Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 49:15

Έπειτα, για τρίτο λόγο, γι' αυτό ο Θεός αναβάλλει προς το παρόν τη δωρεά και την ικανοποίηση του αιτήματος, αναμένοντας τον κατάλληλο καιρό για να τα δώσει. Διότι, εάν αυτός που έχει πυρετό και ζητά τροφή ή ποτό, δεν τα λαμβάνει όποτε ο ίδιος το θέλει, αλλά όποτε ο ιατρός κρίνει ότι είναι ο κατάλληλος καιρός, πολύ περισσότερο ο Θεός δίνει τα αιτούμενα τότε που συμφέρει σε αυτόν που τα λαμβάνει. Διότι είναι βοηθός στους κατάλληλους καιρούς και στις θλίψεις. Μάρτυρας αυτού είναι ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος λέγει σε αυτόν που προσεύχεται: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα». Γι' αυτό και ο Δαβίδ, όταν προσευχόταν και δεν εισακουόταν πάραυτα, παρακαλούσε να μάθει την αιτία της αναβολής λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, θα με λησμονείς ολοκληρωτικά;» Ο Θεός όμως «λησμονεί» όχι επειδή κυριεύεται από λήθη, ούτε επειδή χάνει τη μνήμη του, ούτε επειδή υπόκειται σε ανθρώπινα πάθη, αλλά επειδή προσαρμόζεται καταλλήλως σε αυτούς που του υπόκεινται. Έτσι, λησμονώντας οικειοθελώς εκείνους που λησμονούν τον νόμο του, έλεγε: «Και εσύ λησμόνησες τον νόμο του Θεού σου, και εγώ θα λησμονήσω τα τέκνα σου». Και μέσω του Ιερεμία έλεγε στη συναγωγή: «Εσύ με λησμόνησες, λέγει ο Κύριος, προς τα πίσω θα πορευτείς». Και πάλι: «Μήπως θα λησμονήσει η γυναίκα το παιδί της ώστε να μην ελεήσει τα γεννήματα της κοιλίας της; Και αν ακόμη μια γυναίκα τα λησμονήσει αυτά, εγώ όμως δεν θα σε λησμονήσω, είπε ο Κύριος».

Απευθύνουμε αυτούς τους λόγους σε εσάς που ήδη γνωρίζετε, διότι κανένα μέρος της οικουμένης δεν αγνοεί πλέον τις συμφορές μας. Επομένως, δεν πρέπει να θεωρήσετε ότι διατυπώνουμε αυτούς τους λόγους με σκοπό τη διδαχή, ούτε για να υπενθυμίσουμε την οφειλόμενη μέριμνά σας. Διότι γνωρίζουμε καλά ότι ποτέ δεν θα μας ξεχνούσατε, όπως ακριβώς δεν ξεχνά η μητέρα τα τέκνα της κοιλίας της. Αλλά, επειδή όπως ακριβώς εκείνοι που συνέχονται από κάποια οδύνη ανακουφίζουν εκ φύσεως τους πόνους τους μέσω των στεναγμών, το ίδιο πράττουμε και εμείς· κατά κάποιον τρόπο αποβάλλουμε το βάρος της λύπης, αναγγέλλοντας στην αγάπη σας τις πολυειδείς συμφορές μας, μήπως τυχόν, κινητοποιούμενοι πιο ένθερμα στις υπέρ ημών προσευχές, εκλιπαρήσετε τον Κύριο να συμφιλιωθεί μαζί μας. Εάν, λοιπόν, οι θλίψεις ήταν οι μόνες που μας καταπονούσαν, θα προτρέπαμε τους εαυτούς μας να τηρήσουν ησυχία και να χαίρονται για τα παθήματα υπέρ του Χριστού, επειδή «τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Τώρα, όμως, φοβόμαστε μήπως το κακό καθώς αυξάνεται, σαν μια φλόγα που προχωρά μέσα από την καιόμενη ύλη, αφού καταναλώσει τα κοντινά της, αγγίξει και τα πιο μακρινά. Διότι το κακό της αιρέσεως εξαπλώνεται, και υπάρχει φόβος μήπως, αφού κατασπαράξει τις δικές μας Εκκλησίες, επεκταθεί στο εξής και στο υγιές τμήμα της δικής σας παροικίας.

