Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 49:16

Γι' αυτόν τον λόγο, τα μεν τείχη της Ιερουσαλήμ είναι αναγραμμένα πάνω στα χέρια του Κυρίου· τα δε τείχη της Ιεριχούς καθαιρούνται από τον Ιησού, διαλυόμενα με μόνη τη φωνή. Πιο πάνω, λοιπόν, καταδικάζονται μόνο τα υψηλά· εδώ όμως και εκείνα που μαζί με το ύψος διαθέτουν και κάποια ισχύ, καθώς ο Προφήτης ονομάζει μεταφορικώς «υψηλό τείχος» την πειστικότητα των αποδεικτικών μεθόδων που έχει ενισχυθεί και υψωθεί σε μεγάλο βαθμό, διαβεβαιώνοντας ότι αυτό θα καθαιρεθεί κατά την ημέρα του Κυρίου.

Επομένως, διότι θα το πω και πάλι, το πάθος του Χριστού, και ο τίμιος σταυρός, και η καθήλωση των χεριών του, έγιναν ασφάλεια, και τείχος απρόσιτο και αρραγές για εκείνους που πίστεψαν σε αυτόν. Επομένως εύλογα θα μπορούσε να λεχθεί το «Ιδού, επάνω στα χέρια μου ζωγράφισα τα τείχη σου». Θα πρέπει να εννοήσεις τη διάτρηση των χεριών, δηλαδή το πάθος, που φανερώνεται μέσω αυτού του ενός. Και το «Εζωγράφησα» το λέει αντί του «αποτύπωσα». Και «είσαι ενώπιόν μου παντοτινά». Διότι, εάν έπαθε για χάρη μας, πώς θα μπορούσε να μας ξεχάσει; Ή πώς δεν θα βρίσκονταν μπροστά στα μάτια του εκείνοι για τους οποίους προσηλώθηκε στο ξύλο; Εάν όμως κάποιος θα ήθελε να προσεγγίσει και με άλλον τρόπο το νόημα των προκειμένων, νομίζω πως δεν είναι καθόλου παράλογο να σκεφτεί κάτι τέτοιο: ότι στα χέρια του Θεού Πατέρα βρίσκονται όλοι όσοι πίστεψαν στον Χριστό, θα έλεγε κανείς νομίζω, και δεν θα αστοχούσε από την αλήθεια. Διότι ο ίδιος είπε: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου, και με ακολουθούν. Και εγώ τους δίνω αιώνια ζωή.» Και επιπρόσθετα σε αυτά, πως «Κανείς δεν θα τα αρπάξει από το χέρι του Πατέρα μου», επειδή ακριβώς βρίσκονται υπό την άνωθεν σκέπη, και είναι πολύ καλά οχυρωμένα από τις άνωθεν ενισχύσεις.

Και χρησιμοποιεί ένα φυσικό παράδειγμα· διότι, όπως είναι αδύνατον 〈μία μητέρα〉 να λησμονήσει το ίδιο της το τέκνο και όπως δεν είναι δυνατόν 〈να μην ελεήσει〉 (σπλαχνιστεί) εκείνη που γέννησε 〈τα γεννήματα της κοιλίας της〉, έτσι κι εγώ, που συγκρότησα τις λογικές ψυχές των ανθρώπων ως τέκνα μου, είναι αδύνατον 〈να λησμονήσω〉 το θεοσεβές πολίτευμα ανάμεσα στους ανθρώπους.⌝ Γι' αυτό ας μη λέει η 〈Σιών: Με εγκατέλειψε ο Κύριος, και ο Θεός με λησμόνησε〉· διότι ταχύτερα 〈θα λησμονούσε μία μητέρα〉 τα ίδια της τα σπλάχνα παρά εγώ το γένος των ανθρώπων, το οποίο πρέπει οπωσδήποτε να υφίσταται, ‹είτε από Ιουδαίους είτε από Έλληνες› είτε από οποιαδήποτε έθνη. Και εντελώς αναγκαία αναπτύσσει περαιτέρω το νόημα λέγοντας: 〈ιδού, πάνω στα χέρια μου έχω ζωγραφίσει τα τείχη σου, και βρίσκεσαι ενώπιόν μου διαπαντός〉, ⌜μέσω των οποίων φανερώνει ξεκάθαρα ότι η αληθινή Σιών είναι άπτωτη και ακαθαίρετη, παραμένοντας πάντοτε και υφιστάμενη διαπαντός.

