Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 49:6

Ιδού, λοιπόν, και εδώ δεν πλάθεται για να λάβει ύπαρξη, αλλά για να συνάξει τις φυλές, οι οποίες υπήρχαν και πριν αυτός πλαστεί. Διότι, όπως ακριβώς εκεί αναφέρεται το «έκτισε», έτσι και εδώ το «έπλασε», και όπως εκεί το «για τα έργα», έτσι και εδώ το «για να συνάξει», ώστε από παντού να γίνεται φανερό πως το «έκτισε» και το «έπλασε» λέγονται μεταγενέστερα σε σχέση με την ύπαρξη του Λόγου. Διότι, όπως ακριβώς πριν από την πλάση υπήρχαν οι φυλές για τις οποίες και πλάστηκε, έτσι φαίνεται ότι υπήρχαν και τα έργα για τα οποία και κτίστηκε. Και όταν βέβαια «εν αρχή ην ο Λόγος», δεν υπήρχαν ακόμη τα έργα, όπως προείπα· όταν όμως τα έργα έγιναν και το απαίτησε η ανάγκη, τότε ειπώθηκε το «έκτισε». Και είναι σαν την περίπτωση όπου κάποιος υιός –όταν κάποια κτήματα είχαν χαθεί και βρεθεί στα χέρια των εχθρών εξαιτίας της αμέλειάς τους, και εφόσον προέκυψε ανάγκη– θα στελνόταν από τον πατέρα για να τα ανακτήσει και να τα συνάξει· και αυτός, πηγαίνοντας, θα φορούσε ενδυμασία όμοια με τη δική τους και θα έπαιρνε τη μορφή τους, ώστε να μην τον αναγνωρίσουν ως κύριο αυτοί που τα κατέχουν και τραπούν σε φυγή, και εμποδιστεί έτσι να κατέλθει και προς εκείνους που είχαν κρυφτεί κάτω από τη γη από αυτούς, και έπειτα εάν κάποιος τον ρωτούσε για το θέμα αυτό.

Φωτίζου, φωτίζου Ιερουσαλήμ, διότι ήλθε το φως σου, και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε επάνω σου. Εάν βέβαια η φύση των κτιστών έχει το φως αφ' εαυτής, και αυτό ακριβώς είναι κατά κύριο λόγο ο Μονογενής, καθόσον είναι το αληθινό φως, πώς θα είχε ανάγκη από αυτόν που τη φωτίζει η Ιερουσαλήμ; Επειδή όμως λαμβάνει τον φωτισμό κατά χάριν, άρα μόνο ο Υιός είναι το αληθινό φως, αυτός που τη φωτίζει και της δίδει αυτό που δεν έχει. Εάν όμως συμβαίνει αυτό, πώς δεν είναι οπωσδήποτε και διαφορετικός ως προς τη φύση σε σχέση με αυτήν; Άλλο. «Ιδού, σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών.» Διότι πώς θα είχε καθόλου ανάγκη από φως η λογική κτίση που βρίσκεται πάνω στη γη, εάν υπάρχει μέσα της εκ φύσεως το να είναι αληθινό φως; Επειδή δηλαδή δεν το έχει ήδη, ο Θεός και Πατέρας δίδει τον δικό Του Υιό· και αυτή, λαμβάνοντάς το με αυτόν τον τρόπο, θα διαλαλήσει μέσω αυτού του γεγονότος και τη φτώχεια της δικής της φύσης και το πλούσιο αξίωμα του Λόγου που φωτίζει. Άλλο. «Και τώρα, οίκος του Ιακώβ, ελάτε να πορευθούμε στο φως του Κυρίου.» Γιατί αυτοί δεν πορεύονται μάλλον με το δικό τους φως, αλλά τους μεταδίδει το φως ο Μονογενής ενθέτοντας σε αυτούς το αγαθό της δικής Του ουσίας; Επειδή δεν έχουν θάρρος στο δικό τους φως, δανείζονται το ξένο· άρα επειδή δεν το έχουν, έχουν αποφασίσει να πράξουν αυτό. Άλλο. Ο Σωτήρας λέει: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου, εκείνος που με ακολουθεί δεν θα περιπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής.»

Αλλά είναι αληθινή· επομένως δεν έχω πει ψέματα, και αν δεν πείθεστε από τα δικά μου λόγια, αισθανθείτε σεβασμό, λέει, προς τα λόγια εκείνου που με έστειλε. Διότι, τι είπε για εμένα; «Ιδού άνδρας, Ανατολή είναι το όνομά του»· και πάλι προς εκείνους που τον σέβονται: «Και θα ανατείλει σε εσάς που φοβάστε το όνομά μου ο ήλιος της δικαιοσύνης, και θεραπεία θα υπάρχει στις φτερούγες του»· για εμένα λοιπόν λέει, τον οποίο εσείς υβρίζετε μη γνωρίζοντάς τον: «Ιδού, σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών». Αλλά και ότι είμαι φως, προς εσάς ελέχθη από εκείνον: «Φωτίζου, φωτίζου, λέει, Ιερουσαλήμ, διότι ήλθε το φως σου, και η δόξα του Κυρίου έχει ανατείλει επάνω σου». Αυτά άκουσα να λέει για εμένα ο Πατέρας που με απέστειλε, και γι' αυτό εγώ λέω ότι είμαι το φως του κόσμου, εσείς όμως με υποτιμήσατε μόνο εξαιτίας της σάρκας, κρίνοντας εσφαλμένα, και γι' αυτόν τον λόγο τολμάτε να λέτε συχνά: «Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου· η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή».

