Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 50:3

Ότι δε ο Υιός του ανθρώπου, ο κύριος των ημερών, σταυρώθηκε, «Ιδού ανεβαίνουμε στα Ιεροσόλυμα, και ο Υιός του ανθρώπου θα παραδοθεί» στα χέρια αμαρτωλών. Αλλά επειδή η Παρασκευή, μαρτυρώντας μόνη της και ως δούλη, δεν γίνεται πιστευτή από τους αιρετικούς ότι εκείνος που σταυρώθηκε δεν ήταν ένας απλός άνθρωπος, καλεί ως μάρτυρα την κτίση, ώστε από το στόμα δύο και τριών και περισσοτέρων μαρτύρων να βεβαιωθεί η αλήθεια. Πες, ουρανέ, γιατί ντύθηκες με σκοτάδι κατά το Πάθος; Αποκρίνεται: Επειδή σταυρώθηκε εκείνος που είπε μέσω του Ησαΐα: «Θα ντύσω τον ουρανό με σκοτάδι». Και λοιπόν; Μήπως επειδή πέθανε ένας άνθρωπος στον σταυρό; Αλλά αποκρίνεται: Εάν σκοτείνιασα για έναν άνθρωπο, πώς τότε που ο Αδάμ πέθανε εξαιτίας της αμαρτίας και ως νεκρός μεταφερόταν έξω από τον οίκο του παραδείσου, δεν φόρεσα σκοτάδι; Τότε ο Αδάμ πέθανε δίπλα στο ξύλο, τώρα όμως ο Ποιητής του Αδάμ, αφού σαρκώθηκε, πέθανε πάνω στο ξύλο, για να θανατώσει τον θάνατο διά του θανάτου. Μαρτύρησε και εσύ για την ημέρα, ήλιε, συνοδοιπόρε της και συνεργάτη και συναπόδημε και σύνδουλε. Γιατί, ενώ φορούσες λευκά, ξαφνικά φόρεσες μαύρα;

Και ο μεν θείος ναός, σχεδόν αγανακτώντας εξίσου με αυτούς που πενθούν, σχιζόταν στα δύο. διότι είναι γεγραμμένο ότι το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε από πάνω έως κάτω. Ο ήλιος, αφού απέσυρε το δικό του φως και μάζεψε τις ακτίνες του, δεν καταδεχόταν να φέγγει πλέον σε αυτούς που βρίσκονταν πάνω στη γη. διότι προκάλεσε σκοτάδι από την έκτη έως την ενάτη ώρα. Σχίζονταν δε και οι πέτρες. Και ίσως μάλιστα να συνέβαινε κάτι το ασυνήθιστο και γύρω από τον κύκλο της σελήνης, ώστε να δίνει την εντύπωση ότι και αυτή είχε μεταβληθεί σε αίμα. Βέβαια, κάτι τέτοιο έχει αποσιωπηθεί από τους αγίους ευαγγελιστές, ωστόσο η πίστη που προέρχεται από την προφητεία είναι αξιόπιστη. Το ότι με τα προστάγματα του Δημιουργού δεν έγιναν τα σημεία μόνο στον ήλιο, αλλά ολόκληρη η κτίση μετέπεσε σε μια άσχημη και ασυνήθιστη για αυτήν κατάσταση, γίνεται σαφές μέσω της φωνής του Ησαΐα που λέει: «Και θα ενδύσω τον ουρανό με σκοτάδι, και θα κάνω το περίβλημά του σαν τρίχινο σάκο». Όταν δε λέει ουρανό, εννοεί βεβαίως όλα τα ουράνια σώματα. και λέει ότι τα ενδύει σαν με σκοτεινό σάκο, καθώς πενθούν και πονούν βαθιά, και διαμαρτύρονται έντονα με αυτή τους ακριβώς την εμφάνιση. Αυτά λοιπόν θα έλεγα ότι είναι τα σημεία ή τα τέρατα στον ουρανό. Όσο για τα σημεία στη γη, δηλαδή «αίμα και φωτιά και ατμίδα καπνού», νομίζω ότι υποδηλώνουν τις συμφορές των Ιουδαίων, τις οποίες τους επισώρευσε ο σφοδρότατος πόλεμος, αυτός που έγινε από τα χέρια των Ρωμαίων.

