Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 49:3

ΛΟΓΟΣ Δ'. <Ακούσατέ με, νησιά, και προσέξτε, έθνη, ύστερα από πολύ χρόνο θα σταθεί, λέει ο Κύριος. Από την κοιλιά της μητέρας μου κάλεσε το όνομά μου, και έκανε το στόμα μου σαν κοφτερό μαχαίρι, και κάτω από τη σκέπη του χεριού του με έκρυψε. Με έκανε σαν εκλεκτό βέλος, και στη φαρέτρα του με σκέπασε, και μου είπε: Δούλος μου είσαι εσύ, Ισραήλ, και σε σένα θα δοξαστώ.> Αφού με πάρα πολλές προτροπές και συμβουλές ωφέλησε τον Ισραήλ, μεταφέρει τη μυσταγωγία στα πλήθη των εθνών, και πάλι διασαφηνίζει σε αυτά το μυστήριο του Χριστού, μέσω του οποίου επρόκειτο, εγκαταλείποντας τον κτηνώδη και καταραμένο βίο, να επανέλθουν στην πλέον προσφιλή σε αυτόν πολιτεία και να δεχθούν στον νου το αληθινό φως· ώστε να γνωρίσουν σαφώς ποιος είναι ο κατά φύσιν και αληθινός Θεός, και η φύση που κυριαρχεί στα σύμπαντα. Απευθύνεται δε στα νησιά, τα οποία λέμε ότι είναι οι Εκκλησίες του Χριστού, σαν να βρίσκονται μέσα στη θάλασσα, δηλαδή στον κλύδωνα της παρούσας ζωής, και περιβάλλονται από αφόρητες επιθέσεις κυμάτων, δηλαδή από διωγμούς και περιστάσεις, τις οποίες επιφέρουν σε αυτές οι εχθροί της αλήθειας και όσοι μάχονται την κλήση του Θεού. Περί τέτοιων νησιών γίνεται λόγος σε πολλά σημεία της θεόπνευστης Γραφής. Ψάλλει κάπου και ο μακάριος Δαβίδ και λέει: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη, ας ευφρανθούν πολλά νησιά.»

Αυτό το εκλεκτό βέλος εξοντώνει μεν, όπως είπα, τον ίδιο τον Σατανά και τις πονηρές δυνάμεις που τον συνοδεύουν. Εξοντώνει ομοίως και τους εχθρούς της αλήθειας, καθώς και εκείνους που αντιτάχθηκαν ανόσια στα ιερά κηρύγματά του. Πληγώνει όμως και με άλλον τρόπο, προς ωφέλεια και σωτηρία. Διότι έτσι λέει στο Άσμα Ασμάτων η νύμφη που έχει πληγεί, ότι «Είμαι πληγωμένη από αγάπη». Μου είπε δε, λέει, ο Πατέρας, και είναι φανερό αυτό, ότι «Δούλος μου είσαι εσύ, Ισραήλ, και σε εσένα θα δοξαστώ». Ω βάθος πλούτου και σοφίας, και γνώσεως Θεού! σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Διότι ο Υιός ήταν και είναι ελεύθερος, ως προερχόμενος αρρήτως από την ουσία που βασιλεύει στα πάντα. Αλλά άκουσε τον Πατέρα να λέει: Δούλος μου είσαι εσύ. Επομένως, ο κατά φύσιν ελεύθερος Λόγος γίνεται δούλος δια της σαρκικής οικονομίας, δηλαδή αυτής που νοείται κατά σάρκα, για να εννοήσεις πάλι την κατά σάρκα γέννησή του μέσα στον χρόνο από γυναίκα. Τον ονομάζει δε Ισραήλ, επειδή ακριβώς γεννήθηκε κατά σάρκα από το αίμα του Ισραήλ· αλλά «Και σε εσένα», λέει, «θα δοξαστώ».

