, εγώ όμως δεν θα σε ξεχάσω.> Διότι ο Σωτήρας των όλων, ο Κύριος, προσέφερε τη χάρη της πίστεως πρώτα στα τέκνα της Σιών, δηλαδή στους εξ αίματος Ισραηλίτες, και με αμέτρητους τρόπους τους προέτρεπε, λέγοντας να αδράξουν τον καιρό, κατά τον οποίο θα μπορούσαν, εάν πίστευαν σε Αυτόν, να γίνουν πλούσιοι στις δωρεές που είχαν υποσχεθεί στους πατέρες.

Γι' αυτόν τον λόγο, και επειδή της είχαν απομείνει ελάχιστα τέκνα. Διότι είπε, αναφέρει, ότι: Με εγκατέλειψε ο Κύριος, και ο Κύριος με ξέχασε. Και τι απαντά σε αυτά ο Θεός; Αποδεικνύει την αγάπη Του προς τους ανθρώπους ασύγκριτη, και ο Θεός υπόσχεται στη νοητή Σιών τα αγαθά που προέρχονται από τους οικτιρμούς Του, και προσπαθεί να τη διαβεβαιώσει πως ποτέ δεν θα ξεχνούσε τα δικά Του κτίσματα. Διότι όπως μια γυναίκα που έχει γεννήσει δεν θα ξεχνούσε τα δικά της παιδιά, έχοντας τον νόμο της φύσης ως εγγυητή της ύψιστης αγάπης, δηλαδή της μητρικής στοργής· έτσι ούτε και εγώ, λέει, θα ξεχνούσα τους δικούς μου. Ακόμη και αν τα έργα του Θεού υπερβαίνουν κατά πολύ τη στοργή των μητέρων. Διότι για εκείνες δεν είναι καθόλου απίθανο το να μπορέσουν να πέσουν στη λήθη. Όμως δεν είναι θεμιτό να πάθω εγώ αυτό. Επομένως, ο μεν λόγος προέρχεται τρόπον τινά από την επίγεια Σιών, δηλαδή τη μητέρα των Ιουδαίων που υπέστη την ατεκνία, ή μάλλον την ολιγοτεκνία· η δε υπόσχεση απευθύνεται προς τη νοητή Σιών, στην οποία και ο πάνσοφος Παύλος λέει ότι έχουν προσέλθει όσοι πίστεψαν· ώστε να εννοήσεις την Εκκλησία, που έχει συγκεντρωθεί από τα έθνη και τους Ιουδαίους, η οποία φέρει τον τύπο της άνω, την οποία και ο πάνσοφος Παύλος μνημονεύει λέγοντας: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα όλων ημών». Διότι είναι πόλη του ζώντος Θεού, και τροφός των πρωτοτόκων, και μητέρα των αγίων που έχουν απογραφεί στους ουρανούς, την οποία ποτέ δεν θα ξεχνούσε ο Χριστός.

Σε πολλά σημεία η Ιερά Γραφή ονομάζει χέρια του Θεού τις δραστικές Του δυνάμεις, δια των οποίων έφερε τα πάντα στην ύπαρξη, όπως και όταν ενεργεί κάτι σύμφωνα με το θέλημά Του· όπως για παράδειγμα, διατρανώνοντας την έλευση κάθε ανθρώπου στην ύπαρξη, λέγει ο Υμνωδός: «Τα χέρια σου με έπλασαν και με δημιούργησαν», και πάλι: «Διότι δική Του είναι η θάλασσα, και Αυτός την έφτιαξε, και την ξηρά τα χέρια Του την έπλασαν». Και πάλι: «Και εσύ, Κύριε, εξ αρχής θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί». Έπειτα, πώς θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι πάνω στις δραστικές δυνάμεις του Θεού έχουν γραφτεί, σαν σε πίνακα, τα τείχη της Σιών που νοείται εδώ; Ή και για ποια ακριβώς τείχη κάνει μνεία ο λόγος; Τι λοιπόν λέμε; Τίποτα δεν θα εμπόδιζε, όπως τουλάχιστον νομίζω, τον μαθητή του Χριστού να εφαρμόσει ένα τέτοιο νόημα στα προκείμενα. Η Σιών κατηγορούσε τον Κύριο ότι την είχε ξεχάσει. Αλλά το ότι αυτό δεν είναι αληθές, προσπαθεί να το αποδείξει ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, με αφετηρία την ενανθρώπησή Του, και όσα υπέμεινε για εμάς, αφού έγινε όμοιος με εμάς. Διότι, αν και μπορούσε να υπάρχει με τη μορφή και την ισότητα του Πατρός, δεν θεώρησε τούτο αρπαγμό, αλλά μάλλον συγκατέβηκε στην κένωση. Έλαβε μορφή δούλου και έγινε υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού. Διότι κρεμάστηκε πάνω στο ξύλο, αφού καρφώθηκαν τα χέρια Του.