«Και θα ντύσω τον ουρανό με σκοτάδι, και θα κάνω το κάλυμμά του σαν σάκο.» Αφού διακήρυξε με πολλή σαφήνεια ότι τα τέκνα της Σιών, δηλαδή οι εξ αίματος Ισραηλίτες, και αυτή η ίδια η Σιών, δηλαδή προφανώς η επίγεια Ιερουσαλήμ, εξαιτίας των αμαρτιών τους έχουν πουληθεί και έχουν εκδιωχθεί από την οικειότητα με Αυτόν, τους ελέγχει και τους κατηγορεί για έσχατη παράνοια και συγχρόνως αμάθεια. Διότι, όταν ο Μονογενής ανέτειλε με σάρκα στους επί της γης και φανερώθηκε με μορφή όμοια με τη δική μας, αυτοί, λησμονώντας ανόσια και τον νόμο και τους προφήτες, παρέμειναν σκληροί και άτεγκτοι, νοσώντας ασυγκράτητα από ανταρσία. Επειδή δεν ήθελαν να γνωρίσουν τον Λυτρωτή, τον χορηγό της σωτηρίας, εκείνον που δικαιώνει τον ασεβή και που δύναται να απαλλάξει από κάθε κατηγορία όσους έχουν παγιδευτεί στις ανθρώπινες αδυναμίες. «Ήλθα λοιπόν», λέει, «δηλαδή ενανθρώπησα και φανερώθηκα στους απογόνους του Ισραήλ, και δεν υπήρχε άνθρωπος ανάμεσά τους, προφανώς συνετός, που να μπορεί να αναγνωρίσει τον καιρό της λυτρώσεως. Κάλεσα, και δεν υπήρξε κανείς που να υπακούει».

Το «Θήσω» πάλι πρέπει να νοηθεί αντί του «Τέθεικα». Διότι σταμάτησε τον Ιορδάνη και τον έκανε έρημο από νερά, όταν ο Ιησούς περνούσε τον Ισραήλ απέναντι και τον εισήγαγε στη Γη της Επαγγελίας. Και αν βέβαια λέει ότι θα ξεραθούν τα ψάρια που είναι στα νερά, πρέπει να κατανοήσεις ότι και αυτό αναφέρθηκε για να δηλώσει ότι ο Ιορδάνης ξηράνθηκε εντελώς. Αυτήν την τόσο λαμπρή και μεγάλη θαυματουργία μνημονεύει και ο θεσπέσιος Δαβίδ, λέγοντας άλλοτε: «Τι σου συμβαίνει, θάλασσα, και έφυγες, και σε σένα, Ιορδάνη, και στράφηκες προς τα πίσω;» και άλλοτε πάλι: «Σε είδαν τα νερά, Θεέ, σε είδαν τα νερά και φοβήθηκαν. Ταράχτηκαν οι άβυσσοι, το πλήθος του ήχου των υδάτων». Και για τον Ιορδάνη πάλι λέει έτσι: «Εσύ ξέρανες τους ποταμούς Ηθάμ», δηλαδή, αυτούς που βρίσκονται στον νότο. Υπενθυμίζει και άλλη θαυματουργία, και λέει ότι: «Θα ντύσω τον ουρανό με σκοτάδι, και θα κάνω το περιβόλαιό του σαν σάκο»· και το «Θα ντύσω» πάλι πρέπει να νοηθεί αντί του «έντυσα».

