Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 50:5

Το να κατανοήσει κανείς, λοιπόν, αυτήν την παιδαγωγία δεν είναι γνώρισμα ενός τυχαίου νου· διότι πολλοί, χάνοντας το θάρρος τους μπροστά στη δοκιμασία όσων συμβαίνουν, εξαιτίας της αμάθειάς τους δεν περιμένουν την ωφέλιμη έκβαση, αλλά, δυσανασχετώντας με την αυστηρότητα της επιμέλειας, παραμένουν εγκλωβισμένοι στα αρρωστήματα της αμάθειας. Για τον λόγο αυτόν, είναι άξια θαυμασμού τα λόγια των δικαίων, οι οποίοι λέγουν: «Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό Σου, ούτε με την οργή Σου να με παιδαγωγήσεις». Διότι δεν αποφεύγουν την παιδαγωγία, αλλά την οργή. Παρόμοιο με αυτό είναι και το: «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, αλλά με δίκαιη κρίση, και όχι με θυμό»· καθώς και το: «Η παιδαγωγία του Κυρίου μού ανοίγει τα αυτιά». Διότι, όπως ακριβώς τα μικρά παιδιά, όταν δείχνουν ολιγωρία για τα μαθήματά τους, μετά τις τιμωρίες που τους επιβάλλουν οι δάσκαλοι ή οι παιδαγωγοί, γίνονται πιο προσεκτικά και αποδέχονται τις διδασκαλίες, και η ίδια συμβουλή, ενώ πριν από τα χτυπήματα δεν εισακουόταν, μετά τους πόνους των τιμωριών, σαν να άνοιξαν μόλις τα αυτιά τους, και έγινε δεκτή από την ακοή και διαφυλάχθηκε στη μνήμη· το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με όσους παρακούουν τη θεία διδασκαλία και διάκεινται περιφρονητικά προς τις εντολές. Διότι, όταν τους επιβληθεί από τον Θεό η παιδαγωγία, τότε ιδίως τα προστάγματα του Θεού, τα οποία αν και πάντοτε διακηρύσσονταν πάντοτε παρακούονταν, γίνονται αποδεκτά σαν να έφτασαν για πρώτη φορά στην ακοή τους. Για τον λόγο αυτόν, λέγει: «Η παιδαγωγία του Κυρίου μού ανοίγει τα αυτιά».

Αυτό, λοιπόν, συνέβη και στη δική του περίπτωση. Μία φορά εγκαλέστηκε, ελέγχθηκε παρουσία ενός και δεύτερου μάρτυρα, και τρίτη φορά ενώπιον της Εκκλησίας. Επειδή, λοιπόν, τον προειδοποιήσαμε εντόνως και δεν συμμορφώθηκε, στο εξής θα είναι αποκηρυγμένος, και ας αναγγελθεί σε όλη την πόλη ότι είναι μη αποδεκτός για οποιαδήποτε συναναστροφή στις καθημερινές βιωτικές υποθέσεις· ώστε, με το να μη συναναστρεφόμαστε εμείς μαζί του, να καταστεί εντελώς βορά του διαβόλου. Διότι, όπως ακριβώς τα μικρά παιδιά, που αμελούν τα μαθήματά τους, μετά τις μαστιγώσεις που τους επιβάλλουν οι δάσκαλοι ή οι παιδαγωγοί, δέχονται με μεγαλύτερη προσοχή τις διδασκαλίες· και ο ίδιος λόγος που πριν από τα χτυπήματα δεν εισακουόταν, μετά τους πόνους από τις μαστιγώσεις, επειδή μόλις τότε διανοίχθηκαν τα αυτιά τους, έγινε αποδεκτός από την ακοή και διατηρήθηκε στη μνήμη· έτσι συμβαίνει και με όσους παρακούουν τη θεία διδασκαλία και έχουν περιφρονητική διάθεση απέναντι στις εντολές. Όταν τους επιβληθεί η παιδαγωγία από τον Θεό, τότε επιτέλους τα προστάγματα του Θεού, τα οποία πάντοτε κηρύσσονται και πάντοτε παρακούονται, γίνονται αποδεκτά σαν να έφτασαν για πρώτη φορά στα αυτιά τους, σύμφωνα με τη Γραφή που λέει: «Η παιδεία του Κυρίου μού ανοίγει τα αυτιά».

