Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 50:9

Όπως ακριβώς ένα ένδυμα που έχει μολυνθεί με αίμα δεν είναι καθαρό, έτσι ούτε και εσύ θα είσαι καθαρός. Διότι κατέστρεψες τη γη μου και θανάτωσες τον λαό μου, δεν πρόκειται να παραμείνεις στον αιώνα. Αυτά αποτελούν ακόμη μέρη του θρήνου για τον άρχοντα της Βαβυλώνας και τα όσα τον αφορούν. Επειδή δηλαδή ο Εωσφόρος, που εξέπεσε από τον ουρανό, είπε στην καρδιά του: «Θα αναβώ στον ουρανό, θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο», για να καταδειχθεί πόσο απέχει από την ομοίωση προς τον Άγιο αυτός που είναι καταλερωμένος από κάθε ακαθαρσία και μιαιφονία, παρομοιάζεται με ένδυμα· ένα ένδυμα το οποίο, ενώ ως προς τη φύση του έχει κατασκευαστεί για τον στολισμό του ανθρώπου, επειδή μολύνθηκε με αίμα, δεν μπορεί πλέον να γίνει αποδεκτό για ανθρώπινη χρήση. Από αυτό είναι φανερό ότι ο πονηρός δεν έχει την ακαθαρσία στην ίδια του την κατασκευή, αλλά επειδή μολύνθηκε με αίμα, καταστρέφοντας τη γη του Κυρίου και θανατώνοντας τον λαό διά της αμαρτίας. Ήδη και αλλού έχουμε δει την ανθρώπινη φύση να παρομοιάζεται με ένδυμα από τον ίδιο τον Προφήτη, ο οποίος λέει προς εκείνους που έχουν παλιώσει εξαιτίας της κακίας: «Ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν το ένδυμα, και ο σκόρος θα σας καταφάει».

Μοιάζει με αυτό εκείνο που ειπώθηκε σαφώς από τον ίδιο τον Χριστό προς τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους: «Ποιος από εσάς μπορεί να με ελέγξει για αμαρτία; Αν λέω την αλήθεια, γιατί εσείς δεν με πιστεύετε;» Διότι, αν και ο μονογενής Λόγος του Θεού έγινε σαν και εμάς και ενδύθηκε την ομοίωση με εμάς σε οτιδήποτε, ακριβώς ως προς αυτό το σημείο και μόνο πιστεύεται ότι βρέθηκε πέρα από τη δική μας φύση. Επειδή κάθε άνθρωπος υπόκειται σε σφάλματα και παραπτώματα, και κανένας απολύτως δεν είχε ολοκληρωτικά άμεμπτη ζωή· μόνος αυτός, ακόμη και όταν έγινε άνθρωπος, διατήρησε για τον εαυτό του το θεοπρεπές αξίωμα. Διότι η φύση του Θεού εύλογα θα νοούνταν ως επέκεινα του σφάλματος. Γι' αυτό και έλεγε ότι: «Έρχεται ο άρχων αυτού του κόσμου, και σε εμένα δεν θα βρει τίποτα.» Διότι αυτός που έγινε όμοιος με εμάς, για να μας απαλλάξει από τους βρόχους της αμαρτίας, πώς θα πιανόταν ο ίδιος μαζί μας, ή πώς βρέθηκε υπό ψόγο και κατηγορία, αυτός που απαλλάσσει από κατηγορία και ψόγο όλους όσους πιστεύουν σε αυτόν; «Διότι ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που κατακρίνει;» <Ιδού ο Κύριος με βοηθά· ποιος θα με βλάψει; Ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν ρούχο, και ο σκόρος θα σας καταφάει.> Δύο πράγματα συγχρόνως, χρήσιμα και αναγκαία, θέλει να διδάξει σε εκείνους που νόσησαν από ασεβή και άδικο φθόνο εναντίον του. Πρώτον μεν, ότι εντελώς και οπωσδήποτε θα αποτύγχανε η εναντίον του σκευωρία και το μιαιφόνο εγχείρημα.

