Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 50:8

Διότι, εάν ο Λόγος δεν έγινε σάρκα, εάν δεν κατοίκησε ανάμεσά μας, ας παραμεριστεί πλέον ως παρωχημένη η παρατήρηση των καιρών, και, αφού εξαιρεθεί η ακρίβεια σε αυτά, ας θεωρηθεί αδιάφορος κάθε λόγος κατά του Μονογενούς· έπειτα το απαύγασμα του Πατρός, εκείνος μέσω του οποίου τα πάντα δημιουργήθηκαν, ο σύνεδρος με αυτόν που τον γέννησε και συναΐδιος Λόγος, ο αναφής και αόρατος, ας λέγεται ότι υπέστη στη δική του φύση και τις πληγές στην πλάτη και το τρύπημα των καρφιών σε χέρια και πόδια και το τραύμα στην πλευρά, καθώς και την κορωνίδα των δεινών, δηλαδή τον θάνατο. Β. Αλλά αυτά βεβαίως θα πουν ότι συνέβησαν ως προς την ανθρώπινη φύση· διότι έπαθε ως άνθρωπος. Α. Και τι, αγαπητέ μου, δεν λέμε ότι το να πάθει ο Υιός συνέβη προς ντροπή και αδοξία του; Β. Ναι· διότι γράφει ο Παύλος ότι «Υπέμεινε σταυρό, καταφρονώντας την αισχύνη.» Και ο ίδιος κάπου διά μέσου της φωνής του Ησαΐα λέει: «Γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έκανα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα, και γνώριζα ότι δεν πρόκειται να καταισχυνθώ, διότι πλησιάζει αυτός που με δικαιώνει.» Α. Και ανέστησε, πες μου, τον δικό του ναό, έχοντας καινοτομήσει απέναντι στον θάνατο και υπερνικώντας τη φθορά, άραγε σαν εμάς ως άνθρωπος, ή ως Θεός εκ Θεού, μολονότι εμφανίστηκε με σάρκα; Β. Ως Θεός εκ Θεού. Α.

Διότι έχουν τιμωρηθεί, και έχουν πληρώσει το τίμημα για τα παραπτώματά τους εναντίον μου όσοι τόλμησαν να θεομαχήσουν. Προσθέτοντας δε ότι «Πλησιάζει αυτός που με δικαιώνει», υποδήλωσε πάλι με κομψότητα, ότι η τιμωρία εκείνων που συμπεριφέρθηκαν με αυθάδεια απέναντί του δεν θα καθυστερήσει ούτε θα αναβληθεί, αλλά θα είναι κατά κάποιον τρόπο εγγύς, και θα ακολουθήσει κατά πόδας τα εγχειρήματά τους. Λέμε δε ότι ο Υιός έχει δικαιωθεί κατά τον εξής περίπου τρόπο. Επειδή δηλαδή, αν και ήταν δίκαιος και σε καμία περίπτωση ένοχος πταισμάτων, τόλμησαν να τον σκοτώσουν, τιμωρήθηκαν, όπως είπα, και η τιμωρία εκείνων που τα έπαθαν αυτά μαρτύρησε την απόλυτη αθωότητα αυτού που υβρίστηκε ανόσια από αυτούς. Κάτι τέτοιο είπε ο Θεός και Πατέρας: «Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί της ταφής του, και τους πλουσίους αντί του θανάτου του.» Πλούσιους δε και πονηρούς ονομάζει τους καθοδηγητές των Ιουδαίων. Διότι, πάσχοντας από έσχατη φιλαργυρία, οδηγήθηκαν εξαιτίας της στην εναντίον του πονηρία. Αν και τον είχαν αναγνωρίσει, έλεγαν: «Αυτός είναι ο κληρονόμος. Ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κρατήσουμε για τον εαυτό μας την κληρονομιά του.» <Ποιος είναι αυτός που αντιδικεί μαζί μου; Ας σταθεί αντίκρυ μου. Ποιος είναι αυτός που αντιδικεί μαζί μου; Ας με πλησιάσει.> Ότι δηλαδή ήταν δίκαιος και εντελώς αθώος -διότι δεν έπραξε αμαρτία- όταν υπέστη τις ύβρεις από τους Ιουδαίους, θα το επιβεβαιώσει λέγοντας και ο ίδιος ο θεσπέσιος προφήτης για αυτόν: «Δείτε πώς χάθηκε ο δίκαιος, και κανείς δεν το λαμβάνει στην καρδιά του.»

