Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 50:1

Ότι η δική μου βοήθεια και ενίσχυση θα συνδράμει απολύτως και με κάθε τρόπο εσένα, τον Ιακώβ, δηλαδή αυτόν που προέρχεται από το σπέρμα του Ιακώβ. Ανέφερα δε ότι ο προφητικός λόγος σε αυτά έχει γραφτεί κατά κάποιον τρόπο με αναφορά στο πρόσωπο των αγίων αποστόλων και ευαγγελιστών, οι οποίοι κατάγονταν από τον Ιακώβ, τουλάχιστον κατά τη σάρκα. Δεν είναι απίθανο να ονομάζεται Ιακώβ κάθε πτερνιστής, δηλαδή αυτός που υποσκελίζει τον Σατανά και παρακάμπτει τις παγίδες της αμαρτίας με επιδεξιότητα αλλά και με γενναιότητα. Διότι το όνομα Ιακώβ ερμηνεύεται ως πτερνιστής. <Έτσι λέγει ο Κύριος: Ποιο είναι το έγγραφο του διαζυγίου της μητέρας σας, με το οποίο την έδιωξα; Ή σε ποιον δανειστή μου σας έχω πουλήσει; Ιδού, εξαιτίας των αμαρτιών σας έδιωξα τη μητέρα σας.> Το Θείο είναι ασώματο, άυλο, αόρατο και απλό. Και κανείς, ενεργώντας ορθά απέναντί του, δεν θα μπορούσε να σχηματίσει καμία σωματική φαντασία για αυτό. Εντούτοις, η Ιερή Γραφή μάς μιλάει για αυτό με ανθρώπινους όρους.

Διότι, όπως ακριβώς όταν αναφερόμαστε στην Εκκλησία, δεν συνηθίζουμε να αποδίδουμε τη σημασία της λέξης στους περίβολους των τειχών, αλλά μάλλον υποδηλώνουμε το ιερότατο πλήθος εκείνων που έχουν επιλέξει να λατρεύουν τον Θεό μέσα σε αυτήν· έτσι και αν κάποιος αναφερθεί στη μητέρα των Ιουδαίων, και πάλι υποδηλώνει τους ίδιους. Επομένως, λέει, δεν απέβαλα εγώ τη μητέρα σας, αν και βρέθηκα απέναντί της σε θέση νυμφίου και έσπειρα τα σπέρματα της επιείκειας τόσο μέσω του νόμου όσο και μέσω των προφητών· μάλλον αυτή απομακρύνθηκε, αφού παραμέλησε τα καθήκοντά της απέναντί μου και θεώρησε σχεδόν εντελώς ανάξιο λόγου το να βρίσκεται μαζί με τον Θεό. Επειδή, ποιο βιβλίο αποστασίου τής δόθηκε από εμένα; Διότι ο Θεός δεν αποπέμπει κανέναν από την οικειότητα μαζί Του, ούτε αποδιώχνει κανέναν από εκείνους που έχουν μάθει να βαδίζουν στον σωστό δρόμο· αλλά, σε όσους είναι γνήσιοι στην πίστη και γνώστες κάθε αγαθοεργίας, σε αυτούς επιτρέπει να έχουν τη δυνατότητα να πλουτίζουν παντοτινά και σταθερά την οικειότητά τους προς Αυτόν.

Ασφαλώς, εκτός μιας τέτοιας δόξας μένει εκείνος που έχει τη διάνοιά του ασύμφωνη και ασυμβίβαστη με τα θεία Του προστάγματα, και είναι περισσότερο φιλήδονος παρά φιλόθεος. Επομένως, έχοντας θέση συζύγου που συνοίκησε με τη μητέρα των Ιουδαίων, λέει: Ποιο είναι το έγγραφο του διαζυγίου της μητέρας σας, με το οποίο την απομάκρυνα;