Έπειτα δηλώνει ότι θα απαιτηθούν πικρές και ανυπόφορες τιμωρίες από εκείνους που αμάρτησαν απέναντί του· διότι νόμισαν μεν ότι μπορούν να υποβάλουν σε θάνατο τον Κύριο, ο οποίος είναι ο αρχηγός της ζωής. Αλλά, όπως λέει ο Ψαλμωδός: «Επινοήσαν σχέδιο, το οποίο δεν θα μπορέσουν να πραγματοποιήσουν». Διότι ήταν πραγματικά αδύνατο, εφόσον ο ίδιος είναι η ζωή, να κρατηθεί από τον θάνατο. Αναστήθηκε λοιπόν με τη δύναμη του Θεού και Πατέρα, όπως έχει γραφτεί, όχι επειδή ο ίδιος αδυνατούσε, καθόσον νοείται ως Λόγος και Θεός, στο να μπορέσει -εννοώ- να απομακρύνει τη φθορά από τη δική του σάρκα, αλλά επειδή έγινε άνθρωπος και φαινόταν να το δέχεται αυτό από τον Πατέρα. Διότι τα πάντα για τον άνθρωπο είναι θεόσδοτα. Ότι δηλαδή ο Θεός και Πατέρας κατήργησε μέσω αυτού το κράτος του θανάτου με την εκ νεκρών ανάστασή του, γίνεται σαφές όταν ο ίδιος έλεγε στα πλήθη των Ιουδαίων: «Γκρεμίστε τον ναό αυτόν, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω». Επειδή όμως τα έργα που υπερβαίνουν την ανθρώπινη δύναμη και φύση συνήθιζε να τα αποδίδει μάλλον στο πρόσωπο του Πατέρα, για αυτόν ακριβώς τον λόγο και εδώ λέει ανθρώπινα: Ιδού, ο Κύριος με βοηθά, ποιος θα με βλάψει; Διότι, λέει, εφόσον με υπερασπίζεται ο Θεός και Πατέρας, και αφανίζει κάθε δική σας απειλή, και στερεώνει τη δική μου δόξα, ποιος θα βρεθεί ανάμεσά σας τόσο ισχυρός, ώστε να αντιταχθεί στην ανίκητη βουλή, και να μπορέσει να βλάψει εκείνον που βοηθείται από Αυτόν;

Επομένως, εάν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι ήταν συνετοί, θα είχαν απόσχει από τις εναντίον του σκευωρίες και ενέργειες, γνωρίζοντας εκ των προτέρων μέσω των αγίων προφητών, ότι δεν θα είχαν τη δύναμη να βλάψουν τον Χριστό που είναι Θεός, και Κύριος, και αληθινός Υιός του Πατρός· αντίθετα, οι ίδιοι μάλλον επισύρουν εναντίον του εαυτού τους τη φοβερή και οξύτατη τιμωρία. Και αυτό διδάσκει προσθέτοντας: Ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν ένδυμα, και ο σκόρος θα σας καταφάει, δηλαδή, θα οδηγηθείτε σε φθορά, και σήψη, και σε αφανισμό, λιωμένοι μέσα σε πολλά και αναπόφευκτα δεινά, και με μια αγιάτρευτη συμφορά να σας καταναλώνει σαν τον σκόρο. Αυτό πάλι λέει κάπου αλλού και ο προφήτης Ησαΐας: «Γιατί να χτυπιέστε άλλο, προσθέτοντας αμαρτίες; Κάθε κεφάλι παραδίδεται στον πόνο, και κάθε καρδιά στη λύπη· από τα πόδια μέχρι το κεφάλι δεν υπάρχει σε αυτό υγεία, ούτε τραύμα, ούτε μώλωπας, ούτε πληγή που φλεγμαίνει, δεν υπάρχει μαλακτικό για να τοποθετηθεί, ούτε λάδι, ούτε επίδεσμοι. Η γη σας είναι έρημη, οι πόλεις σας καμένες από τη φωτιά, τη χώρα σας την καταβροχθίζουν ξένοι μπροστά στα μάτια σας, και έχει ερημωθεί καταστραμμένη από ξένους λαούς.»