Πρόσεξε όμως την ακρίβεια των λόγων του προφήτη: «Διότι τους ταπεινούς του λαού του», λέει, «παρηγόρησε». Και ταπεινούς λέμε εκείνους που έχουν υποτάξει με προθυμία τον αυχένα τους στον Χριστό, και δεν ατίμασαν τον ζυγό της βασιλείας Του, ακριβώς επειδή αποδέχθηκαν την πίστη, και έχουν ετοιμαστεί να Τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια και να του προσφέρουν λατρεία. Αντίθετα, εκείνοι που δεν αποδέχθηκαν την πίστη, δεν είναι ταπεινοί, αλλά υψώνουν το κέρας τους, και μιλούν άδικα εναντίον Του και ενάντια στα ιερά Του προστάγματα, σηκώνοντας υπεροπτικά τον αυχένα της διάνοιάς τους. Αυτοί δεν αξιώθηκαν την πνευματική παράκληση. Διότι δεν ήταν άξιοι. Εξάλλου, «ποια μερίδα έχουν οι πιστοί με τους απίστους», σύμφωνα με ό,τι έχει γραφτεί; <Διότι είπε η Σιών, Εγκατέλειψέ με ο Κύριος, και ο Κύριος με ξέχασε. Μήπως θα ξεχάσει η μητέρα το παιδί της, ώστε να μην ελεήσει τα σπλάχνα της κοιλιάς της; Και αν ακόμη ξεχάσει αυτά μια γυναίκα, εγώ όμως δεν θα σε ξεχάσω.> Διότι ο Σωτήρας των όλων, ο Κύριος, προσέφερε τη χάρη της πίστεως πρώτα στα τέκνα της Σιών, δηλαδή στους εξ αίματος Ισραηλίτες, και με αμέτρητους τρόπους τους προέτρεπε, λέγοντας να αδράξουν τον καιρό, κατά τον οποίο θα μπορούσαν, εάν πίστευαν σε Αυτόν, να γίνουν πλούσιοι στις δωρεές που είχαν υποσχεθεί στους πατέρες.

Και χρησιμοποιεί ένα φυσικό παράδειγμα· διότι, όπως είναι αδύνατον 〈μία μητέρα〉 να λησμονήσει το ίδιο της το τέκνο και όπως δεν είναι δυνατόν 〈να μην ελεήσει〉 (σπλαχνιστεί) εκείνη που γέννησε 〈τα γεννήματα της κοιλίας της〉, έτσι κι εγώ, που συγκρότησα τις λογικές ψυχές των ανθρώπων ως τέκνα μου, είναι αδύνατον 〈να λησμονήσω〉 το θεοσεβές πολίτευμα ανάμεσα στους ανθρώπους.⌝ Γι' αυτό ας μη λέει η 〈Σιών: Με εγκατέλειψε ο Κύριος, και ο Θεός με λησμόνησε〉· διότι ταχύτερα 〈θα λησμονούσε μία μητέρα〉 τα ίδια της τα σπλάχνα παρά εγώ το γένος των ανθρώπων, το οποίο πρέπει οπωσδήποτε να υφίσταται, ‹είτε από Ιουδαίους είτε από Έλληνες› είτε από οποιαδήποτε έθνη. Και εντελώς αναγκαία αναπτύσσει περαιτέρω το νόημα λέγοντας: 〈ιδού, πάνω στα χέρια μου έχω ζωγραφίσει τα τείχη σου, και βρίσκεσαι ενώπιόν μου διαπαντός〉, ⌜μέσω των οποίων φανερώνει ξεκάθαρα ότι η αληθινή Σιών είναι άπτωτη και ακαθαίρετη, παραμένοντας πάντοτε και υφιστάμενη διαπαντός.

