Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 51:4

Διότι έχουμε την πεποίθηση ότι θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του· και θα είμαστε μαζί του και θα συμβασιλεύσουμε μαζί του, ταγμένοι αφενός μεταξύ των υιών του Θεού, και έχοντας πλουτίσει αφετέρου με το θείο και ζωοποιό Πνεύμα του. Του προσφέρουμε δε και εμείς νοητή καρποφορία, την εξομολόγηση και τις ευχαριστήριες ωδές. Διότι με τέτοιες θυσίες ευαρεστείται ο Θεός. «Ακούστε με, και οι βασιλείς, τείνετε τα ώτα σας προς εμένα, διότι νόμος θα εξέλθει από εμένα, και η κρίση μου θα γίνει φως των εθνών.» Επειδή υπόσχεται να αναδείξει πάρα πολύ μεγάλο και αναρίθμητο το πλήθος αυτών που πιστεύουν σε αυτόν, έτσι συνομιλεί με αυτό, σαν να έχει ήδη συγκεντρωθεί.

Καλεί δε όχι μόνο αυτούς που ανήκουν στους λαούς, αλλά μαζί με αυτούς και τους βασιλείς, για να εννοήσεις τους άρχοντες, δηλαδή τους ηγέτες των λαών. Διότι από το πλήθος εκείνων που πίστεψαν, πολλοί οδηγήθηκαν σε αυτό, των οποίων απαρχή υπήρξαν οι θεσπέσιοι μαθητές· έπειτα, μετά από εκείνους, βαδίζοντας στα ίχνη τους, εκείνοι που τους διαδέχτηκαν περιβλήθηκαν το όνομα της βασιλείας· καθότι απέκτησαν ως πλούτο το όνομα της βασιλείας, έχοντας ταχθεί και στο να καθοδηγούν τους λαούς. Και γι' αυτό, από την πάρα πολύ μεγάλη τους χαρά, αναπέμπουν ευχαριστήριες ωδές στον Θεό, λέγοντας: «Υπέταξε σε εμάς λαούς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας.» Ψάλλει δε για αυτούς και ο θεσπέσιος Μελωδός: «Άρχοντες λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ.» Ω λοιπόν λαοί και βασιλείς, λέει, ακούστε με και δώστε προσοχή στο τι εξαγγέλλεται για το μέλλον: «Νόμος από εμένα θα εξέλθει, και η κρίση μου ως φως των εθνών.» Με τη λέξη νόμο εννοεί εδώ το θείο και ευαγγελικό κήρυγμα. Διότι το νέο και σωτήριο θέσπισμα είναι βέβαια κατά κάποιον τρόπο διαφορετικού είδους· αποτελεί δε μεταβολή του αρχαίου νόμου προς το καλύτερο, και μετάβαση των παρωχημένων τύπων προς την αλήθεια. Είπε άλλωστε ο Χριστός: «Μη νομίσετε ότι ήρθα να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες· δεν ήρθα να καταργήσω, αλλά να εκπληρώσω. Διότι αληθινά σας λέω, ότι ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν πρόκειται να παρέλθει από τον νόμο, έως ότου γίνουν όλα.»

Αλλά ο μεν γραπτός νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή· το δε σωτήριο κήρυγμα, δηλαδή το ευαγγελικό, προήλθε μέσω του Χριστού. Διότι ήταν φυσικό επακόλουθο, ο μεν Μωυσής να γίνει διάκονος της σκιάς και του τύπου, ο δε Χριστός, όπως φαίνεται, να γίνει φωτιστής της γνώσεως και της αληθινής λατρείας που τελείται εν Πνεύματι. Διότι Αυτός είναι το αληθινό φως. Προσθέτει δε σε αυτά ότι: «Η κρίση μου θα γίνει φως των εθνών». Με τη λέξη «κρίση» εδώ εννοεί είτε την όσια και φιλάνθρωπη απόφασή Του, η οποία έφερε στο φως των εθνών τη χάρη που προέρχεται από Αυτόν, είτε ως κρίση εννοεί την ευθύτητα και τη δικαιοκρισία, δηλαδή τη δικαιοσύνη, προφανώς την ευαγγελική. Διότι έτσι μνημονεύει τα ιερά κηρύγματα ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Εσύ ετοίμασας ευθύτητα, κρίση και δικαιοσύνη στον Ιακώβ εσύ έπραξες». Εάν δε αναφέρει ότι το θείο και σωτήριο κήρυγμα έχει πραγματοποιηθεί στον Ιακώβ, και όχι μάλλον και στα άλλα έθνη, θα πρέπει να θυμηθούμε τον Θεό που λέει ξεκάθαρα: «Δεν απεστάλην, παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Και μάλιστα και μέσω της φωνής αυτού του θεσπέσιου Δαβίδ: «Εγώ δε εγκαταστάθηκα βασιλιάς από Αυτόν (προφανώς από τον Θεό και Πατέρα) στο άγιο όρος Του τη Σιών, αναγγέλλοντας το πρόσταγμα του Κυρίου». Διότι από τον Ισραήλ προέρχονταν οι πατέρες και η επαγγελία, η νομοθεσία και η διαθήκη.

Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας, και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Αναγγείλαμε ενώπιόν του. Ακούστε με, ακούστε με, λαέ μου, και οι βασιλείς δώστε προσοχή σε εμένα, διότι νόμος θα προέλθει από εμένα, και η κρίση μου πλησιάζει ως φως των εθνών.

Αφού εξέθεσε την κατηγορία κατά του ιουδαϊκού λαού και τον έλεγχο της ασέβειάς τους απέναντι στον Χριστό, καθώς και τα δεινά που τους ακολούθησαν για όσα τόλμησαν εναντίον του, έπειτα προφητεύοντας την προς το κρείττον μεταβολή της άλλοτε έρημης Εκκλησίας, και ότι σε αυτήν θα υπάρξει «παράδεισος Θεού» και ότι όσοι βρίσκονται μέσα σε αυτήν «θα βρουν αγαλλίαση και ευφροσύνη, δοξολογία και φωνή αινέσεως»· αφού προφήτευσε, λοιπόν, αυτά, με απόλυτη συνέπεια καλεί σε υπακοή στα δικά του λόγια όχι πλέον το ιουδαϊκό έθνος που συνήθως ονομάζεται Ισραήλ, αλλά σαφώς τον «λαό» που συγκροτήθηκε γι' αυτόν από τα έθνη και τους «βασιλείς» των εθνών, λέγοντας με αυτά ακριβώς τα λόγια: «Ακούστε με, ακούστε με, λαέ μου, και οι βασιλείς, δώστε προσοχή σε εμένα· διότι νόμος θα εξέλθει από εμένα και η κρίση μου (θα γίνει) φως των εθνών». Αναφορικά με τον «λαό» του σε αυτά τα λόγια, κανείς δεν θα ήταν τόσο ανόητος ώστε να νομίσει ότι υποδηλώνεται εκείνος προς τον οποίο ειπώθηκε: «Ιδού, για τις αμαρτίες σας πουληθήκατε, και για τις ανομίες σας απομάκρυνα τη μητέρα σας», αλλά (θα αντιλαμβανόταν ότι) πρόκειται για τον παρόντα «λαό από τα έθνη», ο οποίος θα έχει σωθεί «με τη χάρη του Θεού». Αυτό, επομένως, απευθύνει και μέσα από το προκείμενο κείμενο λέγοντας: «Ακούστε με, ακούστε με, λαέ μου». Θέλει όμως να προσέχουν στα λεγόμενα και οι «βασιλείς», δηλαδή οι άρχοντες των εθνών ή και τα βασίλεια της γης· διότι υποδηλώνει τα βασίλεια, καθώς υπάρχουν περιπτώσεις που τα ονομάζει με αυτόν τον τρόπο.