«Με έθεσε νωρίς το πρωί· μου πρόσθεσε αυτί για να ακούω, και η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου.» Δεν θα ήταν απίθανο, μάλλον δε καθόλου ασύμβατο με τους λόγους της ορθότητας, το να εφαρμόσουμε στη χορεία των αγίων αποστόλων τις προκείμενες φωνές, ή σε όλους όσοι πίστεψαν στον Κύριό μας Ιησού Χριστό και έχουν καταστεί σοφοί δια του Πνεύματος, και έχουν λάβει άφθονα τον δικό Του φωτισμό στον νου και τη διάνοια, οι οποίοι έγιναν μέτοχοι θείων χαρισμάτων και μπόρεσαν να δουν καθαρά το βάθος της θεόπνευστης Γραφής με τα καθαρά μάτια της διανοίας, και έχουν εγκολπωθεί την ευαγγελική ζωή και τέχνη, και την αγιοπρεπή σύνεση. Αυτοί λοιπόν, αναπέμποντας ευχαριστήριες ωδές, αναφέρουν ότι τους έχει δοθεί γλώσσα παιδείας, δηλαδή το να μπορούν να ομιλούν πεπαιδευμένα και να διατρανώνουν ακατάκριτα τα θεία μυστήρια, καθώς και να γνωρίζουν πότε και πώς αρμόζει να χρησιμοποιούν τους λόγους της παρακλήσεως. Αυτό ακριβώς έπρατταν οι θεσπέσιοι μαθητές, έχοντας συσσωρεύσει στον νου και στην καρδιά την υγιή και αμώμητη γνώση της πίστεως στον Χριστό, προσφέροντας παράλληλα στον καθένα από αυτούς που προσέρχονταν στα θεία κηρύγματα τον πρέποντα και κατάλληλο για αυτόν λόγο.

Αυτή λοιπόν είναι η γλώσσα της παιδείας, και το χάρισμα του να γνωρίζει κανείς πότε πρέπει να πει λόγο. Λένε δε ότι αυτά έχουν τεθεί και το πρωί, δηλαδή στον νου και στην καρδιά ως διαύγεια της ημέρας, ως έλλαμψη θείου και νοητού φωτός, ως ανατολή του εωσφόρου. Και αυτό πάλι θα το κατανοήσουμε από τον μακάριο Παύλο που έχει γράψει τα εξής: «Ευχαριστώντας τον Θεό και Πατέρα, ο οποίος μας ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέστησε στη βασιλεία του Υιού της αγάπης του μέσα στο φως.» Διότι ο θεός του αιώνος τούτου ετύφλωσε τα νοήματα των απίστων, ώστε να μην ακτινοβολήσει μέσα τους ο φωτισμός του Ευαγγελίου του Χριστού. Σε εμάς όμως ανέτειλε ο ήλιος της δικαιοσύνης, που περιλάμπει τον νου με το θείο φως, ώστε και να είμαστε και να ονομαζόμαστε υιοί φωτός και ημέρας. Έπειτα λέει: Μου προσέθεσε αυτί για να ακούω, και η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου. Διότι, αφού αποδεχθήκαμε την πίστη στον Χριστό και πλουτίσαμε με τον δικό του φωτισμό, αποκτήσαμε προσθήκη αυτιού, δηλαδή δύναμη ακοής ασυνήθιστη σε σχέση με παλαιότερα. Επειδή οι Ιουδαίοι, διαβάζοντας τον νόμο, δεν ξεπερνούν τη σκιά, αλλά παραμένουν προσκολλημένοι στους γυμνούς και μόνο τύπους.