Αυτός, λέγει, είναι «ο Θεός που κατοικεί στον κατακλυσμό», σύμφωνα με το Ψαλτήρι, και ο οποίος ομιλεί και κράζει μέσα από τα «πολλά ύδατα». «Πολλά ύδατα» δε, λέγει, είναι η πολυσχιδής γένεση των θνητών ανθρώπων, από την οποία, λέγει, βοά και κράζει προς τον αχαρακτήριστο άνθρωπο, λέγοντας: «λύτρωσε τη μονογενή μου από τα λιοντάρια». Προς αυτόν, λέγει, έχει ειπωθεί: «Δούλος μου είσαι εσύ, Ισραήλ· μη φοβάσαι· εάν διαβείς μέσα από ποταμούς, δεν θα σε κατακλύσουν· εάν περάσεις μέσα από φωτιά, δεν θα σε κατακάψει» —ποταμούς, λέγει, εννοεί την υγρή ουσία της γενέσεως, και φωτιά την ορμή και την επιθυμία προς τη γένεση— «εσύ είσαι δικός μου, μη φοβάσαι». Και πάλι, λέγει: «Εάν λησμονήσει μια μητέρα τα τέκνα της ώστε να μην τα σπλαχνιστεί» και να μην τους δώσει μαστό, «τότε κι εγώ θα σας λησμονήσω» —ο Αδάμας, λέγει, απευθύνεται στους δικούς του ανθρώπους— «αλλά και εάν ακόμη μια γυναίκα τα λησμονήσει αυτά, εγώ όμως δεν θα σας λησμονήσω· σας έχω ζωγραφίσει πάνω στα χέρια μου».

γ΄. Και αυτά τα λόγια δεν είναι δικά μου, αλλά του ίδιου του Χριστού που μας αγαπά. Και άκουσέ τον να λέει: Ποιος άνθρωπος υπάρχει από εσάς, που, εάν του ζητήσει ο γιος του άρτο, θα του δώσει πέτρα; Εάν λοιπόν εσείς, ενώ είστε πονηροί, γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα τέκνα σας, πόσο μάλλον ο Πατέρας σας ο εν τοις ουρανοίς θα δώσει αγαθά σε εκείνους που του ζητούν; Και πάλι άκουσε τι λέει και σε άλλο σημείο: Μήπως θα ξεχάσει η γυναίκα να σπλαχνιστεί τα γεννήματα της κοιλιάς της; Αλλά ακόμη και αν γυναίκα τα ξεχάσει αυτά, εγώ όμως δεν θα σε ξεχάσω, λέει ο Κύριος. Διότι, εάν δεν μας αγαπά, για ποιο λόγο μας εδημιούργησε; Μήπως είχε κάποια ανάγκη; Μήπως του εκπληρώνουμε κάποια χρεία και υπηρεσία; Μήπως έχει την ανάγκη κάποιου πράγματος από εμάς;

Διότι και ο Θεός στην Παλαιά Διαθήκη συνεχώς αυτό πράττει, λέγοντας τα εξής: «Μήπως είναι δυνατόν να λησμονήσει μια γυναίκα το παιδί της;» και πάλι: «Μήπως θα πει το πλάσμα στον κεραμέα, τι κάνεις;». Και στον Ωσηέ λαμβάνει τη θέση του άνδρα που καταφρονείται από τη γυναίκα του. Και στους τύπους επίσης θα μπορούσε να δει κανείς πολλά ανθρώπινα παραδείγματα, όπως όταν ο προφήτης παίρνει το περίζωμα, και όταν κατέβαινε στο εργαστήριο του κεραμέα. Τι θέλει λοιπόν να δείξει με αυτό το παράδειγμα; Ότι η μεν πίστη ήταν αρχαιότερη, ενώ ο νόμος ήταν νεότερος και πρόσκαιρος, και γι' αυτό τον λόγο είχε δοθεί, για να προετοιμάσει τον δρόμο για την πίστη. Γι' αυτό λέει: «Αδελφοί, μιλώ με βάση τα ανθρώπινα». Ενώ παραπάνω τους αποκάλεσε ανόητους, εδώ τους ονομάζει αδελφούς, συγχρόνως επιπλήττοντας και παρηγορώντας τους.