Διότι δεν θα μπορούσε κανείς να αποδείξει, λέει, ότι εγώ μάλλον την έδιωξα και τη μίσησα, αλλά αντίθετα θα την καταδικάσει, καθώς επέλεξε την αποστασία με δική της πρωτοβουλία. Σε ποιον, λοιπόν, ήμουν χρεωμένος και σας πούλησα; Σε αυτά το σχήμα του λόγου είναι διαφορετικό. Διότι συνομιλεί όπως ένας κύριος προς τους δούλους. Άραγε, λέει, σαν άνθρωπος που πιέζεται από έλλειψη χρημάτων και έχοντας περιπέσει σε δανειστές, πούλησα σε άλλους κυρίους τους δικούς μου δούλους; Καίτοι πώς αυτό δεν είναι εντελώς ανόητο, είτε να το σκεφτεί είτε να το εκφράσει κανείς; Διότι το Θείο είναι πέρα από κάθε ανάγκη, και απολύτως τίποτα δεν είναι ανώτερό του. Επομένως, δεν σας πούλησα, λέει, ούτε θα σας είχα παραδώσει σε άλλους κυρίους, εάν με αγαπούσατε και ήσασταν αφοσιωμένοι στα δικά μου προστάγματα.

Αποδιωγμένοι δε από την τιμή που αρμόζει στους ελεύθερους, θα ακούσουν και αυτοί: «Ιδού, εξαιτίας των ανομιών σας πουληθήκατε». Εάν δε, λέει, συλληφθεί να έχει κλέψει, αλλά χωρίς ακόμη να έχει σκοτώσει, δηλαδή εάν κάποιος από αυτούς που συνηθίζουν να ετεροδοξούν συλληφθεί να έχει ξεκινήσει την εξαπάτηση και την πλάνη προς τους άλλους, αλλά χωρίς να έχει ακόμη νικήσει και οδηγήσει στον όλεθρο τους ακροατές του, θα πληρώσει τα διπλάσια. Διότι ο κύριος του ποιμνίου θα αναλάβει πάλι το δικό του, και από τον απατεώνα θα ζητηθεί επιπλέον λόγος· αυτό δηλαδή θα σήμαινε το εις διπλούν· και θα υποστεί ζημία μέχρι θανάτου. Διότι αυτό που θέλησε να κάνει στους άλλους, αυτό θα πάθει ο ίδιος και πολύ δικαιολογημένα. ΠΑΛΛ. Πόσο ολέθριο και πραγματικά τρομερό πράγμα είναι οι απατεώνες, για τους οποίους νομίζω ότι και ο ίδιος ο Χριστός έχει προφητεύσει: «Προσέχετε από αυτούς που έρχονται σε εσάς με ενδύματα προβάτων, ενώ από μέσα είναι λύκοι άρπαγες». ΚΥΡ. Ορθώς λοιπόν ο νόμος καταδικάζει σε θάνατο κάθε τέτοιον άνθρωπο, σαν να πρόκειται για άγρια θηρία. Διότι είναι γραμμένο στην Έξοδο: «Εάν κάποιος κλέψει κάποιον από τους υιούς Ισραήλ και, αφού τον καταδυναστεύσει, τον πουλήσει, και βρεθεί στην κατοχή του, να θανατωθεί». Και στο Δευτερονόμιο: «Εάν δε συλληφθεί άνθρωπος να κλέβει ψυχή από τους αδελφούς του, από τους υιούς Ισραήλ, και, αφού τον καταδυναστεύσει, τον πουλήσει, ο κλέπτης εκείνος θα πεθάνει».

