Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 50:11

Θα προσκαλέσει τον ουρανό από πάνω. (Κορδέριος.) Παλαιότερα μεν οι επί της γης αποτελούσαν μερίδες αλεπούδων, όπως λέει κάπου στους Ψαλμούς, λατρεύοντας τα ακάθαρτα πνεύματα, και θεωρώντας σε κάθε τόπο ως Θεό ό,τι τους φαινόταν σωστό. Αλλ’ όταν επιφάνηκε ο Σωτήρας, άστραψε σε εμάς το φως της αληθινής θεογνωσίας, επανέφερε το πλανημένο, περιέδεσε το άρρωστο, ως καλός ποιμένας, απομάκρυνε τα θηρία από την αυλή των προβάτων· τα αγίασε με το Πνεύμα, τα διασφάλισε με αγγελικές δυνάμεις, εγκατέστησε σε όλη τη γη αγίους μυσταγωγούς. «Θα προσκαλέσει» λοιπόν, λέει, τους αγγέλους στους ουρανούς και τους εκλεκτούς στη γη για αποστολή, ώστε να κρίνει τον λαό του. Διότι οι απόστολοι εκείνους μεν που πείθονταν τους προσέφεραν στον Θεό, αυτούς δε που απιστούσαν τους παρέδωσαν στον Σατανά, λέγοντας σχεδόν τα εξής: Πορευθείτε λοιπόν, λέει, στο φως της φωτιάς σας και στη φλόγα που ανάψατε. Στους Ιουδαίους λοιπόν που απιστούσαν, λένε: Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απορρίπτετε, και κρίνετε τους εαυτούς σας ανάξιους της αιώνιας ζωής, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη. Και ότι οι άγγελοι συμπράττουν με τους μυσταγωγούς και με τους μαθητές τους, το φανερώνει ο Παύλος λέγοντας: Δεν είναι άραγε όλοι λειτουργικά πνεύματα, τα οποία αποστέλλονται για να υπηρετήσουν εκείνους που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;

Είναι δε όμοιο με το: Ιδού, όλοι εσείς ανάβετε φωτιά, πορευθείτε στο φως της φωτιάς σας και στη φλόγα που ανάψατε. Σαν φλόγα που κατακαίει βουνά. Ο λόγος είναι παραβολικός. Όπως ακριβώς, λέει, η φωτιά που ενσκήπτει καίει τα βουνά, έτσι θα κατακαούν και αυτοί από την τιμωρία που θα τους επιφέρεις, την οποία μάλιστα παρομοίασε με καταιγίδα εξαιτίας της σφοδρότητας και της έντασής της.

Προσέξτε μήπως σας πω: «Πορευθείτε στο φως της φωτιάς σας.» Ακούγοντας, λοιπόν, αυτά, βρίσκομαι σε πένθος και οδυρμό, μέχρις ότου με σπλαχνιστεί και εμένα η αγαθότητά Του και με απαλλάξει από τα δεινά πάθη του παλαιού ανθρώπου, ώστε να ακολουθήσω τα ίχνη του νέου ανθρώπου, για να δεχθώ όλα όσα μου συμβαίνουν με πολλή υπομονή. Διότι γνωρίζεις τι κατεργάζεται η υπομονή, και ο Απόστολος έκανε μνεία γι' αυτήν. Προσευχήσου, λοιπόν, αδελφέ μου, να έλθει σε εμένα, και από αγάπη έλεγξέ με αν κάτι μου διαφεύγει, ώστε να διορθωθώ. Διότι είμαι μεν άφρων, αλλά αγαπώ εκείνους που με διδάσκουν και με ελέγχουν, γνωρίζοντας ότι η διδασκαλία τους θα αποβεί προς σωτηρία της ψυχής μου. Επιπλέον, δεήσου να αποφύγω την πτώση της αυτοδικαίωσης, διότι θλίβομαι για όλα. Και συγχώρεσέ με σε όλα, διότι πάντοτε σε βάζω σε κόπο.

Ναι, εάν βεβαίως τον αποδεχτούμε αληθινά ως Θεό, και θεωρήσουμε ότι οφείλει να τιμάται με προσκύνηση από εμάς και τους αγίους αγγέλους, και τον αξιώσουμε να στεφανωθεί με τις υπεροχές και τις δόξες της θεότητας, ώστε να μη λατρεύουμε την κτίση παραμερίζοντας τον Ποιητή και παραβλέποντας τη φύση που είναι πραγματικά η βασίλισσα των πάντων, και προσφέροντας τη δόξα του αγέννητου στο γεννητό, ακούσουμε δικαίως: «Ιδού λαός μωρός και ασύνετος». Β. Διότι βέβαια ούτε εκείνοι θα έλεγαν ότι είναι ταυτόχρονα και Υιός και Θεός. Α. Και πώς δεν είναι εντελώς παράλογο και καταγέλαστο το να τον εξωραΐζουν με απλά ονόματα και διαφορές προσηγοριών, σαν σε εικόνα και ζωγραφιά, αλλά να του στερούν τη θεοπρεπή δόξα, κατατάσσοντάς τον ανάμεσα στα δημιουργήματα; Ή μήπως δεν είναι άκρως απρεπές να λέγεται ότι έχει δημιουργηθεί, εφόσον είναι Θεός και άξιος προσκύνησης; Β. Πολύ σωστά μιλάς. Α. Εάν λοιπόν, εγκαταλείποντας την ιδέα ότι πρέπει να μας παραπλανούν με ωραία λόγια, απομακρύνουν τον Υιό στο έσχατο σημείο από την αληθινή θεότητα, ας το πουν αυτό με ξεκάθαρη φωνή και ας βλασφημήσουν απροκάλυπτα. Διότι θα ακούσουν αμέσως ως απάντηση από εμάς τους ίδιους και από τους αγίους αγγέλους: «Πορευθείτε στο φως του πυρός σας και στη φλόγα που ανάψατε». Διότι εμείς θα στραφούμε στην αλάνθαστη οδό, πιστεύοντας ότι ο Λόγος που προήλθε από τον Θεό μέσω της άρρητης γέννησης είναι Θεός αληθινός.

