Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 50:4

Και πάλι περί των ιδίων: Όπως ακριβώς η κατασκευή του σώματος έχει λάβει από τον Δημιουργό τις πέντε αισθήσεις που της αρμόζουν, έτσι και η νοερή ουσία της ψυχής επιτελεί όλο το έργο των εντολών μέσω των πέντε αισθήσεων. Και σύμβολο μεν της δικής της όρασης είναι οι οφθαλμοί, όπως είπε ο άγιος Δαβίδ: «Οι οφθαλμοί μου είναι διαπαντός στραμμένοι προς τον Κύριο»· της δε ακοής: «Μου προσέθεσε αυτί για να ακούω», και ο Κύριος: «Εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει»· της δε όσφρησης: «Θα τρέξουμε στην οσμή των μύρων σου»· της δε γεύσης: «Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός»· και: «Άνοιξα το στόμα μου και είλκυσα πνεύμα»· και: «Κύριε, θα ανοίξεις τα χείλη μου»· της δε αφής: «Εκείνο που είδαμε και τα χέρια μας ψηλάφησαν περί του Λόγου της ζωής».

Διότι θυμόμαστε ότι ο πάνσοφος Μωυσής έχει γράψει πως επί τρεις ημέρες βαθύ σκοτάδι απλώθηκε στη χώρα των Αιγυπτίων, αλλά δεν έβλαψε απολύτως καθόλου τους Ισραηλίτες. Διότι σε αυτούς υπήρχε και ημέρα και φως. Είναι δε παράδοξο και αυτό, και ξεπερνά κάθε λογική. Εφόσον λοιπόν, λέει, εγώ είμαι εκείνος, και έχω φανερωθεί με σάρκα, αυτός που παλαιότερα ερήμωσε τη θάλασσα, δηλαδή την έκανε ξηρά, που έπραξε το ίδιο και στους ποταμούς, και περιέβαλε με σκοτάδι αυτόν τον παμμέγιστο ουρανό, και κατέστησε σαφές δια της πείρας ότι εγώ είμαι ο Δεσπότης των πάντων, και πως τίποτα απολύτως δεν είναι ακατόρθωτο για τις δικές μου δυνάμεις, πώς δεν θα άξιζε να γίνει περίγελος, ή μάλλον να υποστεί την κατηγορία της ασέβειας, εάν κάποιος επέλεγε να φρονεί και να λέει, δεν έχει το χέρι μου τη δύναμη να σώσει; <Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα παιδείας, ώστε να γνωρίζω πότε πρέπει να πω λόγο.

«Με έθεσε νωρίς το πρωί· μου πρόσθεσε αυτί για να ακούω, και η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου.» Δεν θα ήταν απίθανο, μάλλον δε καθόλου ασύμβατο με τους λόγους της ορθότητας, το να εφαρμόσουμε στη χορεία των αγίων αποστόλων τις προκείμενες φωνές, ή σε όλους όσοι πίστεψαν στον Κύριό μας Ιησού Χριστό και έχουν καταστεί σοφοί δια του Πνεύματος, και έχουν λάβει άφθονα τον δικό Του φωτισμό στον νου και τη διάνοια, οι οποίοι έγιναν μέτοχοι θείων χαρισμάτων και μπόρεσαν να δουν καθαρά το βάθος της θεόπνευστης Γραφής με τα καθαρά μάτια της διανοίας, και έχουν εγκολπωθεί την ευαγγελική ζωή και τέχνη, και την αγιοπρεπή σύνεση. Αυτοί λοιπόν, αναπέμποντας ευχαριστήριες ωδές, αναφέρουν ότι τους έχει δοθεί γλώσσα παιδείας, δηλαδή το να μπορούν να ομιλούν πεπαιδευμένα και να διατρανώνουν ακατάκριτα τα θεία μυστήρια, καθώς και να γνωρίζουν πότε και πώς αρμόζει να χρησιμοποιούν τους λόγους της παρακλήσεως. Αυτό ακριβώς έπρατταν οι θεσπέσιοι μαθητές, έχοντας συσσωρεύσει στον νου και στην καρδιά την υγιή και αμώμητη γνώση της πίστεως στον Χριστό, προσφέροντας παράλληλα στον καθένα από αυτούς που προσέρχονταν στα θεία κηρύγματα τον πρέποντα και κατάλληλο για αυτόν λόγο.

Αυτή λοιπόν είναι η γλώσσα της παιδείας, και το χάρισμα του να γνωρίζει κανείς πότε πρέπει να πει λόγο. Λένε δε ότι αυτά έχουν τεθεί και το πρωί, δηλαδή στον νου και στην καρδιά ως διαύγεια της ημέρας, ως έλλαμψη θείου και νοητού φωτός, ως ανατολή του εωσφόρου. Και αυτό πάλι θα το κατανοήσουμε από τον μακάριο Παύλο που έχει γράψει τα εξής: «Ευχαριστώντας τον Θεό και Πατέρα, ο οποίος μας ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέστησε στη βασιλεία του Υιού της αγάπης του μέσα στο φως.» Διότι ο θεός του αιώνος τούτου ετύφλωσε τα νοήματα των απίστων, ώστε να μην ακτινοβολήσει μέσα τους ο φωτισμός του Ευαγγελίου του Χριστού. Σε εμάς όμως ανέτειλε ο ήλιος της δικαιοσύνης, που περιλάμπει τον νου με το θείο φως, ώστε και να είμαστε και να ονομαζόμαστε υιοί φωτός και ημέρας. Έπειτα λέει: Μου προσέθεσε αυτί για να ακούω, και η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου. Διότι, αφού αποδεχθήκαμε την πίστη στον Χριστό και πλουτίσαμε με τον δικό του φωτισμό, αποκτήσαμε προσθήκη αυτιού, δηλαδή δύναμη ακοής ασυνήθιστη σε σχέση με παλαιότερα. Επειδή οι Ιουδαίοι, διαβάζοντας τον νόμο, δεν ξεπερνούν τη σκιά, αλλά παραμένουν προσκολλημένοι στους γυμνούς και μόνο τύπους.