Και πάλι, σαν από το στόμα των Ιουδαίων για αυτόν: «Ας δέσουμε τον δίκαιο, γιατί μας είναι ενοχλητικός». Και αυτό το ίδιο το γεγονός θα μπορούσε να το διαλαλήσει κανείς. Διότι, βέβαια, η θεία και άφθαρτη φύση του Λόγου, πώς ήταν δυνατόν να αστοχήσει ως προς ό,τι της αρμόζει και της ταιριάζει, και να υποστεί τον ψόγο κάποιου σφάλματος; Έχει ειπωθεί, άλλωστε, για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό, ότι «Αμαρτία δεν έπραξε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Επομένως, επειδή λέει ότι, όντας ο ίδιος αθώος και δίκαιος, υπέμεινε τις επιβουλές από τη Συναγωγή των Ιουδαίων, αναγκαστικά σε αυτούς που δεν γνώριζαν την απόλυτη αγνότητά του ή ίσως νόμιζαν ότι είχε πράξει κάτι το άτοπο και ότι δίκαια έπαθε τα όσα υπέστη στον σταυρό, απευθύνεται και λέει: Ποιος είναι αυτός που θα με κρίνει; Ας σταθεί απέναντί μου μαζί.

Ενοχλήθηκε από την ηδυπάθεια; Αναλογίζεται την πικρία των βασάνων. Ήρθε συκοφαντία; Μακροθυμεί, διότι πλησιάζει Αυτός που τον δικαιώνει. Ήρθαν ύβρεις και βάσανα; Αναλογίζεται τα παθήματα του Σωτήρος. Ήρθε υψηλοφροσύνη;

Αμέσως, λοιπόν, σε όσους ήθελαν να με χτυπήσουν παρέδιδα την πλάτη μου, και σε όσους με ύβριζαν αισχρά και με χτυπούσαν παρέδιδα τα μάγουλά μου, και δεν απέστρεφα το πρόσωπό μου καθώς γέμιζε από τα δικά σας φτύσματα, αλλά παρέμενα ακλόνητος, παραδίδοντας το σώμα μου έκθετο σε κάθε είδους ατιμώσεις και ύβρεις, χωρίς να αμύνομαι σε τίποτα και απέναντι σε κανέναν. Διότι μου αρκούσε το πατρικό θέλημα, στο οποίο, «γενόμενος υπήκοος», υπέμενα τα πάντα γνωρίζοντας ότι ο Κύριος που εξουσιάζει τα σύμπαντα ήταν παρών ως βοηθός μου. Γι' αυτό και κατέστησα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα, πεπεισμένος ότι η υπακοή προς τον Πατέρα δεν μου επιφέρει αισχύνη, τον οποίο έβλεπα διαρκώς να στέκεται δίπλα μου και σαν αγωνοθέτης να επιβλέπει τα γενόμενα και να δικαιώνει την υπομονή μου. Εάν, πάλι, κάποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι οι εναντίον μου ύβρεις και αυτός ακόμη ο θάνατος μου επιβλήθηκαν δικαίως για κάποια παραπτώματα, ας προσέλθει στο μέσον και ας αποδείξει εάν υπήρξε από εμένα κάποια αιτία ή αφορμή για τόσο μεγάλη ύβρη εναντίον μου. Εάν, βεβαίως, επιθυμεί κάποιος να κριθεί μαζί μου και να αποδείξει κάτι τέτοιο, ας με πλησιάσει, και αφού προσέλθει στο μέσον, ας σταθεί και ας με ελέγξει.