Γι' αυτό και τοποθετήθηκαν στα νώτα, δηλαδή απομακρύνθηκαν από το πρόσωπο και από τους οφθαλμούς του Δεσπότη των πάντων, ακούγοντας δίκαια το: «Πορευτείτε στο φως της φωτιάς σας και στη φλόγα που ανάψατε». <Φώναξαν λοιπόν για δεύτερη φορά τον άνθρωπο που ήταν τυφλός και του είπαν: Δώσε δόξα στον Θεό· εμείς γνωρίζουμε ότι αυτός ο άνθρωπος είναι αμαρτωλός.> Επειδή δεν μπόρεσαν να απομακρύνουν τον άνθρωπο από τον έπαινο προς τον Χριστό, επιχειρούν να τον ξεγελάσουν με άλλον τρόπο, και βιάζονται να τον παρασύρουν προς τον δικό τους σκοπό με ένα κάπως ευνοϊκό δόλωμα. Μηχανευόμενοι με πολλά λόγια να τον πείσουν να μην αναφέρει καθόλου τον Χριστό, ούτε να τον διακηρύττει ως ιατρό, ισχυρίζονται πολύ πανούργα ότι πρέπει να αποδώσει δόξα στον Θεό για το θαύμα, υποκρινόμενοι με αυτόν τον τρόπο ότι είναι ευσεβείς· και όμως τον προστάζουν να συμφωνήσει και να τους πιστέψει, παρόλο που, φτάνοντας στην υπέρτατη ασέβεια, αποκαλούν αμαρτωλό Εκείνον που ήλθε για την καταστροφή της αμαρτίας. Και για αυτήν τους τη συκοφαντία δεν προσκομίζουν απολύτως καμία απόδειξη, αλλά περιαυτολογώντας και θεωρώντας τους εαυτούς τους κάτι μέγα και εξαιρετικό, μόνο και μόνο επειδή ηγούνται του λαού, απαιτούν με την επισημότητα του προσώπου τους να τους παραχωρηθεί η πίστη σαν να πρόκειται για χρέος. Διότι η φράση «Εμείς γνωρίζουμε», θα αποδειχθεί ότι εγκυμονεί ασύγκριτη υπεροψία για όσους εξετάζουν προσεκτικά τον κρυφό τους νου.

Και αυτό, νομίζω, διδάσκει ο θεσπέσιος Μελωδός λέγοντας προς τον Πατέρα και Θεό των όλων: «Η ράβδος και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν.» Διότι ο ανθρώπινος νους εύκολα γλιστρά προς τα πράγματα αυτού του κόσμου, και ρέπει πολύ προς άτοπες ηδονές και φιλοσαρκίες· έχει δε πάντοτε την ανάγκη εκείνου που τον σώζει και του απλώνει σωτήριο χέρι, ώστε να μπορούν να πουν όσοι έγιναν μέτοχοι αυτής της βοήθειας: «Έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου και κατηύθυνε τα βήματά μου.» Το ότι δε ο νους των Ιουδαίων είχε βυθιστεί στο σκοτάδι και την καταχνιά, μπορεί κανείς να το δει από τις ιερές Γραφές. Διότι ο πάνσοφος Παύλος λέει: «Ο Θεός αυτού του αιώνα τύφλωσε τα νοήματα των απίστων, ώστε να μην ακτινοβολήσει σε αυτούς ο φωτισμός του Ευαγγελίου της δόξας του Χριστού.» Και ο θεσπέσιος προφήτης Ησαΐας, για εκείνους που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, λέει περίπου τα εξής: «Ενώ περίμεναν φως, έγινε σε αυτούς σκοτάδι, ενώ περίμεναν αυγή, περπάτησαν μέσα στη νύχτα.» Ο ίδιος δε ο Χριστός τους καλούσε προς το φως, λέγοντας: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου· εκείνος που με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής.» Είναι λοιπόν βέβαιο και αληθές ότι σε εκείνους που δεν επέλεξαν να τον ακολουθήσουν, οπωσδήποτε και εξάπαντος θα επακολουθήσει το να πορεύονται σαν μέσα σε νύχτα και σκοτάδι. <Ιδού, όλοι εσείς ανάβετε φωτιά και δυναμώνετε τη φλόγα. Πορευθείτε με το φως της φωτιάς σας και με τη φλόγα που ανάψατε.>

«Εξαιτίας μου σας έγιναν αυτά, μέσα σε λύπη θα κοιμηθείτε». Τους παρουσιάζει και κάτι άλλο, το οποίο ήταν φυσικό να μπορεί αβίαστα να τους μεταστρέψει ώστε να επιλέξουν να φρονούν ορθά. Διότι η υπενθύμιση των κολάσεων, μέσω των ωφέλιμων φόβων, καθιστά ακόμη και τον απειθή και σκληρυμένο νου, κατά κάποιον τρόπο, εύπλαστο και ευπειθή.

Λέει λοιπόν ότι ανάβουν φωτιά εναντίον του εαυτού τους εκείνοι που δυναμώνουν τη φλόγα. Διότι, προσκρούοντας μέσω μακροχρόνιας ανυπακοής, και θέλοντας να έχουν κατ' αυτόν τον τρόπο μια καρδιά που δεν επιδέχεται νουθεσία, εγείρουν εναντίον του εαυτού τους την άσβεστη φλόγα, δηλαδή αυτήν της κολάσεως. Το ίδιο ακριβώς νόημα με τα προηγούμενα έχει και αυτό που ειπώθηκε με σαφήνεια από τον ίδιο τον Σωτήρα όλων μας Χριστό: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό δεν κρίνεται. Εκείνος όμως που δεν πιστεύει έχει ήδη κριθεί, επειδή δεν έχει πιστέψει στο όνομα του Υιού του Θεού». Διότι, τι άλλο σημαίνει το να κρίνεται κανείς, παρά το να πέσει στη φλόγα, και στο αιώνιο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και για τους αγγέλους του; Προσθέτοντας δε ακόμη το, Δυναμώνετε τη φλόγα, μας επιτρέπει να εννοήσουμε κάτι το αυστηρό και αληθινό. Διότι εκείνοι που προσθέτουν στη φωτιά υλικά τα οποία μπορούν να καούν, τη δυναμώνουν. Επειδή η φλόγα μαίνεται όταν υπάρχουν πολλά υλικά, ενώ ατονεί κάπως όταν δεν διαθέτει πολλά. Οι Ιουδαίοι, λοιπόν, άναψαν μεν φωτιά εναντίον του εαυτού τους, σκοτώνοντας τους προφήτες και λιθοβολώντας τους απεσταλμένους, δυνάμωσαν δε τη δική τους φλόγα προσθέτοντας στα προηγούμενα εγκλήματά τους τις ύβρεις κατά του Χριστού. Διότι πρόσθεσαν στους δούλους τον Υιό, και τον αρχηγό της ζωής, όσον αφορά τους ίδιους, τον σκότωσαν, αν και εκείνος επανήλθε στη ζωή εφόσον είναι Θεός και ζωή.