ΛΟΓΟΣ Ε'. <Εγώ όμως δεν απειθώ ούτε αντιλέγω. Την πλάτη μου την παρέδωσα σε μαστιγώσεις, τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών, και ο Κύριος έγινε βοηθός μου. Γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έκανα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα, και γνώριζα ότι δεν θα ντροπιαστώ, διότι πλησιάζει εκείνος που με δικαιώνει.> Μέσα από όσα ήδη αναγνώστηκαν, δηλαδή όσα εξετάστηκαν προηγουμένως, έχει καταφερθεί εντονότατα εναντίον της απείθειας των Ιουδαίων. Διότι είπε: «Ήρθα και δεν υπήρχε άνθρωπος, κάλεσα, και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει»· και ενώ στο μεταξύ παρενεβλήθη το πρόσωπο εκείνων που αποδέχθηκαν την πίστη, λέγοντας: «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα παιδείας για να γνωρίζω πότε πρέπει να αρθρώσω λόγο», και όσα ακολούθησαν αυτά, αφού ύψωσαν φωνές ευχαριστίας, εισέρχεται και πάλι το πρόσωπο αυτού τούτου του Χριστού, ο οποίος φροντίζει να αντιπαραθέσει τη δική του υπακοή απέναντι στην παραφροσύνη των Ιουδαίων, ώστε να τους ελέγξει με κάθε τρόπο ότι είναι θεομίσητοι, επειδή υψώνουν αλαζονικό και σκληρό αυχένα απέναντι σε εκείνον που τους καλεί προς σωτηρία.

Και πρώτα χρίεστε στο μέτωπο, για να απαλλαγείτε από την ντροπή που ο πρώτος παραβάτης άνθρωπος περιέφερε παντού, και για να αντικατοπτρίζετε με ακάλυπτο πρόσωπο τη δόξα του Κυρίου. Έπειτα στα αυτιά, για να αποκτήσετε αυτιά, για τα οποία έλεγε ο Ησαΐας: «Και μου πρόσθεσε ο Κύριος αυτί για να ακούω», και ο Κύριος στα Ευαγγέλια: «Εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει.» Έπειτα στην όσφρηση, ώστε, αισθανόμενοι το θείο μύρο, να λέτε: «Είμαστε ευωδία Χριστού για τον Θεό ανάμεσα σε αυτούς που σώζονται.» Μετά από αυτά στο στήθος, για να «ντυθείτε τον θώρακα της δικαιοσύνης και να σταθείτε απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου.» Διότι, όπως ακριβώς ο Σωτήρας μετά το βάπτισμα και την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος βγήκε και κατατρόπωσε τον αντίπαλο, έτσι και εσείς, μετά το ιερό βάπτισμα και το μυστικό χρίσμα, έχοντας ντυθεί την πανοπλία του Αγίου Πνεύματος, στέκεστε απέναντι στην εχθρική ενέργεια και την κατατροπώνετε, λέγοντας: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει.» Αφού αξιωθήκατε αυτό το άγιο χρίσμα, ονομάζεστε χριστιανοί, επαληθεύοντας το όνομα αυτό με την αναγέννησή σας.

Όταν, λοιπόν, ενώ δεν μπορούμε να αποφανθούμε για τη δική μας γένεση, περιεργαζόμαστε και επιχειρούμε να φιλονικούμε για τη γέννηση του Θεού, πώς να μην υπάρχει φόβος μήπως Εκείνος που δίνει όχι μόνο «γλώσσα παιδείας», αλλά και το «να γνωρίζει κανείς πότε πρέπει να πει λόγο», μας επιβάλει ως καταδίκη τη σιωπή εξαιτίας της προπετείας μας στο να μιλάμε; Αυτό ακριβώς έπραξε στην περίπτωση του μακάριου Ζαχαρία, ο οποίος, επειδή δεν πίστεψε σε εκείνον που του ευαγγελίστηκε τη γέννηση του παιδιού, κρίνοντας με ανθρώπινους λογισμούς τη χάρη και τη δύναμη του Θεού και απορώντας μέσα του αν είναι δυνατόν σύμφωνα με τη φύση ο γέροντας να αποκτήσει παιδί από γυναίκα προχωρημένης ηλικίας, τι λέει; «Πώς θα το γνωρίσω αυτό; Διότι εγώ είμαι γέροντας και η γυναίκα μου προχωρημένη στις ημέρες της». Γι' αυτό, όταν άκουσε ότι «Ιδού, θα είσαι σιωπηλός και δεν θα μπορείς να μιλήσεις», βγαίνοντας έξω δεν μίλησε. 33. Γι' αυτόν τον λόγο, εγκαταλείποντας τις φιλονικίες για τα αμφισβητούμενα και για τα όσα υπερβαίνουν τα μέτρα μας, ας κρατήσουμε αυτά που έχουμε παραλάβει. Διότι ποιος είναι αυτός που τολμά να υπερηφανεύεται για τη γνώση του, όταν ο ίδιος που αξιώθηκε «των αποκαλύψεων», που αναλήφθηκε «στον τρίτο ουρανό», που «άκουσε άρρητα ρήματα», συνετίστηκε μέσω «του σκόλοπα στη σάρκα» ώστε «να μην υπεραίρεται»; Και ο ίδιος ο προφήτης που είπε «πίστεψα, γι' αυτό και μίλησα», λέει «ταπεινώθηκα», όχι απλώς, αλλά «σφόδρα».

