Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 50:2

Πώς λοιπόν υπομείνατε τον ζυγό της δουλείας στους άλλους; Η αφορμή αυτού του κακού για εσάς υπήρξε η αμαρτία. Διότι εξαιτίας αυτής σας κυρίευσε όλους ο πατέρας της αμαρτίας και εφευρέτης κάθε φαυλότητας. Και εκείνους που εκπίπτουν από την οικειότητα με τον Θεό τους αρπάζει κοντά του, τους ρίχνει στους βόθρους των κακών και τους κατεβάζει στο βάραθρο του άδη. Διότι είναι αναπόφευκτο να εμπλακούν σε αναπόδραστες παγίδες εκείνοι που γλίστρησαν και έχασαν την οικειότητα με τον Θεό. Διότι ο Σατανάς είναι φοβερός στην πλεονεξία, και όποιους από τους ανθρώπους της γης δει να επιλέγουν να αδιαφορούν για την κοινωνία με τον Θεό, αυτούς τους υποτάσσει στον δικό του ζυγό και τους κατεβάζει στα έσχατα κακά, καθιστώντας τους δούλους αντί για ελεύθερους, και από ένδοξους άτιμους. Διότι τέτοιες είναι πάντοτε οι ανταμοιβές της δικής του μοχθηρίας. <Γιατί ήρθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος; Κάλεσα, και δεν υπήρχε κάποιος να υπακούσει; Μήπως το χέρι μου δεν έχει τη δύναμη να ελευθερώσει; Ιδού, με την επιτίμησή μου θα ερημώσω τη θάλασσα, και θα μετατρέψω τους ποταμούς σε ερήμους, και θα ξεραθούν τα ψάρια τους επειδή δεν θα υπάρχει νερό, και θα πεθάνουν από τη δίψα.>

«Και θα ντύσω τον ουρανό με σκοτάδι, και θα κάνω το κάλυμμά του σαν σάκο.» Αφού διακήρυξε με πολλή σαφήνεια ότι τα τέκνα της Σιών, δηλαδή οι εξ αίματος Ισραηλίτες, και αυτή η ίδια η Σιών, δηλαδή προφανώς η επίγεια Ιερουσαλήμ, εξαιτίας των αμαρτιών τους έχουν πουληθεί και έχουν εκδιωχθεί από την οικειότητα με Αυτόν, τους ελέγχει και τους κατηγορεί για έσχατη παράνοια και συγχρόνως αμάθεια. Διότι, όταν ο Μονογενής ανέτειλε με σάρκα στους επί της γης και φανερώθηκε με μορφή όμοια με τη δική μας, αυτοί, λησμονώντας ανόσια και τον νόμο και τους προφήτες, παρέμειναν σκληροί και άτεγκτοι, νοσώντας ασυγκράτητα από ανταρσία. Επειδή δεν ήθελαν να γνωρίσουν τον Λυτρωτή, τον χορηγό της σωτηρίας, εκείνον που δικαιώνει τον ασεβή και που δύναται να απαλλάξει από κάθε κατηγορία όσους έχουν παγιδευτεί στις ανθρώπινες αδυναμίες. «Ήλθα λοιπόν», λέει, «δηλαδή ενανθρώπησα και φανερώθηκα στους απογόνους του Ισραήλ, και δεν υπήρχε άνθρωπος ανάμεσά τους, προφανώς συνετός, που να μπορεί να αναγνωρίσει τον καιρό της λυτρώσεως. Κάλεσα, και δεν υπήρξε κανείς που να υπακούει».

Διότι, όπως λέει πάλι κάπου ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας εκ μέρους του Σωτήρα όλων μας Χριστού: «Βρέθηκα από εκείνους που με ζητούσαν, έγινα φανερός σε εκείνους που δεν με ρωτούσαν. Είπα, Ιδού είμαι εγώ, στο έθνος που δεν με γνώριζε. Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς έναν λαό απειθή και αντιδραστικό.» Στα ευαγγελικά συγγράμματα, εξάλλου, θα βρούμε πάρα πολλές φορές τον Κύριο να καλεί στην πίστη τους δικούς του: «Ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας.» Και άλλοτε πάλι: «Εκείνος που με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής.» Και βέβαια, αποδεικνύοντας σε αυτούς ότι η πίστη είναι καρποφόρα και ωφέλιμη, λέει: «Αλήθεια σας λέω, ότι αυτός που πιστεύει έχει ζωή αιώνια.» Θα μπορούσε κανείς να συγκεντρώσει πάρα πολλές και άλλες ρήσεις που έχουν την ίδια δύναμη, εάν ήθελε να μακρηγορήσει. Επομένως, «κάλεσα, και δεν υπήρχε αυτός που να υπακούει», λέει. Αλλά ίσως να πουν εκείνο αυτοί που έχουν προσκρούσει εξαιτίας μιας τόσο μακροχρόνιας αφροσύνης, αυτοί που έχουν σκληρό και άθραυστο νου, ότι δηλαδή δεν θα είχε τη δύναμη το δικό μου χέρι να προσφέρει λύτρωση.