Διότι θα μάθετε, όταν δείτε ότι είμαι κατά φύση Θεός και Υιός, ότι δεν έχω καθόλου δική μου ανεξάρτητη γνώμη, αλλά έχω πάντοτε το ίδιο θέλημα με τον Θεό και Πατέρα, και όσα Εκείνος εργάζεται, αυτά δεν διστάζω να τα κάνω και εγώ, και μιλώ πάλι όσα γνωρίζω ότι και Εκείνος λέει. Διότι είμαι της ίδιας ουσίας με Αυτόν που με γέννησε. Διότι εγώ θεράπευα το Σάββατο τον παράλυτο, και εσείς πάλι για αυτό είχατε πικρή διάθεση απέναντί μου, αλλά σας υπέδειξα ότι ο Πατέρας είναι ενεργός και το Σάββατο· διότι έλεγα: «Ο Πατέρας μου εργάζεται έως τώρα, κι εγώ εργάζομαι». Επομένως, δεν κάνω τίποτα από τον εαυτό μου. Πάλι έλεγα: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου», αλλά νομίσατε ότι λέω κάτι που έρχεται σε αντίθεση με Αυτόν, και σε αυτό πάλι σας έφερα σε αμηχανία, υποδεικνύοντάς τον να λέει για μένα: «Ιδού, σε έθεσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών». Μάταια λοιπόν κατηγορείτε, λέει, αυτόν που πάντοτε έχει την ίδια θέληση με τον Πατέρα, και δεν κάνει τίποτα που να μην συμφωνεί με Αυτόν, ούτε ανέχεται να μιλήσει κάτι που δεν προέρχεται από Αυτόν. Αυτό το νόημα νομίζω ότι πρέπει να εφαρμόσουμε στα προκείμενα.

Και μου είπε: «Είναι μεγάλο για σένα να ονομαστείς δούλος μου, για να ανορθώσεις τις φυλές του Ιακώβ και να επαναφέρεις τη διασπορά του Ισραήλ». Λέμε λοιπόν ότι σε αυτά δεν είναι άλλος παρά ο ίδιος ο Κύριος Ιησούς Χριστός που χρησιμοποιεί τέτοιες ανθρωποπρεπείς εκφράσεις, παρόλο που διατρανώνει κατεξοχήν το μέγα μυστήριο της ευσέβειας και καθιστά εναργή τον τρόπο της κενώσεως. Διότι πρόσεξε πώς λέει ότι εκείνος, που είναι εκ φύσεως και αληθινά δικός του, τον έπλασε σε δούλο του, όμως από την κοιλιά. Διότι δεν λέει ότι ο ίδιος, ενώ ήταν γυμνός και ακόμη άσαρκος Λόγος, οδηγήθηκε στη διάπλαση της δουλείας με την ευδοκία του Θεού και Πατέρα· αλλά μάλλον από την κοιλιά, δηλαδή όταν γεννήθηκε κατά σάρκα από γυναίκα. Διότι τότε, ενώ είναι φύσει Θεός και ελεύθερος, ως προερχόμενος από Θεό και ελεύθερο Πατέρα, δέχεται τη μορφή, δηλαδή την πλάση, του δούλου. Διότι κανένας συνετός άνθρωπος δεν θα υποστήριζε ότι εκείνο που είναι φύσει δούλο πλάθεται μάλλον σε δουλεία, αλλά αντίθετα, ότι εκείνος που είναι υπεράνω δουλείας και ζυγού και ο οποίος διαπρέπει με τα καυχήματα της φυσικής ελευθερίας, αυτός είναι που θα δεχόταν ευλόγως την πλάση, δηλαδή τη μορφή, του δούλου.

Διότι έτσι πρέπει να διακείνται εκείνοι που επιθυμούν διακαώς τη σωτηρία και τη δόξα που προέρχεται από αυτόν. Προσθέτει σε αυτά τα εξής: Και μου είπε: Είναι μεγάλο πράγμα για εσένα το να ονομαστείς δούλος μου, για να ανορθώσεις τις φυλές του Ιακώβ και να επαναφέρεις τη διασπορά του Ισραήλ. Αν πρέπει να πούμε κάτι και με ανθρώπινο τρόπο, ο Πατέρας δεν αφήνει τον Υιό να διστάσει ως προς την οικονομία, ούτε βέβαια αφήνει χωρίς ανταμοιβή την ταπείνωση της μορφής του δούλου, αλλά αντιθέτως αποδεικνύει ότι το γεγονός αυτό φέρει καρπούς, και ότι η ταπείνωση δεν μένει χωρίς ανταμοιβή, και ότι το βάρος της οικονομίας δεν πρόκειται να στερηθεί το θαύμα, καθιστώντας ένδοξο επιπλέον και αυτό που φαίνεται ως απώλεια δόξας. Διότι ομολογουμένως, για τον Λόγο που γεννήθηκε από τον Θεό, ήταν υποτιμητικό το να ονομαστεί «παις», δηλαδή υπηρέτης.

Διότι το όνομα δηλώνει άλλοτε μεν τον Υιό, άλλοτε δε, όπως είπα, τον δούλο. Η ανάγκη όμως των νοημάτων κάνει να εισάγεται και το ένα και το άλλο, κατά τον κατάλληλο για το καθένα καιρό. Επειδή δε ο λόγος αφορά την ένσαρκη οικονομία, εύλογα θα ταίριαζε η λέξη παις να εννοηθεί ως δούλος. Επομένως, έστω κι αν το άδοξο της δουλείας φέρνει, όπως είπα, έστω και μικρή ταπείνωση στον Υιό, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Και πράγματι αυτό απέβη κάτι όχι μικρό γι' αυτόν· διότι δοξάζεται από όλους, επειδή δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά περιεβλήθη τους τρόπους της δουλείας, και κατήλθε σε κένωση, και υπέμεινε τον σταυρό και τα όσα σχετίζονται με αυτόν, και κατέθεσε τη δική του ψυχή ως αντάλλαγμα για τη ζωή όλων, προκειμένου να καταλύσει τη διαβολική τυραννία, και να διασκορπίσει τα στίφη των δαιμόνων εξαιτίας της αφόρητης εναντίον μας πλεονεξίας τους, για να εξαλείψει την ολεθροποιό αμαρτία, για να καταργήσει τον θάνατο, και να αναμορφώσει την ανθρώπινη φύση προς την αρχική της κατάσταση, και να παραδώσει στον Θεό την κοινή τους βασιλεία, η οποία δεν θα τυραννείται πλέον από κανέναν, αλλά μάλλον θα αποβάλει τον ζυγό της πλεονεξίας των άλλων. «Ιδού, σε έθεσα ως φως των εθνών, για να είσαι προς σωτηρία έως τα πέρατα της γης». Δεν αγνόησε ο Πατέρας το σκληρυμένο και αδιόρθωτο φρόνημα των Ιουδαίων, το οποίο είχε ολοκληρωτικά εκτραπεί προς την απείθεια.