Κάποιος που έχει χάσει μία κόρη, περνά πολλές φορές τον περισσότερο χρόνο της ζωής του με θρήνους και οδυρμούς· εμείς χάσαμε την ψυχή μας, και δεν θρηνούμε; Εκπέσαμε από τη σωτηρία, και δεν σπαραζόμαστε; Και τι να πω για ψυχή και σωτηρία; Παροξύναμε έναν Δεσπότη τόσο πράο και ήμερο, και δεν θάβουμε τους εαυτούς μας; Διότι η μέριμνά Του για εμάς υπερβαίνει κάθε στοργή, όχι μόνο ενός κηδεμόνα Δεσπότη, αλλά και ενός πατέρα που αγαπά τα παιδιά του και μιας φιλόστοργης μητέρας. «Μήπως θα ξεχάσει», λέει, «μια γυναίκα το παιδί της, ή δεν θα σπλαχνιστεί τα γεννήματα της κοιλιάς της; Αλλά, κι αν ακόμη μια γυναίκα το ξεχάσει, εγώ όμως δεν θα σε ξεχάσω, λέει ο Κύριος». Αξιόπιστη, επομένως, είναι η διακήρυξη αυτή και πριν από κάθε απόδειξη, διότι προέρχεται από τον Θεό· ωστόσο, εμπρός, ας παραθέσουμε την απόδειξη και μέσα από τα ίδια τα γεγονότα.

Διότι, εάν εμείς, αν και είμαστε πονηροί, όταν τα παιδιά μας φέρονται υβριστικά, νιώθουμε πόνο γι' αυτά, πολύ περισσότερο ο Θεός, ο οποίος δεν είναι καν δυνατόν να υβριστεί, αγανακτεί για χάρη σου που έχεις υβρίσει. Εάν εμείς, που αγαπάμε εκ φύσεως, νιώθουμε έτσι, πολύ περισσότερο Εκείνος, ο οποίος είναι υπέρ φύσιν φιλόστοργος. Διότι, όπως λέει η Γραφή, ακόμη και αν μια γυναίκα ξεχάσει τα γεννήματα της κοιλιάς της, εγώ όμως δεν θα σε ξεχάσω. Ας Τον πλησιάσουμε λοιπόν και ας Του πούμε: «Ναι, Κύριε· διότι και τα σκυλάκια τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι των κυρίων τους». Ας προσέλθουμε εύκαιρα και άκαιρα· ή μάλλον, ποτέ δεν είναι άκαιρο να προσέλθουμε· διότι άκαιρο είναι το να μην προσερχόμαστε αδιαλείπτως. Διότι, από Εκείνον που επιθυμεί να δίνει, είναι πάντοτε εύκαιρο το να ζητάς.

Τους ανύψωσε πάλι στα χρόνια του Αντιόχου· πάλι οι ίδιοι παρέμεναν. Στα χρόνια του Χριστού πάλι οι ίδιοι· και ούτε έτσι απομακρύνθηκε, αλλά πάντοτε φροντίζει. Και όπως ακριβώς δεν θα μπορούσαν να μας εγκαταλείψουν τα φυσικά χαρακτηριστικά, οι ιδιότητες της φύσης μας, ό,τι κι αν συμβεί, έτσι ούτε και ο Θεός· μάλλον δε, εκείνα είναι δυνατόν να μας εγκαταλείψουν, Αυτός όμως σε καμία περίπτωση δεν παύει να προνοεί και να φροντίζει. Διότι, «ακόμη κι αν ξεχάσει», λέει, «μια γυναίκα να σπλαχνιστεί τα γεννήματα της κοιλιάς της, εγώ όμως δεν θα σε ξεχάσω». Διότι, όπως ακριβώς εκείνη δεν αποβλέπει στην αρετή των παιδιών, αλλά εκπληρώνει τον νόμο της φύσης, έτσι, και πολύ περισσότερο, ο Θεός πάντοτε φροντίζει, ποτέ δεν εγκαταλείπει, πάντοτε επιδεικνύει το ίδιο μέτρο. «Και εγώ ο Δανιήλ έπεσα στο κρεβάτι, και αρρώστησα για μέρες· και αφού σηκώθηκα, έκανα τα έργα του βασιλιά· και θαύμαζα το όραμα, και δεν υπήρχε κανείς που να το κατανοεί». Από τι αρρώστησε;

