Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 50:10

Είναι πάρα πολύ ικανή, ακόμη και σε τέτοια απευκταία πράγματα, η παρρησία για να πείσει τους Ιουδαίους να ηρεμήσουν και να μην επιλέξουν με κανέναν τρόπο να εναντιωθούν στον Θεό, εφόσον επρόκειτο, όπως είπα, να αποβεί άπρακτη η επιβουλή τους, και για τα μάταια επιχειρήματά τους οι ίδιοι θα υφίσταντο τιμωρίες, και θα έπεφταν σε παντελή όλεθρο και απώλεια. <Ποιος από εσάς φοβάται τον Κύριο; Ας ακούσει τη φωνή του Παιδός του.> Λέγοντας ότι θα παλιώσουν σαν ιμάτιο αυτοί που θα επέλεγαν να κοπιάζουν μάταια, και να εντρυφούν στις ύβρεις εναντίον του (γιατί είπε: «Ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν ιμάτιο, και σαν σκόρος θα σας καταφάει»), προτείνει λοιπόν στους επιεικείς τη φιλανθρωπία, και τους υποδεικνύει τον δρόμο της σωτηρίας· διότι πάρα πολλοί από τον Ισραήλ πίστεψαν, όπως διακηρύχθηκε σαφώς και στις Πράξεις των Αποστόλων. Διότι σώθηκε το υπόλειμμα, του οποίου κάτι σαν πρώτος καρπός και απαρχή έγιναν οι θεσπέσιοι μαθητές. Επομένως, σε όσους είναι πιο έτοιμοι για την πίστη, προβάλλει τα λόγια της ημερότητας λέγοντας: «Ποιος από εσάς φοβάται τον Κύριο; Ας ακούσει τη φωνή του Παιδός του». Και αποκαλώντας τον εαυτό του παίδα του Θεού, αφήνει να εννοηθεί ότι, αν και έγινε άνθρωπος, είναι αληθινός Υιός του Θεού και Πατρός. Και το να ακούσουν τη φωνή του δεν ήταν παράβαση του νόμου, αλλά βεβαίωση του νόμου, ο οποίος μέσω τύπου και σκιάς προδιαγράφει την αλήθεια, η οποία είναι ο Χριστός και τα προστάγματά του.

Διότι η πρώτη, όπως είπα, βρισκόταν σε σκιές, ενώ η δεύτερη έχει λαμπρή και ολοφάνερη την αλήθεια. <Όσοι πορεύονται στο σκοτάδι και δεν έχουν φως, ας ελπίσουν στο όνομα του Κυρίου και ας στηριχθούν στον Κύριο.> Οι πιο επιδέξιοι από τους ιατρούς αναμειγνύουν μερικές φορές με τα καυστικά φάρμακα και την ανακούφιση των ηπιότερων, σχεδόν καταπραΰνοντας τον σκληρό και αγριότερο πόνο. Κάτι τέτοιο βρίσκουμε ότι έχει πράξει και τώρα ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Διότι, από τη μια πλευρά, τους ελέγχει επειδή βαδίζουν στο σκοτάδι και επειδή κατά κάποιον τρόπο κυριαρχούνται από ομίχλη και είναι εντελώς στερημένοι από το φως –προφανώς το θεϊκό και νοητό– και επειδή δεν κατευθύνουν καθόλου τα βήματά τους σε όσα συντελούν στη σωτηρία, δηλαδή στην ωφέλειά τους, αλλά μάλλον σε εκείνα που εύκολα θα τους κατέρριπταν στο βάραθρο της απώλειας. Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι ποτέ δυνατόν να βαδίζουν ορθά όσοι βρίσκονται στο σκοτάδι· επειδή κατακρημνίζονται αν βρεθεί κάπου κάποιος λάκκος, και αν υπάρχουν σκόρπιοι λίθοι, σκοντάφτουν πάνω τους απροφύλακτα.