Εύλογα λοιπόν και ο θείος Απόστολος ομολογούσε τον εαυτό του ως «δούλο», σεμνυνόμενος για τη δουλεία του στον Σωτήρα σαν να επρόκειτο για μεγάλο αξίωμα, επειδή και η συνέχεια του λόγου αυτό αποδεικνύει, εκεί όπου λέει: «Είναι μεγάλο για σένα το να κληθείς υπηρέτης (παίς) μου». Και πάλι εδώ διδάσκει ότι πρώτα έγινε δούλος και έπειτα εκλέχθηκε, λέγοντας: «Υπηρέτης μου είσαι, ή Δούλος μου είσαι, σε εξέλεξα και δεν σε εγκατέλειψα, ή δεν σε αποδοκίμασα», σύμφωνα με τον Σύμμαχο. Ενθαρρύνει αυτή την εκλογή προκειμένου να κηρύξει άφοβα το Ευαγγέλιο σε όλα τα έθνη, πράγμα βεβαίως που και ο ίδιος ο Σωτήρας δήλωνε στα Ευαγγέλια λέγοντας: «ιδού εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες μέχρι τη συντέλεια του αιώνος». Έπειτα προσθέτει: «μη φοβάσαι, διότι είμαι μαζί σου», αλλά «μην πλανάσαι», λέει, «διότι εγώ είμαι ο Θεός σου που σε ενίσχυσα και σε βοήθησα και σε διασφάλισα με τη δίκαιη δεξιά μου». Διότι, «πρόσεχε», λέει, «μήπως σκεφτείς ότι με τη δική σου ισχύ μπόρεσες να διακονήσεις ένα τόσο μεγάλο κήρυγμα· διότι δεν θα ήσουν τίποτα και δεν θα μπορούσες να καταφέρεις τίποτα, εάν εγώ, όντας μαζί σου και συμπορευόμενος μαζί σου σε όλα τα έθνη, δεν σε ενίσχυα δωρίζοντάς σου υπομονή και καρτερία και δύναμη» και «σε διασφάλισα με τη δίκαιη δεξιά μου», ώστε να μη σταθεί μπροστά σου κανένα εμπόδιο καθώς κηρύττεις το Ευαγγέλιο σε όλους.

Και σε άλλα χωρία, δηλώνοντας αυτό ακριβώς, είπα: «Ποιο είναι το όφελος από το αίμα μου, εάν κατέβω στη φθορά;» Τώρα όμως λέγω ότι, εάν πολλοί από τους ανθρώπους απιστούν και εμμένουν στη σκληροκαρδία τους, εγώ ωστόσο «θα συναχθώ ενώπιον του Κυρίου, και ο Θεός μου θα είναι η ισχύς μου»· διότι μόνο η δόξα που προέρχεται από αυτόν έχει διαφυλαχθεί για εμένα, και αυτός «είναι η ισχύς μου». Εξάλλου, τα θαυμαστά και παράδοξα έργα που έχουν πραχθεί μέσω εμού αποτελούσαν απόδειξη της δικής του δυνάμεως. Στη συνέχεια αυτών προσθέτει: «Και μου είπε: Είναι μεγάλο για εσένα το να ονομαστείς παιδί μου, ή δούλος μου» σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές, «για να στηρίξεις τις φυλές του Ιακώβ και να επιστρέψεις τη διασπορά του Ισραήλ». Διότι ήταν πράγματι μέγιστο έργο του Σωτήρος μας το να αναλάβει «μορφή δούλου» και να υπομείνει τη γέννηση μεταξύ των ανθρώπων. Γι' αυτό ειπώθηκε προς αυτόν: «Είναι μεγάλο για εσένα το να ονομαστείς παιδί μου, ή δούλος μου» σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές. Η δε αιτία του να γίνει «δούλος» ο Σωτήρας ήταν αυτή, εννοώ το εξής: «το να στηρίξει τις φυλές του Ιακώβ και να επιστρέψει τις διασπορές του Ισραήλ». Γι' αυτό σε αυτούς πρώτα κήρυττε, επειδή ήταν αιχμάλωτοι κατά τις ψυχές, «την άφεση», και επειδή ήταν τυφλοί, «την ανάβλεψη».

Επειδή όμως εκείνοι δεν αποδέχονταν τη χάρη, ακολούθως λέγεται στη συνέχεια: «Ιδού, σε έθεσα ως φως των εθνών, για να είσαι προς σωτηρίαν έως τα πέρατα της γης». Στη συνέχεια αυτών, το προφητικό πνεύμα απευθύνεται στα έθνη λέγοντας: «Έτσι λέγει ο Κύριος». Έπειτα, επειδή δεν γνώριζαν ποιος ακριβώς ήταν ο Κύριος, προσθέτει: «αυτός που ελευθέρωσε τον Ισραήλ», κατά δε τον Σύμμαχο: «αυτός που λυτρώνει τον Ισραήλ», και κατά τον Ακύλα και τον Θεοδοτίωνα: «ο αγχιστεύων τον Ισραήλ». Διότι αυτός, λέγει, είναι εκείνος που παλαιά «ελευθέρωσε τον Ισραήλ από το χέρι των Αιγυπτίων», αυτός ο ίδιος απευθύνει αυτά τα λόγια προς εσάς τα έθνη και διατάσσει λέγοντας: «Αγιάστε εκείνον που ευτελίζει την ψυχή του»· διότι, όσο «ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού», τόσο εσείς να τον δοξάζετε, εννοώ δηλαδή αυτόν «που βδελύσσονται τα έθνη» των απίστων, οι οποίοι είναι δούλοι «στους άρχοντες αυτού του αιώνα», δηλαδή, εννοώ στους πονηρούς δαίμονες. Διότι όσοι είναι ακόμη υποδουλωμένοι σε αυτούς, βλασφημώντας τον Χριστό του Θεού, τον «βδελύσσονται», διασύροντας, χλευάζοντας και «ευτελίζοντας» τον θάνατό του.