Αλλά και σε αυτό δεν έχουν κατανοήσει τίποτα το αληθινό. Διότι, όπως είπα, είχε τη δική μας μορφή, αν και ο Λόγος ήταν Θεός. Και ενανθρώπησε, υπομένοντας την κατά σάρκα γέννηση από γυναίκα. Αλλά όσοι το γνώριζαν αυτό και δεν αγνοούσαν το βάθος των θείων του μυστηρίων, ήξεραν ότι τα πάντα μπορεί εφόσον είναι Θεός εκ φύσεως, και ήταν ικανός να λυτρώσει όλη την οικουμένη. Οι άπιστοι όμως και οι αμαθείς τον προσέγγιζαν ως κοινό άνθρωπο, με αποτέλεσμα να του επιτίθενται και να λένε: «Δεν σε λιθοβολούμε για κανένα καλό έργο, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Σε αυτούς θα ταίριαζε να νομίζουν και να διερωτώνται εάν έχει τη δύναμη το χέρι του να βοηθήσει τους επί της γης, και να λυτρώσει αυτούς που είναι υποδουλωμένοι στον διάβολο και την αμαρτία. Αλλά όταν κάνετε τέτοιους λογισμούς, λέγει, αναλογιστείτε κάτι από τα ανώτερα: διότι δεν είμαι απλώς ένας άνθρωπος σαν κι εσάς, αλλά μάλλον Θεός που έλαβε κατ' οικονομίαν τη δική σας μορφή, για να σας απαλλάξω και από τον θάνατο και από την αμαρτία. Διότι εγώ που σας μιλώ, είμαι παρών ο ίδιος που παλαιά θαυματούργησε μέσω του Μωυσή, και με ανείπωτη δύναμη χώρισε τη θάλασσα, δηλαδή προφανώς την Ερυθρά. Διότι τα ύδατα στερεώθηκαν σαν τείχος, και πέρασαν οι λυτρωμένοι, οι οποίοι αποτίναξαν τον ζυγό της δουλείας στην Αίγυπτο. Το «θα ερημώσω τη θάλασσα», εδώ το λέει αντί του «την κατέστησα ξηρά». «Και θα μετατρέψω ποταμούς σε έρημο».

Διότι θυμόμαστε ότι ο πάνσοφος Μωυσής έχει γράψει πως επί τρεις ημέρες βαθύ σκοτάδι απλώθηκε στη χώρα των Αιγυπτίων, αλλά δεν έβλαψε απολύτως καθόλου τους Ισραηλίτες. Διότι σε αυτούς υπήρχε και ημέρα και φως. Είναι δε παράδοξο και αυτό, και ξεπερνά κάθε λογική. Εφόσον λοιπόν, λέει, εγώ είμαι εκείνος, και έχω φανερωθεί με σάρκα, αυτός που παλαιότερα ερήμωσε τη θάλασσα, δηλαδή την έκανε ξηρά, που έπραξε το ίδιο και στους ποταμούς, και περιέβαλε με σκοτάδι αυτόν τον παμμέγιστο ουρανό, και κατέστησε σαφές δια της πείρας ότι εγώ είμαι ο Δεσπότης των πάντων, και πως τίποτα απολύτως δεν είναι ακατόρθωτο για τις δικές μου δυνάμεις, πώς δεν θα άξιζε να γίνει περίγελος, ή μάλλον να υποστεί την κατηγορία της ασέβειας, εάν κάποιος επέλεγε να φρονεί και να λέει, δεν έχει το χέρι μου τη δύναμη να σώσει; <Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα παιδείας, ώστε να γνωρίζω πότε πρέπει να πω λόγο.

ΛΟΓΟΣ Ε'. <Εγώ όμως δεν απειθώ ούτε αντιλέγω. Την πλάτη μου την παρέδωσα σε μαστιγώσεις, τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών, και ο Κύριος έγινε βοηθός μου. Γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έκανα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα, και γνώριζα ότι δεν θα ντροπιαστώ, διότι πλησιάζει εκείνος που με δικαιώνει.> Μέσα από όσα ήδη αναγνώστηκαν, δηλαδή όσα εξετάστηκαν προηγουμένως, έχει καταφερθεί εντονότατα εναντίον της απείθειας των Ιουδαίων. Διότι είπε: «Ήρθα και δεν υπήρχε άνθρωπος, κάλεσα, και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει»· και ενώ στο μεταξύ παρενεβλήθη το πρόσωπο εκείνων που αποδέχθηκαν την πίστη, λέγοντας: «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα παιδείας για να γνωρίζω πότε πρέπει να αρθρώσω λόγο», και όσα ακολούθησαν αυτά, αφού ύψωσαν φωνές ευχαριστίας, εισέρχεται και πάλι το πρόσωπο αυτού τούτου του Χριστού, ο οποίος φροντίζει να αντιπαραθέσει τη δική του υπακοή απέναντι στην παραφροσύνη των Ιουδαίων, ώστε να τους ελέγξει με κάθε τρόπο ότι είναι θεομίσητοι, επειδή υψώνουν αλαζονικό και σκληρό αυχένα απέναντι σε εκείνον που τους καλεί προς σωτηρία.

Διότι εγώ μεν κάλεσα, λέει, και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει. Έγιναν οκνηροί ως προς την υπακοή, βραδείς και εντελώς ασύνετοι στο να κατανοήσουν ό,τι αποβαίνει προς όφελός τους και τα μέσα με τα οποία ήταν φυσικό να μπορέσουν να διαφύγουν, και μάλιστα εντελώς άκοπα, τόσο την τυραννία της αμαρτίας όσο και τις επιβουλές της διαβολικής σκαιότητας. Αλλά αυτοί μεν απείθησαν, εγώ όμως δεν απειθώ. Διότι, επειδή ο Θεός και Πατέρας θέλησε να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στο πρόσωπό μου, τόσο αυτά που βρίσκονται στον ουρανό όσο και αυτά που βρίσκονται στη γη, υπέβαλα τον εαυτό μου σε κένωση και συγκατέβηκα στα μέτρα της ανθρώπινης πτωχείας, αφού φανερώθηκα ως άνθρωπος για να γίνω υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρού.