«Σε εσάς, λοιπόν, λέει, απευθύνω τις νουθεσίες, σε εκείνους που πορεύονται στο σκοτάδι και ασύνετα δεν αποδέχονται το δικό μου φως.» Ελπίστε στο όνομα του Κυρίου, και στηριχτείτε στον Θεό. Επειδή δηλαδή, εξαιτίας υπερβολικά μεγάλης ανοησίας, τα πλήθη των Ιουδαίων, βλέποντας τον μονογενή Λόγο του Θεού με τη δική μας μορφή, δηλαδή να έχει γίνει άνθρωπος, αφενός δεν κατανοούσαν το μυστήριο γύρω από αυτόν, αφετέρου, όντας ασύνετοι, τον λυπούσαν συχνά με υβριστικές φωνές, πότε αποκαλώντας τον Σαμαρείτη και μέθυσο, και πότε παρακινούμενοι σε οργή από πεπλανημένο ζήλο (διότι έλεγαν: «Για καλό έργο δεν σε λιθοβολούμε, αλλά για βλασφημία, επειδή εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό»). Αναγκαίως, όπως ανέφερα, έχοντας γίνει άνθρωπος, καθιστά φανερή σε αυτούς την υπέρτατη και θεοπρεπέστατη δόξα και δύναμή του, και αποτρέπει ορισμένους από το να θέλουν να έχουν ταπεινές αντιλήψεις γι' αυτόν, λέγοντας: Ελπίστε στο όνομα του Κυρίου, και στηριχτείτε στον Θεό· ξεκάθαρα, λοιπόν, δηλώνει ότι ο ίδιος είναι Κύριος και Θεός, αποτρέποντάς τους, όπως είπα, από το να θέλουν να σκέφτονται και να λένε για αυτόν χαμερπή και ευτελή πράγματα. Είναι δε καύχημα για εκείνους που αποδέχτηκαν την πίστη, το να έχουν στηρίξει την εμπιστοσύνη τους σε αυτόν, και να τον έχουν κάνει βακτηρία και στήριγμά τους. Διότι αυτός συγκρατεί τα πάντα ώστε να υφίστανται καλώς.

Και επιπλέον σε αυτό συμφωνεί και ο προφήτης Ιερεμίας: «Και τώρα, Ισραήλ, τι ζητά από εσένα Κύριος ο Θεός σου, παρά μόνο να σέβεσαι τον Κύριο τον Θεό σου και να πορεύεσαι σε όλες τις οδούς του;» Το ραβδί στο χέρι υποδηλώνει την ελπίδα που μας αντιστηρίζει και μας συγκρατεί στην υπομονή, σύμφωνα με ό,τι είναι γραμμένο στους προφήτες: «Ελπίστε στον Κύριο και στηριχθείτε στον Θεό». Και πάλι, προστάζει να τρώγεται ο αμνός με σπουδή, υποτυπώνοντας σαφέστατα ότι αυτός που έχει γίνει μέτοχος του Χριστού δεν πρέπει να φαίνεται νωθρός ούτε χαλαρός στα αγαθά έργα, αλλά να εισφέρει έντονη και φλογερή προθυμία σε όσα πιστεύει ότι θα τον ωφελήσουν. Και φέρε πάλι στον νου σου τον μακάριο Παύλο να γράφει στην επιστολή του: «Δεν γνωρίζετε ότι όσοι τρέχουν στο στάδιο όλοι μεν τρέχουν, ένας όμως λαμβάνει το βραβείο;»

Αφού εξέθεσε τόσα πολλά σχετικά με όσα του συνέβησαν κατά το πάθος, ο ίδιος ο Κύριος προσθέτει απευθυνόμενος προς τους ίδιους: «Και τώρα, αν υπάρχει κάποιος ανάμεσά σας που φοβάται τον Κύριο, ας υπακούσει στον Παίδα του». Αποκαλώντας δε τον εαυτό του «Παίδα» του Θεού, μας επιτρέπει να κατανοήσουμε ότι, παρότι έγινε άνθρωπος, είναι αληθινός Υιός του Θεού και Πατρός. Και το να «ακούσουν τη φωνή του» δεν αποτελούσε παράβαση του νόμου, αλλά βεβαίωση του νόμου, ο οποίος μέσω τύπου και σκιάς προέγραφε την αλήθεια, η οποία είναι ο Θεός και τα προστάγματά του. Διότι «δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του». Γι' αυτό, ακόμη και τώρα σας προσκαλώ να επιστρέψετε, εσάς που βρίσκεστε στο σκοτάδι της άγνοιας, και λέγω: «Όσοι πορεύεστε στο σκοτάδι και δεν έχετε φως, να έχετε πεποίθηση στο όνομα του Κυρίου και να στηριχθείτε στον Θεό». Μόνο ελάτε και υπακούστε, και πιστέψτε σε αυτόν που σας υπόσχεται τη σωτηρία.

ας υπακούσει στη φωνή του δούλου του· εσείς που πορεύεστε στο σκοτάδι και δεν έχετε φως, να έχετε εμπιστοσύνη στο όνομα του Κυρίου και να στηριχθείτε στον Θεό. Ιδού, όλοι εσείς ανάβετε φωτιά και δυναμώνετε τη φλόγα· πορευθείτε με το φως της φωτιάς σας και με τη φλόγα που ανάψατε. Εξαιτίας μου σας συνέβησαν αυτά· μέσα σε λύπη θα κοιμηθείτε.