Διότι εγώ μεν κάλεσα, λέει, και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει. Έγιναν οκνηροί ως προς την υπακοή, βραδείς και εντελώς ασύνετοι στο να κατανοήσουν ό,τι αποβαίνει προς όφελός τους και τα μέσα με τα οποία ήταν φυσικό να μπορέσουν να διαφύγουν, και μάλιστα εντελώς άκοπα, τόσο την τυραννία της αμαρτίας όσο και τις επιβουλές της διαβολικής σκαιότητας. Αλλά αυτοί μεν απείθησαν, εγώ όμως δεν απειθώ. Διότι, επειδή ο Θεός και Πατέρας θέλησε να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στο πρόσωπό μου, τόσο αυτά που βρίσκονται στον ουρανό όσο και αυτά που βρίσκονται στη γη, υπέβαλα τον εαυτό μου σε κένωση και συγκατέβηκα στα μέτρα της ανθρώπινης πτωχείας, αφού φανερώθηκα ως άνθρωπος για να γίνω υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρού.

Εμείς όμως οφείλουμε να εφαρμόσουμε την ομορφιά της αλήθειας σε όσα συνέβησαν τυπολογικά, και να αναπτύξουμε με σαφήνεια το καθένα από όσα έχουν ειπωθεί. Διότι έτσι το βαθύ μυστήριο της ευσέβειας γίνεται ευσύνοπτο στους ακροατές. Παραλαμβάνει, λοιπόν, το παιδί ο τρισμακάριος Αβραάμ, και σπεύδει στον τόπο που του είχε υποδείξει ο Θεός. Φτάνει δε σε αυτόν μόλις την τρίτη ημέρα, έχοντας διατάξει να τον ακολουθούν και δύο υπηρέτες. Το ότι, λοιπόν, το παιδί προσφέρεται από τον πατέρα για θυσία, σημαίνει μέσω συμβόλου και τύπου, πως δεν ήταν κάποια ανθρώπινη δύναμη ούτε η πλεονεξία εκείνων που τον επιβουλεύονταν που ανέβασε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό στον σταυρό, αλλά η βούληση του Πατέρα, για να το πω έτσι, η οποία παραχώρησε κατ' οικονομίαν να υπομείνει Αυτός τον θάνατο υπέρ πάντων. Αυτό ακριβώς έλεγε και ο Σωτήρας, άλλοτε συνομιλώντας με τον Πιλάτο: «Δεν θα είχες καμία εξουσία εναντίον μου, αν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν»· και άλλοτε πάλι απευθύνοντας τους λόγους προς τον εν ουρανοίς Πατέρα του έλεγε: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο. Όμως, όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως εσύ». Δεν αντιλέγει στον πατέρα το παιδί· «Διότι ταπείνωσε τον εαυτό Του ο Υιός, αν και είναι Θεός, γενόμενος υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού». Γι' αυτό ακριβώς λέει και μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Εγώ δεν απειθώ, ούτε αντιλέγω».

Μήπως διότι δεν είδαμε τον ίδιο τον Θεό Λόγο ταπεινό σε μορφή δούλου, ώστε να γίνουμε και εμείς ταπεινοί; Ή διότι δεν είδαμε το ακατάληπτο πρόσωπό του να φτύνεται, ώστε και εμείς, όταν υβριζόμαστε ή επιπληττόμαστε, να μην εξαγριωνόμαστε; Αλλά μήπως διότι δεν είδαμε την άγια πλάτη του να παραδίδεται σε μαστιγώσεις, ώστε και εμείς να υποκύπτουμε σε όλα στους ηγουμένους μας; Ή δεν είδαμε το πρόσωπό του, που επιβλέπει τη γη και την κάνει να τρέμει, πώς ραπιζόταν, ώστε και εμείς, όταν εξουθενωνόμαστε, να μη γινόμαστε σαν θηρία; Αλλά μήπως διότι δεν τον ακούσαμε να λέει ότι «εγώ δεν κάνω τίποτα από τον εαυτό μου», ώστε και εμείς να μη γίνουμε αυθάδεις, ιδιογνώμονες και αυτεξούσιοι; Αλλά μήπως διότι δεν τον ακούσαμε να λέει, «εγώ όμως δεν απειθώ, ούτε αντιλέγω», ώστε και εμείς να μην αντιλέγουμε και να μην είμαστε απειθείς; Αλλά μήπως διότι δεν τον ακούσαμε να λέει, «μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά», ώστε και εμείς να γίνουμε πράοι και ταπεινοί, και να μη φθονούμε, να μη δαγκώνουμε και να μην κατασπαράζουμε ο ένας τον άλλον; Αλλά ποια απολογία έχουμε να του δώσουμε;