Δοξάστηκε βέβαια ο Θεός των όλων και μέσω των αγίων προφητών, πλην όμως όχι μέσα σε αυτούς. Στον Χριστό όμως δοξάστηκε με τρόπο παράδοξο και ασυνήθιστο. Διότι δοξαζόταν μέσα σε Αυτόν. Και καθώς δοξάζεται ο Χριστός, ο Πατέρας δοξάζεται μέσα σε Αυτόν. Τον βλέπουμε να διαπρέπει μέσα σε Αυτόν, μέσω των θεοπρεπών αξιωμάτων και της καθ' όλα δύναμης και ενέργειας, του αγιασμού και της δικαιοσύνης, και της απόλυτης πραότητας. Διότι με αυτόν τον τρόπο προσδιορίζεται νοητά το Θείο. Και γι' αυτό είπε ο Χριστός: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα μου». Είπε επίσης και ο πάνσοφος Παύλος ότι στο πρόσωπο του Χριστού δοξάζεται Εκείνος που Τον γέννησε. Επομένως, λέει, σε εσένα θα δοξαστώ.

Τέτοιον λοιπόν με κατέστησες εμένα, τον Κύριο που λέω αυτά, ο Θεός και Πατέρας μου 〈μου είπε: Δούλος μου είσαι εσύ, Ισραήλ, και στο πρόσωπό σου θα δοξαστώ〉. Επειδή δηλαδή προήλθες 〈από κοιλία μητέρας〉 και υποβλήθηκες σε γέννηση από το σπέρμα του Ισραήλ, και δεν πραγματοποίησες την ενανθρώπηση σε άλλο γένος ούτε σε αλλόφυλα έθνη, αλλά γεννήθηκες μέσα στον Ισραήλ «από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα» και «από τη φυλή του Ιούδα», εύλογα θα ονομαστείς και ο ίδιος Ισραήλ και 〈δούλος〉, εξαιτίας του ότι ‹ανέλαβες› «μορφή 〈δούλου〉», μολονότι είσαι ‹μονογενής› ‹Υιός›· όμως βέβαια, όπως και στα προηγούμενα, έτσι και εδώ αποκρύπτει το όνομα του Υιού και τον ονομάζει 〈δούλο〉, φυλάσσοντας την προσωνυμία του Υιού για την παρουσία του και για τη χάρη που αποκαλύφθηκε σε όλους τους ανθρώπους μέσω αυτού. Έπειτα, εκείνο το οποίο δεν συνέβη ποτέ σε κανέναν από τους 〈δούλους〉, αυτό λέει πως θα γίνει μέσω εσού: 〈διότι στο πρόσωπό σου θα δοξαστώ〉. Αυτά λοιπόν είπε ο Θεός και Πατέρας· εγώ όμως, ο Κύριος που τα λέω αυτά, ακούγοντας αυτά τα λόγια αποκρίθηκα και είπα: Και πώς ‹θα δοξαστείς στο πρόσωπό μου, Πατέρα›; Τη στιγμή που, αν και κοπίασα πολύ και υπέμεινα αναρίθμητους κόπους για τη σωτηρία των ανθρώπων, δεν πέτυχα τίποτα· διότι οι περισσότεροι από αυτούς ‹παρέμειναν στην απιστία›, και πρώτο από όλους βέβαια το έθνος των Ιουδαίων.

Γι' αυτό λέω: «Εις μάτην κοπίασα, μάταια και για το τίποτα έδωσα τη δύναμή μου». Έπειτα προσθέτει: «Γι' αυτό η κρίση μου είναι παρά Κυρίω, και ο κόπος μου ενώπιον του Θεού μου», ή κατά τον Σύμμαχο: «η κρίση μου είναι παρά τω Κυρίω και το έργο μου παρά τω Θεώ μου». Διότι, ακόμη κι αν οι άνθρωποι δεν κατορθώνουν ούτε ωφελούνται επαξίως των δικών μου κόπων, τους οποίους υπέμεινα γι' αυτούς· εγώ όμως, πράττοντας τα δικά μου «ενώπιον του Θεού μου», εκπλήρωσα το πατρικό θέλημα. Γι' αυτό πρώτα σε αυτούς εκ της περιτομής κήρυξα την πατρική χάρη· διότι αυτός που «με έπλασε από την κοιλία ως δούλο του» και από τον Ισραήλ «μου κατασκεύασε σώμα» θέλησε να κηρύξω πρώτα σε αυτούς τη χάρη του, με σκοπό να «συνάξω τον Ιακώβ προς αυτόν και τον Ισραήλ». Εύλογα, λοιπόν, προτρέπει λέγοντας: «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε· αλλά να πορεύεστε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Ο μεν Πατέρας, λοιπόν, για να «συνάξει τον Ιακώβ και τον Ισραήλ» ευδόκησε να πραγματοποιήσω την έλευσή μου στους ανθρώπους, λέγοντας: «σε σένα θα δοξαστώ»· εγώ δε, βλέποντας την απιστία και τη σκληροκαρδία του Ισραήλ, είπα ήδη πρωτύτερα, ότι «εις μάτην κοπίασα, μάταια και για το τίποτα έδωσα τη δύναμή μου».