Λοιπόν, εγώ που απέδειξα τόσα πολλά στους προπάτορές σας, δεν ήμουν άραγε ικανός και τώρα να γλιτώσω τον εαυτό μου και το σωματικό όργανο, το οποίο ανέλαβα για τους ανθρώπους, από τα χέρια σας; Αλλά επειδή αυτό φάνηκε ορθό στον επί πάντων και ύψιστο Κύριο, ο οποίος τυγχάνει να είναι και δικός μου Κύριος και Πατέρας, γι' αυτό ακριβώς, ονομάζοντάς τον «Κύριο», λέγω: «Ο Κύριος ο Θεός μού δίνει γλώσσα παιδείας, για να γνωρίζω πότε πρέπει να αρθρώσω λόγο». Εύλογα, «και όταν κατηγορούμουν», «σιωπούσα» και, δεχόμενος τις ψευδομαρτυρίες σας, «δεν αποκρινόμουν τίποτα»· τούτο το έπραττα κατόπιν παραγγελίας του Πατέρα, επειδή έπρεπε «να γίνω υπήκοος σε αυτόν» «μέχρι θανάτου». Για τον λόγο αυτόν τηρούσα σιγή, αναδεχόμενος τις ύβρεις για χάρη σας, γνωρίζοντας καλά ότι θα έλθει κάποτε ο καιρός, κατά τον οποίο «δεν θα σιωπήσω πλέον», αλλά, αφού λάβω από τον Πατέρα «γλώσσα παιδείας», θα τη χρησιμοποιήσω στην κατάλληλη ευκαιρία, «όταν πρέπει να αρθρώσω λόγο». Αυτός ο καιρός θα έλθει όταν θα ιδρύσω τις εκκλησίες μου σε όλη την οικουμένη των ανθρώπων· διότι τότε δεν θα τηρώ πλέον σιωπή, αλλά θα φωνάξω εις επήκοον όλων των εθνών, κάνοντας γνωστό τον Πατέρα μου, ο οποίος, κατά τον εν λόγω χρόνο, θα μου χαρίσει «αυτιά» δεκτικά, τα οποία θα δύνανται να κατανοήσουν το νόημα της διδασκαλίας μου, και τα οποία, προσμένοντας κατά τις πρωινές ώρες, θα γίνουν μέτοχοι της παιδείας μου. Διότι ο ίδιος ο Κύριός μου «θα διανοίξει τα αυτιά μου», δηλαδή εκείνους που παραμένουν κοντά μου και μαθητεύουν σε μένα.

Γι' αυτό λέω: «μου έθεσε το πρωί», ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «μου έθεσε το πρωί ολόγυρα», ή σύμφωνα με τον Ακύλα: «εγείρει το πρωί, το πρωί μου εξεγείρει το αυτί για να ακούω»· διότι, ενώ σας «καλούσα», δεν σας έβρισκα να «υπακούτε». Γι' αυτό έλεγα: «γιατί ήλθα και δεν υπήρχε άνθρωπος; κάλεσα και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει;». Στους μαθητές, όμως, που θα μου χαριστούν από τον Πατέρα, θα μιλήσω στον κατάλληλο καιρό, καθώς η χάρη του Πατέρα θα παρέχει τότε σε εμένα μεν λόγο και «γλώσσα παιδείας», στους δικούς μου δε μαθητές «αυτιά», ώστε να μπορούν να κατανοούν την «παιδεία» των λόγων μου. Αυτά, λοιπόν, γνωρίζω ότι θα γίνουν στον κατάλληλο καιρό, εντωμεταξύ όμως, ως προς το παρόν, όταν πραγματοποίησα την έλευσή μου προς εσάς, «αναζητούσα» ανάμεσά σας αυτούς που ήθελαν να «σωθούν» χωρίς όμως να τους βρίσκω, αλλά αν και σας ανακαλούσα όλους, δεν έβρισκα κανέναν να υπακούει. Και όταν έφτασε ο καιρός των δικών σας τολμημάτων, επειδή το ήθελε ο Πατέρας, τηρούσα σιωπή, ώστε, αν και συκοφαντούμενος, να μην αποκριθώ καθόλου.

Ψ. ΚΕ΄. Έτσι λέει ο Κύριος: Ποιο είναι αυτό το έγγραφο του διαζυγίου της μητέρας σας, με το οποίο την απέπεμψα; Ή σε ποιον δανειστή σας έχω πουλήσει; Ιδού, εξαιτίας των αμαρτιών σας πουληθήκατε, και εξαιτίας των ανομιών σας απέπεμψα τη μητέρα σας· διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος που να υπακούει· μήπως το χέρι μου δεν έχει τη δύναμη να σώσει; Ή μήπως δεν έχει την ισχύ να ελευθερώσει; Ιδού, με την επιτίμησή μου θα ερημώσω τη θάλασσα και θα μετατρέψω ποταμούς σε έρημο, και τα ψάρια τους θα ξεραθούν από την έλλειψη νερού, και θα πεθάνουν από τη δίψα. Θα ντύσω τον ουρανό με σκοτάδι, και θα κάνω το κάλυμμά του σαν τρίχινο σάκο· ο Κύριος, ο Θεός, μου δίνει γλώσσα διδαχής, για να γνωρίζω πότε πρέπει να πω λόγο· κάθε πρωί διευθέτησε για εμένα, μου πρόσθεσε αυτί για να ακούω, και η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου· και εγώ δεν απειθώ ούτε αντιλέγω· την πλάτη μου την έδωσα σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών· και ο Κύριος, ο Θεός, έγινε βοηθός μου· γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έκανα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα· και γνώριζα ότι δεν θα ντροπιαστώ· διότι με πλησιάζει αυτός που με δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που θα δικαστεί μαζί μου; Ας με πλησιάσει· ιδού, ο Κύριος, ο Θεός, με βοηθά, ποιος θα με βλάψει; Ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν ένδυμα, και ο σκόρος θα σας καταφάγει· ποιος ανάμεσά σας είναι αυτός που φοβάται τον Κύριο;