Ώστε, αν κάποιος ποθεί να τη θεωρήσει πνευματικά, ας μην κοιτάζει κάτω στη γη ούτε ας την αναζητά στη χώρα της Παλαιστίνης, αλλά ας ακούει τον Θεό που της λέει: «Ιδού, πάνω στα χέρια μου έχω ζωγραφίσει τα τείχη σου, και βρίσκεσαι ενώπιόν μου διαπαντός»· διότι, πράγματι, τα χέρια του Θεού οικοδομούν μια τέτοια πόλη, ή μάλλον της δίνουν μορφή και την αναζωγραφούν, σαν να χαράζουν τη θέση της σε ζωγραφικό πίνακα και να συγκροτούν τους τύπους της κατά Θεόν πολιτείας μέσα στις ψυχές των ανθρώπων. Αυτό ακριβώς δίδασκε και ο ίδιος ο οικοδόμος της δικής του πόλης, δηλαδή ο Λόγος του Θεού, λέγοντας: «Πάνω στην πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου, και πύλες άδη δεν θα την κατανικήσουν». Διότι το θεοσεβές πολίτευμα και η άπτωτη και ακαθαίρετη πόλη του Θεού, η ονομαζόμενη Σιών, νοείται ότι αναφέρεται τόσο σε εκείνους που έζησαν ενάρετα από τον προηγούμενο λαό όσο και σε εκείνους που διαπρέπουν μέσα στην Εκκλησία του Θεού. Γι' αυτό έχει λεχθεί προς αυτήν: Μην λες «Με εγκατέλειψε ο Κύριος, και ο Θεός με ξέχασε· διότι δεν θα σε ξεχάσω, είπε ο Κύριος. Ιδού, πάνω στα χέρια μου έχω ζωγραφίσει τα τείχη σου, και βρίσκεσαι ενώπιόν μου διαπαντός».

Λαός, υπέρ του οποίου έχει παραταχθεί ο Κύριος για να τον ευεργετήσει, όπως ακριβώς και για να τιμωρήσει τους αντιπάλους. Λαός, τον οποίο ο Κύριος εξέλεξε για τον εαυτό Του από όλους όσους προσκάλεσε. Λαός, ο οποίος είναι ζωγραφισμένος στα χέρια του Κυρίου, στον οποίο ο Κύριος λέγει: «Διότι εσύ είσαι το θέλημά μου»· και, «Οι πύλες σου είναι γλυπτό έργο»· και όσα λέγονται στη συνέχεια για τους σωζόμενους.

Επειδή ποιος από τους ορθά σκεπτόμενους θα κατέφευγε σε άλλον, παραβλέποντας εσένα, ω θεία και ιερή κεφαλή, εσένα που είσαι ζωγραφισμένος στα χέρια του Κυρίου, τον άζυγο, τον ακτήμονα, τον σχεδόν άσαρκο και αναίμακτο, εκείνον που στον λόγο βρίσκεται μετά τον Λόγο, τον σοφό ανάμεσα στους φιλοσόφους, τον υπερκόσμιο ανάμεσα στους κοσμικούς, τον δικό μου σύντροφο και συνεργό, τον συμμέτοχο της ψυχής μου, για να πω κάτι πιο τολμηρό, και κοινωνό του βίου και της παιδείας;

Και έτσι συνενώνει όλα τα διεστώτα μέσω της ανάστασης Εκείνος που βρίσκεται και στα δύο, ο οποίος με δική Του εξουσία παραδίδει το μεν σώμα στην καρδιά της γης, καθώς είναι γραμμένο, ενώ την ψυχή την καταθέτει αφ' εαυτού Του, όπως λέγει προς μεν τον Πατέρα: «Εις χείρας σου παρατίθημι το πνεύμά μου», και προς δε τον ληστή 〈ότι «Σήμερα θα είσαι μαζί μου»〉 στον παράδεισο, αληθεύοντας και στα δύο. Διότι δεν πρέπει να πιστεύουμε ότι εκείνη η θεία διαβίωση που ονομάζεται παράδεισος βρίσκεται κάπου αλλού, παρά μόνο στην ευρύχωρη παλάμη του Πατέρα, καθώς λέγει και ο προφήτης προς την άνω Ιερουσαλήμ, μιλώντας εκ προσώπου του Κυρίου: «Πάνω στα χέρια μου έχω ζωγραφίσει τα τείχη σου και βρίσκεσαι διαρκώς ενώπιόν μου». Έτσι, λοιπόν, εισέρχεται και στον θάνατο, αλλά δεν κυριεύεται από τον θάνατο. Διότι το μεν σύνθετο μερίζεται, ενώ το ασύνθετο δεν επιδέχεται λύση· αντίθετα, η ασύνθετη φύση παραμένει 〈μέσα〉 στον μερισμό του σύνθετου και, ενώ η ψυχή αποχωρίζεται από το σώμα, Εκείνος δεν χωρίζεται από κανένα από τα δύο. Τεκμήριο αυτού αποτελεί η ενέργεια, όπως έχει λεχθεί, η οποία στο μεν σώμα ενήργησε την αφθαρσία, στη δε ψυχή την παραμονή στον παράδεισο. Επομένως, ο Απλός και Ασύνθετος δεν συνδιαχωρίζεται με τον χωρισμό αυτών των δύο, αλλά αντίθετα απεργάζεται την ενότητα· διότι με το δικό Του αδιαίρετο οδηγεί και το διηρημένο σε ένωση, και αυτό το υποδεικνύει εκείνος που είπε ότι «Ο Θεός τον ανέστησε εκ νεκρών».