Επειδή όμως δεν αποδέχθηκαν τη διδασκαλία μέσω του Χριστού, παραμένοντας προσκολλημένοι στις σκιές του νόμου, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, και πολύ εύλογα, ως ανθρώπους που νομίζουν μεν ότι έχουν το φως από τον νόμο, ενώ στην πραγματικότητα δεν το έχουν, τους απομακρύνει από την οικειότητα μαζί του λέγοντας: «Πορευθείτε στο φως της φωτιάς σας, και στη φλόγα την οποία ανάψατε». Διότι αυτό δεν ήταν φως για εκείνους, αλλά η ψευδαίσθηση ότι γνωρίζουν τον νόμο, ενώ ταυτόχρονα δεν ήθελαν πλέον να αποδεχθούν τα όσα προσφέρονται μέσω του Χριστού, έγινε γι' αυτούς πρόξενος φωτιάς και φλόγας. Διότι το γεγονός ότι πλήρωσαν το τίμημα για την ύβρη τους απέναντι στον Χριστό, και επιπλέον πέθαναν εγκλωβισμένοι στις αμαρτίες τους, το καθιστά ολοφάνερο προσθέτοντας: «Εξαιτίας μου σας συνέβησαν αυτά. Με λύπη θα κοιμηθείτε». Ποια είναι αυτά; Ότι δηλαδή λεηλατήθηκε η χώρα τους, οι κακοί χάθηκαν με κακό τρόπο, η αγία πόλη κυριεύθηκε και έπεσε στα χέρια των εχθρών, κατακάηκε και ο ίδιος ο ναός, και κοιμήθηκαν μέσα σε λύπη. Διότι εκείνοι που πεθαίνουν ανεξάγνιστοι, μη έχοντας αξιωθεί να λάβουν τη λύτρωση δια του Χριστού, δεν θα κοιμηθούν με την ελπίδα των ανταμοιβών και με πνευματική αγαλλίαση, αλλά με τον φόβο των τιμωριών και με λύπη εξαιτίας αυτών. <Ακούστε με, εσείς που επιδιώκετε το δίκαιο και αναζητάτε τον Κύριο. Κοιτάξτε τη στερεή πέτρα την οποία λαξεύσατε, και το βάθος του λάκκου τον οποίο σκάψατε.>

Ας ακούσουν, λοιπόν: «Πορευθείτε στο φως της φωτιάς σας και στη φλόγα που ανάψατε», και ακόμη το: «Θα φάτε τους καρπούς των δικών σας πράξεων». <Ποίμαινε τον λαό σου με τη ράβδο σου, τη φυλή σου, τα πρόβατα της κληρονομιάς σου, που κατοικούν ολομόναχα σε δάσος στο μέσο του Καρμήλου· θα βοσκήσουν στη Βασανίτιδα και στη Γαλααδίτιδα, όπως τις ημέρες του αιώνα. Και όπως τις ημέρες της εξόδου σου από την Αίγυπτο, θα δείτε θαυμαστά πράγματα.> Ο λόγος πάλι έχει προσαρμοστεί σε όσα παρεμβάλλονται και στρέφεται προς το καλό, προτρέποντας προς το καλύτερο με την ελπίδα των αγαθών που νοούνται εν Χριστώ, και παρακινώντας πολύ καλά προς την επιλογή του ορθού βίου. Διότι έχει θορυβήσει βέβαια όχι λίγο, με την προαγγελία των δυσάρεστων, εκείνους που εύκολα ρέπουν προς τη ραθυμία, αλλά τους επαναφέρει πάλι, παρεμβάλλοντας πολύ σωστά αυτό που γνωρίζει να ευφραίνει, ώστε εκείνοι προς τους οποίους απευθύνεται ο νουθετικός λόγος να μην απελπιστούν και γκρεμιστούν στα βράχια, χωρίς επιστροφή και αχαλίνωτα. Διότι έχει γραφτεί: «Όταν ο ασεβής φτάσει στο βάθος των κακών, αδιαφορεί». Εισάγεται λοιπόν είτε το πρόσωπο του ίδιου του Θεού και Πατέρα, που λέει στον Υιό: «Ποίμαινε τον λαό σου με τη ράβδο σου, τη φυλή σου, τα πρόβατα της κληρονομιάς σου», είτε πάλι το προφητικό πρόσωπο να κραυγάζει κατά κάποιον τρόπο προς τον ίδιο τον Εμμανουήλ, ότι πρέπει να ποιμαίνει με τη ράβδο τον δικό Του λαό ή κλήρο.

Διότι παλαιότερα οι άνθρωποι επί της γης διήγαν βίο όμοιο με των κτηνών και αποτελούσαν «μερίδες αλεπούδων», σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού. Επειδή λάτρευσαν τα ακάθαρτα πνεύματα, αποδίδοντας σεβασμό κατά χώρες και πόλεις, και νομίζοντας ότι είναι θεός αυτό που φαινόταν στον καθένα. Επειδή όμως ο Κύριος και Θεός εμφανίστηκε σε εμάς, έκανε να αστράψει στις καρδιές όλων το φως της αληθινής θεογνωσίας, επανέφερε το πλανημένο, έδεσε το άρρωστο. Και όντας αγαθός ποιμένας, απομάκρυνε τα θηρία από την αυλή των προβάτων, αγίασε με το Πνεύμα, εξασφάλισε προστασία με τις αγγελικές δυνάμεις, και τοποθέτησε σε όλη τη γη αγίους μυσταγωγούς. (I f. 276 b.) Θα προσκαλέσει λοιπόν, λέει, τον ουρανό άνω, δηλαδή τους αγίους αγγέλους που βρίσκονται ψηλά και στους ουρανούς, και τη γη, δηλαδή εκείνους που έχουν επιλεγεί σε αυτήν και έχουν οριστεί για αποστολική διακονία, ώστε να διακρίνει τον λαό του. Διότι εκείνοι που ιερουργούσαν το θείο κήρυγμα, προσέφεραν στον Θεό όσους ήταν υπάκουοι, ενώ εκείνους που δεν ήταν τέτοιοι τους εγκατέλειπαν στον Σατανά, λέγοντας σχεδόν: Πορευθείτε στο φως της φωτιάς σας, και στη φλόγα που ανάψατε. Έτσι λοιπόν μιλούσαν και στους Ιουδαίους· επειδή όμως διαπίστωσαν ότι ήταν σκληροί και έρεπαν πολύ προς την ανυποταξία, έλεγαν ρητά: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο πρώτα να κηρυχθεί ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απορρίπτετε και κρίνετε τους εαυτούς σας ανάξιους της αιώνιας ζωής, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη.»