Σαφώς η θεότητα του Λόγου αποδεικνύεται και διά των προκειμένων, ότι δηλαδή προϋπήρχε της ενανθρωπήσεως, και ότι, αφού ενανθρώπησε, επρόκειτο να υποστεί αυτά που έχουν αναγραφεί στα ευαγγέλια. Διότι ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι αυτός που δηλώνει, «μήπως δεν έχει δύναμη το χέρι μου;», και τα εξής μέχρι το, «θα ενδύσω τον ουρανό με σκοτάδι, και σαν σάκο το περιβόλαιό του», παρά ο Λόγος του Θεού; Αυτός, λοιπόν, αφού είπε τόσο μεγάλα λόγια, συνεχίζει λέγοντας: «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα διδαχής, για να γνωρίζω πότε πρέπει να αρθρώσω λόγο»· και πάλι προσθέτει τα υπόλοιπα, λέγοντας: «Εγώ όμως δεν απειθώ, ούτε αντιλέγω· παρέδωσα την πλάτη μου σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα», και τα όσα ακολουθούν μέχρι το, «διότι πλησιάζει σε εμένα αυτός που με δικαιώνει». Διότι, βεβαίως, λέμε ότι ο Λόγος έπαθε δυνάμει, συμπάσχοντας με τον άνθρωπο τον οποίο προσέλαβε.

Δεν γνωρίζουμε, λοιπόν, εάν θα μπορέσει κάποιος να δώσει εξήγηση για την προκείμενη προφητεία, χωρίς να αποδέχεται ότι υπάρχει κάποια δεύτερη υπόσταση, αυτή του Θεού Λόγου, μετά την πρώτη και αγένητη, τον Πατέρα και Θεό των όλων· εμείς βέβαια, έχοντας την ορθή πεποίθηση ότι Αυτός υπάρχει, θεωρούμε δηλαδή τον Θεό Λόγο, ο οποίος και εδώ δηλώνει μεταξύ άλλων το «θα ντύσω τον ουρανό με σκοτάδι», και ο οποίος προσθέτει από το πρόσωπο του ανθρώπου που έχει προσλάβει το «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα παιδείας για να γνωρίζω πότε πρέπει να εκφέρω λόγο». Σε ποιον άλλον εξάλλου, παρά στον άνθρωπο του Σωτήρα μας, θα άρμοζε να λέει και το «ποιος είναι αυτός που αντιδικεί μαζί μου, ας μου αντισταθεί»· ή για ποιον θα μπορούσαν να λεχθούν όσα ακολουθούν από το «ποιος ανάμεσά σας φοβάται τον Κύριο, ας υπακούσει στη φωνή του παιδός Του», παρά μόνο για τον Χριστό, ο οποίος, σύμφωνα με τις Γραφές, καταφρόνησε την αισχύνη, κένωσε τον εαυτό Του και ταπεινώθηκε μέχρι το σημείο των μαστιγώσεων, όταν, σύμφωνα με την προκείμενη γι' Αυτόν προφητεία, ο Πιλάτος, αφού τον μαστίγωσε, τον παρέδωσε για να σταυρωθεί· τότε δε υπέμεινε και ραπίσματα και εμπτυσμούς, όταν ο αρχιερέας, διαρρηγνύοντας τα ιμάτιά του εξαιτίας των λόγων Του, αποφάνθηκε ότι Αυτός είχε βλασφημήσει· διότι τότε έφτυσαν στο πρόσωπό Του και τον γρονθοκόπησαν, ενώ άλλοι τον ράπισαν λέγοντας: «Προφήτευσέ μας, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;».

ϞΕ΄. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά εγώ, και ότι κανείς δεν είναι άξιος του Μεγάλου, ο Οποίος είναι και Θεός και Θύμα και Αρχιερέας, εάν προηγουμένως δεν προσφέρει τον εαυτό του στον Θεό ως θυσία ζωντανή και άγια, ούτε επιδείξει ευάρεστη τη λογική του λατρεία, ούτε προσφέρει στον Θεό θυσία αινέσεως και πνεύμα συντετριμμένο, η οποία είναι και η μόνη θυσία που απαιτεί από εμάς Αυτός που μας τα χάρισε όλα· πώς επρόκειτο να τολμήσω να Του προσφέρω την εξωτερική θυσία, το αντίτυπο των μεγάλων μυστηρίων; Ή πώς να αναλάβω το σχήμα και το όνομα του ιερέα, προτού τελειοποιήσω τα χέρια μου με όσια έργα; Προτού συνηθίσω τον οφθαλμό μου να βλέπει υγιώς την κτίση, και μόνο για να θαυμάζει τον Κτίστη, και όχι προς ζημίαν του Πλάστη; Προτού ανοιχθούν επαρκώς τα αυτιά από την παιδεία του Κυρίου, και αποκτήσω αυτί που να μην ακούει βαριά, αλλά να προσαρτηθεί σαν χρυσό σκουλαρίκι με πολύτιμο σάρδιο λίθο, που είναι ο λόγος του σοφού σε αυτί υπάκουο; Προτού το στόμα, τα χείλη και η γλώσσα, το μεν στόμα να ανοίξει και να ελκύσει Πνεύμα, ή να πλατυνθεί και να γεμίσει από το Πνεύμα των μυστηρίων και των δογμάτων που αναγγέλλονται· τα δε χείλη να δεθούν με τη θεία αίσθηση, σύμφωνα με τη Σοφία, και θα πρόσθετα να λύνονται στον κατάλληλο καιρό· η δε γλώσσα να γεμίσει από αγαλλίαση, και να γίνει πλήκτρο θείας μελωδίας, που αφυπνίζεται για τη δοξολογία, που ξυπνά πρωί-πρωί, και που κοπιάζει μέχρι να κολλήσει στον λάρυγγα;