Και έτσι, ο μεν θάνατος επέρχεται από τον χωρισμό των συμφυών στοιχείων, η δε ανάσταση από την ένωση των χωρισθέντων. Εάν δε διερωτάσαι πώς αυτός που βρίσκεται στον παράδεισο παραδίδει τον εαυτό του στα χέρια του Πατρός, θα σου ερμηνεύσει το ζήτημα αυτό ο υψηλός Ησαΐας· διότι εκείνος είπε εκ προσώπου του Θεού για την άνω Ιερουσαλήμ, η οποία πιστεύουμε ότι δεν είναι άλλη από τον παράδεισο: «Πάνω στα χέρια μου ζωγράφισα τα τείχη σου». Εάν λοιπόν μέσα στα χέρια του Πατρός έχει αποτυπωθεί η Ιερουσαλήμ, η οποία είναι ο παράδεισος, είναι προφανές ότι εκείνος που βρίσκεται στον παράδεισο κατοικεί αναμφίβολα μέσα στις πατρικές παλάμες, στις οποίες περικλείεται η θεία πόλη.

Αυτός, λέγει, είναι «ο Θεός που κατοικεί στον κατακλυσμό», σύμφωνα με το Ψαλτήρι, και ο οποίος ομιλεί και κράζει μέσα από τα «πολλά ύδατα». «Πολλά ύδατα» δε, λέγει, είναι η πολυσχιδής γένεση των θνητών ανθρώπων, από την οποία, λέγει, βοά και κράζει προς τον αχαρακτήριστο άνθρωπο, λέγοντας: «λύτρωσε τη μονογενή μου από τα λιοντάρια». Προς αυτόν, λέγει, έχει ειπωθεί: «Δούλος μου είσαι εσύ, Ισραήλ· μη φοβάσαι· εάν διαβείς μέσα από ποταμούς, δεν θα σε κατακλύσουν· εάν περάσεις μέσα από φωτιά, δεν θα σε κατακάψει» —ποταμούς, λέγει, εννοεί την υγρή ουσία της γενέσεως, και φωτιά την ορμή και την επιθυμία προς τη γένεση— «εσύ είσαι δικός μου, μη φοβάσαι». Και πάλι, λέγει: «Εάν λησμονήσει μια μητέρα τα τέκνα της ώστε να μην τα σπλαχνιστεί» και να μην τους δώσει μαστό, «τότε κι εγώ θα σας λησμονήσω» —ο Αδάμας, λέγει, απευθύνεται στους δικούς του ανθρώπους— «αλλά και εάν ακόμη μια γυναίκα τα λησμονήσει αυτά, εγώ όμως δεν θα σας λησμονήσω· σας έχω ζωγραφίσει πάνω στα χέρια μου».

Διότι τα πρόβατα βρίσκονται στο χέρι του Πατέρα μου, όπως λέει ο προφήτης: «Στο χέρι μου ζωγράφισα τα τείχη σου». Έπειτα, δείχνοντας ότι το χέρι είναι ένα, αναφέρει ότι άλλοτε είναι δικό του και άλλοτε του Πατέρα. Όταν όμως ακούς τη λέξη χέρι, να μην σκεφτείς τίποτα το αισθητό, αλλά τη δύναμη και την εξουσία. Αν όμως δεν τα άρπαζε κανείς για τον λόγο ότι ο Πατέρας τον ενδυνάμωνε, θα ήταν περιττό να πει στη συνέχεια: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα». Διότι, αν ήταν κατώτερος, ο λόγος αυτός θα έδειχνε μεγάλη τόλμη. Επειδή δεν αποδεικνύει τίποτα άλλο παρά το ισοστάσιο της δύναμης· πράγμα το οποίο κατανοώντας οι Ιουδαίοι, άρχισαν να τον λιθοβολούν. Αλλά ούτε και έτσι δεν κατέρριψε αυτή την πεποίθηση και την υποψία. Και βέβαια, αν εκείνοι είχαν υποπτευθεί λανθασμένα, θα έπρεπε να τους διορθώσει και να πει: «Για ποιον λόγο τα κάνετε αυτά; Εγώ δεν τα είπα αυτά μαρτυρώντας ίση δύναμη για εμένα και τον Πατέρα». Τώρα όμως κάνει το εντελώς αντίθετο, και εδραιώνει την υποψία, και την ενισχύει· και αυτά μάλιστα ενώ εκείνοι εξαγριώνονταν. Διότι δεν απολογείται για τα όσα είπε, σαν να ειπώθηκαν λανθασμένα, αλλά αντιθέτως τους επιπλήττει, επειδή δεν έχουν την πρέπουσα άποψη για αυτόν. Επειδή δηλαδή έλεγαν: «Δεν σε λιθοβολούμε για κανένα καλό έργο, αλλά για βλασφημία, και επειδή, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό», άκουσε τι λέει: «Αν η Γραφή ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, πώς εσείς λέτε ότι βλασφημώ, επειδή είπα ότι είμαι Υιός του Θεού;»