Διότι θυμόμαστε ότι ο πάνσοφος Μωυσής έχει γράψει πως επί τρεις ημέρες βαθύ σκοτάδι απλώθηκε στη χώρα των Αιγυπτίων, αλλά δεν έβλαψε απολύτως καθόλου τους Ισραηλίτες. Διότι σε αυτούς υπήρχε και ημέρα και φως. Είναι δε παράδοξο και αυτό, και ξεπερνά κάθε λογική. Εφόσον λοιπόν, λέει, εγώ είμαι εκείνος, και έχω φανερωθεί με σάρκα, αυτός που παλαιότερα ερήμωσε τη θάλασσα, δηλαδή την έκανε ξηρά, που έπραξε το ίδιο και στους ποταμούς, και περιέβαλε με σκοτάδι αυτόν τον παμμέγιστο ουρανό, και κατέστησε σαφές δια της πείρας ότι εγώ είμαι ο Δεσπότης των πάντων, και πως τίποτα απολύτως δεν είναι ακατόρθωτο για τις δικές μου δυνάμεις, πώς δεν θα άξιζε να γίνει περίγελος, ή μάλλον να υποστεί την κατηγορία της ασέβειας, εάν κάποιος επέλεγε να φρονεί και να λέει, δεν έχει το χέρι μου τη δύναμη να σώσει; <Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα παιδείας, ώστε να γνωρίζω πότε πρέπει να πω λόγο.

Διότι έγινε σκοτάδι από την έκτη μέχρι την ενάτη ώρα, και σχίζονταν οι πέτρες, και ίσως μάλιστα κάτι ασυνήθιστο συνέβη και γύρω από τον κύκλο της σελήνης, ώστε να φαίνεται ότι και αυτή μετατράπηκε σε αίμα. Αυτό βέβαια έχει αποσιωπηθεί από τους αγίους Ευαγγελιστές, ωστόσο η πίστη από την προφητεία είναι αξιόπιστη. Και ότι με τα νεύματα του Δημιουργού τα σημεία δεν έγιναν μόνο στον ήλιο, αλλά ολόκληρη η κτίση μετέπεσε σε μια άσχημη και ασυνήθιστη κατάσταση γι' αυτήν, γίνεται σαφές από τον Θεό που λέει μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Και θα ντύσω τον ουρανό με σκοτάδι, και θα θέσω ως περιβόλαιό του τον σάκο». Και όταν λέει «ουρανό», οπωσδήποτε εννοεί όλα όσα βρίσκονται στον ουρανό, τα οποία ντύθηκαν το σκοτάδι σαν σάκο, πενθώντας και πονώντας, και σαν να βγάζουν κραυγή με αυτήν τους την εμφάνιση. Αυτά, λοιπόν, θα έλεγα ότι είναι τα σημεία στον ουρανό. Ενώ τα σημεία στη γη, δηλαδή το αίμα, η φωτιά και η ατμίδα καπνού, νομίζω πως φανερώνουν τις συμφορές των Ιουδαίων, τις οποίες τους συσσώρευσε ο σκληρότατος πόλεμος από το χέρι των Ρωμαίων. Διότι ολόκληρη η χώρα τους καταβρεχόταν με αίμα. Και επρόκειτο να κατακαεί, μαζί με τις πόλεις, και ο ίδιος ο περίφημος ναός, και τα σπίτια να καπνίζουν γκρεμισμένα.

Διότι θρήνησαν, καθώς καταστρέφονταν μαζί με την πόλη και με τον ίδιο τον θείο ναό, όταν οι Ρωμαίοι τα έκαιγαν όλα. «Θα τον θέσω λοιπόν», λέει, εννοώντας προφανώς τον Εμμανουήλ, «ως πένθος για αγαπητό, και εκείνους που είναι μαζί του ως ημέρα οδύνης». Διότι αυτοί που πίστεψαν πένθησαν τον Ιησού όταν σταυρώθηκε, και γυναίκες στέκονταν από μακριά θρηνώντας, η Μαρία η Μαγδαληνή και πάλι η Μαρία του Ιακώβου, καθώς και κάποιες άλλες μαζί τους. Και η ίδια η κτίση πενθούσε τον δικό της Δεσπότη. Διότι ο μεν ήλιος σκοτείνιαζε, οι πέτρες σχίζονταν, και ο ίδιος ο ναός έλαβε το σχήμα των πενθούντων, καθώς το καταπέτασμα σκίστηκε «από πάνω έως κάτω». Και κάτι τέτοιο μας υπέδειξε ο Θεός μέσω της φωνής του Ησαΐα, λέγοντας: «Και θα ντύσω τον ουρανό με σκότος, και θα θέσω σάκο ως περικάλυμμά του». Έγινε, λοιπόν, το πένθος γι' αυτόν ως πένθος για αγαπητό. Και τέθηκαν και εκείνοι που ήταν μαζί του, δηλαδή οι μαθητές, σε ημέρα οδύνης. Διότι, το ότι και αυτοί θρήνησαν, πώς είναι δυνατόν να αμφισβητηθεί; Επειδή, ενώ βρίσκονταν μέσα στην οδύνη, οι γυναίκες τους ανήγγειλαν την ανάσταση του Χριστού· και τότε ακριβώς, αφού μόλις και μετά βίας αναθάρρησαν, έτρεχαν προς το μνημείο.