Εξαιτίας αυτού του λόγου έγινε άνθρωπος ο Μονογενής, υποτάχθηκε στον νόμο αυτός που ως Θεός είναι υπεράνω του νόμου· έλαβε τη μορφή δούλου αυτός που επιβαίνει στις ανώτατες δυνάμεις, και ο οποίος υμνείται από τις φωνές των αγίων Σεραφείμ ως Κύριος Σαβαώθ. Άραγε λοιπόν, επειδή έγινε άνθρωπος, θα αγνοήσουμε τον Δεσπότη; Δεν θα αναγνωρίσουμε τον Λόγο που γεννήθηκε από τον Θεό Πατέρα; Δεν θα προσκυνήσουμε τον Εμμανουήλ; Μακριά από αυτήν την ατοπία! Διότι εκείνοι που τόλμησαν από αμάθεια να φρονούν έτσι, και αρνούνται τον Δεσπότη που τους εξαγόρασε, θα ακούσουν τον προφήτη να λέει: «Πορευτείτε στο φως της φωτιάς σας, και στη φλόγα την οποία ανάψατε». Θα τους θρηνήσει δε και η Σοφία λέγοντας: «Ω, εσείς που εγκαταλείπετε τις ευθείες οδούς, για να πορευτείτε σε οδούς σκότους». Εμείς όμως, εγκαταλείποντας τη διεστραμμένη πορεία, θα βαδίσουμε την ευθεία, ακολουθώντας τις θεόπνευστες Γραφές· παρόλο που έγινε άνθρωπος δι' ημάς και υπέρ ημών, δεν θα τον προσκυνήσουμε σαν να βρέθηκε απλώς μέσα σε άνθρωπο, αλλά ως κάποιον που έγινε κατά φύσιν άνθρωπος.

Διότι υπέμεινε κατά σάρκα τη γέννηση, και παρέμεινε Θεός, ενώ έγινε σαν εμάς. Αλλά αυτά δεν ανέχεται να τα σκεφτεί ο νους των ετεροδόξων. Διότι, απορρίπτοντας με περιφρόνηση ως παρωχημένο τον λόγο του μυστηρίου, και επισωρεύοντας στα ίδια τους τα κεφάλια πικρή και αναπόφευκτη καταδίκη, αποδίδουν στον Χριστό το όνομα της υιότητας ως αποτέλεσμα συμμετοχής και κατά χάριν, και με αμάθεια τον διαχωρίζουν, θεωρώντας τον ως έναν απλό άνθρωπο χωριστά από τον Λόγο του Θεού, και σύμφωνα με τη γνώμη τους του αποδίδουν με δυσκολία μια απλή συνάφεια, δηλαδή μια ισότητα αξίας. Εμείς όμως δεν έχουμε διδαχθεί να φρονούμε έτσι, ούτε δίνοντας προσοχή στις δικές τους ανοησίες θα καταστρέψουμε και εμείς τον δικό μας νου. «Διότι υπάρχει, υπάρχει, όπως λέει ο μακάριος Παύλος, ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και εμείς δι' αυτού» αλλά δεν υπάρχει σε όλους αυτή η γνώση. Επομένως, ας ακούσουν αυτοί που έχουν κίβδηλη την πίστη στον Χριστό και στερούνται την ακριβή και αληθινή γνώση: «Πορευθείτε με το φως της φωτιάς σας και με τη φλόγα που ανάψατε.» Διότι εμείς θα βαδίσουμε την ευθεία και αδιαστρέβλωτη οδό της πίστεως. Και θα πορευθούμε τη βασιλική οδό, χωρίς να παρεκκλίνουμε δεξιά, ούτε βέβαια αριστερά.

Κάθε ορθός λόγος καθίσταται ανενεργός σε εσένα, επειδή μηχανεύεσαι να παραποιήσεις με σοφίσματα την ίδια την αλήθεια. Θα ακούσεις λοιπόν την κατάλληλη απόφαση από Εκείνον που θα γίνει κριτής των πάντων: «Πορευθείτε με το φως της φωτιάς σας και με τη φλόγα που ανάψατε.» Παρέδωσες στον Σταυρό τον Κύριο της δόξης και δημιουργό των πάντων. Νόμισες ότι μπορείς να κάνεις τη ζωή υποχείριο του θανάτου. Δεν γνώρισες ούτε κατάλαβες ότι αυτή απεργαζόταν την αφθαρσία για την ανθρώπινη φύση. Και μάλιστα ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, αφού κατήλθε στον άδη και τον εσκύλευσε, προστάζοντας με Δεσποτικό κήρυγμα τους δεσμίους: «Βγείτε έξω, και σε εκείνους που βρίσκονταν στο σκοτάδι: Αποκαλυφθείτε,» αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, και μετά την άνοδο από τους νεκρούς, χαίροντας για το κατόρθωμα, έλεγε στους οικείους του μαθητές: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τα εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.» Δ'. Αφού λοιπόν κερδίσαμε τέτοιους διδασκάλους, ας επιλέξουμε να πειθόμαστε σε αυτούς και να τους υποτασσόμαστε. Έχοντας διδαχθεί από αυτούς τα αληθινά και έχοντας τις Θείες Γραφές για τέλεια διδασκαλία και διαπαιδαγώγηση, ας αναφωνήσουμε προς τον Σωτήρα και Λυτρωτή μας το λεχθέν από τον μακάριο Μωυσή: «Ποιος είναι όμοιός σου μεταξύ των θεών, Κύριε; Ποιος είναι όμοιός σου, δοξασμένος ανάμεσα στους αγίους;» Και πάλι: «Ποιος Θεός είναι σαν εσένα, που αφαιρείς ανομίες και παραβλέπεις αδικίες;» Κανένας πλάνος λοιπόν ας μην σας πείσει να αποκλίνετε από την ορθή πίστη.

Παρατήρησε λοιπόν το ασφαλές του νόμου· διότι απομακρύνει εντελώς τους αγίους από αυτούς, και τους παραγγέλλει να μη θέλουν καθόλου, ούτως ειπείν, να έρχονται σε επικοινωνία μαζί τους, λέγοντας: "Δεν θα τους απευθύνεις ειρηνικό χαιρετισμό, ούτε θα μιλήσεις για όσα τους συμφέρουν, όλες τις ημέρες της ζωής σου στον αιώνα." Άραγε δεν είναι αυτό ολοφάνερα εκείνο που μας δίδαξε και η δυάδα των αγίων, ο Παύλος και ο Ιωάννης; Διότι ο μεν ένας έλεγε: "Εάν κάποιος έρχεται προς εσάς και δεν φέρει αυτή τη διδαχή, να μην του λέτε χαίρε," και αυτό, νομίζω, είναι το "Δεν θα τους απευθύνεις ειρηνικό χαιρετισμό, ούτε για όσα τους συμφέρουν." Ο δε άλλος πάλι: "Αιρετικό άνθρωπο, μετά από μία και δεύτερη νουθεσία, να τον αποφεύγεις, γνωρίζοντας ότι ο τέτοιος έχει διαστραφεί." Αυτό σημαίνει το, Δεν θα τους μιλήσεις για όσα τους συμφέρουν. Διότι ο νόμος λέει ότι πρέπει να απομακρυνόμαστε από όσους έχουν εντελώς διαστραφεί, σαν να είναι μανιακοί, λέγοντας τους: "Πορευθείτε με το φως της φωτιάς σας και με τη φλόγα που ανάψατε." Αλλά ο μεν Αμμωνίτης αποκλείεται μέχρι την τρίτη γενεά, ο δε Μωαβίτης μέχρι και τη δέκατη, με τον Θεό να μας υποδηλώνει, όπως νομίζω, μέσω αυτού του χρόνου το μέγεθος της αγανάκτησης και για τους δύο.