Λοιπόν, εγώ που απέδειξα τόσα πολλά στους προπάτορές σας, δεν ήμουν άραγε ικανός και τώρα να γλιτώσω τον εαυτό μου και το σωματικό όργανο, το οποίο ανέλαβα για τους ανθρώπους, από τα χέρια σας; Αλλά επειδή αυτό φάνηκε ορθό στον επί πάντων και ύψιστο Κύριο, ο οποίος τυγχάνει να είναι και δικός μου Κύριος και Πατέρας, γι' αυτό ακριβώς, ονομάζοντάς τον «Κύριο», λέγω: «Ο Κύριος ο Θεός μού δίνει γλώσσα παιδείας, για να γνωρίζω πότε πρέπει να αρθρώσω λόγο». Εύλογα, «και όταν κατηγορούμουν», «σιωπούσα» και, δεχόμενος τις ψευδομαρτυρίες σας, «δεν αποκρινόμουν τίποτα»· τούτο το έπραττα κατόπιν παραγγελίας του Πατέρα, επειδή έπρεπε «να γίνω υπήκοος σε αυτόν» «μέχρι θανάτου». Για τον λόγο αυτόν τηρούσα σιγή, αναδεχόμενος τις ύβρεις για χάρη σας, γνωρίζοντας καλά ότι θα έλθει κάποτε ο καιρός, κατά τον οποίο «δεν θα σιωπήσω πλέον», αλλά, αφού λάβω από τον Πατέρα «γλώσσα παιδείας», θα τη χρησιμοποιήσω στην κατάλληλη ευκαιρία, «όταν πρέπει να αρθρώσω λόγο». Αυτός ο καιρός θα έλθει όταν θα ιδρύσω τις εκκλησίες μου σε όλη την οικουμένη των ανθρώπων· διότι τότε δεν θα τηρώ πλέον σιωπή, αλλά θα φωνάξω εις επήκοον όλων των εθνών, κάνοντας γνωστό τον Πατέρα μου, ο οποίος, κατά τον εν λόγω χρόνο, θα μου χαρίσει «αυτιά» δεκτικά, τα οποία θα δύνανται να κατανοήσουν το νόημα της διδασκαλίας μου, και τα οποία, προσμένοντας κατά τις πρωινές ώρες, θα γίνουν μέτοχοι της παιδείας μου. Διότι ο ίδιος ο Κύριός μου «θα διανοίξει τα αυτιά μου», δηλαδή εκείνους που παραμένουν κοντά μου και μαθητεύουν σε μένα.

Σαφώς η θεότητα του Λόγου αποδεικνύεται και διά των προκειμένων, ότι δηλαδή προϋπήρχε της ενανθρωπήσεως, και ότι, αφού ενανθρώπησε, επρόκειτο να υποστεί αυτά που έχουν αναγραφεί στα ευαγγέλια. Διότι ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι αυτός που δηλώνει, «μήπως δεν έχει δύναμη το χέρι μου;», και τα εξής μέχρι το, «θα ενδύσω τον ουρανό με σκοτάδι, και σαν σάκο το περιβόλαιό του», παρά ο Λόγος του Θεού; Αυτός, λοιπόν, αφού είπε τόσο μεγάλα λόγια, συνεχίζει λέγοντας: «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα διδαχής, για να γνωρίζω πότε πρέπει να αρθρώσω λόγο»· και πάλι προσθέτει τα υπόλοιπα, λέγοντας: «Εγώ όμως δεν απειθώ, ούτε αντιλέγω· παρέδωσα την πλάτη μου σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα», και τα όσα ακολουθούν μέχρι το, «διότι πλησιάζει σε εμένα αυτός που με δικαιώνει». Διότι, βεβαίως, λέμε ότι ο Λόγος έπαθε δυνάμει, συμπάσχοντας με τον άνθρωπο τον οποίο προσέλαβε.