Στο παρελθόν, λοιπόν, πριν από το Πάθος και προτού απλώσουν χέρια επάνω του αυτοί που προέρχονταν από την περιτομή, ελέγετο: «για να ανορθώσει τις φυλές του Ιακώβ και να επαναφέρει τους διασκορπισμένους του Ισραήλ». Επειδή όμως δεν αποδέχτηκαν τη χάρη, δεν γίνεται πλέον μνεία σε αυτούς, αλλά για τα έθνη λέει εδώ: «και σε έδωσα ως διαθήκη των εθνών, για να ανορθώσεις τη γη και να κληρονομήσεις έρημες κληρονομιές», ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «για να ανεγείρεις τη γη και να παραχωρήσεις αφανισμένες κληρονομιές». Τέτοιες ακριβώς ήταν οι ψυχές των αθέων και των πολυθεϊστών, «έρημες» από τον Θεό και πραγματικά, ολοκληρωτικά «αφανισμένες». Αλλά συνεχίζει λέγοντας: «προς τους δεσμίους, Εξέλθετε»· αυτοί δε, ήταν «περισφιγμένοι από τα δεσμά των δικών τους αμαρτιών», στους οποίους, αφού κήρυξε την άφεση και παρέδωσε τον τρόπο της αναγεννήσεως, είπε με τα ίδια του τα έργα: «προς τους δεσμίους, Εξέλθετε, και όσοι βρίσκονται στο σκοτάδι να φανερωθούν»· διότι «ήμασταν», λέει, «όλοι τέκνα οργής» και «ήμασταν κάποτε σκοτάδι, τώρα όμως φως εν Κυρίω». Έπειτα ευαγγελίζεται εκείνους που έχουν ελευθερωθεί από τα πρότερα «δεσμά» και το πρότερο «σκοτάδι», λέγοντας: «σε όλες τις οδούς θα βοσκήσουν, και σε όλα τα μονοπάτια θα βρίσκεται η νομή τους.

Παλαιότερα, αφού υποσχέθηκε στον Αβραάμ ότι μέσω του σπέρματός του θα ευλογηθούν τα έθνη, επιβεβαίωσε την αλήθεια των λόγων Του με την έκβαση των γεγονότων· και το έλεος που υποσχέθηκε με όρκο ότι θα προσφέρει, αυτό απέδειξε ότι πραγματοποιήθηκε. Αυτά μοιάζουν απόλυτα με τις προφητείες του Ησαΐα, μέσω του οποίου ο Πατέρας είπε προς τον Μονογενή: «Σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να αποτελέσεις εσύ σωτηρία έως τα πέρατα της γης». Διότι, επειδή ο Θεός των όλων υποσχέθηκε στους θαυμαστούς πατριάρχες και στον Δαβίδ ότι από το σπέρμα τους θα αναδείξει κατά σάρκα τον Χριστό, και ότι δι' Αυτού θα προσφέρει σωτηρία σε όλους τους ανθρώπους, ονόμασε διαθήκη την υπόσχεση που είχε δοθεί προς τους πατέρες. Ως γένος Του δε ονόμασε τον Ισραήλ· επειδή από τους Ιουδαίους προέρχεται κατά σάρκα ο Χριστός. Επομένως, «σε έδωσα ως διαθήκη του γένους», δηλαδή, ώστε να εκπληρώσεις τις συμφωνίες που είχαν γίνει με τους Ιουδαίους· αλλά «ως φως» όχι πλέον των Ιουδαίων, αλλά των εθνών· διότι τα μεν έθνη μέσω της πίστεως μετείχαν στη σωτηρία, ενώ οι Ιουδαίοι αγάπησαν το σκοτάδι της απιστίας. Αυτό είπε και εδώ ο Δαβίδ: Ενθυμήθηκε το έλεός Του προς τον Ιακώβ, δηλαδή προς τον Ισραήλ, τουτέστιν εκπλήρωσε τις υποσχέσεις που είχαν δοθεί σε εκείνους και τις έκανε πράξη· γι' αυτό «είδαν όλα τα πέρατα της γης το Σωτήριο του Θεού μας».

Ο δε Ιησούς, γνωρίζοντάς το, αναχώρησε από εκεί. Και τον ακολούθησαν πολλοί, και τους θεράπευσε όλους· και τους παρήγγειλε αυστηρά να μην τον κάνουν γνωστό. Διότι στα γεγονότα αυτά προστίθεται στο Ευαγγέλιο, προκειμένου να εκπληρωθεί ο λόγος που ειπώθηκε μέσω του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος λέει: «Ιδού ο παις μου, τον οποίο εξέλεξα· ο αγαπητός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου· θα θέσω το πνεύμα μου επάνω του», και τα εξής, όσα βεβαίως καταγράφονται στην προφητεία. Αυτός, λοιπόν, θα πρέπει να είναι και εκείνος που ονομάστηκε Ιακώβ, όντας ο μονογενής Υιός του Θεού· όπως αλλού έχει ειπωθεί: «Είναι μέγα για εσένα το να ονομάζεσαι παις μου, για να ανορθώσεις τις φυλές του Ιακώβ και να επαναφέρεις τους διεσπαρμένους του Ισραήλ». Αυτός λοιπόν, αφού άκουσε από τον Πατέρα, μεταξύ των άλλων, και το «σε έδωσα ως διαθήκη στο γένος, ως φως στα έθνη», εξήγγειλε κρίση στα έθνη, ώστε αυτά να πολιτεύονται με συνετό λογισμό σύμφωνα με το ιερό Ευαγγέλιο. Και είναι σαφές πώς στο όνομά του στήριξαν τις ελπίδες τους τα έθνη που πίστεψαν σε αυτόν, και πώς αυτός έχει αναδειχθεί σε φως των εθνών, ώστε μέσω του φωτός του λόγου του να διανοιχθούν οι οφθαλμοί της διανοίας εκείνων που άλλοτε ήταν σκοτισμένοι· αλλά και εξήγαγε από τα δεσμά εκείνους που προηγουμένως ήταν σφιχτοδεμένοι από τις αλυσίδες των δικών τους αμαρτιών, και από τον οίκο της φυλακής του διαβόλου εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι εξαιτίας της άγνοιάς τους για τον Θεό των συμπάντων.