Γι' αυτό και ήλθα και βρέθηκα ανάμεσά σας και έζησα μαζί σας σαν άνθρωπος, και σας κάλεσα όλους κοντά μου και όλα αυτά τα έπραξα από υπερβάλλουσα φιλανθρωπία. Όμως δεν υπήρξε κανείς που να ανταποκριθεί σε εμένα ούτε να υπακούσει, ενώ εγώ φώναζα και σας προσκαλούσα όλους κοντά μου, αλλά αντιθέτως τολμήσατε τέτοια πράγματα, τα οποία δεν θα άντεχε κανείς ούτε να τα ακούσει. Τα οποία βέβαια και αυτά τα υπέμεινα ανεξίκακα, ενώ είχα τη δύναμη να μην πάθω απολύτως τίποτε και να μην επιτρέψω να τολμήσετε τέτοια. Ή μήπως δεν θυμάστε εσείς οι ίδιοι πώς σε κάποια στιγμή μετέτρεψα την Ερυθρά Θάλασσα σε ξηρά, όταν θέλησα να οδηγήσω τους προπάτορές σας μέσα από αυτήν, και πώς στον Ιορδάνη ποταμό, όταν το ρεύμα στράφηκε προς τα πίσω, πέρασαν σαν από στεριά εκείνοι που τότε καθοδηγούνταν από τη δική μου δύναμη; Οπωσδήποτε βέβαια δεν αγνοείτε και τις δέκα πληγές κατά των Αιγυπτίων, όπως τότε που, σαν να περιέβαλα με σάκο τον ουρανό, προκάλεσα τριήμερο σκοτάδι.

Γι' αυτό λέω: «μου έθεσε το πρωί», ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «μου έθεσε το πρωί ολόγυρα», ή σύμφωνα με τον Ακύλα: «εγείρει το πρωί, το πρωί μου εξεγείρει το αυτί για να ακούω»· διότι, ενώ σας «καλούσα», δεν σας έβρισκα να «υπακούτε». Γι' αυτό έλεγα: «γιατί ήλθα και δεν υπήρχε άνθρωπος; κάλεσα και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει;». Στους μαθητές, όμως, που θα μου χαριστούν από τον Πατέρα, θα μιλήσω στον κατάλληλο καιρό, καθώς η χάρη του Πατέρα θα παρέχει τότε σε εμένα μεν λόγο και «γλώσσα παιδείας», στους δικούς μου δε μαθητές «αυτιά», ώστε να μπορούν να κατανοούν την «παιδεία» των λόγων μου. Αυτά, λοιπόν, γνωρίζω ότι θα γίνουν στον κατάλληλο καιρό, εντωμεταξύ όμως, ως προς το παρόν, όταν πραγματοποίησα την έλευσή μου προς εσάς, «αναζητούσα» ανάμεσά σας αυτούς που ήθελαν να «σωθούν» χωρίς όμως να τους βρίσκω, αλλά αν και σας ανακαλούσα όλους, δεν έβρισκα κανέναν να υπακούει. Και όταν έφτασε ο καιρός των δικών σας τολμημάτων, επειδή το ήθελε ο Πατέρας, τηρούσα σιωπή, ώστε, αν και συκοφαντούμενος, να μην αποκριθώ καθόλου.

Και την προτρέπει να πράξει και κάτι άλλο λέγοντας: «Εκτίναξε το χώμα και σήκω, Ιερουσαλήμ»· διότι από την ίδια εξαρτιόταν να αποτινάξει το χώμα που την είχε περικαλύψει, να σηκωθεί από την πτώση που της είχε συμβεί και να λύσει τον δεσμό του τραχήλου που της είχε επιβληθεί, με τον οποίο οι αντίθετες δυνάμεις έδεσαν την ψυχή της σαν με θηλιά, μέσω των δεσμών των αμαρτιών. Και ότι αυτά δεν λέγονται για τα οικοδομήματα ούτε για την αισθητή πόλη, αλλά για τον άπιστο λαό, το διασαφηνίζει με όσα προσθέτει στη συνέχεια λέγοντας: «Λύσε τον δεσμό του τραχήλου σου, αιχμάλωτη θυγατέρα της Σιών». Διότι αποκαλώντας την ξεκάθαρα «αιχμάλωτη» δεν δήλωσε τίποτε άλλο παρά τον λαό, ο οποίος αιχμαλωτίστηκε ολοκληρωτικά από τη διαβολική δύναμη. Γι’ αυτό και απευθυνόμενος στον ίδιο λαό με μεγαλύτερη σαφήνεια λέει: «Πουληθήκατε χωρίς αντάλλαγμα», ενώ και πιο πάνω για τον ίδιο λαό είχε ειπωθεί: «Ιδού, για τις αμαρτίες σας πουληθήκατε, και για τις ανομίες σας απέπεμψα τη μητέρα σας. Διότι ήλθα και δεν υπήρχε άνθρωπος, κάλεσα και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει», καθώς μέσω αυτών ο Λόγος δηλώνει ξεκάθαρα την έλευση του Κυρίου στους ανθρώπους, μετά την οποία «πουλήθηκαν για τις αμαρτίες τους» «χωρίς αντάλλαγμα», μη λαμβάνοντας απολύτως τίποτα σε αντάλλαγμα για τη δική τους απώλεια.