Γι' αυτό και ήλθα και βρέθηκα ανάμεσά σας και έζησα μαζί σας σαν άνθρωπος, και σας κάλεσα όλους κοντά μου και όλα αυτά τα έπραξα από υπερβάλλουσα φιλανθρωπία. Όμως δεν υπήρξε κανείς που να ανταποκριθεί σε εμένα ούτε να υπακούσει, ενώ εγώ φώναζα και σας προσκαλούσα όλους κοντά μου, αλλά αντιθέτως τολμήσατε τέτοια πράγματα, τα οποία δεν θα άντεχε κανείς ούτε να τα ακούσει. Τα οποία βέβαια και αυτά τα υπέμεινα ανεξίκακα, ενώ είχα τη δύναμη να μην πάθω απολύτως τίποτε και να μην επιτρέψω να τολμήσετε τέτοια. Ή μήπως δεν θυμάστε εσείς οι ίδιοι πώς σε κάποια στιγμή μετέτρεψα την Ερυθρά Θάλασσα σε ξηρά, όταν θέλησα να οδηγήσω τους προπάτορές σας μέσα από αυτήν, και πώς στον Ιορδάνη ποταμό, όταν το ρεύμα στράφηκε προς τα πίσω, πέρασαν σαν από στεριά εκείνοι που τότε καθοδηγούνταν από τη δική μου δύναμη; Οπωσδήποτε βέβαια δεν αγνοείτε και τις δέκα πληγές κατά των Αιγυπτίων, όπως τότε που, σαν να περιέβαλα με σάκο τον ουρανό, προκάλεσα τριήμερο σκοτάδι.

Ψ. ΚΕ΄. Έτσι λέει ο Κύριος: Ποιο είναι αυτό το έγγραφο του διαζυγίου της μητέρας σας, με το οποίο την απέπεμψα; Ή σε ποιον δανειστή σας έχω πουλήσει; Ιδού, εξαιτίας των αμαρτιών σας πουληθήκατε, και εξαιτίας των ανομιών σας απέπεμψα τη μητέρα σας· διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος που να υπακούει· μήπως το χέρι μου δεν έχει τη δύναμη να σώσει; Ή μήπως δεν έχει την ισχύ να ελευθερώσει; Ιδού, με την επιτίμησή μου θα ερημώσω τη θάλασσα και θα μετατρέψω ποταμούς σε έρημο, και τα ψάρια τους θα ξεραθούν από την έλλειψη νερού, και θα πεθάνουν από τη δίψα. Θα ντύσω τον ουρανό με σκοτάδι, και θα κάνω το κάλυμμά του σαν τρίχινο σάκο· ο Κύριος, ο Θεός, μου δίνει γλώσσα διδαχής, για να γνωρίζω πότε πρέπει να πω λόγο· κάθε πρωί διευθέτησε για εμένα, μου πρόσθεσε αυτί για να ακούω, και η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου· και εγώ δεν απειθώ ούτε αντιλέγω· την πλάτη μου την έδωσα σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών· και ο Κύριος, ο Θεός, έγινε βοηθός μου· γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έκανα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα· και γνώριζα ότι δεν θα ντροπιαστώ· διότι με πλησιάζει αυτός που με δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που θα δικαστεί μαζί μου; Ας με πλησιάσει· ιδού, ο Κύριος, ο Θεός, με βοηθά, ποιος θα με βλάψει; Ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν ένδυμα, και ο σκόρος θα σας καταφάγει· ποιος ανάμεσά σας είναι αυτός που φοβάται τον Κύριο;