ϞΕ΄. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά εγώ, και ότι κανείς δεν είναι άξιος του Μεγάλου, ο Οποίος είναι και Θεός και Θύμα και Αρχιερέας, εάν προηγουμένως δεν προσφέρει τον εαυτό του στον Θεό ως θυσία ζωντανή και άγια, ούτε επιδείξει ευάρεστη τη λογική του λατρεία, ούτε προσφέρει στον Θεό θυσία αινέσεως και πνεύμα συντετριμμένο, η οποία είναι και η μόνη θυσία που απαιτεί από εμάς Αυτός που μας τα χάρισε όλα· πώς επρόκειτο να τολμήσω να Του προσφέρω την εξωτερική θυσία, το αντίτυπο των μεγάλων μυστηρίων; Ή πώς να αναλάβω το σχήμα και το όνομα του ιερέα, προτού τελειοποιήσω τα χέρια μου με όσια έργα; Προτού συνηθίσω τον οφθαλμό μου να βλέπει υγιώς την κτίση, και μόνο για να θαυμάζει τον Κτίστη, και όχι προς ζημίαν του Πλάστη; Προτού ανοιχθούν επαρκώς τα αυτιά από την παιδεία του Κυρίου, και αποκτήσω αυτί που να μην ακούει βαριά, αλλά να προσαρτηθεί σαν χρυσό σκουλαρίκι με πολύτιμο σάρδιο λίθο, που είναι ο λόγος του σοφού σε αυτί υπάκουο; Προτού το στόμα, τα χείλη και η γλώσσα, το μεν στόμα να ανοίξει και να ελκύσει Πνεύμα, ή να πλατυνθεί και να γεμίσει από το Πνεύμα των μυστηρίων και των δογμάτων που αναγγέλλονται· τα δε χείλη να δεθούν με τη θεία αίσθηση, σύμφωνα με τη Σοφία, και θα πρόσθετα να λύνονται στον κατάλληλο καιρό· η δε γλώσσα να γεμίσει από αγαλλίαση, και να γίνει πλήκτρο θείας μελωδίας, που αφυπνίζεται για τη δοξολογία, που ξυπνά πρωί-πρωί, και που κοπιάζει μέχρι να κολλήσει στον λάρυγγα;

Γι' αυτό δεν απειθώ ούτε φέρνω αντίρρηση, λέει ο Δεσπότης μου, όχι όταν καλείται να αναλάβει προστασία, αλλά όταν οδηγείται ως πρόβατο στη σφαγή· αλλά και προσπίπτω και ταπεινώνομαι κάτω από το κραταιό χέρι του Θεού, και ζητώ συγχώρεση για την προηγούμενη αδράνεια και ανυπακοή μου, αν βέβαια αυτό συνιστά κάποιο έγκλημα για εμένα.

Και τούτο επίσης πρέπει να γνωρίζουμε, ότι ο Θεός δεν κολάζει κανέναν στη μέλλουσα ζωή, αλλά ο καθένας καθιστά τον εαυτό του δεκτικό της μετοχής του Θεού. Είναι δε η μεν μετοχή στον Θεό τρυφή, η δε αμεθεξία Του κόλαση. Στην παρούσα δε ζωή ο Θεός δεν επιφέρει τους πειρασμούς για να κολάσει, αλλά για να διαπαιδαγωγήσει και να θεραπεύσει την κακία, ώστε να Τον γνωρίσουμε, να επιστρέψουμε και να επιτύχουμε την αγιότητά Του. «Διότι η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου». Μανιχαίος: Αν είναι αγαθός, γιατί στον μέλλοντα αιώνα κολάζει τον πονηρό και δεν τον εκμηδενίζει μάλλον; Ορθόδοξος: Ο Θεός είναι αγαθός, αλλά και δίκαιος· ως αγαθός λοιπόν, όσα εποίησε, τα εποίησε αγαθά.