Επομένως, οι μεν Ιουδαίοι, οι οποίοι κατοικούσαν σε τειχισμένη πόλη και ήταν περιζωσμένοι από τις άνωθεν βοήθειες, και είχαν αστικό φρόνημα και δεν αγνοούσαν το θέλημα του Θεού, αφού έπειτα αδιαφόρησαν για το πρέπον, και απέβαλαν από ραθυμία τον κλήρο που τους είχε απονεμηθεί, και εξέπεσαν από την υπέρτατη ελπίδα, εάν δεν συνέλθουν από τη μέθη τους, σύμφωνα με το γεγραμμένο, και δεν ανακτήσουν τα οικεία τους κατά το παρόν έτος της λυτρώσεως, δηλαδή της παρουσίας του Σωτήρα μας, θα παραμείνουν στο εξής και θα υπόκεινται στο διηνεκές σε εκείνον που τους εξαγόρασε, δηλαδή στον Σατανά. «Διότι ιδού», λέει, «για τις ανομίες σας πουληθήκατε, και για τις αμαρτίες σας έδιωξα τη μητέρα σας». Αντιθέτως, το πλήθος των εθνών, το οποίο ήταν παντελώς αβοήθητο και έπασχε από αγροίκο και αμαθές φρόνημα, και για αυτόν τον λόγο είχε εξωθηθεί στη δουλεία υπό άλλους, είναι διαπαντός λυτρώσιμο, εφόσον ο Θεός το σπλαχνίζεται. Διότι θα ανακτήσει τον δικό του κλήρο, έχοντας κληθεί προς την ελευθερία, κατά το έτος της αφέσεως, όταν ο Χριστός απάλλαξε όλη την υφήλιο από την πλεονεξία των δαιμόνων, και την ελευθέρωσε από τις παγίδες της αμαρτίας, και την εδικαίωσε μέσω της πίστεως, και την αγίασε εν Πνεύματι, καταργώντας με τον δικό Του σταυρό το χειρόγραφο που ήταν εναντίον μας, ενώ τα Λευιτικά παραμένουν αναπαλλοτρίωτα· διότι ο κλήρος έχει διατηρηθεί με ασφάλεια για τους αγίους, και έχουν την ελπίδα τους σταθερά θεμελιωμένη.

Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο έχει ειπωθεί: «και ονομάστηκες ασύνθηκος από την κοιλιά»· «όμως βέβαια, όχι εξαιτίας σου, αλλά εξαιτίας της δικής μου φιλανθρωπίας, από τώρα κιόλας και προείπα και σου υπέδειξα τον όλεθρο που πρόκειται να επέλθει στους πολεμίους σου, επιδιώκοντας με κάθε αφορμή να σε σώσω. Γι' αυτό, όταν σε παρέδιδα στους εχθρούς σου, «δεν σε πουλούσα για ασήμι»· αλλά προς δικό σου όφελος το έπραττα αυτό, ώστε να σωφρονιστείς με αυτόν τον τρόπο, επειδή δεν δέχθηκες την παιδαγωγία μέσω λόγων και παραινέσεων. Στους πολεμίους λοιπόν «δεν σε πουλούσα για ασήμι», αλλά εξαιτίας των αμαρτημάτων και των ασεβειών σου· «διότι εξαιτίας των αμαρτιών σας πουληθήκατε». Και όμως, ούτε έτσι σας άφησα να είστε για πάντα δούλοι στους εχθρούς, αλλά πάλι θα σας λυτρώσω και, σαν «από καμίνι φτώχειας», θα σας ελευθερώσω πάλι από την κακοπάθεια υπό τους Βαβυλωνίους». Και όλα αυτά «θα τα κάνω για το δικό μου όνομα», επειδή οι πολέμιοι, φτάνοντας στην υπερβολή, καταβλασφημούσαν τη δική μου θεότητα. Και δεν θεωρούσαν ότι εγώ σας είχα παραδώσει σε αυτούς, αλλά, αποθρασυνόμενοι και υπερηφανευόμενοι για τον εαυτό τους, υπέθεταν ότι εγώ δεν είμαι τίποτα, και δόξαζαν τους δικούς τους θεούς, θεωρώντας τους υπαίτιους για τη νίκη τους εναντίον σας. Γι' αυτό «τη δική μου δόξα» δεν την εγκαταλείπω ούτε «σε άλλον» θα παραχωρούσα τη δική μου θεότητα, η οποία συνίσταται από τη δικαιοσύνη που εκτείνεται προς όλους τους ανθρώπους.