Δεν γνωρίζουμε, λοιπόν, εάν θα μπορέσει κάποιος να δώσει εξήγηση για την προκείμενη προφητεία, χωρίς να αποδέχεται ότι υπάρχει κάποια δεύτερη υπόσταση, αυτή του Θεού Λόγου, μετά την πρώτη και αγένητη, τον Πατέρα και Θεό των όλων· εμείς βέβαια, έχοντας την ορθή πεποίθηση ότι Αυτός υπάρχει, θεωρούμε δηλαδή τον Θεό Λόγο, ο οποίος και εδώ δηλώνει μεταξύ άλλων το «θα ντύσω τον ουρανό με σκοτάδι», και ο οποίος προσθέτει από το πρόσωπο του ανθρώπου που έχει προσλάβει το «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα παιδείας για να γνωρίζω πότε πρέπει να εκφέρω λόγο». Σε ποιον άλλον εξάλλου, παρά στον άνθρωπο του Σωτήρα μας, θα άρμοζε να λέει και το «ποιος είναι αυτός που αντιδικεί μαζί μου, ας μου αντισταθεί»· ή για ποιον θα μπορούσαν να λεχθούν όσα ακολουθούν από το «ποιος ανάμεσά σας φοβάται τον Κύριο, ας υπακούσει στη φωνή του παιδός Του», παρά μόνο για τον Χριστό, ο οποίος, σύμφωνα με τις Γραφές, καταφρόνησε την αισχύνη, κένωσε τον εαυτό Του και ταπεινώθηκε μέχρι το σημείο των μαστιγώσεων, όταν, σύμφωνα με την προκείμενη γι' Αυτόν προφητεία, ο Πιλάτος, αφού τον μαστίγωσε, τον παρέδωσε για να σταυρωθεί· τότε δε υπέμεινε και ραπίσματα και εμπτυσμούς, όταν ο αρχιερέας, διαρρηγνύοντας τα ιμάτιά του εξαιτίας των λόγων Του, αποφάνθηκε ότι Αυτός είχε βλασφημήσει· διότι τότε έφτυσαν στο πρόσωπό Του και τον γρονθοκόπησαν, ενώ άλλοι τον ράπισαν λέγοντας: «Προφήτευσέ μας, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;».

Γι' αυτό λέει: «διότι ήλθα και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα και δεν υπήρχε αυτός που να υπακούει». Τα δε λόγια στο τέλος της περικοπής, ακολούθως μετά την αποβολή εκείνων, αναφέρονται στην κλήση των εθνών, αρχίζοντας από το: «ποιος ανάμεσά σας είναι αυτός που φοβάται τον Κύριο; ας εισακούσει τη φωνή του παιδός του». Διότι εμείς ήμασταν αληθινά αυτοί που πορεύονταν στο σκοτάδι· και δεν υπήρχε σε εμάς φως πριν από την παρουσία του Σωτήρα μας, αλλά τώρα, διά της χάριτος του Θεού, έχουμε εναποθέσει την πεποίθησή μας στο όνομα του Κυρίου και στηριζόμαστε στον Θεό. Σε αυτούς, όμως, που δεν πίστεψαν στον Χριστό, για τους οποίους είχε ειπωθεί και παραπάνω το: «ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν ιμάτιο, και θα σας φάει σαν σκόρος», προσθέτει ο λόγος λέγοντας: «ιδού, όλοι εσείς καίτε σαν φωτιά», και τα εξής. Μέσα σε αυτά, σαφώς και το: «εξαιτίας μου έγιναν αυτά σε εσάς», έχει λεχθεί εκ προσώπου του Χριστού, ο οποίος τους ονειδίζει και ελέγχει την παρανομία που διέπραξε απέναντί του ο ιουδαϊκός λαός.

Και αυτά μεν τα απευθύνει με πνευματικό νόημα προς τους Ιουδαίους ο μέγας Μωυσής. Ας ακούσουμε όμως τι λέγει ο Χριστός μέσω του Ησαΐα σε αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι: «Εσείς που πορεύεστε», λέγει, «στο σκοτάδι και δεν υπάρχει σε εσάς φως, να έχετε εμπιστοσύνη στο όνομα του Κυρίου και να στηριχθείτε στον Θεό» (διότι ο λόγος είναι παραινετικός). Επειδή όμως δεν εισάκουσαν ώστε να απομακρυνθούν από το σκοτάδι και να προστρέξουν στο φως του Θεού, λέγει: «Ιδού όλοι εσείς ανάβετε φωτιά και ενισχύετε τη φλόγα· πορευθείτε με το φως της φωτιάς σας και με τη φλόγα που ανάψατε». Επειδή, λέγει, δεν προσήλθατε στο φως του Θεού, «πορευθείτε» μέσα «στη φλόγα που ανάψατε».