Αυτό, λοιπόν, θαυμάζοντας ο Ιωάννης έλεγε: «Διότι τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή». Εάν, όμως, θέλεις να ακούσεις και τα δικά του λόγια και να μάθεις τον πόθο του, άκουσε τι λέει μέσω του προφήτη: «Μήπως θα ξεχάσει η γυναίκα να σπλαχνιστεί τα γεννήματα της κοιλιάς της; Αλλά ακόμη και αν η γυναίκα τα ξεχάσει αυτά, εγώ όμως δεν θα σε ξεχάσω». Και όπως ακριβώς εκείνος έλεγε: «Όπως το ελάφι αποζητά τις πηγές των υδάτων, έτσι αποζητά και η ψυχή μου εσένα, Θεέ»· έτσι και ο Χριστός λέει: «Όπως η όρνιθα συγκεντρώνει τους νεοσσούς της, έτσι θέλησα κι εγώ να συγκεντρώσω τα παιδιά σας, και δεν θελήσατε». Και πάλι: «Όπως ο πατέρας σπλαχνίζεται τους γιους του, έτσι σπλαχνίστηκε ο Κύριος εκείνους που τον φοβούνται»· και πάλι: «Διότι, όσο είναι το ύψος του ουρανού από τη γη, τόσο στερέωσε ο Κύριος το έλεός του επάνω σε εκείνους που τον φοβούνται».

Και όπως ακριβώς ο προφήτης αναζητά ένα παράδειγμα, για να φανερώσει τον δικό του πόθο, έτσι και ο Θεός χρησιμοποιεί ορισμένα παραδείγματα, για να μας δηλώσει τον έρωτα που τρέφει για τη δική μας σωτηρία. Και ο μεν προφήτης μίλησε για διψασμένο ελάφι και για κατακαμένη γη· ο δε Θεός μίλησε για τη φιλοστοργία των πουλιών προς τα νεογνά τους, για τη φροντίδα των πατέρων, για το ύψος του ουρανού από τη γη, και για την ευσπλαχνία των μητέρων, όχι επειδή αγαπά μόνο τόσο όσο μια μητέρα το παιδί της, αλλά επειδή πέρα από αυτά τα όρια, τους κανόνες και τα παραδείγματα, δεν υπάρχουν ανάμεσά μας άλλες μεγαλύτερες αποδείξεις αγάπης. Διότι, για να καταλάβεις ότι δεν μας αγαπά μόνο τόσο όσο μια φιλόστοργη μητέρα τα παιδιά της, αλλά πολύ περισσότερο, άκουσε τι λέει: «Ακόμη κι αν ξεχάσει», λέει, «μια γυναίκα τα παιδιά της, εγώ όμως δεν θα σε ξεχάσω». Και το έλεγε αυτό αποδεικνύοντας ότι ο πόθος Του για εμάς είναι πιο θερμός από κάθε φιλοστοργία. Συγκεντρώνοντας, λοιπόν, όλα αυτά, να τα αναλογίζεσαι μέσα σου, και έτσι θα κάνεις θερμό τον έρωτά σου προς Αυτόν και θα ανάψεις λαμπρή τη φλόγα. Επειδή, επομένως, και σε εμάς τους ανθρώπους τίποτε δεν συνηθίζει να αναζωπυρώνει τόσο την αγάπη, όσο το να θυμόμαστε τις ευεργεσίες που απολαύσαμε, ας πράττουμε το ίδιο και ως προς τον Θεό.

Τι θα μπορούσε να συγκριθεί με αυτή τη φροντίδα, τη φιλανθρωπία, την αγαθότητα; Γι' αυτόν τον λόγο και ο ίδιος λέει: «Όπως απέχει ο ουρανός από τη γη, έτσι απέχει η δική μου οδός από τις δικές σας οδούς, και τα δικά μου διανοήματα από τα δικά σας διανοήματα». Και ο πραότατος Δαβίδ, μιλώντας για τη φιλανθρωπία Του, λέει: «Όσο είναι το ύψος του ουρανού από τη γη, τόσο κραταίωσε ο Κύριος το έλεός Του σε εκείνους που Τον φοβούνται· όσο απέχει η ανατολή από τη δύση, τόσο απομάκρυνε από εμάς τις ανομίες μας· όπως σπλαχνίζεται ένας πατέρας τους γιους, έτσι σπλαχνίστηκε ο Κύριος αυτούς που Τον φοβούνται». Και το λέει αυτό όχι επειδή η αγάπη Του είναι μόνο τόση, αλλά επειδή δεν γνωρίζουμε άλλο, μεγαλύτερο παράδειγμα άκρας φιλοστοργίας. Άλλωστε, ο Ησαΐας δίδαξε ότι ισχύει κάτι ακόμη περισσότερο από αυτό· διότι, λαμβάνοντας ως παράδειγμα τη μητέρα, η οποία είναι πολύ πιο συμπονετική προς τα παιδιά από ό,τι ο πατέρας, λέει τα εξής: «Μήπως θα ξεχάσει ποτέ μια γυναίκα το παιδί της, ώστε να μη σπλαχνιστεί τα γεννήματα της κοιλιάς της; Αλλά ακόμη κι αν μια γυναίκα τα ξεχάσει αυτά, εγώ δεν θα σε ξεχάσω, λέει ο Κύριος», δείχνοντας έτσι ότι το έλεος του Θεού είναι ανώτερο ακόμη και από τη φυσική φιλοστοργία.