Διότι δεν ήταν δυνατό να κατανοήσουν με διαφορετικό τρόπο όσοι βρίσκονται μέσα στα ίδια και παχιά σώματα, εάν δεν παρατίθεντο με τη μορφή παραδειγμάτων τα ανθρώπινα, ώστε μέσα από τα αισθητά και ορατά πράγματα να μπορέσουμε να κατανοήσουμε, έστω και εν μέρει, τα περί της θείας ουσίας.⌟ Αφού ο λόγος εξέτασε το ευαγγελικό κήρυγμα και την κλήση των εθνών που πραγματοποιήθηκε μέσω αυτού, καθώς και τη συγκρότηση του θεοσεβούς πολιτεύματος και την καθαίρεση του προαναφερθέντος 〈γίγαντος〉, μεταβαίνει και πάλι στον λαό της περιτομής, σαν να πείθει και να απολογείται για ποιον λόγο, ενώ επισκέφθηκε όλα τα έθνη, εκείνους τους άφησε έκδοτους. Λέει λοιπόν απευθυνόμενος στο πρόσωπό τους: Ας μη με κατακρίνει κανείς από εσάς ως κάποιον που έχει λησμονήσει τη φροντίδα που έτρεφα άλλοτε για εσάς, ούτε να με κατηγορήσει κανείς ότι δήθεν εγώ έδωσα 〈βιβλίον αποστασίου〉 στη 〈μητέρα σας〉, που κατείχε άλλοτε θέση συζύγου κοντά μου, ούτε πάλι να νομίσει ότι έχοντας πιεστεί ως 〈οφειλέτης〉 σε κάποιους, 〈σας πούλησα〉 για την εξόφληση του χρέους· διότι τίποτε από αυτά δεν προήλθε από εμένα. Αν όμως πρέπει να ειπωθεί η αλήθεια: Εσείς 〈πουλήσατε τους εαυτούς σας με τις δικές σας αμαρτίες〉, και ότι έτσι έχουν τα πράγματα, θα το ομολογήσετε και οι ίδιοι, αφού εγώ, αν και Θεός και Κύριος των όλων, δεν δίστασα να συγκαταβώ από το οικείο μεγαλείο και να φτάσω με την παρουσία μου μέχρι και σε εσάς τους ίδιους.

Αφού εξέθεσε την κατηγορία κατά του ιουδαϊκού λαού και τον έλεγχο της ασέβειάς τους απέναντι στον Χριστό, καθώς και τα δεινά που τους ακολούθησαν για όσα τόλμησαν εναντίον του, έπειτα προφητεύοντας την προς το κρείττον μεταβολή της άλλοτε έρημης Εκκλησίας, και ότι σε αυτήν θα υπάρξει «παράδεισος Θεού» και ότι όσοι βρίσκονται μέσα σε αυτήν «θα βρουν αγαλλίαση και ευφροσύνη, δοξολογία και φωνή αινέσεως»· αφού προφήτευσε, λοιπόν, αυτά, με απόλυτη συνέπεια καλεί σε υπακοή στα δικά του λόγια όχι πλέον το ιουδαϊκό έθνος που συνήθως ονομάζεται Ισραήλ, αλλά σαφώς τον «λαό» που συγκροτήθηκε γι' αυτόν από τα έθνη και τους «βασιλείς» των εθνών, λέγοντας με αυτά ακριβώς τα λόγια: «Ακούστε με, ακούστε με, λαέ μου, και οι βασιλείς, δώστε προσοχή σε εμένα· διότι νόμος θα εξέλθει από εμένα και η κρίση μου (θα γίνει) φως των εθνών». Αναφορικά με τον «λαό» του σε αυτά τα λόγια, κανείς δεν θα ήταν τόσο ανόητος ώστε να νομίσει ότι υποδηλώνεται εκείνος προς τον οποίο ειπώθηκε: «Ιδού, για τις αμαρτίες σας πουληθήκατε, και για τις ανομίες σας απομάκρυνα τη μητέρα σας», αλλά (θα αντιλαμβανόταν ότι) πρόκειται για τον παρόντα «λαό από τα έθνη», ο οποίος θα έχει σωθεί «με τη χάρη του Θεού». Αυτό, επομένως, απευθύνει και μέσα από το προκείμενο κείμενο λέγοντας: «Ακούστε με, ακούστε με, λαέ μου». Θέλει όμως να προσέχουν στα λεγόμενα και οι «βασιλείς», δηλαδή οι άρχοντες των εθνών ή και τα βασίλεια της γης· διότι υποδηλώνει τα βασίλεια, καθώς υπάρχουν περιπτώσεις που τα ονομάζει με αυτόν τον τρόπο.