Είναι πάρα πολύ ικανή, ακόμη και σε τέτοια απευκταία πράγματα, η παρρησία για να πείσει τους Ιουδαίους να ηρεμήσουν και να μην επιλέξουν με κανέναν τρόπο να εναντιωθούν στον Θεό, εφόσον επρόκειτο, όπως είπα, να αποβεί άπρακτη η επιβουλή τους, και για τα μάταια επιχειρήματά τους οι ίδιοι θα υφίσταντο τιμωρίες, και θα έπεφταν σε παντελή όλεθρο και απώλεια. <Ποιος από εσάς φοβάται τον Κύριο; Ας ακούσει τη φωνή του Παιδός του.> Λέγοντας ότι θα παλιώσουν σαν ιμάτιο αυτοί που θα επέλεγαν να κοπιάζουν μάταια, και να εντρυφούν στις ύβρεις εναντίον του (γιατί είπε: «Ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν ιμάτιο, και σαν σκόρος θα σας καταφάει»), προτείνει λοιπόν στους επιεικείς τη φιλανθρωπία, και τους υποδεικνύει τον δρόμο της σωτηρίας· διότι πάρα πολλοί από τον Ισραήλ πίστεψαν, όπως διακηρύχθηκε σαφώς και στις Πράξεις των Αποστόλων. Διότι σώθηκε το υπόλειμμα, του οποίου κάτι σαν πρώτος καρπός και απαρχή έγιναν οι θεσπέσιοι μαθητές. Επομένως, σε όσους είναι πιο έτοιμοι για την πίστη, προβάλλει τα λόγια της ημερότητας λέγοντας: «Ποιος από εσάς φοβάται τον Κύριο; Ας ακούσει τη φωνή του Παιδός του». Και αποκαλώντας τον εαυτό του παίδα του Θεού, αφήνει να εννοηθεί ότι, αν και έγινε άνθρωπος, είναι αληθινός Υιός του Θεού και Πατρός. Και το να ακούσουν τη φωνή του δεν ήταν παράβαση του νόμου, αλλά βεβαίωση του νόμου, ο οποίος μέσω τύπου και σκιάς προδιαγράφει την αλήθεια, η οποία είναι ο Χριστός και τα προστάγματά του.

Όταν πιστεύουμε ότι «με τον Θεό θα επιδείξουμε δύναμη, σύμφωνα με το γεγραμμένο, και αυτός θα εξουδενώσει αυτούς που μας θλίβουν.» Έχοντας τέτοια διάθεση, είπε κάποιος από τους αγίους προφήτες: «Ιδού, ο Κύριος με βοηθάει· ποιος θα μου κάνει κακό;» Ψάλλει εξάλλου κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Ο Κύριος είναι ο φωτισμός μου και ο σωτήρας μου· ποιον θα φοβηθώ;» και τα λοιπά.

Μέσω μιας μακράς, λοιπόν, και όχι ευθείας οδού, αυτής της λατρείας σύμφωνα με το γράμμα, ο νόμος υπήρξε παιδαγωγός. Ο Χριστός όμως δεν έπραξε έτσι. Διότι μας υπέδειξε την ευθεία και σύντομη οδό, δηλαδή την οδό της πίστεως, σφυρηλατώντας μας σε ανθρώπους με θάρρος και στο να πρέπει πλέον να αντιμετωπίζουμε γενναία αυτούς που ανθίστανται· και να αγαπάμε να υπομένουμε τις θλίψεις υπέρ του αγαθού, και να αντιπαρατασσόμαστε γενναία στις μεθοδείες του διαβόλου, λέγοντας ίσως εκείνο που αναφέρεται στον προφήτη: «Ιδού, ο Κύριος με βοηθά, ποιος θα μου κάνει κακό;» Και αυτό που μας δημιουργεί αυτή την τόσο αξιοθαύμαστη τόλμη δεν θα μπορούσε να είναι τίποτε άλλο παρά η εξ ύψους δύναμη, δηλαδή η μέθεξη και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος. ΠΑΛΛ. Κατανοώ αυτό που λες και θαυμάζω την οξύνοιά σου. ΚΥΡ. Και τον καιρό της σωτηρίας μέσω του Χριστού θα μπορούσε να τον υποδείξει αμέσως το χωρίο που ακολουθεί. «Διότι στην πέμπτη γενεά», λέει, «ανέβηκαν οι υιοί του Ισραήλ από τη γη της Αιγύπτου». Διότι έχουμε λυτρωθεί από τη δουλεία, καθώς και από τους πόνους των μάταιων περισπασμών και από την ταλαιπωρία γύρω από τη γη και το χώμα (και καταλαβαίνεις τι εννοώ), σύμφωνα με την ευαγγελική παραβολή, σαν σε πέμπτη γενεά, κατά τον πέμπτο καιρό. «Διότι η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος βγήκε από το πρωί για να μισθώσει εργάτες για τον αμπελώνα του.»