Ο Δαρείος, λοιπόν, όπως είπα, είναι ο νόμος της φύσης, ενώ ο Ζοροβάβελ είναι ο θεωρητικός νους, ο οποίος προήλθε, τρόπον τινά, από τον Δαρείο, δηλαδή τον νόμο της φύσης. Αφού υπερέβη τη διάταξη των φαινομένων που υπόκειται σε χρόνο και τόπο και ύψωσε το πρόσωπο της ενάρετης γνωστικής του διάθεσης προς τον ουρανό, δηλαδή προς το ύψος των νοητών ουσιών, βρέθηκε απέναντι από την Ιερουσαλήμ που νοείται στους ουρανούς – εκείνη την Ιερουσαλήμ, εννοώ, που έχει τα τείχη της ζωγραφισμένα πάνω στα χέρια του Κυρίου, στην οποία βρίσκεται η κατοικία όλων όσων ευφραίνονται, προς την οποία συντελείται η αληθινή επιστροφή των αιχμαλώτων, αυτών που επιζητούν το εξ ουρανού οικητήριο σύμφωνα με τον θείο Απόστολο, αυτών που μπορούν να πουν μαζί με τον μέγα Δαβίδ: «Εάν σε ξεχάσω, Ιερουσαλήμ, ας ξεχαστεί η δεξιά μου· ας κολλήσει η γλώσσα μου στον λάρυγγά μου, εάν δεν σε θυμηθώ». Αποκαλεί εδώ ενδεχομένως ως δεξιά την πνευματική πράξη των θείων και αξιέπαινων έργων, και ως γλώσσα κολλημένη στον λάρυγγα τη γνωστική ενέργεια του λόγου μέσα μας, η οποία κολλάει στον λαιμό εξαιτίας της άγνοιας, δηλαδή συμπήγνυται από το πάθος γύρω από τον λαιμό και παραμένει ακίνητη ως προς την επιθυμία των άρρητων αγαθών, και εξαιτίας αυτού αδυνατεί να γευθεί τη χρηστότητα του Κυρίου.

Αυτά να μελετάς, αγαπητέ, σε αυτά να εμβαθύνεις, ώστε η πρόοδός σου να είναι φανερή σε όλους, σε προτρέπει ο Παύλος, ο μέγας κήρυκας της αλήθειας· τις δε μωρές συζητήσεις και γενεαλογίες και έριδες και ιουδαϊκές διαμάχες να τις αποφεύγεις. Για να απαντήσουμε όμως συνοπτικά σε αυτά που προέβαλες, ολόκληρο το θέμα της προφητείας αναφέρεται στην παρουσία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, κατά την οποία και ο λαός που είχε απορριφθεί διασώθηκε από τις τέσσερις πτέρυγες, δηλαδή τα πέρατα της γης. Και το ότι τα τείχη της νέας Ιερουσαλήμ έχουν ζωγραφιστεί πάνω στα χέρια Του υποδηλώνει το σταυρικό πάθος, επειδή, έχοντας καρφωθεί με καρφιά στα άγια χέρια, απελευθερώνει την ανθρώπινη φύση από την εμπαθή εξαιτίας της αμαρτίας κατάσταση και την εξωραΐζει με το αρχέτυπο κάλλος της θεώσεως. Έπειτα, μετά από λίγο, δια της τριήμερης ανάστασης, σήκωσε γύρω τα μάτια σου και δες όλους τους υιούς σου· ιδού, συγκεντρώθηκαν και ήρθαν προς εσένα· εγώ ζω, λέγει ο Κύριος. Ακόλουθα σε αυτά είναι όσα συνδέονται με την προφητεία, τα οποία είναι χαρμόσυνα και εορταστικά και γεμάτα ευφροσύνη. Και ο μεν ευγνώμων θα τα αναγνωρίσει και θα ομολογήσει τα πρέποντα, ο δε αγνώμων Ιουδαίος θα διαστρέψει την καρδιά του και δεν θα κατανοήσει υγιώς ούτε την Παλαιά ούτε τη Νέα Διαθήκη. Από τον οποίο είθε να λυτρωθούμε με τις ευχές των αγίων, αγιασμένε πάτερ, και να σωθούμε στη βασιλεία των ουρανών εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Αμήν.