Και την προτρέπει να πράξει και κάτι άλλο λέγοντας: «Εκτίναξε το χώμα και σήκω, Ιερουσαλήμ»· διότι από την ίδια εξαρτιόταν να αποτινάξει το χώμα που την είχε περικαλύψει, να σηκωθεί από την πτώση που της είχε συμβεί και να λύσει τον δεσμό του τραχήλου που της είχε επιβληθεί, με τον οποίο οι αντίθετες δυνάμεις έδεσαν την ψυχή της σαν με θηλιά, μέσω των δεσμών των αμαρτιών. Και ότι αυτά δεν λέγονται για τα οικοδομήματα ούτε για την αισθητή πόλη, αλλά για τον άπιστο λαό, το διασαφηνίζει με όσα προσθέτει στη συνέχεια λέγοντας: «Λύσε τον δεσμό του τραχήλου σου, αιχμάλωτη θυγατέρα της Σιών». Διότι αποκαλώντας την ξεκάθαρα «αιχμάλωτη» δεν δήλωσε τίποτε άλλο παρά τον λαό, ο οποίος αιχμαλωτίστηκε ολοκληρωτικά από τη διαβολική δύναμη. Γι’ αυτό και απευθυνόμενος στον ίδιο λαό με μεγαλύτερη σαφήνεια λέει: «Πουληθήκατε χωρίς αντάλλαγμα», ενώ και πιο πάνω για τον ίδιο λαό είχε ειπωθεί: «Ιδού, για τις αμαρτίες σας πουληθήκατε, και για τις ανομίες σας απέπεμψα τη μητέρα σας. Διότι ήλθα και δεν υπήρχε άνθρωπος, κάλεσα και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει», καθώς μέσω αυτών ο Λόγος δηλώνει ξεκάθαρα την έλευση του Κυρίου στους ανθρώπους, μετά την οποία «πουλήθηκαν για τις αμαρτίες τους» «χωρίς αντάλλαγμα», μη λαμβάνοντας απολύτως τίποτα σε αντάλλαγμα για τη δική τους απώλεια.

Αυτό το νόημα αποδίδει σύμφωνα και ο Ησαΐας, σε όσα αναφέρει απευθυνόμενος προς τη συναγωγή των Ιουδαίων: «Ιδού, εξαιτίας των αμαρτιών σας πουληθήκατε, και εξαιτίας των ανομιών σας απέπεμψα τη μητέρα σας, διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα, και δεν υπήρχε αυτός που να υπακούει». Διότι το «διότι ήλθα», θα ήταν όμοιο με το: «Ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό προς τους υιούς των ανθρώπων»· το δε «και δεν υπήρχε άνθρωπος, και δεν υπήρχε αυτός που να υπακούει», είναι όμοιο με το: «Όλοι παρέκκλιναν και εξαχρειώθηκαν».

Ψ. ΚΕ΄. Έτσι λέει ο Κύριος: Ποιο είναι αυτό το έγγραφο του διαζυγίου της μητέρας σας, με το οποίο την απέπεμψα; Ή σε ποιον δανειστή σας έχω πουλήσει; Ιδού, εξαιτίας των αμαρτιών σας πουληθήκατε, και εξαιτίας των ανομιών σας απέπεμψα τη μητέρα σας· διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος που να υπακούει· μήπως το χέρι μου δεν έχει τη δύναμη να σώσει; Ή μήπως δεν έχει την ισχύ να ελευθερώσει; Ιδού, με την επιτίμησή μου θα ερημώσω τη θάλασσα και θα μετατρέψω ποταμούς σε έρημο, και τα ψάρια τους θα ξεραθούν από την έλλειψη νερού, και θα πεθάνουν από τη δίψα. Θα ντύσω τον ουρανό με σκοτάδι, και θα κάνω το κάλυμμά του σαν τρίχινο σάκο· ο Κύριος, ο Θεός, μου δίνει γλώσσα διδαχής, για να γνωρίζω πότε πρέπει να πω λόγο· κάθε πρωί διευθέτησε για εμένα, μου πρόσθεσε αυτί για να ακούω, και η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου· και εγώ δεν απειθώ ούτε αντιλέγω· την πλάτη μου την έδωσα σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών· και ο Κύριος, ο Θεός, έγινε βοηθός μου· γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έκανα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα· και γνώριζα ότι δεν θα ντροπιαστώ· διότι με πλησιάζει αυτός που με δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που θα δικαστεί μαζί μου; Ας με πλησιάσει· ιδού, ο Κύριος, ο Θεός, με βοηθά, ποιος θα με βλάψει; Ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν ένδυμα, και ο σκόρος θα σας καταφάγει· ποιος ανάμεσά σας είναι αυτός που φοβάται τον Κύριο;