Και δεδομένου ότι κανείς δεν μπορεί να προσάψει μομφή ούτε στη διδασκαλία ούτε στις πράξεις που έχουν επιτελεστεί από εμένα, εύλογα ο δικός μου 〈Κύριος βοηθός〉 θα παρασταθεί δίπλα μου. Διότι, λέει, εφόσον ο Θεός και Πατέρας υπεραμύνεται, αφανίζει κάθε δική σας κακοβουλία και εδραιώνει τη δική μου δόξα, ποιος θα βρεθεί ανάμεσά σας τόσο ισχυρός, ώστε να αντιταχθεί στην αήττητη βουλή και να μπορέσει να βλάψει εκείνον που βοηθείται από Αυτόν;

Επομένως, εάν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι ήταν συνετοί, θα απείχαν από τις σκευωρίες και τα εγχειρήματα εναντίον του, έχοντας γνωρίσει εκ των προτέρων μέσω των αγίων προφητών ότι δεν θα μπορούσαν να βλάψουν τον Χριστό, ο οποίος είναι Θεός και Κύριος και αληθινός Υιός του Πατρός. Εσείς, όμως, όλοι «ως ιμάτιο θα παλιώσετε, και σκόρος θα σας καταφάει», ή «ευρώς» (μούχλα) κατά τον Σύμμαχο, ή «βρωτήρ» (σκουλήκι) κατά τον Ακύλα. Με αυτά υποδηλώνει την παλαίωση της σωματικής λατρείας τους· «διότι καθετί που παλιώνει και γερνά, βρίσκεται κοντά στον αφανισμό». Και ως «σκόρο» που τους κατατρώει εννοεί τη συνείδηση για όσα τόλμησαν να πράξουν, η οποία δίκην σκώληκος καταβροχθίζει την ψυχή τους· διότι, βλέποντας την επιστροφή των εθνών στον Θεό και τη δική τους έκπτωση, την οποία υπέστησαν εξαιτίας των ασεβειών τους, πληγώνονται και κατατρώγονται από τη συνείδησή τους. Γι' αυτό και στο τέλος του προκειμένου βιβλίου, σχετικά με αυτούς ο ίδιος προφητεύει λέγοντας: «Ο σκώληκας αυτών δεν θα πεθάνει, και το πυρ δεν θα σβήσει, και θα είναι εις θέαμα σε κάθε σάρκα».

Ψ. ΚΕ΄. Έτσι λέει ο Κύριος: Ποιο είναι αυτό το έγγραφο του διαζυγίου της μητέρας σας, με το οποίο την απέπεμψα; Ή σε ποιον δανειστή σας έχω πουλήσει; Ιδού, εξαιτίας των αμαρτιών σας πουληθήκατε, και εξαιτίας των ανομιών σας απέπεμψα τη μητέρα σας· διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος που να υπακούει· μήπως το χέρι μου δεν έχει τη δύναμη να σώσει; Ή μήπως δεν έχει την ισχύ να ελευθερώσει; Ιδού, με την επιτίμησή μου θα ερημώσω τη θάλασσα και θα μετατρέψω ποταμούς σε έρημο, και τα ψάρια τους θα ξεραθούν από την έλλειψη νερού, και θα πεθάνουν από τη δίψα. Θα ντύσω τον ουρανό με σκοτάδι, και θα κάνω το κάλυμμά του σαν τρίχινο σάκο· ο Κύριος, ο Θεός, μου δίνει γλώσσα διδαχής, για να γνωρίζω πότε πρέπει να πω λόγο· κάθε πρωί διευθέτησε για εμένα, μου πρόσθεσε αυτί για να ακούω, και η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου· και εγώ δεν απειθώ ούτε αντιλέγω· την πλάτη μου την έδωσα σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών· και ο Κύριος, ο Θεός, έγινε βοηθός μου· γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έκανα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα· και γνώριζα ότι δεν θα ντροπιαστώ· διότι με πλησιάζει αυτός που με δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που θα δικαστεί μαζί μου; Ας με πλησιάσει· ιδού, ο Κύριος, ο Θεός, με βοηθά, ποιος θα με βλάψει; Ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν ένδυμα, και ο σκόρος θα σας καταφάγει· ποιος ανάμεσά σας είναι αυτός που φοβάται τον Κύριο;