Ψ. ΚΔ΄. Ακούσατέ με νησιά, και προσέξτε έθνη. Έπειτα από πολύν καιρό θα σταθεί, λέει ο Κύριος· από την κοιλιά της μητέρας μου κάλεσα το όνομά μου· και έκανε το στόμα μου σαν κοφτερό μαχαίρι· και κάτω από τη σκέπη του χεριού του με έκρυψε· και μου είπε: Δούλος μου είσαι εσύ, Ισραήλ, και μέσω εσένα θα δοξαστώ. Και εγώ είπα: Μάταια κοπίασα, σε μάταια έργα και στο τίποτα ανάλωσα τη δύναμή μου· γι' αυτό η κρίση μου βρίσκεται στον Κύριο, και ο κόπος μου ενώπιον του Θεού μου. Και τώρα, έτσι λέει ο Κύριος, ο οποίος με έπλασε από την κοιλιά ως δούλο του, για να συγκεντρώσει τον Ιακώβ κοντά του και τον Ισραήλ· θα συναχθώ και θα δοξαστώ ενώπιον του Κυρίου, και ο Θεός μου θα είναι η δύναμή μου. Και είπε: Μεγάλο είναι για σένα το να κληθείς δούλος μου, για να ανορθώσεις τις φυλές του Ιακώβ και να επαναφέρεις τους διασκορπισμένους του Ισραήλ· ιδού, σε έθεσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να είσαι προς σωτηρία έως τα πέρατα της γης. Έτσι λέει ο Κύριος, αυτός που σε λύτρωσε, ο Θεός του Ισραήλ: Αγιάστε αυτόν που περιφρονεί την ψυχή του, αυτόν τον οποίο βδελύσσονται τα έθνη, οι δούλοι των αρχόντων· βασιλιάδες θα τον δουν, και θα εγερθούν άρχοντες, και θα τον προσκυνήσουν, ένεκα του Κυρίου· διότι πιστός είναι ο Άγιος του Ισραήλ, και σε εξέλεξα.

Έτσι λέγει ο Κύριος: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα, και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα, και σε έπλασα, και σε έδωσα ως διαθήκη των εθνών, για να ανορθώσεις τη γη και να μοιράσεις ως κληρονομιά τις ερημωμένες περιοχές, λέγοντας σε όσους βρίσκονται στα δεσμά: “Βγείτε έξω”, και σε όσους βρίσκονται στο σκοτάδι: “Φανερωθείτε”. Και σε όλους τους δρόμους θα βοσκήσουν, και σε όλα τα μονοπάτια θα βρίσκεται η βοσκή τους. Δεν θα πεινάσουν ούτε θα διψάσουν, ούτε θα τους πλήξει ο καύσωνας ούτε ο ήλιος· αλλά εκείνος που τους ελεεί θα τους παρηγορήσει και μέσα από πηγές υδάτων θα τους οδηγήσει, και θα μετατρέψω κάθε βουνό σε δρόμο, και κάθε μονοπάτι σε βοσκότοπο γι' αυτούς». Είναι φυσικό εκείνοι που προέρχονται από την περιτομή να νομίζουν ότι τα λόγια της προφητείας αναφέρονται στους ίδιους, επειδή έχει λεχθεί: «Και μου είπε, δούλος μου είσαι εσύ, Ισραήλ, και μέσω εσού θα δοξαστώ»· εκτός όμως από το γεγονός ότι οι λέξεις δεν αρμόζουν σε αυτούς, αποδεικνύεται σαφώς και από τα επόμενα ότι αυτά που λέγονται προφητεύονται για έναν άλλον Ισραήλ. Διότι είναι γραμμένο: «Και τώρα έτσι λέγει ο Κύριος, που με έπλασε από την κοιλιά της μητέρας μου ως δούλο του, για να συγκεντρώσω τον Ιακώβ και τον Ισραήλ κοντά του»· και πάλι μου είπε: «Είναι σπουδαίο για εσένα το να κληθείς δούλος μου, για να ανορθώσεις τις φυλές του Ιακώβ και να επαναφέρεις τους διασκορπισμένους του Ισραήλ».

Αλλά και το «ιδού, σε έθεσα ως φως των εθνών, για να είσαι προς σωτηρίαν έως το έσχατο της γης», υποδεικνύει κάποιον παράδοξο και θαυμαστό, για τον οποίο γίνεται ο λόγος. Και ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι αυτός εκτός από τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος ήδη προηγουμένως στα ανωτέρω ονομάστηκε Ιακώβ και Ισραήλ διά του «Ιακώβ ο δούλος μου, θα τον προστατεύσω· Ισραήλ ο εκλεκτός μου, τον αποδέχθηκε η ψυχή μου»; Διότι αυτός είναι ο μόνος που βλέπει αληθινά τον Θεό Πατέρα, ονομαζόμενος μεν Ισραήλ, το οποίο ερμηνεύεται «εκείνος που βλέπει τον Θεό», κατά την έννοια της θεότητάς του· Ιακώβ δε, το οποίο σημαίνει «πτερνιστής», καθότι, αφού ενανθρώπησε, κατατρόπωσε όλες τις αντίπαλες δυνάμεις. Πρόσεξε δε αν δεν συμφωνούν μεταξύ τους οι περικοπές, τόσο η προκείμενη, όσο και εκείνη στην οποία ελέγετο το «Ιακώβ ο δούλος μου», η οποία αναφερόταν στον Χριστό· διότι όπως ακριβώς εκεί έχει ειπωθεί το «Ιακώβ ο δούλος μου», έτσι και εδώ το «μέγα είναι για εσένα το να κληθείς δούλος μου»· και όπως εκεί έχει λεχθεί το «Ισραήλ ο εκλεκτός μου», έτσι και εδώ το «διότι πιστός είναι ο Άγιος του Ισραήλ, και σε εξέλεξα».

Και πάλι, από τη μια πλευρά, εκεί έχει ειπωθεί: «σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, για να βγάλεις από τα δεσμά τους δεμένους, και από το σπίτι της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι»· ενώ στην παρούσα περικοπή: «Ιδού, σε έθεσα ως φως των εθνών, για να αποκαταστήσεις τη γη, και να κληρονομήσεις την κληρονομία της ερήμου, λέγοντας σε αυτούς που βρίσκονται στα δεσμά "εξέλθετε", και σε αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι "αποκαλυφθείτε"». Το ότι λοιπόν σε κανέναν άλλον παρά μόνο στον Σωτήρα μας ταιριάζουν όσα αναφέρονται στις προκείμενες προφητείες, θα καταστεί φανερό σε όσους δώσουν προσοχή στο πλήθος των εθνών που έχουν εναποθέσει την ελπίδα τους σε Αυτόν και, μέσω Αυτού, στον Θεό των όλων, για τα οποία έθνη τέθηκε από τον Πατέρα ως φως. Και λέει, «για να αποκαταστήσεις τη γη», δηλαδή την ψυχή, η οποία άλλοτε βρισκόταν σε ταραχές και ακαταστασίες, να την οδηγήσει στη φυσική της ευστάθεια και γαλήνη· αλλά και «για να κληρονομήσεις την κληρονομία της ερήμου», υποδηλώνοντας την Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη· την οποία, καθώς ήταν έρημη πριν από την παρουσία Του, έλαβε ως κληρονομιά από Εκείνον που Του είπε: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου».