Φαίνεται δε ότι τα όσα αναφέρονται στην αρχή του κεφαλαίου λέγονται για τη συναγωγή των Ιουδαίων· διότι «ιδού», λέγει, «εξαιτίας των αμαρτιών σας πουληθήκατε, και εξαιτίας των ανομιών σας απέπεμψα τη μητέρα σας». Διότι ήλθε στα απολωλότα πρόβατα του οίκου του Ισραήλ και δεν βρήκε κανέναν άνθρωπο ανάμεσά τους, αλλά και αυτούς κάλεσε πρώτους· ο λαός όμως δεν υπάκουε.

Ορκίζομαι στον εαυτό μου ότι από το στόμα μου θα εξέλθει δικαιοσύνη, οι λόγοι μου δεν θα επιστρέψουν άπρακτοι, ότι σε εμένα θα κάμψει κάθε γόνυ, και κάθε γλώσσα θα ορκιστεί στον αληθινό Θεό, λέγοντας: δικαιοσύνη και δόξα θα έλθει προς αυτόν, και θα καταισχυνθούν όλοι όσοι χωρίζουν τους εαυτούς τους από τον Κύριο». 〈34. Του ιδίου〉. «Έτσι λέγει ο Κύριος: Ποιο είναι αυτό το έγγραφο του διαζυγίου της μητέρας σας, με το οποίο την απέπεμψα; Ή σε ποιον δανειστή σας έχω πουλήσει; Ιδού, εξαιτίας των αμαρτιών σας πουληθήκατε, και εξαιτίας των ανομιών σας απέπεμψα τη μητέρα σας· διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα και δεν υπήρχε αυτός που θα υπακούσει», και τα εξής. Στα οποία προσθέτει: «Εσείς που πορεύεστε στο σκοτάδι, και δεν υπάρχει φως για σας, να έχετε πεποίθηση στο όνομα του Κυρίου, και να στηριχθείτε στον Θεό σας. Ιδού, όλοι εσείς ανάβετε φωτιά, ενισχύετε τη φλόγα. Πορευθείτε στο φως της φωτιάς σας και στη φλόγα που ανάψατε. Από εμένα σας συνέβησαν αυτά, μέσα σε λύπη θα κοιμηθείτε», και τα εξής. Στα οποία προσθέτει: «Ακούστε με, ακούστε με, λαέ μου, και οι βασιλείς δώστε προσοχή σε εμένα, διότι νόμος θα εξέλθει από εμένα, και η κρίση μου θα γίνει φως των εθνών. Πλησιάζει γρήγορα η δικαιοσύνη μου, και θα εξέλθει ως φως το σωτήριό μου, και στον βραχίονά μου θα ελπίσουν τα έθνη». 〈〈35.〉 Από τον ίδιο〉: «Μήπως δεν έχει ισχύ το χέρι μου για να σώσει; Ή μήπως βάρυνε το αυτί του ώστε να μην ακούσει;»

