Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 51:3

Διότι θα έχει ποικίλους καρπούς, αυτούς που προέρχονται από τις αρετές και τα ευαγγελικά κατορθώματα. Εξάλλου, και σύμφωνα με την ιστορική αφήγηση, είναι δυνατόν να δει κανείς την υπόσχεση να εκπληρώνεται μέσα από τα γεγονότα. Διότι όλη η οικουμένη προσκυνά τον Σωτήρα των πάντων Χριστό, και τα πάντα έχουν γίνει πλήρη από αυτόν, και όλη η γη έχει γεμίσει από τη δόξα του. <Και τώρα θα σε παρηγορήσω, Σιών, και παρηγόρησα όλα τα ερημωμένα μέρη της, και θα κάνω τα έρημά της σαν παράδεισο του Κυρίου. Ευφροσύνη και αγαλλίαση θα βρουν σε αυτήν, ευχαριστία [άλλη γραφή: εξομολόγηση] και φωνή αίνου.> Ο λόγος των αγίων προφητών διαμορφώνεται πάντοτε κάπως σε σχέση με τα ορατά και τα αισθητά πράγματα.

Ο λόγος, λοιπόν, του προφήτη απευθύνεται τώρα προς το πλήθος των πιστών, το οποίο είναι η Εκκλησία του ζωντανού Θεού. Και τι ακριβώς λέει; Διότι όπως, λέει, κάλεσα τον Αβραάμ και, ενώ ήταν ένας, τον κατέστησα πατέρα πολλών εθνών, έτσι θα παρηγορήσω και εσένα, Σιών. Και η παρηγοριά σε αυτά είναι μια υπόσχεση που χαροποιεί και φυτεύει βέβαιη την ελπίδα στους ακροατές, ότι, καθώς ο Θεός με κάθε τρόπο θα συγκεντρώσει αυτούς που θα κληθούν στην πίστη, δεν θα είναι έρημη και χέρσα, αλλά σαν ένας παράδεισος γεμάτος άνθη και δέντρα, κατάφυτος από καλά και ευγενή φυτά, ο οποίος θα έχει νοητή ευκαρπία, δηλαδή ευφροσύνη και αγαλλίαση, δοξολογία και φωνή αίνεσης. Κατανόησε από αυτό ότι υπόσχεται να απομακρύνει από τη νομική λατρεία αυτούς που θα βρεθούν στη θέση των φυτών και θα γεμίσουν τον νοητό κήπο, τον οποίο ακριβώς ονομάζει παράδεισο του Θεού. Διότι παλαιότερα ο νόμος του Μωυσή πρόσταζε να θυσιάζουν βόδια και να σφάζουν πρόβατα, να προσφέρουν στον Θεό τρυγόνια και σιμιγδάλι ζυμωμένο με λάδι. Όμως ο Θεός των όλων δεν είναι πλέον προσιτός μέσω αυτών, αλλά όπως είπε ο ίδιος ο Χριστός: «Ο Θεός είναι Πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και με αλήθεια». Η προσκύνηση με πνεύμα και με αλήθεια και η δύναμη της νοητής λατρείας, έχει ως ευωδία την πνευματική ευφροσύνη και την αγαλλίαση για την ελπίδα στον Χριστό.

Επειδή δε εκείνοι που μηχανεύτηκαν τον θάνατό του, απλώνοντας τα χέρια τους, πλήγωσαν το σώμα του Χριστού κατά το Πάθος, εύλογα ελέχθη προς αυτούς το εξής: «κοιτάξτε τη στερεή πέτρα την οποία λαξεύσατε, και το κοίλωμα του λάκκου τον οποίο σκάψατε». Αυτό διδάσκει και ο ίδιος ο Σωτήρας στους Ψαλμούς λέγοντας: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα τα οστά μου». Ίσως δε με το «κοίλωμα του λάκκου» να υπαινίχθηκε την τρωθείσα πλευρά του σώματός του, από την οποία βγήκε αίμα και νερό. Αλλά, όπως ακριβώς στην περίπτωση του Αβραάμ και της άγονης, άτεκνης και εκ φύσεως στειρωμένης Σάρρας, με παράδοξη και θεϊκή δύναμη δημιουργήθηκε πλήθος «σαν τα άστρα του ουρανού», έτσι και τώρα θα συμβεί μέσω της «πέτρας» που «λαξεύτηκε» και «σκάφτηκε» από εσάς. Διότι μέσω αυτής της ίδιας της Σιών, εννοώ δε το θεοσεβές πολίτευμα, και εννοώ την απεγνωσμένη Σιών: «και εσένα τώρα θα παρηγορήσω, Σιών», δηλώνοντας το θεοσεβές με το «θα παρηγορήσω», το οποίο εξαιτίας σας κατέστη έρημο.