Πλην όμως, ακόμη και μετά από τόσα, ο Λόγος, ανακαλώντας τους προς σωτηρία, υπόσχεται να τους «λυτρώσει», εάν θελήσουν να προστρέξουν σε αυτόν και να αποδεχθούν τη χάρη του Χριστού, και ότι θα «λυτρωθούν» «όχι με ασήμι»· διότι η αιχμαλωσία τους δεν ήταν σωματική, ώστε να τύχουν της ελευθερίας μέσω σωματικών λύτρων, επειδή είχαν «πουληθεί» ως προς τις ψυχές. Γι' αυτόν τον λόγο έμελλε να «μην λυτρωθούν με ασήμι», αλλά προφανώς «με το τίμιο αίμα του Χριστού». Στη συνέχεια αυτών, κατηγορεί τον «λαό» των Ιουδαίων, ο οποίος παλαιότερα «είχε κατεβεί στην Αίγυπτο» με δική του προαίρεση και έπειτα «απήχθη στους Ασσυρίους με τη βία» και κατ' ανάγκην. Αντί δε του: «οδηγήθηκαν με τη βία», ο Σύμμαχος λέει: «και ο Ασσούρ τον καταδυνάστευσε χωρίς λόγο». Αλλά παλαιότερα, λέει, έγινε υποχείριος στους «Αιγυπτίους» και έπειτα στους «Ασσυρίους», τώρα όμως, κατά την παρουσία μου, με άλλο τρόπο «πουλήθηκαν δωρεάν». Γι' αυτό και προστίθεται: «και τώρα τι θα γίνει εδώ;» ή κατά τους υπόλοιπους ερμηνευτές: «και τώρα τι υπάρχει εδώ για μένα;». Διότι, λέει, δεν βρίσκω τίποτα «εδώ» ανάμεσά τους, πράγμα που δηλωνόταν και πιο πάνω όταν έλεγε: «διότι ήλθα και δεν υπήρχε άνθρωπος, κάλεσα και δεν υπήρχε κάποιος να υπακούσει».

Στη συνέχεια αναφέρεται: 〈και απομακρύναμε προς τα πίσω την κρίση〉· διότι δεν μας εγκατέλειψε αυτή, λέει, αλλά εμείς την 〈απομακρύναμε, και η δικαιοσύνη απομακρύνθηκε πολύ, επειδή χάθηκε η αλήθεια στους δρόμους τους, και δεν μπορούσαν να βαδίσουν στην ευθεία οδό〉, σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: 〈διότι εξασθένησε η αλήθεια στην πλατεία, και η ευθύτητα δεν μπορούσε να έλθει, και η αλήθεια εξέλιπε〉. Παρατήρησε δε πώς πολλές φορές σε αυτά τους κατηγορεί για την άρνηση της 〈αλήθειας〉 και ελέγχει τους 〈ψευδείς〉 λογισμούς που έχουν εφεύρει. Στα οποία προσθέτει στη συνέχεια: 〈και είδε ο Κύριος, και δεν του άρεσε που δεν υπήρχε κρίση, και είδε και δεν υπήρχε άνδρας〉. Και παραπάνω αναφερόταν: «διότι ήλθα και δεν υπήρχε άνθρωπος, κάλεσα και δεν υπήρχε αυτός που να υπακούει»· αλλά και εδώ 〈και είδε, λέει, και δεν υπήρχε άνδρας, 〈και〉 παρατήρησε και δεν υπήρχε συμπαραστάτης, και αμύνθηκε υπέρ αυτών με τον βραχίονά του και στηρίχθηκε στην ελεημοσύνη του, 〈ή〉 και στη δικαιοσύνη〉, σύμφωνα με τους άλλους μεταφραστές, 〈στηρίχθηκε. Και έθεσε περικεφαλαία σωτηρίου στο κεφάλι του και φόρεσε τη δικαιοσύνη ως θώρακα και περιβλήθηκε ιμάτιο εκδικήσεως και το περιβόλαιο, για να ανταποδώσει, ως ανταπόδοση, όνειδος στους εχθρούς〉.

Αλλά και αυτή «θα είναι για ανάπαυση των κοπαδιών για τον λαό μου» που «με αναζήτησε». Λαός δε που τον «αναζήτησε» ήταν η «ρώγα» (το υπόλειμμα) και το «σπέρμα» που αναφέρθηκε ανωτέρω, «οι εκλεκτοί δούλοι» του, μέσω των οποίων προφητεύει ότι θα συγκροτηθούν «κοπάδια» βοδιών και «ποίμνια» όχι στον Ισραήλ ούτε στη χώρα των Ιουδαίων, αλλά στον «δρυμό» και στη λεγόμενη «φάραγγα Αχώρ». Αυτά μεν, λοιπόν, περί αυτών. Πάλι όμως ο λόγος απευθύνεται προς το ιουδαϊκό πλήθος λέγοντας: «εσείς δε που με εγκαταλείπετε και λησμονείτε το άγιό μου όρος», το οποίο πολλάκις μάς έχει φανερωθεί. Εσείς, που συνάπτεστε με την ειδωλολατρία των εθνών, ώστε και να ετοιμάζετε «τράπεζα» στη θεότητα που ονομάζεται από αυτούς «Τύχη» και να προσφέρετε «κέρασμα» στο «δαιμόνιο» που εμφωλεύει στο άγαλμα της λεγόμενης «Τύχης», ακούστε αυτά που σας περιμένουν: «όλοι θα παραδοθείτε σε πολεμική μάχαιρα». Και αν κάποιος από εσάς ρωτούσε «Γιατί;», για τούτο λέω (για να παραλείψω τα υπόλοιπα): «Επειδή εγώ ο ίδιος σας αξίωσα της παρουσίας μου, και πρώτους εσάς κάλεσα κοντά μου, εσείς όμως δεν υπακούσατε. Πράγμα για το οποίο και προηγουμένως σας κατηγορούσα λέγοντας: “διότι ήλθα και δεν υπήρχε άνθρωπος, κάλεσα και δεν υπήρχε αυτός που να υπακούει;”». Και τώρα πάλι λέω: «διότι σας κάλεσα και δεν υπακούσατε, μίλησα και παρακούσατε, και πράξατε το πονηρό ενώπιόν μου και επιλέξατε αυτά που δεν ήθελα».

