Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 51:16

Διότι, είτε τον ονομάσεις Υιό, έχεις φανερώσει ότι προέρχεται από Αυτόν κατά φύση· είτε αναλογιστείς τον Λόγο, πάλι συλλογίζεσαι ότι προέρχεται από Αυτόν και ότι είναι αδιαίρετος από Αυτόν· και αποκαλώντας τον Σοφία, δεν πιστεύεις τίποτε λιγότερο από το ότι δεν είναι κάτι το εξωτερικό, αλλά ότι προέρχεται από Αυτόν και βρίσκεται πάλι μέσα σε Αυτόν· αν δε τον ονομάσεις Δύναμη και Χείρα, πάλι εκφράζεις το ότι έχει την ίδια ουσία· και λέγοντας Εικόνα, εννοείς τον Υιό. Διότι τι θα μπορούσε να είναι όμοιο με τον Θεό παρά το γέννημα που προέρχεται από Αυτόν; Ασφαλώς, όσα έγιναν διά του Λόγου, αυτά έχουν θεμελιωθεί με τη Σοφία· και όσα έχουν θεμελιωθεί με τη Σοφία, αυτά όλα έχουν δημιουργηθεί με τη Χείρα και έγιναν διά του Υιού. Και την πίστη μας για αυτά δεν την αντλούμε από εξωτερικές πηγές, αλλά την έχουμε από τις Γραφές. Διότι ο ίδιος ο Θεός λέει διά του προφήτη Ησαΐα: «Η χείρα μου θεμελίωσε τη γη και η δεξιά μου στερέωσε τον ουρανό», και πάλι: «Και υπό τη σκιά της χειρός μου θα σε σκεπάσω, με την οποία έστησα τον ουρανό και θεμελίωσα τη γη». Ο δε Δαβίδ, έχοντας μάθει αυτό και γνωρίζοντας ότι αυτή η χείρα είναι η Σοφία, έψαλλε: «Τα πάντα εν σοφία εποίησας· επληρώθη η γη από την κτίση σου»· όπως και ο Σολομών, λαμβάνοντας τη γνώση από τον Θεό, έλεγε: «Ο Θεός με τη σοφία θεμελίωσε τη γη». Και ο Ιωάννης, γνωρίζοντας ότι η χείρα και η Σοφία είναι ο Λόγος, ευαγγελιζόταν: «Εν αρχή ήτο ο Λόγος, και ο Λόγος ήτο προς τον Θεόν, και Θεός ήτο ο Λόγος. Ούτος ήτο εν αρχή προς τον Θεόν. Τα πάντα δι' αυτού έγιναν, και χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτα».

Αυτοί όμως δεν καθυστέρησαν, δηλαδή, δεν άργησαν να καταστραφούν, αφού πορθήθηκε ολόκληρη η Ιουδαία, κατακάηκε ο ναός, και εξολοθρεύτηκε η Ιερουσαλήμ μαζί με τους κατοίκους της. «Διότι εγώ είμαι ο Θεός σου, που ταράζω τη θάλασσα, και κάνω να ηχούν τα κύματά της. Κύριος Σαβαώθ είναι το όνομά μου. Θα βάλω τα λόγια μου στο στόμα σου, και κάτω από τη σκιά του χεριού μου θα σε σκεπάσω, με το οποίο στερέωσα τον ουρανό και θεμελίωσα τη γη· και θα πει η Σιών: Θεός μου είσαι εσύ.» Αφού κατηγόρησε τους Ισραηλίτες ότι φοβήθηκαν ανθρώπους, δηλαδή αυτούς που έτυχε να προΐστανται της συναγωγής, και από δέος προς αυτούς βυθίστηκαν ασύνετα στα τέλματα της ανυπακοής, αδιαφορώντας εντελώς για την αγάπη προς Αυτόν, αποδεικνύει μέσα από αυτά ότι και τις δυσκολίες και τους διωγμούς, που τυχόν συμβαίνουν σε όσους έχουν επιλέξει να ζουν με ευσέβεια, τα καταπραΰνει χωρίς κόπο· και αποδεικνύει άπρακτες και αδρανείς τις κακίες εκείνων που τους κατατρέχουν, μετατρέποντας προς το ελαφρύτερο τα λυπηρά, και μεταβάλλοντας σε χαρά την έφοδο των δυσάρεστων γεγονότων. Και λαμβάνει ως παράδειγμα αυτήν την ορατή, πλατιά θάλασσα.

Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που υμνείται αινιγματωδώς μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Πρόσταξε την καταιγίδα, και μεταβλήθηκε σε αύρα, και κόπασαν τα κύματά της». Για να αποδεχθούν δε με θάρρος, χωρίς κανέναν απολύτως ενδοιασμό, ότι εξάπαντος και με κάθε τρόπο θα πραγματοποιηθούν τα όσα έχουν υποσχεθεί, και ότι ποτέ δεν πρόκειται να διαψευστεί η υπόσχεση της βοήθειας που δόθηκε από Αυτόν, λέει αναγκαίως: «Κύριος Σαβαώθ είναι το όνομά μου». Διότι, εάν είναι Κύριος των δυνάμεων, πώς θα ατονήσει στο να διασώσει κάποιους; Ή ποιο πράγμα είναι τόσο δυσχερές, ή δύσκολο, ή και ακατόρθωτο για την παντοδύναμη δεξιά Του; Προσθέτει δε και κάτι άλλο που αρκεί για βοήθεια, το οποίο συγχρόνως φανερώνει ότι έχει λυθεί ο θυμός εναντίον τους, έχει παύσει η βλάβη της αποστροφής Του, και στο εξής έχουν αξία ενώπιόν Του, και έχουν αξιωθεί της ευσπλαχνίας και της αγάπης, όπως ακριβώς θα ταίριαζε σε αυτούς που έχουν επιγνώσει την επιφάνειά Του. «Διότι θα θέσω», λέει, «τους λόγους μου στο στόμα σου». Και τι ακριβώς σημαίνει αυτό, το εξήγησε κάπου ψάλλοντας ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Στον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου, και αναφέρεις τη διαθήκη μου με το στόμα σου;» —«Διότι δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα του αμαρτωλού», όπως έχει γραφτεί. Αποδιώχνει, επομένως, ο θυμός του Θεού τον βέβηλο και τον αλιτήριο από το να μνημονεύει καν τους λόγους Του. Διότι έχει ειπωθεί: «Από το περίσσευμα της καρδιάς λαλεί το στόμα».

Διότι θα σε σκεπάσω, λέει, κάτω από τη σκέπη του χεριού μου. Αυτό είναι ένα απόκτημα πολύτιμο, ένα εξαίρετο αγαθό και επαρκές για τη σωτηρία εκείνων που αξιώθηκαν να το επιλέξουν έστω και μία φορά. Διότι ως χέρι του Θεού και Πατέρα δεν κατανοούμε τίποτε άλλο παρά τον Υιό που φανερώθηκε από αυτόν, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Όσους δε έχουν τεθεί υπό την προστασία του δεν θα μπορούσε να τους βλάψει τίποτε από όσα έχουν τη φυσική ικανότητα να βλάπτουν. Διότι θα είναι δυνατοί και πολύ τολμηροί, ανώτεροι από κάθε ταραχή και πειρασμό, άτρωτοι από τον Σατανά, πέρα από κάθε σαρκική βδελυγμία και μακριά από τα πάθη, τόσο τα ψυχικά όσο και τα σωματικά. Ότι δε η δεξιά του Πατέρα είναι παντοδύναμη, το καθιστά σαφές προσθέτοντας: Με την οποία έστησα τον ουρανό και θεμελίωσα τη γη. Διότι εάν με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, όπως έχει γραφτεί, και εάν έχει στηριχθεί η γη ώστε να παραμένει ακλόνητη, πώς δεν θα ήταν αρκετή για να σώσει κάποιους, εκείνους ακριβώς που θα επέλεγαν να θεωρούν εξαιρετικά σπουδαία τη δική του σκέπη; Τότε λοιπόν, τότε, λέει, θα πει η Σιών: Εσύ είσαι ο Θεός μου. Εδώ σε παρακαλώ να δεις σαφώς και ξεκάθαρα να εισάγεται η ομολογία της πίστεως στον Χριστό. Διότι παλαιότερα, μολονότι ο Χριστός θαυματουργούσε με πολλούς τρόπους και είχε δόξα με τη λαμπρότητα των θεϊκών σημείων, τα οποία υπερβαίνουν κάθε λογική και θαύμα, από υπερβολική ανοσιότητα ισχυρίζονταν ότι τον αγνοούν, ενώ στην πραγματικότητα δεν τον αγνοούσαν, αλλά τον ύβριζαν.