Επειδή πρόκειται τώρα να αποδείξουμε από τους προφήτες τη δεύτερη αιτία, δηλαδή ότι επρόκειτο να συναναστραφεί με τους ανθρώπους επάνω στη γη, θεωρώ ότι και η παρούσα προφητεία είναι αποδεικτική αυτού, ώστε, επειδή είναι ολοφάνερο, να μην έχει καν ανάγκη από περαιτέρω ανάλυση. Θα παρατηρήσεις δε ότι και την αιτία πάλι της ελεύσεώς του την φανερώνει σε όσα λέγει: «Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν λαός του». Αυτά δε ο λόγος τα ευαγγελίζεται στη θυγατέρα Σιών, ονομάζοντας έτσι την Εκκλησία του Θεού, επειδή θεωρείται θυγατέρα της επουράνιας Ιερουσαλήμ, εφόσον εκείνη είναι η μητέρα των αγίων σύμφωνα με τον ιερό απόστολο. Ή, διαφορετικά, θα μπορούσε να ονομαστεί θυγατέρα Σιών η Εκκλησία του Χριστού, ως έχουσα συσταθεί από την προηγούμενη συναγωγή των εκ περιτομής μέσω των αποστόλων και των ευαγγελιστών, οι οποίοι μάλιστα τύγχαναν τέκνα μιας μητέρας, η οποία απορρίφθηκε εξαιτίας των δικών της ασεβειών και έγινε χήρα λόγω του ότι αποδίωξε τον άνδρα της, ο οποίος την εμέμφθη διά των προφητών και είπε: «Μήπως δεν με κάλεσες ως άνδρα και πατέρα και αρχηγό της παρθενίας σου;» Ο ίδιος, μάλιστα, κατακρίνοντας στα τέκνα της τη συμπεριφορά της μητέρας, λέγει: «Ποιο είναι αυτό το βιβλίο του αποστασίου (έγγραφο διαζυγίου) της μητέρας σας, με το οποίο την απέπεμψα;», και πάλι: «Κριθείτε με τη μητέρα σας, κριθείτε, διότι αυτή δεν είναι γυναίκα μου, και εγώ δεν είμαι άνδρας της».

Έχεις και εδώ Κύριο αυτόν που αποστέλλεται και αυτόν που αποστέλλει, δηλαδή τον Πατέρα και Θεό των πάντων, που κατά τη συνήθεια ονομάζεται Κύριος δύο φορές. 〈Από τον ίδιο〉. «Έτσι λέγει ο Κύριος: Ποιο είναι αυτό το βιβλίο του διαζυγίου της μητέρας σας, με το οποίο την απέπεμψα; Ή σε ποιον πιστωτή σας έχω πωλήσει; Ιδού, εξαιτίας των αμαρτιών σας πωληθήκατε και εξαιτίας των ανομιών σας απέπεμψα τη μητέρα σας, διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος, κάλεσα, και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει. Μήπως δεν έχει ισχύ το χέρι μου για να σας λυτρώσει; Ή δεν έχω δύναμη για να σας ελευθερώσω;» Έπειτα, προχωρώντας πιο κάτω στην ίδια προφητεία λέγει: «Εγώ όμως», λέει, «δεν απειθώ ούτε αντιλέγω. Την πλάτη μου έδωσα σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών».

Ο ίδιος ο Κύριος, ομολογώντας ξεκάθαρα μέσα από αυτά την παρουσία Του ανάμεσα στους ανθρώπους, ελέγχει τον λαό των Ιουδαίων, επειδή δεν πρόκειται να Τον δεχτούν όταν έλθει ούτε να Τον υπακούσουν όταν τους καλέσει. Και αυτό, σαν να απολογείται, διδάσκει ότι υπήρξε η αιτία της δικής τους αποβολής· διότι, λέγει, εφόσον «ήλθα και δεν υπήρχε» ανάμεσά σας «άνθρωπος, και κάλεσα και δεν υπήρχε κανείς που να υπακούει», γι' αυτό, λέγει, «πουληθήκατε εξαιτίας των αμαρτιών σας», καθόσον εσείς οι ίδιοι, από μόνοι σας, γίνατε αποστάτες της δικής μου κλήσης, και όχι επειδή εγώ σας έδωσα «διαζύγιο» (βιβλίον αποστασίου). Είναι δε σαφές ότι αυτά απευθύνονται προς τον λαό της περιτομής. Συγχρόνως δε τους φανερώνει όσα τόλμησαν κατά το πάθος, λέγοντας: «Έδωσα την πλάτη μου σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα», και τα όσα ακολουθούν. Αλλά αυτά θα τύχουν της προσήκουσας ερμηνείας με την κατάλληλη ευκαιρία. 〈Από τον ίδιο〉. «Αυτά λέγει ο Κύριος: εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη. Γι' αυτό ο λαός μου θα γνωρίσει 〈το όνομά μου〉 κατά την ημέρα εκείνη, ότι εγώ είμαι αυτός που ομιλεί. Παρουσιάζομαι σαν την ωραιότητα πάνω στα βουνά, σαν τα πόδια εκείνου που φέρνει το χαρμόσυνο άγγελμα της ειρήνης, σαν εκείνον που ευαγγελίζεται αγαθά, διότι θα κάνω ξακουστή τη σωτηρία σου, λέγοντας: Σιών, ο Θεός σου θα βασιλεύσει. Υψώθηκε η φωνή των φρουρών σου, και με τη φωνή αυτή όλοι μαζί θα ευφρανθούν· διότι θα δουν κατά πρόσωπο (οφθαλμόν προς οφθαλμόν), όταν ο Κύριος ελεήσει τη Σιών».