Σαφώς η θεότητα του Λόγου αποδεικνύεται και διά των προκειμένων, ότι δηλαδή προϋπήρχε της ενανθρωπήσεως, και ότι, αφού ενανθρώπησε, επρόκειτο να υποστεί αυτά που έχουν αναγραφεί στα ευαγγέλια. Διότι ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι αυτός που δηλώνει, «μήπως δεν έχει δύναμη το χέρι μου;», και τα εξής μέχρι το, «θα ενδύσω τον ουρανό με σκοτάδι, και σαν σάκο το περιβόλαιό του», παρά ο Λόγος του Θεού; Αυτός, λοιπόν, αφού είπε τόσο μεγάλα λόγια, συνεχίζει λέγοντας: «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα διδαχής, για να γνωρίζω πότε πρέπει να αρθρώσω λόγο»· και πάλι προσθέτει τα υπόλοιπα, λέγοντας: «Εγώ όμως δεν απειθώ, ούτε αντιλέγω· παρέδωσα την πλάτη μου σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα», και τα όσα ακολουθούν μέχρι το, «διότι πλησιάζει σε εμένα αυτός που με δικαιώνει». Διότι, βεβαίως, λέμε ότι ο Λόγος έπαθε δυνάμει, συμπάσχοντας με τον άνθρωπο τον οποίο προσέλαβε.

Δεν γνωρίζουμε, λοιπόν, εάν θα μπορέσει κάποιος να δώσει εξήγηση για την προκείμενη προφητεία, χωρίς να αποδέχεται ότι υπάρχει κάποια δεύτερη υπόσταση, αυτή του Θεού Λόγου, μετά την πρώτη και αγένητη, τον Πατέρα και Θεό των όλων· εμείς βέβαια, έχοντας την ορθή πεποίθηση ότι Αυτός υπάρχει, θεωρούμε δηλαδή τον Θεό Λόγο, ο οποίος και εδώ δηλώνει μεταξύ άλλων το «θα ντύσω τον ουρανό με σκοτάδι», και ο οποίος προσθέτει από το πρόσωπο του ανθρώπου που έχει προσλάβει το «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα παιδείας για να γνωρίζω πότε πρέπει να εκφέρω λόγο». Σε ποιον άλλον εξάλλου, παρά στον άνθρωπο του Σωτήρα μας, θα άρμοζε να λέει και το «ποιος είναι αυτός που αντιδικεί μαζί μου, ας μου αντισταθεί»· ή για ποιον θα μπορούσαν να λεχθούν όσα ακολουθούν από το «ποιος ανάμεσά σας φοβάται τον Κύριο, ας υπακούσει στη φωνή του παιδός Του», παρά μόνο για τον Χριστό, ο οποίος, σύμφωνα με τις Γραφές, καταφρόνησε την αισχύνη, κένωσε τον εαυτό Του και ταπεινώθηκε μέχρι το σημείο των μαστιγώσεων, όταν, σύμφωνα με την προκείμενη γι' Αυτόν προφητεία, ο Πιλάτος, αφού τον μαστίγωσε, τον παρέδωσε για να σταυρωθεί· τότε δε υπέμεινε και ραπίσματα και εμπτυσμούς, όταν ο αρχιερέας, διαρρηγνύοντας τα ιμάτιά του εξαιτίας των λόγων Του, αποφάνθηκε ότι Αυτός είχε βλασφημήσει· διότι τότε έφτυσαν στο πρόσωπό Του και τον γρονθοκόπησαν, ενώ άλλοι τον ράπισαν λέγοντας: «Προφήτευσέ μας, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;».