Όμως εγώ ο ίδιος θα αναλάβω την ερημιά της 〈και θα κάνω τα έρημα μέρη της σαν παράδεισο και τα δυτικά της μέρη σαν παράδεισο του Κυρίου〉. ⌜Σε αντιπαραβολή δε προς εκείνη που παλαιότερα 〈είχε τον άνδρα〉, τώρα η Εκκλησία που προήλθε από τα έθνη ονομάστηκε πάλι 〈έρημος〉· όπως ακριβώς και σε εκείνα που προφητεύει ο ίδιος προφήτης λέγοντας: «Ευφράνσου, στείρα εσύ που δεν γεννάς, ξέσπασε και φώναξε, εσύ που δεν νιώθεις τις ωδίνες του τοκετού, διότι πολλά είναι τα παιδιά της έρημης μάλλον παρά εκείνης που έχει τον άνδρα». Και ποια ήταν αυτή που 〈είχε τον άνδρα〉 παρά εκείνη που έλαβε ‹το βιβλίο του διαζυγίου›;⌝ Μέσα λοιπόν στην 〈έρημο〉 θα υπάρξει, λέει, κάποιος 〈παράδεισος〉 παρόμοιος 〈με τον παράδεισο του Θεού〉, τον οποίο ο Μωυσής έγραψε ότι ‹φυτεύτηκε› κατά τη δημιουργία του κόσμου. Γι' αυτό λέγεται: 〈σαν παράδεισος του Κυρίου〉, και λέει ότι αυτός θα βρίσκεται 〈προς τη δύση〉. «Διότι σε όσους κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου ανέτειλε φως» σωτήριο και ο 〈παράδεισος του Θεού〉, ο οποίος είναι γεμάτος από τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, όπου λέει ότι 〈θα βρουν αγαλλίαση και ευφροσύνη〉 και επιπλέον 〈εξομολόγηση και φωνή αίνεσης〉, καθώς όσοι κατορθώνουν την αρετή εκπέμπουν 〈φωνή αίνεσης〉, ενώ εκείνοι που επιστρέφουν από τα προηγούμενα αμαρτήματα καθαρίζονται μέσω της 〈εξομολόγησης〉.

Κεφάλαιο ξθ'. Προσφώνηση προς τον Ισραήλ να προσέξει τα θαύματα του δεσποτικού τάφου, να αναλογιστεί την ευλογία του Αβραάμ και να προσδοκά τον εγκαινιασμό της Σιών, την προσέλευση των εθνών και τη συντέλεια των στοιχείων· και προτροπή προς τους πιστούς να μη φοβούνται τα σκώμματα των απίστων.

ΤΙΤΛΟΣ Δ΄. — Περί της πρόνοιας του Θεού· και ότι ο Θεός προνοεί για εμάς. «Είπε η Σιών: Με εγκατέλειψε ο Κύριος, και ο Θεός με λησμόνησε. Μήπως θα λησμονήσει η γυναίκα το παιδί της, ώστε να μη σπλαχνιστεί τα γεννήματα της κοιλιάς της; Κι αν ακόμη μια γυναίκα τα λησμονήσει αυτά, εγώ όμως δεν θα σε λησμονήσω, λέγει ο Κύριος.» «Θα παρηγορήσω όλα τα έρημα μέρη της Σιών, και θα τα καταστήσω σαν τον παράδεισο της τρυφής.» «Αυτά λέγει ο Κύριος: Το απολωλός θα αναζητήσω, και το πλανεμένο θα επαναφέρω· το συντετριμμένο θα επιδέσω, το αδύναμο θα ενισχύσω, και το ισχυρό θα διαφυλάξω, και θα το ποιμάνω με δικαιοσύνη.» «Αγαπάς όλα τα όντα, και δεν βδελύσσεσαι τίποτα από όσα εποίησες· διότι, αν μισούσες κάτι, δεν θα το είχες κατασκευάσει.»