Αλλ' όπως βλέπω, αποκλείετε τους εαυτούς σας από κάθε αγαθή ελπίδα, και συσσωρεύετε το δικό σας 〈πυρ〉 〈και ενισχύετε〉 τη δική σας 〈φλόγα〉 ‹επιμένοντας στη δική σας απιστία› και, με τις εναντίον μου βλασφημίες, εξάπτοντας περισσότερο το 〈πυρ〉 της ‹αιωνίου κολάσεως› που σας περιμένει. Γι' αυτό και 〈εν λύπη θα κοιμηθείτε〉, ή κατά τον Σύμμαχο: 〈εν οδύνη θα κοιμηθείτε〉, ⌝ ή κατά τον Ακύλα: 〈εις διαπόνησιν θα κοιμηθείτε〉.

Έτσι λοιπόν, λέει, και τους εχθρούς σου και εκείνους που σε μισούν θα τους καταστήσεις σαν καμίνι πυρός. Γι' αυτό και θα ειπωθεί προς αυτούς: «Πορεύεσθε στο φως της φωτιάς σας και στη φλόγα την οποία ανάψατε». «Τον καρπό τους από τη γη θα τον εξολοθρεύσεις, και το σπέρμα τους από τους υιούς των ανθρώπων». Διότι έχουν υπάρξει απόγονοι αμέτρητων ασεβών και άθεων ανδρών· πολλές φορές μάλιστα υιοί πονηρών πατέρων αναδείχθηκαν θεοσεβείς και θεοφιλείς. Σπέρμα δε των άθεων και καρπός των ασεβών τυγχάνουν να είναι οι λόγοι τους, οι διδασκαλίες και τα άθεα δόγματα, τα οποία φανερώνονται στους ανθρώπους μετά τον θάνατό τους. Αυτά ακριβώς ο Θεός, ως αγαθός, τα παραδίδει στην απώλεια και στον αφανισμό, ώστε να μην απομείνει ούτε καρπός των ασεβών ούτε σπέρμα τους.

Διότι από τότε αυτοί συσσώρευσαν για τον εαυτό τους οργή κατά την ημέρα της οργής· ώστε να λέγεται προς αυτούς: «Πορεύεσθε στο φως της φωτιάς σας και στη φλόγα την οποία ανάψατε». Διότι ο καθένας, κατά τον καιρό που αμαρτάνει, από τότε συσσωρεύει οργή για τον εαυτό του· και ως οργή νοείται η τιμωρία που έχει αποταμιευθεί για όσους σφάλλουν. Στη συνέχεια δε αναφέρεται: «Από τον ουρανό έκανες να ακουστεί η κρίση».

Πρώτον, λοιπόν, αναφέρει: «Θέσε αυτούς ως τροχό»· έπειτα, «ως καλαμιά ενώπιον του ανέμου»· και, «ωσάν πυρ που θα καταφλέξει τον δρυμό»· και επιπλέον αυτών, «ωσάν φλόγα που θα κατακάψει τα όρη». Διότι, με το να πει «Θέσε αυτούς», προφητεύει μέσω αυτών των λόγων ότι θα ξεσηκωθούν οι ίδιοι εναντίον του εαυτού τους και ότι θα υποστούν από τον ίδιο τους τον εαυτό τις τιμωρίες για όσα τόλμησαν να πράξουν. Θα παραβάλεις δε το «ως καλαμιά ενώπιον του ανέμου» με εκείνο που έχει λεχθεί σε άλλο σημείο: «Δεν είναι έτσι οι ασεβείς, δεν είναι έτσι· αλλά είναι σαν το χνούδι, το οποίο εκδιώκει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης». Το δε «ωσάν πυρ που θα καταφλέξει τον δρυμό» υποδηλώνει ότι οι ίδιοι είναι το πυρ και οι ίδιοι είναι ο δρυμός· ώστε να κατακαούν από τον ίδιο τους τον εαυτό, σύμφωνα με το λόγιο που αναφέρει: «Πορευθείτε στο φως του πυρός σας, και στη φλόγα την οποία ανάψατε». Και το «ωσάν φλόγα που θα κατακάψει τα όρη» καταδεικνύει το μέγεθος της κακίας τους, και ότι η δική τους φλόγα θα κατακάψει τις επάρσεις και τα υψώματά τους, σαν να ήταν όρη. Και προσθέτει σε αυτά: «Έτσι θα τους καταδιώξεις». Και αλλού έχει λεχθεί: «Πυρ και θείο και πνεύμα καταιγίδας είναι η μερίδα του ποτηρίου τους». Μέσα από αυτά, ο λόγος δίδαξε ότι η καταιγίδα και η οργή του Θεού δεν αποτελούν πάθη του Θεού, αλλά ένα είδος επισκήψεως, μέσω της οποίας, καθώς εξεγείρονταν εναντίον του ίδιου τους του εαυτού, συνέβαινε να λαμβάνουν από τους εαυτούς τους την τιμωρία για όσα έπραξαν. Όλα αυτά τα εύχεται ικετευτικά, ή μάλλον προφητεύει ότι θα συμβούν εναντίον των εχθρών του Θεού· ώστε, έστω και με αυτόν τον τρόπο, να μπορέσουν κάποτε να ωφεληθούν.

ας υπακούσει στη φωνή του δούλου του· εσείς που πορεύεστε στο σκοτάδι και δεν έχετε φως, να έχετε εμπιστοσύνη στο όνομα του Κυρίου και να στηριχθείτε στον Θεό. Ιδού, όλοι εσείς ανάβετε φωτιά και δυναμώνετε τη φλόγα· πορευθείτε με το φως της φωτιάς σας και με τη φλόγα που ανάψατε. Εξαιτίας μου σας συνέβησαν αυτά· μέσα σε λύπη θα κοιμηθείτε.

Γι' αυτό λέει: «διότι ήλθα και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα και δεν υπήρχε αυτός που να υπακούει». Τα δε λόγια στο τέλος της περικοπής, ακολούθως μετά την αποβολή εκείνων, αναφέρονται στην κλήση των εθνών, αρχίζοντας από το: «ποιος ανάμεσά σας είναι αυτός που φοβάται τον Κύριο; ας εισακούσει τη φωνή του παιδός του». Διότι εμείς ήμασταν αληθινά αυτοί που πορεύονταν στο σκοτάδι· και δεν υπήρχε σε εμάς φως πριν από την παρουσία του Σωτήρα μας, αλλά τώρα, διά της χάριτος του Θεού, έχουμε εναποθέσει την πεποίθησή μας στο όνομα του Κυρίου και στηριζόμαστε στον Θεό. Σε αυτούς, όμως, που δεν πίστεψαν στον Χριστό, για τους οποίους είχε ειπωθεί και παραπάνω το: «ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν ιμάτιο, και θα σας φάει σαν σκόρος», προσθέτει ο λόγος λέγοντας: «ιδού, όλοι εσείς καίτε σαν φωτιά», και τα εξής. Μέσα σε αυτά, σαφώς και το: «εξαιτίας μου έγιναν αυτά σε εσάς», έχει λεχθεί εκ προσώπου του Χριστού, ο οποίος τους ονειδίζει και ελέγχει την παρανομία που διέπραξε απέναντί του ο ιουδαϊκός λαός.