Και δεδομένου ότι κανείς δεν μπορεί να προσάψει μομφή ούτε στη διδασκαλία ούτε στις πράξεις που έχουν επιτελεστεί από εμένα, εύλογα ο δικός μου 〈Κύριος βοηθός〉 θα παρασταθεί δίπλα μου. Διότι, λέει, εφόσον ο Θεός και Πατέρας υπεραμύνεται, αφανίζει κάθε δική σας κακοβουλία και εδραιώνει τη δική μου δόξα, ποιος θα βρεθεί ανάμεσά σας τόσο ισχυρός, ώστε να αντιταχθεί στην αήττητη βουλή και να μπορέσει να βλάψει εκείνον που βοηθείται από Αυτόν;

Σαφώς η θεότητα του Λόγου αποδεικνύεται και διά των προκειμένων, ότι δηλαδή προϋπήρχε της ενανθρωπήσεως, και ότι, αφού ενανθρώπησε, επρόκειτο να υποστεί αυτά που έχουν αναγραφεί στα ευαγγέλια. Διότι ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι αυτός που δηλώνει, «μήπως δεν έχει δύναμη το χέρι μου;», και τα εξής μέχρι το, «θα ενδύσω τον ουρανό με σκοτάδι, και σαν σάκο το περιβόλαιό του», παρά ο Λόγος του Θεού; Αυτός, λοιπόν, αφού είπε τόσο μεγάλα λόγια, συνεχίζει λέγοντας: «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα διδαχής, για να γνωρίζω πότε πρέπει να αρθρώσω λόγο»· και πάλι προσθέτει τα υπόλοιπα, λέγοντας: «Εγώ όμως δεν απειθώ, ούτε αντιλέγω· παρέδωσα την πλάτη μου σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα», και τα όσα ακολουθούν μέχρι το, «διότι πλησιάζει σε εμένα αυτός που με δικαιώνει». Διότι, βεβαίως, λέμε ότι ο Λόγος έπαθε δυνάμει, συμπάσχοντας με τον άνθρωπο τον οποίο προσέλαβε.

Δεν γνωρίζουμε, λοιπόν, εάν θα μπορέσει κάποιος να δώσει εξήγηση για την προκείμενη προφητεία, χωρίς να αποδέχεται ότι υπάρχει κάποια δεύτερη υπόσταση, αυτή του Θεού Λόγου, μετά την πρώτη και αγένητη, τον Πατέρα και Θεό των όλων· εμείς βέβαια, έχοντας την ορθή πεποίθηση ότι Αυτός υπάρχει, θεωρούμε δηλαδή τον Θεό Λόγο, ο οποίος και εδώ δηλώνει μεταξύ άλλων το «θα ντύσω τον ουρανό με σκοτάδι», και ο οποίος προσθέτει από το πρόσωπο του ανθρώπου που έχει προσλάβει το «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα παιδείας για να γνωρίζω πότε πρέπει να εκφέρω λόγο». Σε ποιον άλλον εξάλλου, παρά στον άνθρωπο του Σωτήρα μας, θα άρμοζε να λέει και το «ποιος είναι αυτός που αντιδικεί μαζί μου, ας μου αντισταθεί»· ή για ποιον θα μπορούσαν να λεχθούν όσα ακολουθούν από το «ποιος ανάμεσά σας φοβάται τον Κύριο, ας υπακούσει στη φωνή του παιδός Του», παρά μόνο για τον Χριστό, ο οποίος, σύμφωνα με τις Γραφές, καταφρόνησε την αισχύνη, κένωσε τον εαυτό Του και ταπεινώθηκε μέχρι το σημείο των μαστιγώσεων, όταν, σύμφωνα με την προκείμενη γι' Αυτόν προφητεία, ο Πιλάτος, αφού τον μαστίγωσε, τον παρέδωσε για να σταυρωθεί· τότε δε υπέμεινε και ραπίσματα και εμπτυσμούς, όταν ο αρχιερέας, διαρρηγνύοντας τα ιμάτιά του εξαιτίας των λόγων Του, αποφάνθηκε ότι Αυτός είχε βλασφημήσει· διότι τότε έφτυσαν στο πρόσωπό Του και τον γρονθοκόπησαν, ενώ άλλοι τον ράπισαν λέγοντας: «Προφήτευσέ μας, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;».