Τα αυτιά, εξάλλου, δεν τα λάβαμε για να ακούμε μάταια πράγματα, για να ακούμε σατανικά και δαιμονιώδη άσματα και κακές συμβουλές και αισχρά λόγια και βρώμικα λογύδρια και τα παρόμοια με αυτά («διότι μάταιη ακοή», λέει, «δεν θα παραδεχθείς»· και: «Πρόσεχε», λέει, «μήπως ανέβει ο θάνατος μέσα από τα παράθυρά σου», για τα οποία παράθυρα μιλήσαμε λίγο στην αρχή του λόγου), αλλά για να ακούμε πάντοτε να εξηγούνται τα θεία θαυμάσια από τις θείες Γραφές. «Μου πρόσθεσε», λέει, «αυτί για να ακούω, και η παιδεία του Κυρίου μου ανοίγει τα αυτιά». Όσοι όμως διατέθηκαν προς αυτά με αμέλεια ή απέχθεια, και προσέχουν με ευχαρίστηση τα αισχρά και τα μάταια και τα ψευδή, ταιριάζει σε αυτούς το «σαν της κουφής οχιάς που βουλώνει τα αυτιά της», οι οποίοι δεν θα εισακούσουν τη φωνή εκείνων που απαγγέλλουν τα θεία διδάγματα, και δηλητηριάζονται, φαρμακωμένοι από τον δαίμονα που είναι σοφός στην κακία. Και πάλι τους ταιριάζει το: «Με την ακοή θα ακούσετε, και δεν θα καταλάβετε, και βλέποντας θα βλέπετε, και δεν θα δείτε». Γιατί; «Παχύνθηκε», λέει, «η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά και καταλάβουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω». Όσοι βέβαια αξιώθηκαν να βλέπουν συνετά και να ακούν όπως αρμόζει, μπορούν και αυτοί να ψάλλουν μαζί με τον προφήτη: «Κύριε, άκουσα το μήνυμά σου και φοβήθηκα, κατανόησα τα έργα σου και εξεπλάγην».

Και πάλι λέει: «Τότε διήνοιξε τον νου των μαθητών του, ώστε να κατανοούν τις Γραφές». Και ο Ησαΐας λέει: «Η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου». Και ο Δαβίδ λέει: «Καλός είναι για εμένα ο νόμος του στόματός σου, περισσότερο από χιλιάδες χρυσού και αργύρου» και «πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από το μέλι στο στόμα μου» και είναι από τη φύση τους επιθυμητά «περισσότερο από χρυσό και από πολλούς πολύτιμους λίθους και γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα· διότι και ο δούλος σου τα τηρεί»· όποιος, λέει, είναι δούλος σου ή επιθυμεί να γίνει, αυτός τα ερευνά και τα τηρεί· και «κατά την τήρησή τους υπάρχει μεγάλη ανταπόδοση», και δεν θα κοπιάσει μάταια για την τήρησή τους.

Μακάριος είμαι κι εγώ που μιλώ σε αυτιά που ακούνε και δεν μιλώ σε «αυτιά κουφής οχιάς που βουλώνει τα αυτιά της», η οποία δεν ακούει τη φωνή των γητευτών, σύμφωνα με τον Δαβίδ, αλλά επειδή μιλώ σε αυτιά ανοιχτά στην παιδεία του Κυρίου, σύμφωνα πάλι με άλλον θείο προφήτη, και επειδή δεν ρίχνω «τα μαργαριτάρια μπροστά στους χοίρους», αλλά τα ρίχνω μπροστά σε ανθρώπους, δηλαδή σε εσάς που έχετε τιμηθεί με το δώρο του λόγου, και επειδή δεν σπέρνω σε πατημένο δρόμο ούτε σε αγκάθια ούτε σε πετρώδη εδάφη, αλλά καταβάλλω τον σπόρο του λόγου σε γη καλή και αγαθή, από την οποία ελπίζω καρπό τριανταπλάσιο, εξηκονταπλάσιο και εκατονταπλάσιο.

61. Αν λοιπόν η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά κάθε ανθρώπου που τον φοβάται, και του προσθέτει ακοή για να ακούει, και δίνει γλώσσα παιδείας ώστε να γνωρίζει πότε πρέπει να πει λόγο, ποιος άλλος είναι αυτός που στρέφει προς τα πίσω τους συνετούς και τους σοφούς του κόσμου, και αποδεικνύει μωρία τη σοφία τους, ενώ στερεώνει μόνο τα λόγια των δούλων του, παρά μόνο αυτός που κάνει νέα και παράδοξα προς δόξαν του, αυτός που χαράσσει μέσα στην έρημη και ξερή καρδιά οδό ταπεινώσεως και πραότητας, και μέσα στην άνικμη και άνυδρη διάνοια δημιουργεί ποταμούς άρρητης σοφίας, για να ποτίσει το εκλεκτό γένος του, τον λαό που έκανε δικό του, ώστε να διηγούνται τις αρετές του; Διότι προπορεύεται εκείνων που τον αγαπούν και τον φοβούνται, και εξομαλύνει τα όρη των παθών, και συντρίβει τις χάλκινες πύλες της αγνωσίας, και ανοίγει τις θύρες της δικής του γνώσεως, και τους αποκαλύπτει τους σκοτεινούς, απόκρυφους και αόρατους θησαυρούς της, για να γνωρίσουν ότι αυτός είναι Κύριος ο Θεός, ο οποίος τους αποκαλεί με το όνομα Ισραήλ.