Έτσι λέγει ο Κύριος: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα, και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα, και σε έπλασα, και σε έδωσα ως διαθήκη των εθνών, για να ανορθώσεις τη γη και να μοιράσεις ως κληρονομιά τις ερημωμένες περιοχές, λέγοντας σε όσους βρίσκονται στα δεσμά: “Βγείτε έξω”, και σε όσους βρίσκονται στο σκοτάδι: “Φανερωθείτε”. Και σε όλους τους δρόμους θα βοσκήσουν, και σε όλα τα μονοπάτια θα βρίσκεται η βοσκή τους. Δεν θα πεινάσουν ούτε θα διψάσουν, ούτε θα τους πλήξει ο καύσωνας ούτε ο ήλιος· αλλά εκείνος που τους ελεεί θα τους παρηγορήσει και μέσα από πηγές υδάτων θα τους οδηγήσει, και θα μετατρέψω κάθε βουνό σε δρόμο, και κάθε μονοπάτι σε βοσκότοπο γι' αυτούς». Είναι φυσικό εκείνοι που προέρχονται από την περιτομή να νομίζουν ότι τα λόγια της προφητείας αναφέρονται στους ίδιους, επειδή έχει λεχθεί: «Και μου είπε, δούλος μου είσαι εσύ, Ισραήλ, και μέσω εσού θα δοξαστώ»· εκτός όμως από το γεγονός ότι οι λέξεις δεν αρμόζουν σε αυτούς, αποδεικνύεται σαφώς και από τα επόμενα ότι αυτά που λέγονται προφητεύονται για έναν άλλον Ισραήλ. Διότι είναι γραμμένο: «Και τώρα έτσι λέγει ο Κύριος, που με έπλασε από την κοιλιά της μητέρας μου ως δούλο του, για να συγκεντρώσω τον Ιακώβ και τον Ισραήλ κοντά του»· και πάλι μου είπε: «Είναι σπουδαίο για εσένα το να κληθείς δούλος μου, για να ανορθώσεις τις φυλές του Ιακώβ και να επαναφέρεις τους διασκορπισμένους του Ισραήλ».

Πρέπει, λοιπόν, να κατανοήσουμε τι διδάσκει ο ίδιος ο Κύριος για τον εαυτό του μέσα από αυτά: «Από την κοιλιά της μητέρας μου», λέει, «κάλεσε το όνομά μου»· το οποίο βεβαίως αναφέρεται σαφώς στον Χριστό, διότι δικά του είναι τα λόγια τα οποία έχουμε διδαχθεί από το κείμενο του Ευαγγελίου. Διότι, όταν ο Ιωσήφ αγνοούσε τα περί της συλλήψεως της Μαρίας, παρουσιάστηκε ο Γαβριήλ, ως διάκονος του πατρικού θελήματος, και του είπε στο όνειρό του, μεταξύ άλλων, και το εξής: «Θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού· διότι αυτός θα σώσει τον λαό του». Προσθέτει δε στην προφητεία, λέγοντας: «Και έκανε το στόμα μου σαν κοφτερή μάχαιρα»· και πάλι: «Με έκανε σαν εκλεκτό βέλος»· διότι ο λόγος του Θεού είναι ενεργός και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα, διεισδύοντας μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, όπως ακριβώς δίδαξε ο θεσπέσιος απόστολος. Και πολύ εύλογα θα μπορούσε να λεχθεί μόνο για Εκείνον, ο οποίος έγινε υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, το: «Εσύ είσαι ο δούλος μου, ο Ισραήλ, και μέσω εσού θα δοξαστώ». Ενώ το: «Και εγώ είπα, μάταια κοπίασα», και τα εξής, θα μπορούσε να λεχθεί από τον Σωτήρα εξαιτίας της σπανιότητας εκείνων που ζουν σύμφωνα με το Ευαγγέλιό του.