Έπειτα, για να κατανοήσεις ότι ο προφήτης χρησιμοποίησε αυτή την εικόνα, όχι τόσο επειδή ήθελε να δείξει ότι το μέτρο της αγάπης του Θεού είναι ίσο με αυτό της μητέρας προς τα γεννήματα της κοιλιάς της, αλλά επειδή γνώριζε ότι αυτό, περισσότερο από τα άλλα, αποτελεί ένα εξαιρετικό μέτρο αγάπης —αν και η στοργή του Θεού είναι πολύ μεγαλύτερη από εκείνη—, πρόσθεσε: «Ακόμη κι αν μια γυναίκα τα ξεχάσει αυτά, εγώ όμως δεν θα σε ξεχάσω, λέει ο Κύριος». Είδες πώς ξεπέρασε το μέτρο της μητέρας; Και για να μάθεις ότι κατά πολύ ξεπέρασε και τη φιλοστοργία της μητέρας και την αγάπη του πατέρα προς τα παιδιά, ο μεν προφήτης λέει: «Όπως σπλαχνίζεται ο πατέρας τους υιούς, έτσι σπλαχνίστηκε ο Κύριος αυτούς που Τον φοβούνται». Και ο ίδιος πάλι εισάγει αυτή την εικόνα της αγάπης· διότι γνώριζε ότι αυτή, σε σχέση με τις άλλες, διαθέτει κάτι το εξαιρετικό.

Όταν λοιπόν ο Δεσπότης κολακεύει τη δούλη, τότε η φροντίδα είναι μεγάλη. Πώς λοιπόν δεν φροντίζει εμάς; Άκουσε: Ελάτε σε μένα, λέει, όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, κι εγώ θα σας αναπαύσω. Και πάλι μέσω του προφήτη αναφωνεί λέγοντας: Μήπως θα ξεχάσει η γυναίκα να σπλαχνιστεί τα γεννήματα της κοιλιάς της;

Ακόμη και αν ξεχάσει μια γυναίκα, εγώ όμως δεν θα ξεχάσω, λέγει ο Κύριος. Πόση στοργή κρύβουν αυτά τα λόγια; Επίστρεψε σε εμένα, και θα σωθείς. Τι είναι πιο γλυκό από αυτά τα λόγια; Βλέπεις τη συνομιλία του Θεού προς τους ανθρώπους. Κάνε υπομονή, λοιπόν, για να απολαύσεις τα αιώνια αγαθά.

ΤΙΤΛΟΣ Δ΄. — Περί της πρόνοιας του Θεού· και ότι ο Θεός προνοεί για εμάς. «Είπε η Σιών: Με εγκατέλειψε ο Κύριος, και ο Θεός με λησμόνησε. Μήπως θα λησμονήσει η γυναίκα το παιδί της, ώστε να μη σπλαχνιστεί τα γεννήματα της κοιλιάς της; Κι αν ακόμη μια γυναίκα τα λησμονήσει αυτά, εγώ όμως δεν θα σε λησμονήσω, λέγει ο Κύριος.» «Θα παρηγορήσω όλα τα έρημα μέρη της Σιών, και θα τα καταστήσω σαν τον παράδεισο της τρυφής.» «Αυτά λέγει ο Κύριος: Το απολωλός θα αναζητήσω, και το πλανεμένο θα επαναφέρω· το συντετριμμένο θα επιδέσω, το αδύναμο θα ενισχύσω, και το ισχυρό θα διαφυλάξω, και θα το ποιμάνω με δικαιοσύνη.» «Αγαπάς όλα τα όντα, και δεν βδελύσσεσαι τίποτα από όσα εποίησες· διότι, αν μισούσες κάτι, δεν θα το είχες κατασκευάσει.»