Και επειδή ακριβώς δεν ήλθε παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ, ορθά λέγεται ότι αρχικά επιδήμησε για να ανορθώσει τις φυλές του Ιακώβ και να επαναφέρει τη διασπορά του Ισραήλ. Στη συνέχεια, όμως, επειδή δεν τον αποδέχθηκαν όλοι από αυτούς, προστίθεται ως απευθυνόμενο προς αυτόν το εξής: «Ιδού, σε έθεσα ως φως των εθνών, για να αποτελέσεις σωτηρία έως τα πέρατα της γης». Μας προστάζει δε έπειτα από αυτά ο Κύριος, ο Θεός και Πατέρας, ο οποίος τον διέσωσε από όλους όσους είχαν συγκεντρωθεί εναντίον του, να τον αγιάζουμε, λέγοντας: «Αγιάσατε αυτόν που περιφρόνησε την ψυχή του». Διότι αυτός αληθινά περιφρόνησε την ίδια του την ψυχή, κενώνοντας τον εαυτό του και γινόμενος για χάρη μας κατάρα· και, αφού ανέλαβε τις δικές μας αμαρτίες, καταφρόνησε την αισχύνη μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού.

«Ιδού, ο δούλος μου, θα τον στηρίξω· ο εκλεκτός μου, τον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου. Έδωσα το Πνεύμα μου επάνω του και θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη. Δεν θα κραυγάσει, ούτε θα υψώσει τη φωνή του, ούτε θα ακουστεί έξω η φωνή του. Καλάμι τσακισμένο δεν θα συντρίψει και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, αλλά σύμφωνα με την αλήθεια θα εξαγγείλει κρίση· θα αναλάμψει και δεν θα θραυστεί, έως ότου εγκαθιδρύσει στη γη κρίση· και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη». Και στη συνέχεια προσθέτει: «Εγώ ο Κύριος ο Θεός σε κάλεσα με δικαιοσύνη, και θα κρατήσω το χέρι σου, και θα σε ενισχύσω· και σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, για να βγάλεις από τα δεσμά τους δεμένους και από τον οίκο της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι. Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, αυτό είναι το όνομά μου, τη δόξα μου δεν θα την δώσω σε άλλον, ούτε τον έπαινό μου στα είδωλα. Τα από την αρχή, ιδού, ήλθαν, καινούργια είναι αυτά που τώρα θα αναγγείλω, και πριν αναγγελθούν σας φανερώθηκαν». 〈21. Από τον ίδιο〉. «Ακούστε με, νησιά, και προσέξτε, έθνη, έπειτα από πολύ χρόνο θα εμφανιστεί, λέγει ο Κύριος. Από την κοιλιά της μητέρας μου κάλεσε το όνομά μου, και έκανε το στόμα μου σαν κοφτερό μαχαίρι, και [με έβαλε] κάτω από τη σκέπη του χεριού του· με έκανε σαν εκλεκτό βέλος και με έκρυψε στη φαρέτρα του». Και προσθέτει στη συνέχεια: «Ιδού, σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να φτάσεις έως τις εσχατιές της γης». 〈22. Από τον ίδιο〉. «

Αυτά, λοιπόν, ήταν συνολικά τα όσα συνέβησαν κατά τον καιρό του πάθους του, και η πολιορκία που επήλθε αμέσως μετά στο έθνος των Εβραίων και η άλωση της Ιερουσαλήμ, και επιπλέον αυτών η κλήση των εθνών και η επίγνωση του ενός και μόνου Θεού σε κάθε γένος ανθρώπων. Ο πνευματοφόρος προφήτης, ωστόσο, με βαθύτατο πόνο, θρηνώντας σαν για τους οικείους του από την περιτομή, έκανε την αρχή της προφητείας του με την εξαγγελία εναντίον τους. «Ημέρες του Κυρίου», λοιπόν, ονομάζει και εδώ, όπως ακριβώς και σε άλλα σημεία, υποδηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο τον χρόνο της παρουσίας του Χριστού στους ανθρώπους, και δηλώνοντας σαφώς ότι ο ίδιος ο Κύριος, εφόσον είναι «φως αληθινό», θα γίνει κάποτε δημιουργός δικών του ημερών και θα ανατείλει σε όλους ανεξαιρέτως τους ανθρώπους επί της γης, όταν πλέον όλα τα έθνη θα έχουν αποδεχθεί τον ίδιο και τις ακτίνες του φωτός του. Τότε, ενώ όλα τα έθνη θα φωτίζονται, σύμφωνα με το «σε έθεσα ως φως των εθνών, ως διαθήκη του γένους», το έθνος των Ιουδαίων εξαιτίας της απιστίας του προς αυτόν θα περιπέσει σε έσχατα δεινά. Διότι αυτό είναι το νόημα του χωρίου: «Ιδού, έρχονται ημέρες του Κυρίου, και θα διαμοιραστούν τα λάφυρά σου μέσα σε εσένα· και θα συγκεντρώσω όλα τα έθνη στην Ιερουσαλήμ για πόλεμο, και θα αλωθεί η πόλη και θα λεηλατηθούν οι οικίες, και οι γυναίκες θα μιανθούν, και θα οδηγηθεί το ήμισυ της πόλεως στην αιχμαλωσία».