Αυτό το νόημα αποδίδει σύμφωνα και ο Ησαΐας, σε όσα αναφέρει απευθυνόμενος προς τη συναγωγή των Ιουδαίων: «Ιδού, εξαιτίας των αμαρτιών σας πουληθήκατε, και εξαιτίας των ανομιών σας απέπεμψα τη μητέρα σας, διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα, και δεν υπήρχε αυτός που να υπακούει». Διότι το «διότι ήλθα», θα ήταν όμοιο με το: «Ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό προς τους υιούς των ανθρώπων»· το δε «και δεν υπήρχε άνθρωπος, και δεν υπήρχε αυτός που να υπακούει», είναι όμοιο με το: «Όλοι παρέκκλιναν και εξαχρειώθηκαν».

Ψ. ΚΕ΄. Έτσι λέει ο Κύριος: Ποιο είναι αυτό το έγγραφο του διαζυγίου της μητέρας σας, με το οποίο την απέπεμψα; Ή σε ποιον δανειστή σας έχω πουλήσει; Ιδού, εξαιτίας των αμαρτιών σας πουληθήκατε, και εξαιτίας των ανομιών σας απέπεμψα τη μητέρα σας· διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος που να υπακούει· μήπως το χέρι μου δεν έχει τη δύναμη να σώσει; Ή μήπως δεν έχει την ισχύ να ελευθερώσει; Ιδού, με την επιτίμησή μου θα ερημώσω τη θάλασσα και θα μετατρέψω ποταμούς σε έρημο, και τα ψάρια τους θα ξεραθούν από την έλλειψη νερού, και θα πεθάνουν από τη δίψα. Θα ντύσω τον ουρανό με σκοτάδι, και θα κάνω το κάλυμμά του σαν τρίχινο σάκο· ο Κύριος, ο Θεός, μου δίνει γλώσσα διδαχής, για να γνωρίζω πότε πρέπει να πω λόγο· κάθε πρωί διευθέτησε για εμένα, μου πρόσθεσε αυτί για να ακούω, και η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου· και εγώ δεν απειθώ ούτε αντιλέγω· την πλάτη μου την έδωσα σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών· και ο Κύριος, ο Θεός, έγινε βοηθός μου· γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έκανα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα· και γνώριζα ότι δεν θα ντροπιαστώ· διότι με πλησιάζει αυτός που με δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που θα δικαστεί μαζί μου; Ας με πλησιάσει· ιδού, ο Κύριος, ο Θεός, με βοηθά, ποιος θα με βλάψει; Ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν ένδυμα, και ο σκόρος θα σας καταφάγει· ποιος ανάμεσά σας είναι αυτός που φοβάται τον Κύριο;

Γι' αυτό λέει: «διότι ήλθα και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα και δεν υπήρχε αυτός που να υπακούει». Τα δε λόγια στο τέλος της περικοπής, ακολούθως μετά την αποβολή εκείνων, αναφέρονται στην κλήση των εθνών, αρχίζοντας από το: «ποιος ανάμεσά σας είναι αυτός που φοβάται τον Κύριο; ας εισακούσει τη φωνή του παιδός του». Διότι εμείς ήμασταν αληθινά αυτοί που πορεύονταν στο σκοτάδι· και δεν υπήρχε σε εμάς φως πριν από την παρουσία του Σωτήρα μας, αλλά τώρα, διά της χάριτος του Θεού, έχουμε εναποθέσει την πεποίθησή μας στο όνομα του Κυρίου και στηριζόμαστε στον Θεό. Σε αυτούς, όμως, που δεν πίστεψαν στον Χριστό, για τους οποίους είχε ειπωθεί και παραπάνω το: «ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν ιμάτιο, και θα σας φάει σαν σκόρος», προσθέτει ο λόγος λέγοντας: «ιδού, όλοι εσείς καίτε σαν φωτιά», και τα εξής. Μέσα σε αυτά, σαφώς και το: «εξαιτίας μου έγιναν αυτά σε εσάς», έχει λεχθεί εκ προσώπου του Χριστού, ο οποίος τους ονειδίζει και ελέγχει την παρανομία που διέπραξε απέναντί του ο ιουδαϊκός λαός.

Ο ίδιος ο Κύριος, ομολογώντας ξεκάθαρα μέσα από αυτά την παρουσία Του ανάμεσα στους ανθρώπους, ελέγχει τον λαό των Ιουδαίων, επειδή δεν πρόκειται να Τον δεχτούν όταν έλθει ούτε να Τον υπακούσουν όταν τους καλέσει. Και αυτό, σαν να απολογείται, διδάσκει ότι υπήρξε η αιτία της δικής τους αποβολής· διότι, λέγει, εφόσον «ήλθα και δεν υπήρχε» ανάμεσά σας «άνθρωπος, και κάλεσα και δεν υπήρχε κανείς που να υπακούει», γι' αυτό, λέγει, «πουληθήκατε εξαιτίας των αμαρτιών σας», καθόσον εσείς οι ίδιοι, από μόνοι σας, γίνατε αποστάτες της δικής μου κλήσης, και όχι επειδή εγώ σας έδωσα «διαζύγιο» (βιβλίον αποστασίου). Είναι δε σαφές ότι αυτά απευθύνονται προς τον λαό της περιτομής. Συγχρόνως δε τους φανερώνει όσα τόλμησαν κατά το πάθος, λέγοντας: «Έδωσα την πλάτη μου σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα», και τα όσα ακολουθούν. Αλλά αυτά θα τύχουν της προσήκουσας ερμηνείας με την κατάλληλη ευκαιρία. 〈Από τον ίδιο〉. «Αυτά λέγει ο Κύριος: εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη. Γι' αυτό ο λαός μου θα γνωρίσει 〈το όνομά μου〉 κατά την ημέρα εκείνη, ότι εγώ είμαι αυτός που ομιλεί. Παρουσιάζομαι σαν την ωραιότητα πάνω στα βουνά, σαν τα πόδια εκείνου που φέρνει το χαρμόσυνο άγγελμα της ειρήνης, σαν εκείνον που ευαγγελίζεται αγαθά, διότι θα κάνω ξακουστή τη σωτηρία σου, λέγοντας: Σιών, ο Θεός σου θα βασιλεύσει. Υψώθηκε η φωνή των φρουρών σου, και με τη φωνή αυτή όλοι μαζί θα ευφρανθούν· διότι θα δουν κατά πρόσωπο (οφθαλμόν προς οφθαλμόν), όταν ο Κύριος ελεήσει τη Σιών».