Να έχεις ενώπιον του Θεού συντετριμμένη καρδιά και ταπεινό φρόνημα, να ασκείς υπομονή σε όλα και νηστεία ανάλογα με τη δύναμή σου. Να επικαλείσαι προς βοήθεια τον Χριστό τον Θεό μας, ως βοηθό των αβοήθητων, με όλη σου την καρδιά σε κάθε σου υπόθεση και να έχεις θάρρος στηριζόμενος σε αγαθές ελπίδες, αδελφέ. Διότι, όπως λέει, «Ποιος ήλπισε στον Κύριο και εγκαταλείφθηκε; Ή ποιος παρέμεινε στον φόβο Του και Εκείνος τον παρέβλεψε;» και «Μήπως θα ξεχάσει να δείξει ευσπλαχνία ο Θεός;» ή «Μήπως θα ξεχάσει η γυναίκα τα παιδιά της κοιλιάς της, ώστε να μην τα σπλαγχνιστεί; Αν όμως και η γυναίκα τα ξεχάσει, εγώ δεν θα σε ξεχάσω, λέει ο Κύριος». Διότι, αν και στην αρχή η πύλη είναι στενή επειδή δεν την έχουμε συνηθίσει και ο δρόμος είναι τεθλιμμένος λόγω της αδυναμίας μας, εντούτοις με την πάροδο του χρόνου, με τη χάρη του Χριστού, ο ζυγός αποδεικνύεται χρηστός και το φορτίο ελαφρύ.

Από πού λοιπόν έμαθες, πες μου, ότι εσύ δεν ανήκεις σε αυτούς που έχουν προεγνωστεί και προοριστεί να γίνουν σύμμορφοι της εικόνας της δόξας του Θεού; Πες μου, ποιος σου το ανήγγειλε αυτό; Μήπως ο Θεός, είτε ο ίδιος είτε μέσω των προφητών του ή και μέσω κάποιου αγγέλου, το φανέρωσε αυτό; Όχι, λέει, αλλά υποθέτω μήπως δεν έχω προεγνωστεί για να σωθώ και όλος ο κόπος μου θα γίνει μάταιος. Και γιατί να μην πιστεύεις μάλλον από τα βάθη της ψυχής σου ότι ο Θεός απέστειλε στη γη τον μονογενή Υιό του μόνο για σένα και για τη δική σου σωτηρία, έχοντάς σε προγνωρίσει και προορίσει να γίνεις αδελφός του και συγκληρονόμος του, και να αγωνίζεσαι με όλη σου την καρδιά να τον αγαπάς και να τηρείς τις σωτήριες εντολές του, και να πιστεύεις ότι, αφού σφαγιάστηκε ειδικά για σένα, δεν θα σε εγκαταλείψει ούτε θα σε αφήσει να χαθείς; Ή δεν τον ακούς που λέει: «Ακόμη κι αν ξεχάσει μια γυναίκα τα παιδιά της κοιλιάς της, εγώ όμως δεν θα σε ξεχάσω»; Εάν όμως εσύ προκαταβολικά κρίνεις τον εαυτό σου ανάξιο και αποκόπτεις εκούσια τον εαυτό σου από το ποίμνιο των προβάτων του Χριστού, πρόσεξε διότι κανένας άλλος, παρά μόνο εσύ γίνεσαι πρόξενος της δικής σου απώλειας.

Είναι αναγκαίο, λοιπόν, κάθε άνθρωπος να διδαχθεί εκείνα που είναι δυνατά στον Θεό, και έτσι να τα ζητά, για να τα λάβει. Διότι, αν ένας σαρκικός πατέρας, όταν ο γιος του τού ζητά δηλητήριο, δεν μπορεί να του το δώσει, πόσο μάλλον ο Θεός, ο οποίος λέει: «Μήπως θα ξεχάσει η γυναίκα το ίδιο της το παιδί; Αλλά ακόμη κι αν αυτή το ξεχάσει, εγώ δεν θα σε ξεχάσω», και πάλι: