Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 49:7

Όσα βέβαια έχουν φερθεί από αυτόν στην ύπαρξη θα μπορούσαν να ονομαστούν και αυτά όντα, με τη διαφορά ότι έχουν δημιουργηθεί και έλαβαν αρχή στην ύπαρξή τους. Έτσι λοιπόν λέει ο Κύριος που σε λύτρωσε, ο Άγιος του Ισραήλ: Εγώ είμαι ο Θεός σου. Αλλά, ω Δέσποτα, θα έλεγε, νομίζω, κάποιος από εκείνους που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, μας λύτρωσες και μας έσωσες, μας απάλλαξες από τη φωτιά και την καταδίκη, από τον ζυγό και τη δουλεία, από χέρια βαρβάρων, επειδή προφανώς είσαι παντοδύναμος και κατορθώνεις ό,τι θελήσεις με ένα απλό νεύμα. Έπειτα πώς εμείς, που βρισκόμαστε υπό τη φροντίδα και την αγάπη σου και πάντοτε καυχόμαστε για σένα τον βοηθό μας, έχουμε περιπέσει σε τέτοια ταλαιπωρία, ώστε να πέσουμε κάτω από τα πόδια των εχθρών και να γίνουμε παράλογα δούλοι εμείς, οι ελεύθεροι από γενιά ελευθέρων;

«Ιδού σκότος και γνόφος θα καλύψει τη γη επί των εθνών. Επάνω σου όμως θα φανερωθεί ο Κύριος, και η δόξα του επάνω σου θα φανεί.» Και ένας άλλος: «Και θα ανατείλει σε εσάς που φοβείσθε το όνομά μου ήλιος δικαιοσύνης, και θεραπεία θα υπάρχει στις φτερούγες του.» Επειδή όμως, όπως λέει η Ιερή Γραφή, εβάρυναν τα αυτιά τους για να μην ακούσουν, και έκλεισαν τα μάτια τους· έλαμψε στα έθνη ο Χριστός, και κατέστησε την υφήλιο γεμάτη από το θείο φως, ώστε από την ανατολή ως τη δύση, και μέχρι τα πέρατα της γης, να απολαύσουν αυτή τη δωρεά, και με καθαρά τα μάτια της διανοίας να ατενίσουν τη θεία και ύψιστη φύση, και σε αυτήν και μόνο να αφιερώσουν τους τρόπους της πνευματικής λατρείας. <Έτσι λέει ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ που σε λύτρωσε: Αγιάστε αυτόν που περιφρονεί την ψυχή του, αυτόν που βδελύσσονται τα έθνη, των δούλων των αρχόντων. Βασιλιάδες θα τον δουν, και θα σηκωθούν άρχοντες, και θα τον προσκυνήσουν ένεκα του Κυρίου, διότι πιστός είναι ο άγιος του Ισραήλ, και σε εξέλεξα. Έτσι λέει ο Κύριος: Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα, και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα.> Το πόσης ευσπλαχνίας αξίωσε ο Θεός και Πατέρας αυτούς που κλήθηκαν μέσω του Χριστού, μπορείς να το κατανοήσεις και από αυτό.

Διότι έτσι συντρίφθηκε ο εμβρόντητος Ισραήλ. Τι λέει λοιπόν άραγε; Εγώ, ο Θεός που σε λύτρωσε, αυτά σου λέω: Αγιάστε αυτόν που περιφρονεί την ψυχή του, δηλαδή θεωρήστε σεβαστό και άγιο, και φροντίστε να κάνετε τέτοιον, εκείνον που απαξίωσε τη δική του ψυχή, δηλαδή που την εξευτέλισε. Διότι, αφού ο Θεός και μονογενής Λόγος του Θεού έγινε άνθρωπος, προσέφερε για χάρη μας τη δική του ψυχή, και επέλεξε να υποστεί για εμάς τον κατά σάρκα θάνατο, χωρίς να υποστεί καμία βλάβη στη δική του φύση.

Διότι, όταν ο Ιησούς παραδόθηκε στον Πιλάτο, τον αποστρέφονταν μερικοί από τους στρατιώτες, αφενός χτυπώντας τον ανόσια, αφετέρου ατιμάζοντάς τον με φτυσίματα, και υβρίζοντάς τον με το ακάνθινο στεφάνι, περιπαίζοντάς τον και λέγοντας: «Χαίρε, ο βασιλιάς των Ιουδαίων.» Γι' αυτό ομιλεί για εκείνον τον οποίον αποστρέφονται τα έθνη, οι δούλοι, οι άρχοντες. Σε αυτό βεβαίως θα ακολουθήσει και το «Αγιάσατε», αλλά επειδή υπέφερε κατά θεία οικονομία τους εμπαιγμούς από τα έθνη, θα αναλάμψει μετά από αυτό, και θα δοξαστεί από όλους, τόσο από όσους βρίσκονται στα ανώτατα αξιώματα όσο και από εκείνους που βρίσκονται σε κατώτερες θέσεις τιμής, όπως προλέγει λέγοντας: Βασιλείς θα τον δουν, και θα εγερθούν, δηλαδή από τους βασιλικούς τους θρόνους.

Άρχοντες και θα τον προσκυνήσουν. Θα δουν δε, όχι με τα μάτια του σώματος, αλλά μέσω της ενατένισης του νου και της καρδιάς. Διότι έτσι βλέπουμε τη δόξα του Χριστού. Θα τον προσκυνήσουν δε ένεκα του Κυρίου, δηλαδή, ένεκα εμού. Διότι δοξάζεται ως Υιός του Θεού και Πατρός, και επειδή είναι πιστός ο Άγιος του Ισραήλ. Το «πιστός» σε αυτές τις περιπτώσεις δηλώνει αυτόν που παραμένει πάντοτε. Διότι είναι ακλόνητη η βασιλεία του Θεού και Πατρός· ομοίως δε, και η βασιλεία του Υιού· ενώ δεν είναι πιστοί οι ψευδώνυμοι θεοί. Διότι είναι πρόσφατοι, και αφανίζονται, και δεν παραμένουν. Ενώ ο Σωτήρας των όλων, και Κύριος, είναι αληθινά πιστός, δηλαδή έχει σταθερή βάση στις δικές του υπεροχές, παραμένοντας ακλόνητος, και αυτός εξέλεξε αυτούς που κλήθηκαν διά του Χριστού. «Διότι αυτούς που προγνώρισε», λέει, «και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, αυτούς και κάλεσε, και επιπλέον τους αγίασε, και τους εδόξασε». Έπρεπε λοιπόν, έπρεπε οι εκλεγμένοι να αγιάσουν αυτόν που ευτελίζει την ψυχή του, και να μην παρεκκλίνουν από το πρέπον ατενίζοντας αυτά της ανθρώπινης φύσης, ούτε να αποστερηθούν την ακριβή γνώση γι' αυτόν, αλλά μάλλον, κατανοώντας τη σοφία της οικονομίας, να τον προσκυνήσουν, και να είναι ακράδαντα πεπεισμένοι ότι είναι κατά φύση και αληθινά Υιός του πιστού Κυρίου, κι ας φανερώθηκε στο πλαίσιο της θείας οικονομίας με τη δική μας μορφή και υποβλήθηκε στο μέτρο της κένωσης.

Όταν όμως τους λάμψει το φως της αλήθειας, και ξυπνήσουν σαν από νύχτα και σκοτάδι, μόλις τότε, μαθαίνοντας ποιος και πόσο μεγάλος είναι, τον ομολογούν άγιο των αγίων. Ότι δε αυτό έχει έτσι, θα το κατανοήσεις από το εξής. Είπε κάποιος από τους αγίους προφήτες: «Τον ίδιο τον Κύριο να αγιάσετε, και αυτός θα είναι ο φόβος σου· και εάν έχεις πεποίθηση σε αυτόν, θα σου γίνει για αγιασμό.» Άραγε λοιπόν εμείς καθιστούμε άγιο τον Θεό, αυτόν που από το δικό του πλήρωμα διανέμει πλουσιοπάροχα στην κτίση τα δικά του; Αλλά είναι φανερό πως λέμε ότι εκείνο διδάσκει, δηλαδή να πιστεύετε ότι αυτός είναι Άγιος· διότι τότε θα τον φοβηθείτε, και αυτός θα γίνει σε εσάς για αγιασμό. Είναι γραμμένο δε πάλι για τον Χριστό: «Αγιάσατε αυτόν που περιφρονεί την ψυχή του»· δηλαδή, δεν την υπολόγισε καθόλου· διότι την προσέφερε για χάρη μας. Όμως, ας αγιάζεται, λέει, από εσάς, δηλαδή ας ομολογείται άγιος. Και τούτο διότι είναι κατά φύση, επειδή είναι Θεός αληθινός και Υιός του Θεού. Διότι το να είναι κανείς ουσιαστικά άγιος δεν θα ταίριαζε σε κανένα από όσα έχουν παραχθεί από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, παρά μόνο στην ανώτατη και πάνω από όλα φύση.

Διότι ο Χριστός δοξολογείται από κάθε έθνος ανθρώπων, και αυτό θα μπορούσε να δει κανείς να το κάνουν πρόθυμα μικροί και μεγάλοι, λαμπροί και άσημοι, και οι πιο επιφανείς από τους άλλους, και όσοι έχουν υπεροχή είτε τυχόν στη δόξα, είτε στον πλούτο και στη λαμπρότητα του βίου. Αυτά τα οποία πολύ σωστά ονόμασε φαντασίες, δηλαδή ύψος φαντασίας. Διότι δεν είναι τίποτε άλλο γι' αυτούς παρά μια ψευδαίσθηση, αφού «κάθε σάρκα είναι χορτάρι και κάθε δόξα ανθρώπου σαν άνθος χόρτου». Και ότι η άβυσσος έδωσε τη φωνή της, και με επευφημίες τιμούν τον Κύριό μας Ιησού Χριστό μικροί και μεγάλοι, το αποσαφηνίζει λέγοντας και ο μακάριος Δαβίδ: «Αινείτε τον Κύριο από τη γη, οι δράκοντες και όλες οι άβυσσοι». Και προσθέτοντας σε αυτά βουνά και λόφους, καρποφόρα δέντρα και όλους τους κέδρους, θηρία και κτήνη, ερπετά και φτερωτά πτηνά, προσθέτει πάλι: «Άρχοντες και όλοι οι κριτές της γης, νέοι και παρθένες, πρεσβύτεροι μαζί με νεότερους ας αινέσουν το όνομα του Κυρίου». Είπε επίσης κάπου και ο μέγας Ησαΐας για αυτόν: «Βασιλείς θα τον δουν και θα φοβηθούν· άρχοντες και θα τον προσκυνήσουν». Αποδίδει δε σαν αιτία, για το ότι η άβυσσος αλλά και το ύψος της φαντασίας της έδωσαν τη φωνή, προσθέτοντας αμέσως: Υψώθηκε ο ήλιος, και η σελήνη στάθηκε στην τάξη της για φως.

Και: «Αυτόν που βδελύσσονται τα έθνη, οι δούλοι των αρχόντων· βασιλείς θα τον δουν και θα εγερθούν, άρχοντες και θα τον προσκυνήσουν». Και αλλού λέγει: «Εγώ δε δεν απειθώ ούτε αντιλέγω. Την πλάτη μου παρέδωσα σε μαστιγώσεις, και τις σιαγόνες μου σε ραπίσματα, το δε πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ταπείνωση των εμπτυσμών». 〈μθ'〉 Ότι θα τραπούν σε φυγή οι απόστολοι — ο Δαβίδ στον 〈λζ'〉 ψαλμό λέγει: «Οι φίλοι μου και οι πλησίον μου πλησίασαν και στάθηκαν απέναντί μου».

Επειδή όμως εκείνοι δεν αποδέχονταν τη χάρη, ακολούθως λέγεται στη συνέχεια: «Ιδού, σε έθεσα ως φως των εθνών, για να είσαι προς σωτηρίαν έως τα πέρατα της γης». Στη συνέχεια αυτών, το προφητικό πνεύμα απευθύνεται στα έθνη λέγοντας: «Έτσι λέγει ο Κύριος». Έπειτα, επειδή δεν γνώριζαν ποιος ακριβώς ήταν ο Κύριος, προσθέτει: «αυτός που ελευθέρωσε τον Ισραήλ», κατά δε τον Σύμμαχο: «αυτός που λυτρώνει τον Ισραήλ», και κατά τον Ακύλα και τον Θεοδοτίωνα: «ο αγχιστεύων τον Ισραήλ». Διότι αυτός, λέγει, είναι εκείνος που παλαιά «ελευθέρωσε τον Ισραήλ από το χέρι των Αιγυπτίων», αυτός ο ίδιος απευθύνει αυτά τα λόγια προς εσάς τα έθνη και διατάσσει λέγοντας: «Αγιάστε εκείνον που ευτελίζει την ψυχή του»· διότι, όσο «ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού», τόσο εσείς να τον δοξάζετε, εννοώ δηλαδή αυτόν «που βδελύσσονται τα έθνη» των απίστων, οι οποίοι είναι δούλοι «στους άρχοντες αυτού του αιώνα», δηλαδή, εννοώ στους πονηρούς δαίμονες. Διότι όσοι είναι ακόμη υποδουλωμένοι σε αυτούς, βλασφημώντας τον Χριστό του Θεού, τον «βδελύσσονται», διασύροντας, χλευάζοντας και «ευτελίζοντας» τον θάνατό του.

Αλλά εσείς, προς τους οποίους απευθύνεται ο λόγος, αυτόν τον ίδιο 〈αγιάστε〉 δοξάζοντάς τον, επειδή και «κάθε γόνατο θα κάμψει ενώπιόν του, επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός εις δόξαν του Θεού Πατρός».⌝ Τότε, λοιπόν, τότε 〈βασιλιάδες θα τον δουν, και άρχοντες θα εγερθούν και θα τον προσκυνήσουν〉, ⌜«όταν έλθει με τη δόξα του Πατέρα μαζί με τους αγγέλους του και καθίσει στον θρόνο της δόξας του», «κρίνοντας ζώντες και νεκρούς». Διότι τότε όλοι 〈θα τον προσκυνήσουν ένεκα του Κυρίου〉, του Πατέρα του, 〈επειδή είναι πιστός ο Άγιος του Ισραήλ, ο οποίος τον εξέλεξε〉. Αντί δε για το: 〈και σε εξέλεξα〉, ο Σύμμαχος έχει πει 〈ο οποίος σε εξέλεξε〉.

Ψ. ΚΔ΄. Ακούσατέ με νησιά, και προσέξτε έθνη. Έπειτα από πολύν καιρό θα σταθεί, λέει ο Κύριος· από την κοιλιά της μητέρας μου κάλεσα το όνομά μου· και έκανε το στόμα μου σαν κοφτερό μαχαίρι· και κάτω από τη σκέπη του χεριού του με έκρυψε· και μου είπε: Δούλος μου είσαι εσύ, Ισραήλ, και μέσω εσένα θα δοξαστώ. Και εγώ είπα: Μάταια κοπίασα, σε μάταια έργα και στο τίποτα ανάλωσα τη δύναμή μου· γι' αυτό η κρίση μου βρίσκεται στον Κύριο, και ο κόπος μου ενώπιον του Θεού μου. Και τώρα, έτσι λέει ο Κύριος, ο οποίος με έπλασε από την κοιλιά ως δούλο του, για να συγκεντρώσει τον Ιακώβ κοντά του και τον Ισραήλ· θα συναχθώ και θα δοξαστώ ενώπιον του Κυρίου, και ο Θεός μου θα είναι η δύναμή μου. Και είπε: Μεγάλο είναι για σένα το να κληθείς δούλος μου, για να ανορθώσεις τις φυλές του Ιακώβ και να επαναφέρεις τους διασκορπισμένους του Ισραήλ· ιδού, σε έθεσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να είσαι προς σωτηρία έως τα πέρατα της γης. Έτσι λέει ο Κύριος, αυτός που σε λύτρωσε, ο Θεός του Ισραήλ: Αγιάστε αυτόν που περιφρονεί την ψυχή του, αυτόν τον οποίο βδελύσσονται τα έθνη, οι δούλοι των αρχόντων· βασιλιάδες θα τον δουν, και θα εγερθούν άρχοντες, και θα τον προσκυνήσουν, ένεκα του Κυρίου· διότι πιστός είναι ο Άγιος του Ισραήλ, και σε εξέλεξα.

Αλλά και το «ιδού, σε έθεσα ως φως των εθνών, για να είσαι προς σωτηρίαν έως το έσχατο της γης», υποδεικνύει κάποιον παράδοξο και θαυμαστό, για τον οποίο γίνεται ο λόγος. Και ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι αυτός εκτός από τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος ήδη προηγουμένως στα ανωτέρω ονομάστηκε Ιακώβ και Ισραήλ διά του «Ιακώβ ο δούλος μου, θα τον προστατεύσω· Ισραήλ ο εκλεκτός μου, τον αποδέχθηκε η ψυχή μου»; Διότι αυτός είναι ο μόνος που βλέπει αληθινά τον Θεό Πατέρα, ονομαζόμενος μεν Ισραήλ, το οποίο ερμηνεύεται «εκείνος που βλέπει τον Θεό», κατά την έννοια της θεότητάς του· Ιακώβ δε, το οποίο σημαίνει «πτερνιστής», καθότι, αφού ενανθρώπησε, κατατρόπωσε όλες τις αντίπαλες δυνάμεις. Πρόσεξε δε αν δεν συμφωνούν μεταξύ τους οι περικοπές, τόσο η προκείμενη, όσο και εκείνη στην οποία ελέγετο το «Ιακώβ ο δούλος μου», η οποία αναφερόταν στον Χριστό· διότι όπως ακριβώς εκεί έχει ειπωθεί το «Ιακώβ ο δούλος μου», έτσι και εδώ το «μέγα είναι για εσένα το να κληθείς δούλος μου»· και όπως εκεί έχει λεχθεί το «Ισραήλ ο εκλεκτός μου», έτσι και εδώ το «διότι πιστός είναι ο Άγιος του Ισραήλ, και σε εξέλεξα».

Και πάλι, από τη μια πλευρά, εκεί έχει ειπωθεί: «σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, για να βγάλεις από τα δεσμά τους δεμένους, και από το σπίτι της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι»· ενώ στην παρούσα περικοπή: «Ιδού, σε έθεσα ως φως των εθνών, για να αποκαταστήσεις τη γη, και να κληρονομήσεις την κληρονομία της ερήμου, λέγοντας σε αυτούς που βρίσκονται στα δεσμά "εξέλθετε", και σε αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι "αποκαλυφθείτε"». Το ότι λοιπόν σε κανέναν άλλον παρά μόνο στον Σωτήρα μας ταιριάζουν όσα αναφέρονται στις προκείμενες προφητείες, θα καταστεί φανερό σε όσους δώσουν προσοχή στο πλήθος των εθνών που έχουν εναποθέσει την ελπίδα τους σε Αυτόν και, μέσω Αυτού, στον Θεό των όλων, για τα οποία έθνη τέθηκε από τον Πατέρα ως φως. Και λέει, «για να αποκαταστήσεις τη γη», δηλαδή την ψυχή, η οποία άλλοτε βρισκόταν σε ταραχές και ακαταστασίες, να την οδηγήσει στη φυσική της ευστάθεια και γαλήνη· αλλά και «για να κληρονομήσεις την κληρονομία της ερήμου», υποδηλώνοντας την Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη· την οποία, καθώς ήταν έρημη πριν από την παρουσία Του, έλαβε ως κληρονομιά από Εκείνον που Του είπε: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου».

Και επειδή ακριβώς δεν ήλθε παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ, ορθά λέγεται ότι αρχικά επιδήμησε για να ανορθώσει τις φυλές του Ιακώβ και να επαναφέρει τη διασπορά του Ισραήλ. Στη συνέχεια, όμως, επειδή δεν τον αποδέχθηκαν όλοι από αυτούς, προστίθεται ως απευθυνόμενο προς αυτόν το εξής: «Ιδού, σε έθεσα ως φως των εθνών, για να αποτελέσεις σωτηρία έως τα πέρατα της γης». Μας προστάζει δε έπειτα από αυτά ο Κύριος, ο Θεός και Πατέρας, ο οποίος τον διέσωσε από όλους όσους είχαν συγκεντρωθεί εναντίον του, να τον αγιάζουμε, λέγοντας: «Αγιάσατε αυτόν που περιφρόνησε την ψυχή του». Διότι αυτός αληθινά περιφρόνησε την ίδια του την ψυχή, κενώνοντας τον εαυτό του και γινόμενος για χάρη μας κατάρα· και, αφού ανέλαβε τις δικές μας αμαρτίες, καταφρόνησε την αισχύνη μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού.

Μετά από αυτά αναφέρει αυτόν που βδελύσσονται τα έθνη, τα οποία είναι δούλοι των αρχόντων· και είναι πράγματι σαφές πώς εκείνοι που έχουν υποδουλωθεί στους άρχοντες αυτού του αιώνα, όχι μόνο κατά τον καιρό του πάθους του τον βδελύχθηκαν λέγοντας, «μας είναι βαρύς ακόμη και να τον βλέπουμε», αλλά και τώρα ακόμη τον βδελύσσονται, προσπαθώντας να ανατρέψουν τη διδασκαλία του. Αυτόν, λοιπόν, ο Κύριος προστάζει να τον αγιάζουν, προμηνύοντας την ένδοξη παρουσία του.

Έτσι λέει ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ που σε λύτρωσε: «Αγιάστε εκείνον που περιφρονεί την ψυχή του, εκείνον που βδελύσσονται τα έθνη, των δούλων των αρχόντων· βασιλιάδες θα τον δουν, και θα σηκωθούν άρχοντες, και θα τον προσκυνήσουν», και τα εξής. Στα οποία προσθέτει: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα, και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα, και σε έδωσα ως διαθήκη των εθνών, για να ανορθώσεις τη γη και να κληρονομήσεις έρημες κληρονομιές, λέγοντας σε αυτούς που βρίσκονται στα δεσμά: "Βγείτε", και σε αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι: "Φανερωθείτε". Και σε όλους τους δρόμους θα βοσκήσουν, και σε όλα τα μονοπάτια θα βρίσκεται η βοσκή τους. Δεν θα πεινάσουν ούτε θα διψάσουν, ούτε θα τους χτυπήσει ο καύσωνας ούτε ο ήλιος, αλλά αυτός που τους ελεεί θα τους παρηγορήσει, και μέσα από πηγές υδάτων θα τους οδηγήσει. Και θα μετατρέψω κάθε βουνό σε δρόμο και κάθε μονοπάτι σε βοσκή γι' αυτούς. Ιδού, αυτοί θα έρθουν από μακριά, αυτοί από τον βορρά και τη θάλασσα, και άλλοι από τη γη των Περσών. Ευφρανθείτε ουρανοί και ας αγαλλιάσει η γη. Ας ξεσπάσουν τα βουνά σε ευφροσύνη, διότι ο Κύριος ελέησε τον λαό του, και παρηγόρησε τους ταπεινούς του λαού του». 〈κγ΄. Του ιδίου〉. «Προσέξτε με τα αυτιά σας και ακολουθήστε τους δρόμους μου· εισακούστε με, και η ψυχή σας θα ζήσει μέσα σε αγαθά, και θα συνάψω μαζί σας αιώνια διαθήκη, τα όσια του Δαβίδ τα πιστά. Ιδού, τον έχω δώσει ως μάρτυρα στα έθνη, άρχοντα και προστάζοντα στα έθνη».