«Ας ξεσπάσουν σε ευφροσύνη ταυτόχρονα τα έρημα μέρη της Ιερουσαλήμ, διότι ο Κύριος την ελέησε και λύτρωσε την Ιερουσαλήμ. Και θα αποκαλύψει τον άγιο βραχίονά του ενώπιον όλων των εθνών, και θα δουν όλα τα πέρατα της γης τη σωτηρία που προέρχεται από τον Θεό μας.» Μετά από αυτά επισυνάπτεται, κάτω από έναν και τον αυτόν ειρμό, η προφητεία για το πάθος του Χριστού, την οποία και θα εκθέσω εν ευθέτω χρόνω. Ενώ λοιπόν είναι ένας και ο αυτός Κύριος, εκείνος που είπε στην προηγούμενη περικοπή προς τον λαό των Ιουδαίων: «για τις αμαρτίες σας πουληθήκατε, και για τις ανομίες σας απομάκρυνα τη μητέρα σας, διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα, και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει», μέσα από το προκείμενο χωρίο λέγει προς τους ίδιους: «εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη». Έπειτα, δείχνοντας ότι έχει άλλον λαό εκτός από αυτούς, προσθέτει: «γι' αυτό ο λαός μου θα γνωρίσει το όνομά μου», και διδάσκει ότι όχι κάποιος άλλος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος που μίλησε μέσω των προφητών θα έλθει κάποτε στον κόσμο, λέγοντας: «εγώ είμαι αυτός που ομιλεί· είμαι παρών».

Αλλά ο Ιωάννης, ομολογώντας την αλήθεια, δεν αρνήθηκε ότι ήταν προφήτης, διότι ήταν, αλλά ότι ήταν ο ίδιος ο προφήτης που είχε φανερωθεί από τον Μωυσή· και δίδασκε ότι είχε αποσταλεί πριν από εκείνον τον προφήτη. Και επειδή ακριβώς ο λόγος προφήτευε ότι ο προφήτης θα αναδειχθεί για αυτούς τους ίδιους τους εκ περιτομής, ευλόγως ο Σωτήρας και Κύριός μας, εφόσον ήταν ο ίδιος εκείνος που είχε προκηρυχθεί, λέει: «Δεν ήλθα παρά μόνο για τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Στους αποστόλους του δε παρήγγειλε λέγοντας: «Σε οδό εθνών να μην υπάγετε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε, αλλά πορεύεσθε μάλλον προς τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», διδάσκοντας σαφώς ότι πρωτίστως σε αυτούς είχε αποσταλεί, σύμφωνα με την προφητεία. Επειδή όμως δεν δέχθηκαν τη χάρη, τους ελέγχει, λέγοντας σε άλλο σημείο: «Διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος; Κάλεσα, και δεν υπήρχε αυτός που να υπακούει;». Και λέει προς αυτούς: «Θα αφαιρεθεί από εσάς η βασιλεία του Θεού και θα δοθεί σε έθνος που θα αποδώσει τους καρπούς της». Και στους μαθητές του, μετά την απόρριψη από εκείνους, προστάζει: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη στο όνομά μου».

Γι' αυτό σας παρακαλώ ιδιαίτερα να μην κρίνετε με σκληρότητα τα αμαρτήματα των πλησίον. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που βλέπει τα τραύματα των αδελφών του χωρίς διάθεση συγχώρησης, εάν κάποτε αμαρτήσει και ο ίδιος, δεν πρόκειται να βρει κανέναν που να του προσφέρει συγχώρηση· έτσι και εκείνος που κρίνει με έλεος τα παραπτώματα των πλησίον, εάν κάποτε ολισθήσει, θα δει πολλούς να του απλώνουν το χέρι. Και αυτά τα λέγω τώρα, όχι επειδή επιθυμώ να αυξήσω τη ραθυμία όσων απουσιάζουν, αλλά επειδή προσπαθώ να εντείνω τη δική μας φροντίδα, ώστε αυτή να εκδηλώνεται με σύνεση και φιλοστοργία. Επειδή και εμείς, την προηγούμενη ημέρα, απευθύναμε εναντίον τους πολλούς και μακροσκελείς λόγους, και είπαμε ότι δεν είναι καν άνθρωποι, όπως θυμάστε, τοποθετώντας απέναντί τους ως κατηγόρους δύο κορυφαίους προφήτες· τον έναν να λέγει: «Ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα, και δεν υπήρχε κανείς για να υπακούσει»· και τον άλλον πάλι να καταβοά και να ερωτά: «Σε ποιον να μιλήσω και να διαμαρτυρηθώ; Είναι απερίτμητα τα αυτιά τους και δεν μπορούν να ακούσουν».

Αλλού πάλι ούτε σάρκα ούτε γη τους ονομάζει, ούτε θεωρεί ότι υπάρχουν στον παρόντα βίο, επειδή είναι στερημένοι από την αρετή. Διότι, άκουσε τον προφήτη να φωνάζει και να λέει στο μέσο της μητρόπολης των Ιεροσολύμων, όπου υπήρχαν τόσες μυριάδες, όπου υπήρχαν άπειρα πλήθη: «Ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα, και δεν υπήρχε κανείς για να υπακούσει»· όχι επειδή δεν ήσαν εκεί, αλλά επειδή, αν και παρόντες, δεν βρίσκονταν σε καθόλου καλύτερη κατάσταση από τους απόντες. Και πάλι σε άλλο σημείο λέει: «Περιτρέξτε και δείτε, εάν υπάρχει έστω και ένας που να πράττει το δίκαιο και τη δικαιοσύνη, και εγώ θα γίνω ίλεως».