«Ας ξεσπάσουν σε ευφροσύνη ταυτόχρονα τα έρημα μέρη της Ιερουσαλήμ, διότι ο Κύριος την ελέησε και λύτρωσε την Ιερουσαλήμ. Και θα αποκαλύψει τον άγιο βραχίονά του ενώπιον όλων των εθνών, και θα δουν όλα τα πέρατα της γης τη σωτηρία που προέρχεται από τον Θεό μας.» Μετά από αυτά επισυνάπτεται, κάτω από έναν και τον αυτόν ειρμό, η προφητεία για το πάθος του Χριστού, την οποία και θα εκθέσω εν ευθέτω χρόνω. Ενώ λοιπόν είναι ένας και ο αυτός Κύριος, εκείνος που είπε στην προηγούμενη περικοπή προς τον λαό των Ιουδαίων: «για τις αμαρτίες σας πουληθήκατε, και για τις ανομίες σας απομάκρυνα τη μητέρα σας, διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα, και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει», μέσα από το προκείμενο χωρίο λέγει προς τους ίδιους: «εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη». Έπειτα, δείχνοντας ότι έχει άλλον λαό εκτός από αυτούς, προσθέτει: «γι' αυτό ο λαός μου θα γνωρίσει το όνομά μου», και διδάσκει ότι όχι κάποιος άλλος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος που μίλησε μέσω των προφητών θα έλθει κάποτε στον κόσμο, λέγοντας: «εγώ είμαι αυτός που ομιλεί· είμαι παρών».

Έτσι λέει ο Κύριος: Ποιο είναι το βιβλίο του διαζυγίου της μητέρας σας, με το οποίο την απέπεμψα; Ή σε ποιον δανειστή σας έχω πουλήσει; Ιδού, εξαιτίας των αμαρτιών σας πουληθήκατε, και εξαιτίας των ανομιών σας απέπεμψα τη μητέρα σας. Γιατί ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος; Κάλεσα, και κανείς δεν υπάκουσε; Μήπως δεν έχει ισχύ το χέρι μου για να σας λυτρώσει; Ή δεν έχω τη δύναμη να σας ελευθερώσω; Ιδού, με την απειλή μου θα ερημώσω τη θάλασσα και θα μετατρέψω ποταμούς σε έρημο... και θα ντύσω τον ουρανό με σκοτάδι, και θα θέσω ως κάλυμμά του σάκο. Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα σοφίας, για να γνωρίζω στον κατάλληλο καιρό πότε πρέπει να πω λόγο· με προετοίμασε το πρωί, μου έδωσε αυτί για να ακούω, και η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου, και εγώ δεν απειθώ ούτε αντιλέγω... Και ο Κύριος έγινε βοηθός μου· γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά κατέστησα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα, και γνώρισα ότι δεν θα καταντροπιαστώ, επειδή πλησιάζει εκείνος που με δικαιώνει. Ποιος είναι εκείνος που αντιδικεί μαζί μου; Ας σταθεί απέναντί μου... Ιδού, ο Κύριος με βοηθά· ποιος θα με βλάψει; Ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν ιμάτιο, και σαν σκόρος θα σας καταφάει. Ποιος ανάμεσά σας φοβάται τον Κύριο; Ας ακούσει τη φωνή του δούλου του· όσοι πορεύονται στο σκοτάδι, όπου δεν υπάρχει γι' αυτούς φως, να έχετε πεποίθηση στο όνομα του Κυρίου και να στηριχθείτε στον Θεό.