Γι' αυτούς εκθέτει την κατάλληλη διδασκαλία λέγοντας: «διότι νόμος θα εξέλθει από εμένα», πράγμα που βεβαίως και οι υπόλοιποι ερμηνευτές έχουν αποδώσει παρομοίως. Διότι έπρεπε σε έναν νέο «λαό», ο οποίος θα συγκροτούνταν από τα «έθνη», να δοθεί και ένας νέος «νόμος»· επειδή ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή ήταν ακατάλληλος για την πολιτεία των εθνών, καθώς περιόριζε ολόκληρη τη σωματική λατρεία σε έναν μόνο τόπο, στα Ιεροσόλυμα. Γι' αυτό κατ' ανάγκην, υποδηλώνοντας την Καινή Διαθήκη και το ευαγγελικό κήρυγμα, αναφέρει: «διότι νόμος θα εξέλθει από εμένα και η κρίση μου ως φως των εθνών», υποσχόμενος πάλι και εδώ «φως» στα «έθνη», και όχι βεβαίως στον Ισραήλ. Αντί όμως του «και η κρίσις μου», όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές έχουν αποδώσει «το κρίμα μου»· διότι, λέγει, έχω κρίνει, και ως «κρίμα» από εμένα έχει οριστεί το να γίνει αυτός ο δικός μου «νόμος» και το δικό μου «κρίμα» «ως φως στα έθνη».

Αφού ο Λόγος προανήγγειλε την κλήση των εθνών μέσα από τα προηγούμενα, στα οποία αναφερόταν: «ακούστε με, ακούστε με, λαέ μου, και εσείς οι βασιλείς, δώστε προσοχή σε εμένα· διότι νόμος θα εξέλθει από εμένα και η κρίση μου θα γίνει φως των εθνών», μέσω των προκειμένων μεταβαίνει σε άλλη υπόθεση και απευθύνεται στην πεσμένη Ιερουσαλήμ, την οποία προτρέπει να σηκωθεί από την πτώση της. Φαίνεται δε ότι με αυτά υποδηλώνει την έσχατη πτώση της, την οποία υπέστη μετά από τα όσα τολμήθηκαν μέσα σε αυτήν εναντίον του Σωτήρος ημών, εξαιτίας των οποίων και δοκίμασε την οργή του Θεού. Επειδή όμως ο Λόγος είναι αγαθός και φιλάνθρωπος και δεν επιθυμεί «τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο τη μετάνοιά του», την προτρέπει να σπεύσει σε μετάνοια, προδιαγράφοντας αγαθές ελπίδες, σε περίπτωση που μετανοήσει. Γι' αυτό λέει: «Εξεγέρσου, εξεγέρσου, ανάστηθι, Ιερουσαλήμ, εσύ που ήπιες από το χέρι του Κυρίου το ποτήρι του θυμού του»· επομένως η Ιερουσαλήμ είναι εκείνη που «ήπιε το ποτήρι της οργής».

Ορκίζομαι στον εαυτό μου ότι από το στόμα μου θα εξέλθει δικαιοσύνη, οι λόγοι μου δεν θα επιστρέψουν άπρακτοι, ότι σε εμένα θα κάμψει κάθε γόνυ, και κάθε γλώσσα θα ορκιστεί στον αληθινό Θεό, λέγοντας: δικαιοσύνη και δόξα θα έλθει προς αυτόν, και θα καταισχυνθούν όλοι όσοι χωρίζουν τους εαυτούς τους από τον Κύριο». 〈34. Του ιδίου〉. «Έτσι λέγει ο Κύριος: Ποιο είναι αυτό το έγγραφο του διαζυγίου της μητέρας σας, με το οποίο την απέπεμψα; Ή σε ποιον δανειστή σας έχω πουλήσει; Ιδού, εξαιτίας των αμαρτιών σας πουληθήκατε, και εξαιτίας των ανομιών σας απέπεμψα τη μητέρα σας· διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα και δεν υπήρχε αυτός που θα υπακούσει», και τα εξής. Στα οποία προσθέτει: «Εσείς που πορεύεστε στο σκοτάδι, και δεν υπάρχει φως για σας, να έχετε πεποίθηση στο όνομα του Κυρίου, και να στηριχθείτε στον Θεό σας. Ιδού, όλοι εσείς ανάβετε φωτιά, ενισχύετε τη φλόγα. Πορευθείτε στο φως της φωτιάς σας και στη φλόγα που ανάψατε. Από εμένα σας συνέβησαν αυτά, μέσα σε λύπη θα κοιμηθείτε», και τα εξής. Στα οποία προσθέτει: «Ακούστε με, ακούστε με, λαέ μου, και οι βασιλείς δώστε προσοχή σε εμένα, διότι νόμος θα εξέλθει από εμένα, και η κρίση μου θα γίνει φως των εθνών. Πλησιάζει γρήγορα η δικαιοσύνη μου, και θα εξέλθει ως φως το σωτήριό μου, και στον βραχίονά μου θα ελπίσουν τα έθνη». 〈〈35.〉 Από τον ίδιο〉: «Μήπως δεν έχει ισχύ το χέρι μου για να σώσει; Ή μήπως βάρυνε το αυτί του ώστε να μην ακούσει;»