Δεν θα σας πω δικό μου λόγο, αλλά θα αναφέρω μια προφητική ρήση που επικυρώνει τη γνώμη μου, για να δείτε ότι όσοι δεν αγαπούν τους πνευματικούς λόγους, δεν μπορούν καν να είναι άνθρωποι· για να δείτε ότι η πόλη μας είναι έρημη από ανθρώπους. Διότι ο μεγαλοφωνότατος Ησαΐας, ο θεατής των παράδοξων οραμάτων, αυτός που καταξιώθηκε να δει τα Σεραφείμ ενώ βρισκόταν ακόμη εν σαρκί, ο ακροατής εκείνου του μυστικού μέλους, αυτός, όταν εισήλθε στην πολυάνθρωπη μητρόπολη των Ιουδαίων, τα Ιεροσόλυμα εννοώ, στεκόμενος στο μέσο των αγορών και ενώ τον περιέβαλλε όλος ο λαός, θέλοντας να δείξει ότι όποιος δεν ακούει τους προφητικούς λόγους δεν είναι άνθρωπος, φώναζε λέγοντας: Ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα, και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει.

Και ότι δεν το είπε αυτό εξαιτίας της ελλείψεως παρευρισκομένων, αλλά εξαιτίας της ραθυμίας των ακροατών, αποδεικνύεται από το ότι, αφού είπε, «Ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος», πρόσθεσε, «και δεν υπήρχε εκείνος που θα υπακούσει». Ώστε ήταν μεν παρόντες, αλλά δεν εθεωρούντο παρόντες, επειδή δεν άκουγαν τον προφήτη. Γι' αυτό, επειδή ήλθε και δεν υπήρχε άνθρωπος, κάλεσε και δεν υπήρχε εκείνος που θα υπακούσει, στρέφει τον λόγο προς τα στοιχεία της φύσεως και λέει: «Άκουε, ουρανέ, και ενωτίζου, γη». Διότι εγώ, λέει, στάλθηκα προς ανθρώπους, προς ανθρώπους που διαθέτουν νου· επειδή όμως αποδεικνύεται ότι δεν έχουν ούτε λογική ούτε αίσθηση, γι' αυτό απευθύνομαι στα στοιχεία που στερούνται αισθήσεως, προς κατηγορίαν εκείνων οι οποίοι, αν και έχουν τιμηθεί με την ικανότητα της αισθήσεως, δεν κάνουν χρήση αυτής της τιμής. Έτσι λέει και ένας άλλος προφήτης, ο Ιερεμίας. Διότι και εκείνος, ιστάμενος εν μέσω πλήθους Ιουδαίων, μέσα στην ίδια την πόλη, σαν να μην ήταν κανένας παρών, φώναζε: «Προς ποιον να μιλήσω και να διαμαρτυρηθώ;». Τι λέγεις; Βλέποντας τόσο πλήθος, ερωτάς σε ποιον θα μιλήσεις; Ναι, λέει· διότι είναι πλήθος σωμάτων, αλλά όχι πλήθος ανθρώπων· είναι πλήθος σωμάτων που δεν έχουν ακοή.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και πρόσθεσε: «Απερίτμητα είναι τα αυτιά τους, και δεν μπορούν να ακούσουν». Βλέπεις ότι όλοι αυτοί, επειδή δεν ακούν, δεν λογίζονται άνθρωποι; Ο ένας λέει: «Ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος, κάλεσα, και δεν υπήρχε εκείνος που θα υπάκουε»· ο άλλος λέει: «Σε ποιον να μιλήσω και να διαμαρτυρηθώ; Απερίτμητα είναι τα αυτιά τους, και δεν μπορούν να ακούσουν». Αν όμως οι προφήτες λένε ότι ούτε καν άνθρωποι δεν είναι οι παρόντες, επειδή δεν πρόσεχαν με προθυμία τα όσα λέγονταν, τι θα μπορούσαμε να πούμε εμείς για εκείνους που όχι μόνο δεν ακούν, αλλά ούτε καν καταδέχονται να διαβούν αυτά τα ιερά πρόθυρα, για εκείνους που πλανώνται έξω από αυτό το ιερό ποίμνιο και βρίσκονται μακριά από αυτήν τη μητρική οικία, μέσα σε σταυροδρόμια και σε στενά, όπως ακριβώς τα άτακτα και ράθυμα παιδιά; Διότι και εκείνα, αφού εγκαταλείψουν το πατρικό τους σπίτι, περιπλανώνται κάπου έξω, περνώντας όλη την ημέρα τους με παιδικά παιχνίδια· γι' αυτόν τον λόγο τα παιδιά αυτά πολλές φορές στερήθηκαν και την ελευθερία και τη ζωή τους. Επειδή, καθώς πέφτουν στα χέρια δουλεμπόρων ή λωποδυτών, πολλές φορές πλήρωσαν τη ραθυμία τους με την ποινή του θανάτου. Διότι εκείνοι, αφού τα συλλάβουν και τους αφαιρέσουν τα χρυσά τους στολίδια, είτε τα πνίγουν στα ρεύματα των ποταμών, είτε, όταν αποφασίσουν κάτι πιο φιλάνθρωπο γι' αυτά, τα οδηγούν σε ξένη γη και πουλούν την ελευθερία τους. Αυτό ακριβώς παθαίνουν και τούτοι.