Και λοιπόν, ο θεσπέσιος Δαβίδ παρουσιάζει την Εκκλησία του Χριστού ντυμένη με ολόχρυσο, ποικιλμένο ιματισμό, και η φράση «Στο χέρι του Κυρίου», λέει, σημαίνει «υπό τη σκέπη του χεριού μου θα σε σκεπάσω»· και ο ίδιος ο Χριστός κάπου λέει για τα δικά του θρέμματα, δηλαδή το ποίμνιο όσων πίστεψαν σε αυτόν, ότι «Κανείς δεν θα τα αρπάξει από το χέρι του Πατέρα μου.» <Και δεν θα ονομαστείς πια εγκαταλελειμμένη, και η γη σου δεν θα ονομαστεί έρημος· διότι εσύ θα ονομαστείς 'το θέλημά μου', και η γη σου 'οικουμένη'.> Διδάσκει και πάλι, ότι λοιπόν θα δώσει τέλος στην παλαιά αποστροφή, την οποία πολλές φορές έδειξε προς τη Συναγωγή των Ιουδαίων, και θα παύσει την οργή του, και θα την κάνει επιθυμητή, και επιπλέον καρποφόρα, και θα την αναδείξει στεφανωμένη με το πλήθος όσων έχουν πιστέψει. Διότι, αφού η Σιών αθέτησε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, παραδόθηκε στην ερήμωση, και το πλήθος όσων απίστησαν χάθηκε. Επειδή όμως το υπόλειμμα αποδέχθηκε την πίστη, και έπειτα κλήθηκε μαζί του το πλήθος των εθνών, και οι δύο διαμορφώθηκαν σε έναν λαό, και συνεπώς προέκυψε μία Εκκλησία και από τους δύο, ο Θεός της χαρίζει το να μην περιπέσει με κανέναν τρόπο στα παλαιά δεινά, ούτε βέβαια να ονομαστεί εγκαταλελειμμένη ή έρημη, αλλά αντίθετα να γίνει επιθυμητή σε αυτόν, και να μην ονομάζεται πλέον έρημος, αλλά μάλλον κατοικημένη.