Ορκίζομαι στον εαυτό μου ότι από το στόμα μου θα εξέλθει δικαιοσύνη, οι λόγοι μου δεν θα επιστρέψουν άπρακτοι, ότι σε εμένα θα κάμψει κάθε γόνυ, και κάθε γλώσσα θα ορκιστεί στον αληθινό Θεό, λέγοντας: δικαιοσύνη και δόξα θα έλθει προς αυτόν, και θα καταισχυνθούν όλοι όσοι χωρίζουν τους εαυτούς τους από τον Κύριο». 〈34. Του ιδίου〉. «Έτσι λέγει ο Κύριος: Ποιο είναι αυτό το έγγραφο του διαζυγίου της μητέρας σας, με το οποίο την απέπεμψα; Ή σε ποιον δανειστή σας έχω πουλήσει; Ιδού, εξαιτίας των αμαρτιών σας πουληθήκατε, και εξαιτίας των ανομιών σας απέπεμψα τη μητέρα σας· διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα και δεν υπήρχε αυτός που θα υπακούσει», και τα εξής. Στα οποία προσθέτει: «Εσείς που πορεύεστε στο σκοτάδι, και δεν υπάρχει φως για σας, να έχετε πεποίθηση στο όνομα του Κυρίου, και να στηριχθείτε στον Θεό σας. Ιδού, όλοι εσείς ανάβετε φωτιά, ενισχύετε τη φλόγα. Πορευθείτε στο φως της φωτιάς σας και στη φλόγα που ανάψατε. Από εμένα σας συνέβησαν αυτά, μέσα σε λύπη θα κοιμηθείτε», και τα εξής. Στα οποία προσθέτει: «Ακούστε με, ακούστε με, λαέ μου, και οι βασιλείς δώστε προσοχή σε εμένα, διότι νόμος θα εξέλθει από εμένα, και η κρίση μου θα γίνει φως των εθνών. Πλησιάζει γρήγορα η δικαιοσύνη μου, και θα εξέλθει ως φως το σωτήριό μου, και στον βραχίονά μου θα ελπίσουν τα έθνη». 〈〈35.〉 Από τον ίδιο〉: «Μήπως δεν έχει ισχύ το χέρι μου για να σώσει; Ή μήπως βάρυνε το αυτί του ώστε να μην ακούσει;»

ΛΣΤ΄. Πάλι θα σου υπενθυμίσω τους φωτισμούς, σταχυολογώντας τους πολλές φορές από τα θεία λόγια. Διότι και εγώ ο ίδιος θα αισθανθώ μεγαλύτερη χαρά με την ανάμνησή τους (άλλωστε, τι είναι πιο γλυκό από το φως, για εκείνους που έχουν γευθεί το φως;) και εσένα θα σε καταυγάσω με όσα θα λεχθούν. «Φως ανέτειλε για τον δίκαιο», και η σύντροφός του, η ευφροσύνη· και «στους δικαίους υπάρχει φως παντοτινά». «Εσύ φωτίζεις θαυμαστά από τα αιώνια όρη», λέγεται προς τον Θεό· εννοώντας, νομίζω, τις αγγελικές δυνάμεις, οι οποίες συνεργάζονται μαζί μας για τα ανώτερα. «Ο Κύριος είναι ο φωτισμός μου και ο σωτήρας μου· ποιον θα φοβηθώ;» Άκουσες τον Δαβίδ να τα λέει αυτά· και άλλοτε μεν να ζητά να του αποσταλεί το φως και η αλήθεια, άλλοτε δε να ευχαριστεί, επειδή έχει μετάσχει και σε αυτό, με το να σημειωθεί πάνω του το φως του Θεού, δηλαδή με το να αποτυπωθούν και να γίνουν γνωστά τα σημεία της έλλαμψης που του δόθηκε. Ένα μόνο φως ας αποφεύγουμε: το γέννημα του πικρού πυρός. Ας μην πορευθούμε «στο φως της δικής μας φωτιάς, και στη φλόγα που εμείς ανάψαμε».

Ιδού, όλοι εσείς ανάβετε πυρ και ενδυναμώνετε τη φλόγα· πορευθείτε στο φως του πυρός σας και στη φλόγα που ανάψατε· εξαιτίας μου συνέβησαν αυτά σε εσάς, μέσα σε λύπη θα κοιμηθείτε.

Και επειδή καθημερινά δεν παύουμε να ανάβουμε τη φωτιά των αμαρτιών μας, δίκαια τιμωρούμαστε με ξηρασία και καύσωνα. Ίσως μάλιστα και προς εμάς να φωνάζει ο προφήτης: Πορευθείτε στο φως της φωτιάς σας, και στη φλόγα που εσείς ανάψατε. Στους Ισραηλίτες, λοιπόν, είχε υποσχεθεί ο Θεός μέσω του προφήτη, πως αν τηρούσαν τις εντολές Του: Θα στείλω πάνω σας πρώιμη και όψιμη βροχή· και θα γεμίσουν τα αλώνια σας από σιτάρι, και τα πατητήρια από κρασί. Σε εμάς όμως αυτή η υπόσχεση έχει αντιστραφεί· ή μάλλον μας έχει καταλάβει η κατάρα του Ιερεμία: Ας είναι, λέει, ο ουρανός πάνω από το κεφάλι σου από χαλκό· υποδηλώνοντας με την απειλή του λόγου αυτού την απόλυτη ξηρασία και την έλλειψη των υδάτων. Ή μήπως δεν έχει εκπληρωθεί αυτό σε εμάς τώρα; Η μεν γη, γεμάτη ρωγμές από την ξηρασία και σαν να έχει πετρώσει, ματαίωσε τον κόπο των γεωργών, μη δεχόμενη ούτε το όργωμα ούτε το σκάψιμο· τα δε σπαρτά, αφού βλάστησαν λίγο και παρείχαν χρηστές ελπίδες, πριν προλάβουν να κυοφορήσουν το στάχυ, μαράθηκαν και χάθηκαν. Έχει απομείνει μόνο η φυλλωσιά των αμπελιών και των φυτών, ίσως και αυτή για να υποδηλώσει τον μαρασμό που πρόκειται να επέλθει σε λίγο.