«Εκοπίασα»: Στενάζοντας τότε μάταια και ανώφελα. «Λούσω» (Θα λούσω): Κλίνη και στρωμνή είναι το ίδιο πράγμα, όμως κλίνη λέγεται όταν είναι χωρίς σκεπάσματα (γυμνή), ενώ στρωμνή όταν έχει στρωθεί. Αυτήν, λέει, θα λούσω και θα βρέξω με τα δάκρυα της μετανοίας και της εξομολογήσεως. «Εταράχθη» (Ταράχθηκε): Ο νοητός οφθαλμός της διανοίας έχει θολώσει, εξογκούμενος από την αμαρτία, σαν από τον θυμό. «Επαλαιώθην» (Πάλιωσα): Δηλαδή έζησα για πολύ καιρό μαζί με τα πάθη, διότι τα πάθη είναι σκληροί εχθροί για τον άνθρωπο. «Απόστητε» (Απομακρυνθείτε): Προς τους δαίμονες ομιλεί ο Αδάμ, δηλαδή ο άνθρωπος: Απομακρυνθείτε από εμένα, μην με πλανάτε πλέον, διότι είναι κοντά αυτός που με δικαιώνει. Υπονοεί δε και την ενανθρώπηση. «Ότι εισήκουσεν—ήκουσεν» (Διότι εισάκουσε—άκουσε): Τη φωνή του κλαυθμού μου και τη δέησή μου και την προσευχή μου εισάκουσε ο Θεός, και ως αγαθός δεν με παραμέλησε, αλλά εκένωσε τον εαυτό του για τη δική μου σωτηρία, γι' αυτό στο εξής απομακρυνθείτε από εμένα. «Αισχυνθείησαν» (Ας ντροπιαστούν): Βλέποντας τη δική μου σωτηρία, λέει ο Αδάμ, διότι ευλόγως ταράσσονται οι δαίμονες ντροπιαζόμενοι. «Επιστραφείησαν» (Ας στραφούν προς τα πίσω): Μη βρίσκοντας πλέον τόπο μέσα στον άνθρωπο, οι δαίμονες αποστρέφονται ταχέως, ντρεπόμενοι πλέον τον άνθρωπο ως έχοντα λάβει τη σφραγίδα του Θεού.

Ερμηνεύοντας δε ο Χριστός μέσω του προφήτη γιατί θα τα υποστούν αυτά, λέει: «Εξαιτίας μου σας συνέβησαν αυτά, με λύπη θα κοιμηθείτε», «εγώ δε δεν απειθώ ούτε αντιλέγω. Την πλάτη μου έδωσα σε μαστιγώσεις και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και δεν απέστρεψα το πρόσωπό μου από την ντροπή των εμπτυσμών, και ο Κύριος έγινε βοηθός μου». Ονομάζει βοήθεια την πατρική ευδοκία και, επιβεβαιώνοντας την τέλεια ενανθρώπησή του, λέει ότι όλη η βοήθεια προέρχεται από τον Πατέρα, τιμώντας την πατρική αρχή. Και «για τον λόγο αυτόν δεν ντράπηκα», λέει, «αλλά έκανα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα και γνώριζα ότι δεν πρόκειται να καταντροπιαστώ· διότι πλησιάζει αυτός που με δικαίωσε», δηλαδή ο Πατέρας, για τον οποίο έλεγε ότι «ο Πατέρας» είναι πάντοτε «μαζί μου».