Αυτό βέβαια, το να βλέπει δηλαδή κανείς τέτοια πράγματα με πνευματικά μάτια και να τα ακούει με πνευματικά αυτιά, και ο προφήτης και ο ιερός Χρυσόστομος το παρουσιάζουν ολοκάθαρα. Ο μεν γράφοντας «μου πρόσθεσε αυτί για να ακούω», ο δε σημειώνοντας ότι «εννοεί την προσθήκη που προέρχεται από το Πνεύμα». Και πάλι ο χρυσούς στη γλώσσα λέει: «Μήπως δεν άκουσαν οι προφήτες; Αλλά εκείνο το προφητικό αυτί δεν ήταν ανθρώπινο». Και αλλού πάλι: «Τέτοιες ψυχές είχαν και οι προφήτες, γι' αυτό και έλαβαν διαφορετικά μάτια, διότι το μεν να απομακρυνθούν από τα παρόντα ήταν αποτέλεσμα της δικής τους προθυμίας, το να τους ανοιχτούν όμως μετά από αυτό άλλες όψεις για τη θεωρία των μελλόντων, ήταν έργο της χάριτος του Θεού». Πράγμα το οποίο και ο Δαμασκηνός θεολόγος γράφει σαφέστερα σχετικά με τη θεοπτία στο Θαβώρ, λέγοντας: «Μεταμορφώθηκε ο Κύριος, όχι προσλαμβάνοντας κάτι που δεν ήταν, ούτε μεταβαλλόμενος σε κάτι που δεν ήταν, αλλά φανερώνοντας στους δικούς του μαθητές αυτό ακριβώς που ήταν, διανοίγοντας τα μάτια τους και κάνοντάς τους από τυφλούς να βλέπουν». Και πάλι: «Κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό, και αυτό που έχει δει», δηλαδή αυτό το φως —γιατί περί αυτού γίνεται ο λόγος— «το έχει δει εν Πνεύματι».

Άκουσε τον Παύλο: «όσα μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε ανθρώπου καρδιά δεν ανέβηκαν... σε εμάς όμως τα αποκάλυψε ο Θεός μέσω του Πνεύματός του». Άκουσε πάλι τον χρυσό στη γλώσσα Ιωάννη: «δεν ήταν ανθρώπου αυτί το προφητικό αυτί· γι' αυτό λέει, "μου πρόσθεσε αυτί για να ακούω", εννοώντας την προσθήκη που προέρχεται από το Πνεύμα»· και πάλι, «μετά τη δωρεά του Πνεύματος δεν ήταν καρδιά ανθρώπου, αλλά καρδιά πνευματική αυτή των προφητών». Άκουσε τον θεολόγο Δαμασκηνό: «έτσι έλαμψε το πρόσωπό του σαν τον ήλιο, όχι επειδή δεν ήταν λαμπρότερος από τον ήλιο, αλλά όσο χωρούσαν να δουν αυτοί που έβλεπαν»· «διότι κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό όπως ακριβώς είναι εκ φύσεως, και ό,τι έχει δει κάποιος, το έχει θεαθεί εν Πνεύματι· αυτή είναι η αλλοίωση της δεξιάς του Υψίστου». Οράται λοιπόν από τους άξιους κάποια αναλαμπή της εκείθεν λαμπρότητας, αλλά και μέσα στην ίδια την όραση παραμένει αόρατο· διότι ούτε μάτι το βλέπει, ούτε αυτί το ακούει, ούτε σε ανθρώπινη καρδιά ανεβαίνει· διότι όλα αυτά, αφού δεχτούν την αλλοίωση από τη δεξιά του Υψίστου, δηλαδή την αλλοίωση του Πνεύματος, βλέπουν εν Πνεύματι τα του Πνεύματος με τρόπο θεϊκό και υπερφυή.

Τι λοιπόν; Οι προφήτες δεν άκουσαν; Άκουσαν μεν, αλλά το προφητικό αυτί δεν ήταν αυτί ανθρώπου· διότι δεν άκουσαν ως άνθρωποι, αλλά ως προφήτες. Γι' αυτό λέει: «Μου πρόσθεσε αυτί για να ακούω», εννοώντας την προσθήκη που προέρχεται από το Πνεύμα. Από αυτό είναι φανερό ότι, προτού ακούσουν, δεν είχε αναβεί ούτε σε καρδιά ανθρώπου.

Ποια θα μπορούσε να είναι η δέηση των κατηχουμένων, παρά μόνο το να μη μείνουν κατηχούμενοι; Έπειτα, υπαγορεύει και τον τρόπο της ικεσίας. Και ποιος είναι αυτός; Το να διανοίξει τα ώτα των καρδιών τους. Διότι είναι ακόμη κλειστά και βουλωμένα. Και δεν εννοεί τα εξωτερικά ώτα, αλλά τα ώτα της διανοίας. Ώστε να ακούσουν όσα μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν. Διότι ούτε καν άκουσαν για τα απόρρητα μυστήρια, αλλά στέκονται κάπου σε μακρινή απόσταση. Και αν τυχόν τα ακούσουν, δεν κατανοούν τα λεγόμενα· διότι εκείνα απαιτούν πολλή σύνεση, όχι μόνο ακρόαση, ενώ τις εσωτερικές ακοές δεν τις διαθέτουν ακόμη. Γι' αυτό και προσεύχεται να τους δοθεί προφητικό χάρισμα· διότι και ο προφήτης έλεγε τα εξής: «Ο Θεός μού δίνει γλώσσα διδαχής, για να γνωρίζω πότε πρέπει να πω τον κατάλληλο λόγο· διότι Αυτός μου ανοίγει το στόμα, μου το έδωσε από το πρωί, και μου πρόσθεσε αυτί για να ακούω». Διότι, όπως ακριβώς οι προφήτες άκουγαν διαφορετικά από τους πολλούς, έτσι και οι πιστοί ακούν διαφορετικά από τους κατηχουμένους. Από αυτό μαθαίνει και ο κατηχούμενος να μην τα μαθαίνει αυτά ούτε να τα ακούει από ανθρώπους (διότι, λέγει, μην ονομάσετε κανέναν διδάσκαλο πάνω στη γη), αλλά άνωθεν, από τους ουρανούς· διότι θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό.