Έπειτα, για την κοινή σωτηρία όλων των ανθρώπων αναφωνεί: «ευφραίνεσθε, ουρανοί»· διότι «χαρά γίνεται στον ουρανό έστω και για έναν αμαρτωλό που μετανοεί», «και ας αγαλλιάσει» λέει «η γη», σαν μητέρα που χαίρεται για τους γιους της που σώζονται. Αντί δε του: «ας ξεσπάσουν τα όρη σε ευφροσύνη», ο Σύμμαχος είπε: «θα γίνουν ιλαρά τα όρη για όλα αυτά», ενώ ο Ακύλας και ο Θεοδοτίων είπαν: «κελαδήστε, όρη, αίνο»· επομένως, προστάζονται και τα «όρη», σαν να είναι λογικά όντα, να χαίρονται και να «αγαλλιούν» για τη σωτηρία των ανθρώπων. Ως «όρη» θα μπορούσαν να νοηθούν οι ψυχές που ζουν ακόμη στη γη, αλλά έχουν υψωθεί υπερβολικά προς τα άνω μέσω της κατόρθωσης των αρετών, ή ακόμη και οι θείες και ουράνιες δυνάμεις, στις οποίες παραγγέλλεται να «ευφραίνονται», επειδή «ελέησε ο Θεός τον λαό Του και παρηγόρησε τους ταπεινούς του λαού Του». Και ποιοι ήταν αυτοί, παρά εκείνοι που προαναφέρθηκαν, δηλαδή εκείνοι που έχουν ανακληθεί από τα τέσσερα σημεία όλης της γης; Αφού λοιπόν προείπε για την κλήση των εθνών τα όσα δηλώθηκαν ως αναφερόμενα σε νησιά και έθνη, ακολούθως μέσω των παρόντων λόγων πρόσθεσε, ότι, ακόμη κι αν έχει καθαιρεθεί η «Σιών» των Ιουδαίων, δηλαδή το θεοσεβές πολίτευμα που είχε συσταθεί παλαιότερα σε αυτούς, ας μη λέει όμως: «Με εγκατέλειψε ο Κύριος, και ο Θεός με ξέχασε»· διότι δεν είναι δυνατόν ο Θεός να λησμονήσει το θεοσεβές πολίτευμα μεταξύ των ανθρώπων.

Και χρησιμοποιεί ένα φυσικό παράδειγμα· διότι, όπως είναι αδύνατον 〈μία μητέρα〉 να λησμονήσει το ίδιο της το τέκνο και όπως δεν είναι δυνατόν 〈να μην ελεήσει〉 (σπλαχνιστεί) εκείνη που γέννησε 〈τα γεννήματα της κοιλίας της〉, έτσι κι εγώ, που συγκρότησα τις λογικές ψυχές των ανθρώπων ως τέκνα μου, είναι αδύνατον 〈να λησμονήσω〉 το θεοσεβές πολίτευμα ανάμεσα στους ανθρώπους.⌝ Γι' αυτό ας μη λέει η 〈Σιών: Με εγκατέλειψε ο Κύριος, και ο Θεός με λησμόνησε〉· διότι ταχύτερα 〈θα λησμονούσε μία μητέρα〉 τα ίδια της τα σπλάχνα παρά εγώ το γένος των ανθρώπων, το οποίο πρέπει οπωσδήποτε να υφίσταται, ‹είτε από Ιουδαίους είτε από Έλληνες› είτε από οποιαδήποτε έθνη. Και εντελώς αναγκαία αναπτύσσει περαιτέρω το νόημα λέγοντας: 〈ιδού, πάνω στα χέρια μου έχω ζωγραφίσει τα τείχη σου, και βρίσκεσαι ενώπιόν μου διαπαντός〉, ⌜μέσω των οποίων φανερώνει ξεκάθαρα ότι η αληθινή Σιών είναι άπτωτη και ακαθαίρετη, παραμένοντας πάντοτε και υφιστάμενη διαπαντός.