Κατά τον ίδιο τρόπο η προφητεία προαναγγέλλει ταυτόχρονα άνθρωπο και αστέρα, λέγοντας τα εξής: «θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ, και θα αναστηθεί άνθρωπος από τον Ισραήλ», υποδεικνύοντας ότι ο μεν ουράνιος φωστήρας είναι ο Θεός Λόγος, τον οποίο η ίδια ονομάζει άνθρωπο. Με ποικίλους τρόπους δε και σε άλλα σημεία τον αποκαλεί ταυτόχρονα «ανατολή» και «φως» και «ήλιο δικαιοσύνης», όπως αποδείξαμε στα προηγούμενα μέρη. Έπειτα, τη μεν θεϊκότερη φύση του, εφόσον φωτίζει «κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο», την προσωνόμασε με τον όρο της ανατολής, λέγοντας: «θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ», ενώ για τον άνθρωπο, εξαιτίας του πάθους που υπέστη και επειδή είχε πέσει, προφητεύει ότι «θα αναστηθεί», παρόμοια με όσα λέγει και ο Ησαΐας για αυτόν: «και θα υπάρξει η ρίζα του Ιεσσαί και αυτός που ανασταίνεται για να άρχει των εθνών, σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη». Και είναι σαφές, βεβαίως, με ποιον τρόπο το φως του Σωτήρα μας, έχοντας ανατείλει από τον Ιακώβ (δηλαδή από τον λαό της περιτομής), έλαμψε σε όλα τα έθνη, αλλά όχι στον Ιακώβ, από τον οποίο και προήλθε. Αυτό δε είναι δυνατόν να συναχθεί και από πάρα πολλές άλλες προφητείες, οι οποίες λέγουν προς τον ίδιο τον Χριστό: «Ιδού, σε έθεσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών», καθώς επίσης και από τα λόγια του Βαλαάμ, μέσω των οποίων λέγει: «θα εξέλθει από το σπέρμα του άνθρωπος, και θα κυριεύσει πολλά έθνη». Και από τίνος το σπέρμα, αν όχι από του Ισραήλ, όπως απέδειξαν τα συμφραζόμενα;

Εξομολογείται δε στον Πατέρα, όχι τις δικές του αμαρτίες ο άμωμος, αλλά εκείνων που πιστεύουν σε αυτόν· διότι, ενώ ο Δαβίδ είπε: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου· Κάθισε στα δεξιά μου» και τα λοιπά, ο Ησαΐας λέει σαφέστερα: «Λέει ο Κύριος στον χρισμένο μου, τον Κύρο». Λένε μάλιστα ότι αυτά έχουν ειπωθεί για τον Κύρο τον Πέρση. Είναι όμως γελοίο· διότι πού αρμόζουν στον Κύρο τα υπόλοιπα λόγια: «Κράτησα το δεξί σου χέρι· μπροστά του θα υπακούσουν έθνη, και θα συντρίψω τη δύναμη των βασιλέων· θα ανοίξω μπροστά του πύλες, και οι πόλεις δεν θα κλειστούν· θα πορευθώ μπροστά σου, και θα εξομαλύνω όρη· θα συντρίψω χάλκινες θύρες, και θα σπάσω σιδερένιους μοχλούς, και θα σου δώσω σκοτεινούς θησαυρούς;» Πώς λοιπόν θα ταιριάξουν αυτά στον Κύρο, ο οποίος λίγο αργότερα σκοτώθηκε με αισχρό τρόπο στους Μασσαγέτες και γδάρθηκε σαν ασκός; Και λίγο αργότερα τα ερμηνεύει αυτά ο ίδιος προφήτης, λέγοντας εκ προσώπου του Θεού: «Εγώ, ο Κύριος ο Θεός, σε κάλεσα εν δικαιοσύνη· κράτησα το χέρι σου, και θα σε ενισχύσω, και θα σε δώσω ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, και να βγάλεις από τα δεσμά τους αλυσοδεμένους, και από τον οίκο της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι.» Και πάλι ο ίδιος ο Ησαΐας λέει: «Και μου είπε: Είναι μεγάλο για εσένα το να κληθείς παίδας μου, και να ανορθώσεις τις φυλές του Ιακώβ, και να επαναφέρεις τη διασπορά του Ισραήλ· και σε έθεσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να αποτελέσεις σωτηρία έως τα πέρατα της γης.»

Αρχικά, λοιπόν, παρακάλεσαν από μόνοι τους. «Αντιλέγοντας», λέει, «και βλασφημώντας». Ω της αναίδειας! Ενώ για αυτά έπρεπε να τους αποδεχθούν, εκείνοι αντιλέγουν. Μιλώντας δε με παρρησία ο Παύλος και ο Βαρνάβας είπαν: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απωθείτε και δεν κρίνετε τους εαυτούς σας άξιους της αιώνιας ζωής, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη». Βλέπεις πώς, με το να έρθουν σε αντιπαράθεση, επεξέτειναν περισσότερο το κήρυγμα και δόθηκαν περισσότερο στα έθνη, έχοντας απολογηθεί και καταστήσει τους εαυτούς τους απαλλαγμένους από ευθύνες και κατηγορίες απέναντι στους ομοεθνείς τους; Και δεν είπε: «Είστε ανάξιοι»· αλλά: «Κρίνατε τους εαυτούς σας ανάξιους», κάνοντας τον λόγο λιγότερο επαχθή. «Ιδού στρεφόμαστε προς τα έθνη. Διότι έτσι μας έχει δώσει εντολή ο Κύριος: Σε έχω θέσει ως φως των εθνών, για να φέρεις τη σωτηρία έως το πέρατο της γης». Διότι, για να μη λυπούνται τα έθνη όταν τα ακούν αυτά, με τη σκέψη ότι δεν θα απολάμβαναν τα αγαθά παρά μόνο εξαιτίας της απροθυμίας εκείνων, παραθέτει την προφητεία λέγοντας: «Σε έχω θέσει ως φως των εθνών, για να φέρεις τη σωτηρία έως το πέρατο της γης». Και όταν το άκουσαν τα έθνη. Αυτό έκανε και τους ίδιους προθυμότερους, επειδή αυτά που εκείνοι όφειλαν να απολαύσουν ακούγοντάς τα, τα απολαμβάνουν πλέον οι ίδιοι, και αυτό πλήγωνε εκείνους ακόμη περισσότερο. «Ακούγοντας δε τα έθνη», αναφέρει, «χαίρονταν και δόξαζαν τον λόγο του Κυρίου· και πίστεψαν όσοι ήταν ταγμένοι για την αιώνια ζωή»· δηλαδή, όσοι ήταν ξεχωρισμένοι για τον Θεό.