Εμείς προστρέξαμε στην κακία, και σε Αυτόν που εκπλήρωσε όλη τη δικαιοσύνη τα πόδια Του δέχθηκαν τα καρφιά· εμείς γευθήκαμε τα απαγορευμένα και αυτός υπομένει τη χολή. Το να ζει με λύπες ήταν χαρακτηριστικό της Εύας, και ο γιος της μακαρίας Παρθένου γίνεται αφορμή πένθους και δακρύων στη μητέρα Του. Την απάτη και τη φθορά μάς την ανέδωσε η πλευρά, και ο Χριστός, η αλήθεια και η ζωή, παρέδωσε τη δική Του πλευρά στη λόγχη. Το κυριότερο, πονάει τους δικούς μας πόνους, φέρει τη δική μου ντροπή, πεθαίνει τον δικό μας θάνατο. Γι' αυτό, καθώς αγωνίζεται υπέρ καταδίκων, οι οποίοι δεν μπορούν ούτε το στόμα τους να ανοίξουν και στερούνται κάθε απολογίας, επειδή τα σφάλματά τους υπερβαίνουν κάθε συγγνώμη, δεν αντιτάσσεται στις κατηγορίες που του προσάπτουν εκείνοι που μάταια τον κατηγορούν, ούτε ελέγχει τους συκοφάντες, αλλά τα υπομένει και σιωπά «διότι εγώ», λέει, «δεν απειθώ ούτε αντιλέγω».

Αυτός είναι ο λόγος της παρούσας κατήχησής μου· προσεύχεστε δε για εμένα, αδελφοί, ώστε και στο εξής η παιδεία του Κυρίου να ανοίγει τα αυτιά μου για να ακούσω ή να πω κάτι από όσα είναι ωφέλιμα για εσάς εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΟΗʹ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΝΑ ΑΚΟΥΜΕ ΜΕ ΣΥΝΕΣΗ ΤΙΣ ΑΓΙΕΣ ΓΡΑΦΕΣ Αδελφοί και πατέρες, όλοι μεν οι άνθρωποι έχουμε και μάτια και αυτιά· δεν έχουν όμως όλοι την ικανότητα να βλέπουν και να ακούν, παρά μόνο εκείνοι που διαθέτουν ευήκοο αυτί και μάτι ικανό να βλέπει. Γι' αυτό ο Κύριος στα Ευαγγέλια είπε: «Εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει». Και για εκείνους που δυσκολεύονται να ακούσουν ο Προφήτης λέει: «Ο Θεός τους έδωσε πνεύμα ληθάργου, μάτια για να μη βλέπουν και αυτιά για να μην ακούν». Επομένως, με σύνεση, και όχι απλώς και στην τύχη, ας ακούμε αυτά που μας αναγινώσκονται, για να μην υποπέσουμε στην απειλή· αλλά μάλλον για να μπορούμε να λέμε, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Και η παιδεία του Κυρίου μου ανοίγει τα αυτιά». Αυτός που ακούει με αυτόν τον τρόπο προσέχει, κατανύσσεται, καθαίρεται, φωτίζεται, λαμπρύνεται, αγαλλιάζει, σύμφωνα με αυτό που ψάλλεται στον Δαβίδ: «Αγαλλιάσθε, δίκαιοι, εν Κυρίω». Όλα τα επίγεια τα θεωρεί ως σκιά που παρέρχεται· τα πάντα τα θεωρεί σκύβαλα, για να κερδίσει τον Χριστό.