«Ότι δεν έχω έλθει από τον εαυτό μου, ότι ο Πατέρας που με έστειλε, εκείνος μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω»· και όσα άλλα παρόμοια. Άρα αυτά λέγονταν με αυτόν τον τρόπο εξαιτίας τους, για να μην έχουν καμία πρόφαση δικαιολογίας. Επειδή, αν δεν ήταν αυτός ο λόγος, τι περισσότερο θα είχε από τον Ησαΐα; Διότι και εκείνος λέει ακριβώς το ίδιο: «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα διδασκαλίας, για να γνωρίζω πότε πρέπει να πω λόγο». Και τι από τον Ιερεμία; Διότι και εκείνος όταν αποστελλόταν, ελάμβανε θεία έμπνευση. Και τι από τον Ιεζεκιήλ; Διότι και αυτός, αφού κατέφαγε το ειλητάριο, με αυτόν τον τρόπο ομιλούσε. Εξάλλου, αυτοί που επρόκειτο να ακούσουν αυτό που έλεγε, θα βρεθούν να είναι οι ίδιοι η αιτία της γνώσης για εκείνον. Διότι, εάν, όταν αποστελλόταν, τότε έλαβε την εντολή για το τι να πει, τελικά θα πεις ότι, πριν καν αποσταλεί, δεν γνώριζε. Και τι υπάρχει πιο ασεβές από αυτά τα λόγια, εάν κάποιος τα εκλάμβανε έτσι, και δεν κατανοούσε την αιτία της ταπεινότητάς τους; Αλλά ο μεν Παύλος λέει ότι γνωρίζει και ο ίδιος και οι μαθητευόμενοι, «ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο»· ο δε Υιός δεν γνώριζε, έως ότου έλαβε εντολή; Και πώς θα είχε λογική αυτό; Βλέπεις ότι για αυτόν τον λόγο οδηγεί τα λεγόμενα σε υπερβολική ταπεινότητα, ώστε και εκείνους να ελκύσει, αλλά και τους μεταγενέστερους να αποστομώσει; Γι' αυτό ακριβώς εκφέρει ανθρώπινα λόγια, ώστε έστω και έτσι να αναγκάσει να αποφύγουμε την ευτελή έννοια των λεχθέντων, έχοντας επίγνωση ότι όσα λέγονται δεν αναφέρονται στη φύση (Του), αλλά στην αδυναμία εκείνων που ακούν.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄ Όραση, την οποία είδε ο Ησαΐας. Ονομάζει «όραση» την προφητεία, είτε επειδή πολλά από όσα επρόκειτο να συμβούν τα έβλεπε άμεσα με τα ίδια του τα μάτια· όπως ο Μιχαίας είδε τον λαό σκορπισμένο, και ο Ιεζεκιήλ την αιχμαλωσία και την παρανομία εκείνων που προσκυνούσαν τον ήλιο και τον Θαμούζ· είτε επειδή η ακοή των προφητών για τα όσα προέρχονταν σε αυτούς από τον Θεό δεν υστερούσε σε τίποτα από την όραση, αλλά παρείχε την ίδια ακριβώς βεβαιότητα, πράγμα που δεν συμβαίνει στα βιωτικά ζητήματα. Διότι, για να δείξει ότι άκουγαν διαφορετικά από τους υπόλοιπους ανθρώπους, λέει: «Μου προσέθεσε αυτί για να ακούω». Καθιστά δε τον λόγο του αξιόπιστο ονομάζοντάς τον όραση, και αφυπνίζει τον ακροατή και τον παραπέμπει σε Εκείνον που φανέρωσε τα γεγονότα. Διότι αποτελεί συνήθεια σε όλους εκείνους που μεταφέρουν τα λόγια του Θεού, πριν από οτιδήποτε άλλο να εδραιώνουν το εξής: ότι δεν ξεστομίζουν τίποτα από τον εαυτό τους, αλλά ότι τα λεγόμενα είναι θείοι χρησμοί και γράμματα που κατέβηκαν από τους ουρανούς. Έτσι και ο Δαβίδ λέει: «Η γλώσσα μου είναι γραφίδα ταχυγράφου γραμματέα».