Διότι, ότι ο Ίδιος όχι μόνο δεν μας παραδίδει, αλλά ούτε καν μας εγκαταλείπει, εάν δεν το θελήσουμε εμείς οι ίδιοι, άκουσε τι λέει: «Μήπως οι αμαρτίες σας δεν προκαλούν διαχωρισμό ανάμεσα σε εμένα και σε εσάς;»· και πάλι: «Όσοι απομακρύνονται από εσένα, θα χαθούν». Ο δε Ωσηέ λέει: «Ξέχασες τον νόμο του Θεού σου, θα σε ξεχάσω κι εγώ»· και ο Ίδιος στα Ευαγγέλια: «Πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σας, και δεν θελήσατε!». Και ο Ησαΐας πάλι λέει: «Ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα, και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει».

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Εκκλησιαστής, ανακεφαλαιώνοντας στο τέλος όλες τις εντολές γύρω από τον φόβο του Θεού, λέει: «Άκουσε το συμπέρασμα όλου του λόγου: τον Θεό να φοβάσαι και τις εντολές του να τηρείς, διότι αυτό είναι ο κάθε άνθρωπος». Κάποιος άλλος δε, προφητεύοντας στην Ιερουσαλήμ, επειδή δεν έβλεπε κανέναν να τον ακούει, λέει: «Ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα, και δεν υπήρχε κανείς για να υπακούσει». Αλλά και εμείς, σύμφωνα με την κοινή συνήθεια, όταν στέλνουμε τον υπηρέτη ή τον υιό μας για να εκτελέσει κάποια εργασία, συνηθίζουμε να του λέμε: «καταπιάσου με το έργο σαν άνθρωπος», δηλαδή τήρησε την ανθρώπινη ιδιότητα, ως συνετός, ως έλλογος, έτσι να σκεφτείς, έτσι να πράξεις, και μέσα από την ενέργειά σου απόδειξε ότι είσαι πραγματικά άνθρωπος.

Και όπως ακριβώς στους ασθενείς δεν πρέπει να παραθέσουμε ένα λιτό και πρόχειρο τραπέζι, αλλά πρέπει να ετοιμάσουμε διάφορα φαγητά, ώστε, αν ο ασθενής δεν θελήσει το ένα, να πάρει το άλλο, και αν δεν προσδεχτεί εκείνο, να δεχτεί κάποιο άλλο, και αν απορρίψει αυτό, να πάρει ένα διαφορετικό, και έτσι με την ποικιλία να νικήσουμε τη δυσκολία του, και με την πολυμορφία του τραπεζιού να θεραπεύσουμε τη δυσαρέσκεια της διάθεσής του· έτσι πρέπει να κάνουμε και στην πνευματική εστίαση, όταν είμαστε ασθενείς· ώστε, μέσα από ποικίλα και πολλά παραδείγματα, να σας γίνει εύκολη η επιλογή των ωφέλιμων πραγμάτων. Μη δυσανασχετείτε, λοιπόν, με την παραίνεση· διότι, αν έπρεπε κάποιος να δυσανασχετεί, αυτός θα έπρεπε να είμαι εγώ, που τα λέω πολλές φορές και δεν εισακούομαι, και όχι εσείς, που πάντοτε μεν ακούτε, πάντοτε δε παρακούτε. Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι όσοι περιφρονούν την ακρόαση του θείου λόγου, εξαιτίας αυτής της περιφρόνησης έχασαν και την ιδιότητα του ανθρώπου, και εξέπεσαν από την ίδια τους την ευγένεια; Ο μεγαλοφωνότατος Ησαΐας, όταν εισήλθε στην πολυπληθή μητρόπολη των Ιουδαίων, τα Ιεροσόλυμα εννοώ, και στεκόταν στη μέση της αγοράς, ενώ όλος ο λαός τον είχε περικυκλώσει, θέλοντας να δείξει ότι όποιος δεν προσέχει τα θεία λόγια δεν είναι άνθρωπος, φώναζε λέγοντας: «Ήρθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα, και δεν υπήρχε κάποιος για να υπακούσει».

Γι' αυτό, επειδή ήλθε και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσε και δεν υπήρχε εκείνος που θα υπάκουε, στρέφει τον λόγο προς τα στοιχεία της φύσεως και λέει: Άκουσε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη. Διότι εγώ, λέει, στάλθηκα προς ανθρώπους, προς ανθρώπους που έχουν νου· επειδή όμως δεν έχουν ούτε λογική ούτε αίσθηση, γι' αυτό συνομιλώ με τα στοιχεία που δεν έχουν αίσθηση, προς κατηγορία εκείνων που έχουν μεν τιμηθεί με την αίσθηση, αλλά δεν κάνουν χρήση αυτής της τιμής. Και ο Ιερεμίας, στεκόμενος ανάμεσα στο πλήθος των Ιουδαίων μέσα στην ίδια την πόλη, σαν να μην ήταν κανείς παρών, φώναζε τα εξής: Σε ποιον να μιλήσω και να διαμαρτυρηθώ;

Όπως ακριβώς και ένας άλλος προφήτης μετέπειτα έλεγε εκ μέρους του Σωτήρα μας, ότι στο μέσο της μητρόπολης των Ιεροσολύμων, όπου υπήρχαν τόσες μυριάδες, όπου βρίσκονταν τα άπειρα πλήθη, «ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα, και δεν υπήρχε κανείς για να υπακούσει».

Και, Θεός των δυνάμεων. Και, ιδού ο Θεός μας έρχεται με ισχύ. Και, ο βραχίονάς Του με κυριαρχία. Και, μήπως δεν έχει ισχύ το χέρι μου για να λυτρώσει; Και, μήπως δεν έχω ισχύ για να σας ελευθερώσω; Και, Αυτός που δημιούργησε τη γη με την ισχύ Του, που στερέωσε την οικουμένη με τη σοφία Του και με τη φρόνησή Του άπλωσε τον ουρανό.