Διότι και μέσω του Δαβίδ υποσχέθηκε στον Υιό λέγοντας: «Και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου». Ο ίδιος δε ο Δαβίδ παρακαλούσε τον Πατέρα για αυτά λέγοντας: «Κατάστησε, Κύριε, νομοθέτη επάνω τους». Αλλά και ο Ησαΐας έχει πει εκ προσώπου ενός τέτοιου νομοθέτη: «Νόμος θα εξέλθει από εμένα, και η κρίση μου θα γίνει φως των εθνών, και στον βραχίονά μου θα ελπίσουν τα έθνη». Και ποιος άλλος είναι αυτός ο νόμος παρά ο ευαγγελικός, ο οποίος φώτισε τα σκοτισμένα από την πλάνη έθνη; Διότι ο μωσαϊκός νόμος είχε εξέλθει πριν από πολλά χρόνια.

Κεφάλαιο ξθ'. Προσφώνηση προς τον Ισραήλ να προσέξει τα θαύματα του δεσποτικού τάφου, να αναλογιστεί την ευλογία του Αβραάμ και να προσδοκά τον εγκαινιασμό της Σιών, την προσέλευση των εθνών και τη συντέλεια των στοιχείων· και προτροπή προς τους πιστούς να μη φοβούνται τα σκώμματα των απίστων.

Ούτε θα υπάρξει ποτέ άλλος Θεός, ω Τρύφων, ούτε υπήρξε από αιώνος, του είπα, εκτός από Αυτόν που δημιούργησε και διευθέτησε τούτο το σύμπαν. Ούτε θεωρούμε άλλον τον δικό μας Θεό και άλλον τον δικό σας, αλλά αυτόν ακριβώς που έβγαλε τους πατέρες σας από τη γη της Αιγύπτου με χέρι κραταιό και βραχίονα υψηλό. Ούτε έχουμε ελπίσει σε κανέναν άλλον, διότι δεν υπάρχει, αλλά σε αυτόν στον οποίο ελπίζετε και εσείς, τον Θεό του Αβραάμ και του Ισαάκ και του Ιακώβ. Όμως, δεν ελπίσαμε μέσω του Μωυσή ούτε μέσω του νόμου· διότι τότε θα πράτταμε το ίδιο με εσάς. Τώρα όμως, επειδή διάβασα, ω Τρύφων, ότι επρόκειτο να υπάρξει και ένας τελευταίος νόμος και μία διαθήκη κυριότερη από όλες, την οποία τώρα πρέπει να τηρούν όλοι οι άνθρωποι, όσοι διεκδικούν την κληρονομία του Θεού. Διότι ο νόμος που δόθηκε στο Χωρήβ είναι πλέον παλαιός και αφορά μόνο εσάς, ενώ ο νέος αφορά απολύτως όλους. Και ένας νόμος που τίθεται έναντι άλλου νόμου καταργεί αυτόν που προηγήθηκε, και μία διαθήκη που γίνεται μεταγενέστερα παρομοίως ακυρώνει την προηγούμενη. Ως αιώνιος και τελευταίος νόμος μάς δόθηκε ο Χριστός, καθώς και η αξιόπιστη διαθήκη, μετά την οποία δεν υπάρχει ούτε νόμος, ούτε πρόσταγμα, ούτε εντολή. Ή μήπως εσύ δεν τα διάβασας αυτά που λέει ο Ησαΐας; «Ακούστε με, ακούστε με, λαέ μου, και οι βασιλείς δώστε προσοχή σε μένα, διότι από εμένα θα εξέλθει νόμος και η κρίση μου θα γίνει φως των εθνών. Πλησιάζει γρήγορα η δικαιοσύνη μου, και θα εξέλθει το σωτήριό μου, και στον βραχίονά μου θα ελπίσουν τα έθνη».