Διότι εκείνα βέβαια είχαν γίνει και πριν από αυτό, κι αν όχι με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, πάντως είχαν γίνει, και παρουσίαζαν κάποια ομοιότητα, έστω κι αν διέφεραν στον τρόπο. Επειδή και νεκρός αναστήθηκε επί Ελισσαίου, και λεπρός καθαρίστηκε και δαίμονας εκδιώχθηκε επί Δαβίδ, όταν ο Σαούλ δαιμονιζόταν· όμως χορεία από θηλάζοντα βρέφη τότε για πρώτη φορά ύψωσε φωνή. Για να μην προβάλει λοιπόν την αναίδειά του ο Ιουδαίος, λέγοντας ότι αυτά έχουν ειπωθεί για τα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης, επέλεξε ένα σημείο το οποίο γινόταν τότε για πρώτη και μοναδική φορά. Εξάλλου, τα όσα συνέβαιναν αποτελούσαν και τύπο των αποστόλων· διότι και αυτοί, αν και ήταν εντελώς νήπια και πιο άφωνοι και από τα ίδια τα ψάρια, σαγήνευσαν ολόκληρη την οικουμένη. Ότι δε αυτό αποτελεί κατεξοχήν δύναμη του Θεού, δες ότι και στην Παλαιά Διαθήκη ο προφήτης το αναφέρει αυτό για τον Πατέρα Του. Διότι, συνομιλώντας με τον Μωυσή, λέει: «Ποιος έπλασε τον βαρύκοο και τον κωφό, αυτόν που βλέπει και τον τυφλό;». Και πάλι: «Είναι Αυτός που δίνει καθαρές γλώσσες στους μογιλάλους». Και πάλι: «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα διδασκαλίας, για να γνωρίζω πότε πρέπει να εκφέρω λόγο». Και στην αρχή της Γραφής επίσης λέει: «Ελάτε, ας κατεβούμε και ας συγχύσουμε τις γλώσσες τους».

«Θα ανοίξω με το ψαλτήρι το πρόβλημά μου». Άλλος λέει, «Το αίνιγμά μου». Ο δε Εβραίος το είπε αυτό «Ιδαθεί». Και ποια είναι η συνάφεια αυτού με τα προηγούμενα; Διότι αντί για δάσκαλο, βλέπω τώρα ακροατή. Διότι, από τη μία μας κάλεσες για να ακούσουμε κάτι χρήσιμο· αφού όμως παρευρέθηκαν και συγκεντρώθηκαν όλοι, και αφού υποσχέθηκες ότι θα πεις κάτι σοφό, χωρίς να έχεις πει τίποτε ακόμη, εγκαταλείποντας τη θέση του δασκάλου, μεταβαίνεις στη θέση του ακροατή. Διότι, λέει, «θα κλίνω το αυτί μου σε παραβολή». Για ποιον λόγο το κάνει αυτό; Πολύ συνετά και σε απόλυτη συνάφεια με τα προηγούμενα. Επειδή δηλαδή είπε, «Θα λαλήσω σοφία», για να μη νομίσει κανείς ότι τα λεγόμενα είναι ανθρώπινα, και «μελέτη της καρδιάς», για να μην υποπτευθεί ότι πρόκειται για δική του εφεύρεση, αποδεικνύει μέσα από αυτά ότι τα λεγόμενα είναι θεία, και ότι δεν λέει τίποτε δικό του, αλλά λέει ακριβώς εκείνα που άκουσε. Διότι έστρεψα, λέει, το αυτί μου στον Θεό, άκουσα από Εκείνον, και αυτά που κατήλθαν άνωθεν στη διάνοιά μου, αυτά λέω. Γι' αυτό και ο Ησαΐας έλεγε: «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα παιδείας για να γνωρίζω πότε πρέπει να πω λόγο· μου έδωσε επιπλέον αυτί για να ακούω». Και ο Παύλος πάλι: «Η πίστη προέρχεται από την ακοή, και η ακοή έρχεται διά του ρήματος του Θεού».

«Καιρός πολέμου, και καιρός ειρήνης.» «Γιατί αποσιωπήσατε την ασέβεια και τρυγήσατε τις αδικίες της;» «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα παιδείας, για να γνωρίζω πότε πρέπει να αρθρώσω λόγο.» «Να τηρείς τον κατάλληλο καιρό, και να φυλάγεσαι από το κακό.» —«Μην κάνεις τον σοφό σε ακατάλληλη στιγμή.» —«Μην εμποδίσεις τον λόγο σε καιρό σωτηρίας.» «Ο σοφός άνθρωπος θα σιωπήσει μέχρι την κατάλληλη στιγμή. Από το στόμα του ανόητου θα αποδοκιμαστεί η παραβολή· διότι δεν πρόκειται να την πει στον κατάλληλο καιρό της.» «Να χαίρεστε με όσους χαίρονται, και να κλαίτε με όσους κλαίνε. Προσέχετε πώς πορεύεστε, όχι ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί· εξαγοραζόμενοι τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Γι' αυτό μην γίνεστε άφρονες, αλλά να κατανοείτε ποιο είναι το θέλημα του Θεού.» «Να πορεύεστε με σοφία προς τους έξω, εξαγοραζόμενοι τον καιρό. Ο λόγος σας να είναι πάντοτε με χάρη, αρτυμένος με αλάτι, ώστε να γνωρίζετε πώς πρέπει να απαντάτε στον καθένα.» Είναι σφοδρός ο πόθος; Άδραξε αυτό που ποθείς. Όσο ο σίδηρος είναι θερμός, ας σκληρυνθεί στο ψυχρό, μήπως και παρεμβληθεί κάτι ενδιάμεσα και ανακόψει τον πόθο.