«Πορευθείτε στο φως του πυρός σας, και στη φλόγα που εσείς ανάψατε.» Και πάλι: «Θα εξέλθουν και θα δουν τα πτώματα των ανθρώπων που παρανόμησαν εναντίον μου. Διότι το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει, και το πυρ τους δεν θα σβήσει· και θα αποτελούν θέαμα για κάθε σάρκα.» Όπως λέει δε ο Ιερεμίας: «Δώστε δόξα στον Κύριο τον Θεό σας, προτού σκοτεινιάσει και προτού σκοντάψουν τα πόδια σας επάνω σε σκοτεινά όρη.» Και πάλι: «Ακούστε, λαέ μωρέ και ασύνετε· έχουν μάτια, και δεν βλέπουν· έχουν αυτιά, και δεν ακούν. Εμένα δεν θα φοβηθείτε, λέει ο Κύριος; Ή δεν θα σταθείτε με ευλάβεια ενώπιον του προσώπου μου; Εμένα που έθεσα την άμμο ως όριο στη θάλασσα, ως πρόσταγμα αιώνιο, το οποίο δεν θα υπερβεί;» Και πάλι: «Η αποστασία σου θα σε παιδαγωγήσει, και η κακία σου θα σε ελέγξει. Γνώρισε, λοιπόν, και δες ότι είναι πικρό για εσένα να με εγκαταλείπεις, λέει ο Κύριος. Εγώ φύτεψα άμπελο καρποφόρα, απολύτως γνήσια· πώς μεταστράφηκες σε πικρία, εσύ η αλλότρια άμπελος;» Και πάλι: «Δεν κάθισα σε συνέδριο εκείνων που διασκεδάζουν, αλλά με ευλάβεια ενώπιον της χειρός σου, καθόμουν ολομόναχος, διότι γέμισα από πικρία.»

Αυτός είναι που επαναφέρει από την αιχμαλωσία τον αληθινό Ισραήλ, όχι από γη σε γη, όπως έπραξε ο παλαιός Ζοροβάβελ, ο οποίος μετέφερε τον λαό από τη Βαβυλώνα στην Ιουδαία, αλλά από τη γη στον ουρανό, από την κακία στην αρετή, από την άγνοια στην επίγνωση της αλήθειας του Θεού και από τη φθορά στην αφθαρσία, και από τον θάνατο στην αθανασία, και για να το πούμε σύντομα, από τον φαινόμενο και ρέοντα κόσμο στον σταθερό και νοητό, και από την φθαρτή ζωή στην αδιάλυτη και μόνιμη. Αυτός είναι ο αληθινός οικοδόμος του λογικού ναού, ο οποίος κατέρρευσε εξαιτίας των παραπτωμάτων και πυρπολήθηκε από αλλότριο πυρ, το οποίο εμείς ανάψαμε, πορευόμενοι με το φως της δικής μας φωτιάς και με τη φλόγα που εμείς ανάψαμε, έχοντας όχι μόνο καταστήσει το νοερό μέρος της ψυχής να ακολουθεί δουλικά το σαρκικό φρόνημα, αλλά και έχοντας αναφλέξει ασύδοτα την ύλη των παθών μέσω των πράξεών μας. Αυτός είναι που έπεισε μέσω της σοφίας τον βασιλιά Δαρείο, δηλαδή τον νόμο της φύσης· διότι δεν είναι θεμιτό σε αυτό το σημείο να εκλάβουμε τον Δαρείο ως τον διάβολο, εφόσον έγινε εκουσίως συνεργός της χάριτος για την απελευθέρωση του λαού, και πείστηκε ότι δεν υπάρχει τίποτα ισχυρότερο, ούτε πιο ωφέλιμο για τη φύση ως προς τη σωτηρία, από την πίστη και την αγαθή συνείδηση.

Και αυτά μεν τα απευθύνει με πνευματικό νόημα προς τους Ιουδαίους ο μέγας Μωυσής. Ας ακούσουμε όμως τι λέγει ο Χριστός μέσω του Ησαΐα σε αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι: «Εσείς που πορεύεστε», λέγει, «στο σκοτάδι και δεν υπάρχει σε εσάς φως, να έχετε εμπιστοσύνη στο όνομα του Κυρίου και να στηριχθείτε στον Θεό» (διότι ο λόγος είναι παραινετικός). Επειδή όμως δεν εισάκουσαν ώστε να απομακρυνθούν από το σκοτάδι και να προστρέξουν στο φως του Θεού, λέγει: «Ιδού όλοι εσείς ανάβετε φωτιά και ενισχύετε τη φλόγα· πορευθείτε με το φως της φωτιάς σας και με τη φλόγα που ανάψατε». Επειδή, λέγει, δεν προσήλθατε στο φως του Θεού, «πορευθείτε» μέσα «στη φλόγα που ανάψατε».

Ερμηνεύοντας δε ο Χριστός μέσω του προφήτη γιατί θα τα υποστούν αυτά, λέει: «Εξαιτίας μου σας συνέβησαν αυτά, με λύπη θα κοιμηθείτε», «εγώ δε δεν απειθώ ούτε αντιλέγω. Την πλάτη μου έδωσα σε μαστιγώσεις και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και δεν απέστρεψα το πρόσωπό μου από την ντροπή των εμπτυσμών, και ο Κύριος έγινε βοηθός μου». Ονομάζει βοήθεια την πατρική ευδοκία και, επιβεβαιώνοντας την τέλεια ενανθρώπησή του, λέει ότι όλη η βοήθεια προέρχεται από τον Πατέρα, τιμώντας την πατρική αρχή. Και «για τον λόγο αυτόν δεν ντράπηκα», λέει, «αλλά έκανα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα και γνώριζα ότι δεν πρόκειται να καταντροπιαστώ· διότι πλησιάζει αυτός που με δικαίωσε», δηλαδή ο Πατέρας, για τον οποίο έλεγε ότι «ο Πατέρας» είναι πάντοτε «μαζί μου».

Αν βέβαια είναι κάποιου άλλου, ας το πουν, και ας εισαγάγουν εκείνον ως Χριστό· αν όμως με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε εννοούν αυτόν που εξαγγέλλεται μέσω της δικής του εικόνας (διότι αυτόν που σημαίνει και υποδεικνύει, είναι φανερό ότι και εικονίζει· και είναι αδύνατο η εικόνα κάποιου, που φέρει τη μίμηση του αρχετύπου, να λέγεται ότι είναι ομοίωμα άλλου, όπως ακριβώς δεν είναι δυνατόν η σφραγίδα σε κάποιο κερί να ταιριάζει σε άλλο δαχτυλίδι παρά σε εκείνο που την αποτύπωσε), είναι λοιπόν προφανές ότι ο Εμμανουήλ φανερώνεται σε εμάς μέσω της δικής του εικόνας. Απαρνούμενοι δε και τη θέα και τη μνήμη και το όνομά του, καθιστούν φανερό για τους εαυτούς τους ότι ο Χριστός τούς είναι φορτικός και όταν ονομάζεται και όταν μνημονεύεται και όταν βλέπεται σε εικόνα. Αυτά νομίζω πως πείθουν και βαρβάρους και Έλληνες και όλους τους ανθρώπους ότι τα πράγματα δεν έχουν διαφορετικά παρά έτσι, εκτός αν πρόκειται για κάποιους από τους παράφρονες και τους εντελώς εκτός εαυτού. Αν όμως τόσο πολύ σκοτίστηκε η διάνοιά τους ώστε μαζί με τα νοητά μάτια να έχουν στερηθεί και την ενέργεια των αισθητών, μη γνωρίζοντας να βλέπουν σωστά, θα ήταν οι πιο άθλιοι από όλους τους ανθρώπους και από τα έθνη και τα άλογα ζώα και τους απίστους πιο άλογοι και πιο άπιστοι. Επομένως, στο φως της φωτιάς τους θα πορευτούν και στη φλόγα που άναψαν, ας τους απευθύνει από ψηλά η προφητική ρήση.