Και αυτά θα συμβούν σε εσάς, επειδή «εγώ είμαι ο Θεός σου», ο οποίος όχι μόνο παρέδωσα άλλοτε τον Φαραώ στους βυθούς της θάλασσας και διέσωσα τον δικό μου λαό, αλλά και πάντοτε επιδεικνύω την ίδια δύναμη της θεότητάς μου. Διότι, όταν θέλω για λίγο να φουσκώνει η θάλασσα, επιτρέπω να ηχούν και να ταράσσονται τα κύματά της, όμως και πάλι την καταστέλλω, την πραΰνω και την οδηγώ σε γαλήνη. Γι' αυτόν τον λόγο επιτρέπω και συγχωρώ να γίνονται οι διωγμοί κατά της Εκκλησίας μου, για τη δοκιμασία των δικών μου αθλητών. Διότι «εγώ είμαι εκείνος που ταράσσει τη θάλασσα και κάνει τα κύματά της να ηχούν», αλλά και πάλι, όταν εγώ το θελήσω, καταστέλλεται και τα πάντα ειρηνεύουν. Όμως, ενώ ταράσσεται η θάλασσα και υψώνονται τα κύματά της, εγώ «θα θέσω τα λόγια μου στο στόμα σου και υπό τη σκιά του χεριού μου θα σε σκεπάσω». Ώστε να μην πάθεις τίποτα από εκείνους που σε πολεμούν, και για να γίνεις ακόμη πιο θαρραλέος, ατάραχος και ακλόνητος, μάθε ότι με αυτό το ίδιο μου το χέρι, «με το οποίο έστησα τον ουρανό και θεμελίωσα τη γη» και έφερα ολόκληρο το σύμπαν «από το μη ον στο είναι», με αυτό ακριβώς υπόσχομαι ότι «θα σε σκεπάσω».

Γιατί λοιπόν πρέπει να αγωνιούμε ή να φοβόμαστε με ανθρώπινο φόβο, ενώ οφείλουμε να καταφεύγουμε υπό την 〈σκιά〉 μου και να μην απομακρυνόμαστε από αυτήν, αλλά και να φέρουμε πάντοτε 〈τους λόγους μου〉 δια 〈στόματος〉; Το δε: 〈θα θέσω τους λόγους μου στο στόμα σου〉, θα μπορούσε να είναι παρόμοιο με αυτό που ειπώθηκε από τον Σωτήρα μας προς τους μαθητές του: «όταν όμως σας οδηγούν στα δικαστήρια, να μην μεριμνήσετε πώς ή τι θα μιλήσετε· διότι θα σας δοθεί λόγος εκείνη την ώρα για το τι θα μιλήσετε· επειδή δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατέρα μου που μιλάει μέσα σας». Και για τον λόγο αυτόν φανέρωσα στους ανθρώπους το δικό μου 〈χέρι〉, με το οποίο 〈έστησα τον ουρανό και θεμελίωσα τη γη〉, προκειμένου να 〈πω〉 στη 〈Σιών〉, δηλαδή στον 〈λαό〉 μου, να έχει θάρρος και να μην αγωνιά πλέον, ούτε 〈να φοβάται από θνητό άνθρωπο〉. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο έχει ειπωθεί: 〈και στη σκιά του χεριού μου θα σε σκεπάσω, με το οποίο φύτεψα τον ουρανό και θεμελίωσα τη γη· και για να πω στη Σιών, Λαός μου είσαι εσύ〉, ενώ σύμφωνα με τον Ακύλα: 〈και για να πω στη Σιών, Λαός μου είσαι εσύ〉. Κάθε 〈λαός〉 του Θεού λοιπόν θα μπορούσε ευλόγως να ονομάζεται 〈Σιών〉, και η 〈Σιών〉 δεν θα είναι τίποτε άλλο από τον 〈λαό〉 του Θεού. Σε ολόκληρο δε τον παρόντα λόγο αυτά έχουν απευθυνθεί προς τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, όπως έχει αποδειχθεί από τα προηγούμενα.

ΞΒʹ. Ποιος είναι αυτός που ταράσσει τη θάλασσα των παθών και κατασιγάζει τα κύματά της; Ο Κύριος Σαβαώθ, ο οποίος λυτρώνει όσους τον αγαπούν από τον κίνδυνο της αμαρτίας και μεταβάλλει τη ζάλη των λογισμών σε γαλήνη· αυτός που θέτει τους λόγους του στο στόμα τους και τους σκεπάζει κάτω από τη σκιά των χεριών του, με την οποία εστερέωσε τον ουρανό και θεμελίωσε τη γη.