Γι' αυτό λέει: «διότι ήλθα και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα και δεν υπήρχε αυτός που να υπακούει». Τα δε λόγια στο τέλος της περικοπής, ακολούθως μετά την αποβολή εκείνων, αναφέρονται στην κλήση των εθνών, αρχίζοντας από το: «ποιος ανάμεσά σας είναι αυτός που φοβάται τον Κύριο; ας εισακούσει τη φωνή του παιδός του». Διότι εμείς ήμασταν αληθινά αυτοί που πορεύονταν στο σκοτάδι· και δεν υπήρχε σε εμάς φως πριν από την παρουσία του Σωτήρα μας, αλλά τώρα, διά της χάριτος του Θεού, έχουμε εναποθέσει την πεποίθησή μας στο όνομα του Κυρίου και στηριζόμαστε στον Θεό. Σε αυτούς, όμως, που δεν πίστεψαν στον Χριστό, για τους οποίους είχε ειπωθεί και παραπάνω το: «ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν ιμάτιο, και θα σας φάει σαν σκόρος», προσθέτει ο λόγος λέγοντας: «ιδού, όλοι εσείς καίτε σαν φωτιά», και τα εξής. Μέσα σε αυτά, σαφώς και το: «εξαιτίας μου έγιναν αυτά σε εσάς», έχει λεχθεί εκ προσώπου του Χριστού, ο οποίος τους ονειδίζει και ελέγχει την παρανομία που διέπραξε απέναντί του ο ιουδαϊκός λαός.

«Διότι επαίνεσα τους νεκρούς, αυτούς που έχουν ήδη πεθάνει, περισσότερο από τους ζωντανούς, και καλύτερος από αυτούς τους δύο είναι εκείνος που δεν γεννήθηκε ακόμη, ο οποίος δεν γνώρισε όλο το έργο που γίνεται κάτω από τον ήλιο.» «Όλος ο μόχθος του ανθρώπου προορίζεται για το στόμα του.» «Σε τι υπερτερεί ο άνθρωπος από το κτήνος; Σε τίποτα· διότι τα πάντα είναι ματαιότητα.» «Όλες οι ημέρες του είναι γεμάτες πόνους και η απασχόλησή του ταραχή και θυμός. Ακόμη και τη νύχτα δεν ησυχάζει η καρδιά του. Διότι και αυτό είναι ματαιότητα.» «Όπως ακριβώς βγήκε γυμνός από την κοιλιά της μητέρας του, έτσι θα επιστρέψει, φεύγοντας όπως ήρθε, και δεν θα πάρει τίποτα από τον μόχθο του στο χέρι του για να το πάρει μαζί του· και αυτό επίσης είναι μια θλιβερή αρρώστια· διότι ακριβώς όπως ήρθε, έτσι και θα απέλθει.» «Οι πατέρες σας και οι προφήτες πού είναι; Μήπως θα ζήσουν αιώνια;» «Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου είναι σαν το άνθος του χορταριού. Ξεράθηκε το χορτάρι, και το άνθος του έπεσε.» «Ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν το ένδυμα, και ο σκόρος θα σας καταφάει.» «Μη φοβηθείτε τον ονειδισμό των ανθρώπων και μην καταβάλλεστε από τις προσβολές τους· διότι θα παλιώσουν σαν το ένδυμα και θα φαγωθούν από τον σκόρο.» «Καπνός είναι η πνοή στα ρουθούνια μας· και η ζωή μας θα παρέλθει σαν τα ίχνη της νεφέλης. Διότι η ζωή μας είναι πέρασμα μιας σκιάς.» «Τι μας ωφέλησε η υπερηφάνειά μας; Και τι μας προσέφερε ο πλούτος μαζί με την αλαζονεία;»