Εάν, λοιπόν, κατά την άτιμη, στερημένη κάλλους και εξουθενωμένη πρώτη παρουσία του έλαμψε και ίσχυσε τόσο πολύ, ώστε σε κανένα έθνος να μην αγνοείται και από όλους να έχει επιδειχθεί μετάνοια για την παλαιά κακή διαγωγή κάθε έθνους, έτσι ώστε και τα δαιμόνια να υποτάσσονται στο όνομά του και όλες οι αρχές και τα βασίλεια να φοβούνται αυτό το όνομα περισσότερο από όλους τους νεκρούς, δεν θα καταλύσει άραγε με κάθε τρόπο, κατά την ένδοξη παρουσία του, όλους όσους τον μίσησαν και εκείνους που άδικα αποστάτησαν από αυτόν, ενώ θα αναπαύσει τους δικούς του, αποδίδοντάς τους όλα όσα προσδοκούν; Σε εμάς, λοιπόν, δόθηκε η χάρη και να ακούσουμε και να κατανοήσουμε και να σωθούμε μέσω αυτού του Χριστού, και να επιγνώσουμε όλα όσα ανήκουν στον Πατέρα. Γι' αυτό του έλεγε: Είναι μεγάλο για εσένα να ονομάζεσαι δούλος μου, για να ανορθώσεις τις φυλές του Ιακώβ και να επαναφέρεις τις διασπορές του Ισραήλ· σε έθεσα ως φως των εθνών, για να αποτελείς τη σωτηρία τους έως τα έσχατα της γης.

Απομένει λοιπόν, για εμάς που έχουμε κληθεί από τα έθνη στη θεία επίγνωση, δηλαδή για την καθολική και αποστολική Εκκλησία, η οποία έχει εξαπλωθεί στα πέρατα όλης της γης και ομολογεί και προσκυνά με μία φωνή τον έναν Θεό, τον Δεσπότη των όλων, τον μέγα βασιλέα και Κύριο, αυτά ακριβώς να νοούνται και να λέγονται. Πότε όμως έγιναν αυτά; Όταν ήλθε το πλήρωμα του χρόνου και πλησίασε η βασιλεία των ουρανών. Εξαπέστειλε ο Θεός τον μονογενή Υιό Του, ο οποίος έγινε άνθρωπος σαν κι εμάς γεννημένος από γυναίκα, φανερωθείς εντελώς χωρίς αμαρτία. Και συγκάλεσε όλα τα έθνη στη δική Του επίγνωση, και μας λύτρωσε από την πικρή δουλεία του τυραννικού εχθρού. Τότε ακριβώς κι εμείς που προερχόμαστε από τα έθνη, οι οποίοι πριν δεν αποτελούσαμε λαό, ονομαστήκαμε λαός του Θεού και πλουτίσαμε εν Αυτώ με το νέο όνομα. Διότι είναι γεγραμμένο: «Σε εκείνους που με υπηρετούν θα δοθεί νέο όνομα»· το οποίο θα ευλογηθεί στους αιώνες, επειδή από Αυτόν προερχόμαστε και ονομαζόμαστε Χριστιανοί. Και άστραψε σε εμάς το φως της θεογνωσίας. Επειδή λέει: «Σε έχω καταστήσει φως των εθνών».

Σχεδόν τα ίδια προαναφωνεί και ο προφήτης Ησαΐας, λέγοντας: «Ιδού, σε έθεσα ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών», δηλαδή να δώσεις την ικανότητα να βλέπουν και να ξεχωρίζουν το σκοτάδι από το φως, την αλήθεια από το ψέμα και την ευσέβεια από την πλάνη. Γι' αυτό και ο Δαβίδ, επικροτώντας αυτήν, σαν να χορεύει και να ανακηρύσσει τη σωτηρία, λέει: «Όλα τα έθνη χειροκροτήστε, διότι ο Κύριος ο Ύψιστος είναι φοβερός, βασιλιάς μέγας σε όλη τη γη». Εάν δε ο Ισραήλ και λέγεται και είναι λαός του Χριστού, διακρινόμενος από τα έθνη, και διακρίνεται βεβαίως τόσο με τους Μωσαϊκούς νόμους όσο και με τα έθιμα, είναι φανερό ότι, έστω κι αν δεν είχε ακόμη απολαύσει τη χάρη ούτε είχε βρεθεί μέσα σε αυτήν, είναι και αυτός λαός του Χριστού. Εάν λοιπόν ο λαός της Παλαιάς Διαθήκης είναι λαός του Χριστού, πώς δεν φράσσονται τα αχαλίνωτα στόματα των οπαδών του Μάνη, τα οποία τους παραπέμπουν σε διαφορετική αρχή;

Έπειτα, υβρίζοντάς τον ως αμαθή, λένε: «Ερεύνησε και δες ότι προφήτης από τη Γαλιλαία δεν έχει εγερθεί»· δηλαδή, πήγαινε, μάθε, επειδή μέχρι τώρα δεν έμαθες, ότι «Προφήτης από τη Γαλιλαία δεν εγείρεται». Και τα λένε αυτά χλευάζοντάς τον για την αμάθειά του. Τι είπε όμως ο Νικόδημος, ω Φαρισαίοι; Μήπως είπε ότι ο Ιησούς είναι προφήτης; Είπε ότι δεν πρέπει να θανατωθεί χωρίς δίκη. Πώς λοιπόν και εσείς, σε αυτόν που είπε τέτοια, απαντάτε με αυτόν τον τρόπο; Ο δε Χριστός, επειδή διαρκώς του πρόβαλλαν τη Γαλιλαία, και αμφισβητούσαν σαν να επρόκειτο για έναν από τους προφήτες, δείχνοντάς τους ότι δεν είναι ένας από τους προφήτες, λέει: «Εγώ είμαι το φως», το κυρίως φως, όχι προφητικό φως, μερικό δηλαδή και με μικρή λάμψη, αλλά το αληθινό φως, που δεν περιορίζεται ούτε στα όρια της Γαλιλαίας ούτε της Παλαιστίνης, αλλά είμαι το φως του κόσμου, και ο δεσπότης όλων των ανθρώπων, και για εμένα έχει πει ο προφήτης: «Ιδού, σε έθεσα ως φως των εθνών». Μπορείς δε να χρησιμοποιήσεις κατά του Νεστορίου και το παρόν ρητό. Διότι δεν είπε ότι «Μέσα μου είναι το φως του κόσμου», αλλά «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Διότι αυτός ο φαινόμενος άνθρωπος, ο ίδιος ήταν και Υιός του Θεού και φως του κόσμου· όχι όπως ανοήτως έλεγε ο Νεστόριος, ότι στον απλό άνθρωπο κατοικούσε ο Υιός του Θεού, μη γένοιτο! Διότι ένας, όπως έχει ειπωθεί, ήταν ο Υιός της Μαρίας και του Θεού. «