Επειδή βλέπουμε πολλούς να εκτρέπονται από την ευθεία οδό, θα μπορούσε να διαπιστώσει κανείς ότι οι περισσότεροι δεν το κάνουν από άγνοια των προσταγμάτων του Κυρίου —«διότι τα προστάγματά του είναι ευθέα και η εντολή του τηλαυγής, η οποία φωτίζει τους οφθαλμούς»— αλλά μάλλον από προσκόλληση στις δικές τους πονηρίες, φιλοτιμούμενοι να προλάβουν ο ένας τον άλλον τρέχοντας προς τον γκρεμό της απώλειας. Αυτούς όχι μόνο είναι δύσκολο και κοπιαστικό να τους διασώσεις, αλλά και η ίδια η προσπάθεια της καθοδήγησής τους δεν γίνεται με προθυμία, εφόσον εκείνοι που ολίσθησαν στην πτώση με θεληματική κακία δεν επιθυμούν να ανανήψουν. Διότι, αν και μερικές φορές κάποιοι από αυτούς με δυσκολία ανασύρθηκαν αφού κόπηκε ο δεσμός της πλάνης, ωστόσο το παράδειγμα αυτού που επιτεύχθηκε ανέλπιστα δεν δημιουργεί αισιοδοξία για την αντιμετώπιση παρόμοιων περιπτώσεων. Γι' αυτό, ας τους αφήσουμε αυτούς· διότι δεν είναι εύκολο να τους ελκύσει κανείς προς αυτά που δεν έχουν επιλέξει, καθώς τους τραβάει προς τα κάτω, όπως είπαμε προηγουμένως, η μοχθηρία της βούλησής τους. Η εγκατάλειψή τους δεν συνιστά ευθύνη, αφού πορεύονται με το φως της δικής τους φωτιάς και ακολουθούν τη φλόγα που οι ίδιοι άναψαν, για τους οποίους και ο θείος Παύλος αναφωνεί: «Αιρετικό άνθρωπο, μετά από μία και δεύτερη νουθεσία, να τον αποφεύγεις, γνωρίζοντας ότι ο τέτοιος έχει διαστραφεί και αμαρτάνει, όντας αυτοκατάκριτος».

Η Μαρία η Αιγυπτία, για να παραλείψω τους άλλους που είναι άπειροι, αν και έφτασε στο έσχατο όριο της λαγνείας, όμως επειδή μετανόησε αληθινά, ανέβηκε στο ανώτατο μέτρο της αρετής. Επομένως, καμία πρόφαση αδυναμίας δεν υπάρχει για όποιον επιλέγει να σωθεί, εκτός αν κάποιος είναι αναίσθητος και επιθυμεί οικειοθελώς τον θάνατο. Αλλά ακούμε: «Γιατί να πεθάνετε, οίκος Ισραήλ;», και γιατί, ενώ βρίσκεται μπροστά μας η αθάνατη ζωή, εμείς προτιμούμε τον αιώνιο θάνατο; Ο αγαθός Δεσπότης μας φωνάζει διαρκώς: «Ελάτε σε εμένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Και εμείς δεν θέλουμε να αποβάλουμε το φορτίο των αμαρτιών μας. Ο Ίδιος κραυγάζει: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου· όποιος ακολουθεί εμένα δεν πρόκειται να περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής». Και εμείς ακολουθούμε την αντίθετη κατεύθυνση, διακηρύσσοντας με τα ίδια μας τα έργα: «Δεν θέλουμε να γνωρίζουμε τους δρόμους σου». Το μόνο που απομένει, λοιπόν, είναι να ακούσουμε: «Πορευτείτε στο φως της φωτιάς σας και στη φλόγα που ανάψατε». «Και βέβαια, όσοι πράττουν τέτοια», λέει, «δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Αλλά μη γένοιτο να έχουν ειπωθεί αυτά για εμάς. Διότι, «Εσείς είστε φίλοι μου», λέει ο Κύριος, «εάν κάνετε όσα εγώ σας εντέλλομαι».

Και εάν μεν ακούσουν και επιστρέψουν από την πεπλανημένη οδό τους που οδηγεί στον όλεθρο, θα γίνουν σωτήριοι και για τους εαυτούς τους και για τη δική μου ταπεινότητα. Εάν όμως όχι, μόνοι τους θα υποστούν τα κακά, μόνοι τους θα πορευτούν στη φλόγα που οι ίδιοι άναψαν, μόνοι τους «θα τιμωρηθούν με αιώνιο όλεθρο, μακριά από το πρόσωπο του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος του, όταν έλθει για να δοξαστεί ανάμεσα στους αγίους του και να θαυμαστεί ανάμεσα σε όλους εκείνους» που πορεύτηκαν πιστά σύμφωνα με τις εντολές του, αποδίδοντας σε αυτούς μεν τα άξια βραβεία, στους αντιθέτους δε τις ατελεύτητες κολάσεις που έχουν ετοιμαστεί για αυτούς.

Αλλά εκείνοι μεν πορεύονται «στο φως της φωτιάς και στη φλόγα που άναψαν»· εμείς όμως, αδελφοί αγαπημένοι από τον Κύριο, «αφού οικοδομηθήκαμε πάνω στο θεμέλιο των αποστόλων και των προφητών», ας μένουμε στερεωμένοι και στο θεμέλιο των θεοφόρων πατέρων μας, χωρίς να πτοούμαστε καθόλου στο εξής από τις ανθρώπινες απειλές. Και θα έχουμε αυτή την ανυποχώρητη σταθερότητα, εάν, σύμφωνα με την αποστολική παραγγελία, οικοδομούμε με χρυσό, άργυρο και πολύτιμους λίθους, και όχι με ξύλα, χόρτο και καλάμια, τα οποία αποτελούν προσάναμμα για τη φωτιά. Διότι αυτόν που είναι έτσι εδραιωμένος, τίποτα δεν μπορεί να τον μετακινήσει από την πεποίθησή του στον Κύριο.