Αλλά, καθώς γνώριζε ότι ήταν καλό να γίνει, δημιούργησε και τους αγγέλους και τους ανθρώπους αυτεξούσιους προς την δικαιοπραξία, και όρισε χρόνους μέχρι τους οποίους γνώριζε ότι είναι καλό να έχουν το αυτεξούσιο. Και επειδή ομοίως γνώριζε ότι είναι καλό, έκανε και καθολικές και μερικές κρίσεις, διατηρώντας όμως το αυτεξούσιο. Γι' αυτό, λέει ο Λόγος αυτά και κατά την θεμελίωση του πύργου και την πολυφωνία και την αλλοίωση των γλωσσών: «Και είπε ο Κύριος: Ιδού ένα γένος και μία γλώσσα για όλους, και άρχισαν να το κάνουν αυτό. Και τώρα δεν θα λείψει από αυτούς τίποτα από όσα θα επιθυμήσουν να κάνουν». Και το «Ξεράθηκε σαν κεραμίδι η δύναμή μου, και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου», ήταν ομοίως προαναγγελία όσων επρόκειτο να γίνουν από αυτόν σύμφωνα με το θέλημα του Πατέρα. Διότι η δύναμη του ισχυρού του λόγου, με την οποία πάντοτε έλεγχε τους Φαρισαίους και τους γραμματείς που συζητούσαν μαζί του, και γενικώς τους δασκάλους του γένους σας, σταμάτησε, σαν μια πλούσια και ισχυρή πηγή της οποίας το νερό εκτράπηκε, αφού εκείνος σιώπησε και δεν ήθελε πλέον να απαντήσει τίποτα σε κανέναν μπροστά στον Πιλάτο, όπως έχει δηλωθεί στα απομνημονεύματα των αποστόλων του, ώστε να έχει και το λεχθέν μέσω του Ησαΐα ενεργό καρπό, όπου λέγεται: «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα για να γνωρίζω πότε πρέπει να πω λόγο».

Τα αυτιά, εξάλλου, δεν τα λάβαμε για να ακούμε μάταια πράγματα, για να ακούμε σατανικά και δαιμονιώδη άσματα και κακές συμβουλές και αισχρά λόγια και βρώμικα λογύδρια και τα παρόμοια με αυτά («διότι μάταιη ακοή», λέει, «δεν θα παραδεχθείς»· και: «Πρόσεχε», λέει, «μήπως ανέβει ο θάνατος μέσα από τα παράθυρά σου», για τα οποία παράθυρα μιλήσαμε λίγο στην αρχή του λόγου), αλλά για να ακούμε πάντοτε να εξηγούνται τα θεία θαυμάσια από τις θείες Γραφές. «Μου πρόσθεσε», λέει, «αυτί για να ακούω, και η παιδεία του Κυρίου μου ανοίγει τα αυτιά». Όσοι όμως διατέθηκαν προς αυτά με αμέλεια ή απέχθεια, και προσέχουν με ευχαρίστηση τα αισχρά και τα μάταια και τα ψευδή, ταιριάζει σε αυτούς το «σαν της κουφής οχιάς που βουλώνει τα αυτιά της», οι οποίοι δεν θα εισακούσουν τη φωνή εκείνων που απαγγέλλουν τα θεία διδάγματα, και δηλητηριάζονται, φαρμακωμένοι από τον δαίμονα που είναι σοφός στην κακία. Και πάλι τους ταιριάζει το: «Με την ακοή θα ακούσετε, και δεν θα καταλάβετε, και βλέποντας θα βλέπετε, και δεν θα δείτε». Γιατί; «Παχύνθηκε», λέει, «η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά και καταλάβουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω». Όσοι βέβαια αξιώθηκαν να βλέπουν συνετά και να ακούν όπως αρμόζει, μπορούν και αυτοί να ψάλλουν μαζί με τον προφήτη: «Κύριε, άκουσα το μήνυμά σου και φοβήθηκα, κατανόησα τα έργα σου και εξεπλάγην».

61. Αν λοιπόν η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά κάθε ανθρώπου που τον φοβάται, και του προσθέτει ακοή για να ακούει, και δίνει γλώσσα παιδείας ώστε να γνωρίζει πότε πρέπει να πει λόγο, ποιος άλλος είναι αυτός που στρέφει προς τα πίσω τους συνετούς και τους σοφούς του κόσμου, και αποδεικνύει μωρία τη σοφία τους, ενώ στερεώνει μόνο τα λόγια των δούλων του, παρά μόνο αυτός που κάνει νέα και παράδοξα προς δόξαν του, αυτός που χαράσσει μέσα στην έρημη και ξερή καρδιά οδό ταπεινώσεως και πραότητας, και μέσα στην άνικμη και άνυδρη διάνοια δημιουργεί ποταμούς άρρητης σοφίας, για να ποτίσει το εκλεκτό γένος του, τον λαό που έκανε δικό του, ώστε να διηγούνται τις αρετές του; Διότι προπορεύεται εκείνων που τον αγαπούν και τον φοβούνται, και εξομαλύνει τα όρη των παθών, και συντρίβει τις χάλκινες πύλες της αγνωσίας, και ανοίγει τις θύρες της δικής του γνώσεως, και τους αποκαλύπτει τους σκοτεινούς, απόκρυφους και αόρατους θησαυρούς της, για να γνωρίσουν ότι αυτός είναι Κύριος ο Θεός, ο οποίος τους αποκαλεί με το όνομα Ισραήλ.

Αυτός σε όσους τον φοβούνται δίνει γλώσσα παιδείας και αυτί συνέσεως για να ακούν άνωθεν τη φωνή του και να αναγγέλλουν στον οίκο του Ιακώβ, την Εκκλησία των πιστών, τα προστάγματά του. Σε όσους όμως δεν υπάρχει οφθαλμός για να βλέπουν τις ακτίνες του ήλιου της δικαιοσύνης, και αυτί για να ακούν τα ένδοξα του Θεού, το μερίδιό τους [η εκπλήρωση] είναι το σκοτάδι της άγνοιας και η ελπίδα τους μαζί με τα λόγια τους είναι μάταιη. Κανείς από αυτούς δεν μιλάει δίκαια, ούτε υπάρχει σε αυτούς κρίση αληθείας· διότι στηρίζονται σε μάταια πράγματα και λένε κενά λόγια. Κυοφορούν φθόνο και γεννούν βασκανία, επειδή τα αυτιά τους είναι απερίτμητα και δεν μπορούν να ακούσουν, και γι' αυτόν τον λόγο ο λόγος της γνώσεως του Θεού έγινε γι' αυτούς όνειδος, και δεν πρόκειται με κανέναν τρόπο να θελήσουν να τον ακούσουν.