Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 51:9

Αυτό, νομίζω, είναι σαφώς εκείνο που έγραψε σε κάποιους ο ιερότατος Παύλος: «Ξύπνησε, εσύ που κοιμάσαι, και αναστήσου από τους νεκρούς, και θα σε φωτίσει ο Χριστός». Ξύπνησε λοιπόν, δηλαδή σήκω σαν από τους νεκρούς, λέει· ντύσου τη δύναμη του βραχίονά σου, και όχι του αισθητού βραχίονα, αλλά μάλλον του νοητού, του βραχίονα της ψυχής, σύμφωνα με τον οποίο καθίσταται φανερή η επίτευξη της αρετής. Διότι ομολογουμένως ο Ισραήλ ασθένησε επειδή συμπεριφέρθηκε υβριστικά απέναντι στον Χριστό, όταν όμως επιστρέψει και ανανήψει, θα ενδυθεί και πάλι τη δύναμη που προέρχεται από τον Χριστό.

Και αυτό ήταν λοιπόν εκείνο που είχε ειπωθεί προς αυτόν μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: Επίστρεψε, Ισραήλ, προς τον Κύριο τον Θεό σου, διότι ασθένησες εξαιτίας των αδικιών σου. Έχει ειπωθεί δε και για αυτούς μέσω της φωνής του Ιερεμία από τον Σωτήρα όλων μας Χριστό: «Ιδού, εγώ επιφέρω σε αυτόν τον λαό ασθένεια, και θα ασθενήσουν από αυτήν πατέρες και υιοί μαζί, ο γείτονας και ο πλησίον του θα χαθούν.» Διότι ο Ισραήλ έχει εκπέσει ολοκληρωτικά, εξαιτίας της ασέβειάς του προς τον Χριστό, από το να μπορεί γενικά να εκπληρώσει οτιδήποτε από όσα συνήθως επιτελούν μια εξαίρετη ζωή. Αλλά «εξέγερσου», λέει, «όπως στην αρχή της ημέρας, όπως σε γενεά αιώνος», ώστε να τρέξεις προς αυτό, και να ανέλθεις πάλι σε εκείνο που ήσουν και στις αρχές, όταν παρήχθη στην ύπαρξη η ανθρώπινη φύση, δηλαδή ο πρώτος άνθρωπος, πριν συλληφθεί στις παγίδες της διαβολικής σκαιότητας και πριν θεωρήσει ως μηδαμινή την εντολή που του δόθηκε. Διότι ο Χριστός μάς αναμορφώνει σύμφωνα με εκείνον, και αναζωγραφίζει μέσα μας το αρχαίο κάλλος της φύσης, ενθέτοντας τα δικά του χαρακτηριστικά· διότι δημιουργηθήκαμε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή του. Γράφει λοιπόν ο πανάριστος Παύλος προς εκείνους που μετά την πίστη είχαν παρασυρθεί από αμάθεια στη σκιά του νόμου: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας.» <Δεν είσαι εσύ εκείνη που ερημώνει τη θάλασσα, το πλήθος του ύδατος της αβύσσου;>

Πρέπει δε μάλλον, λέει, να προσβλέπουμε στο τέλος που τους περιμένει. Αυτό ακριβώς και περιγράφει λέγοντας: «διότι όπως το ένδυμα θα καταφαγωθεί από τον χρόνο και όπως τα έρια θα καταφαγωθούν από τον σκόρο», έτσι δηλαδή και αυτοί θα παραδοθούν στη φθορά και στην απώλεια. Επομένως, δεν πρέπει να φοβούνται τίποτα, αλλά να έχουν θάρρος στον Σωτήρα τους, τον οποίο προηγουμένως δίδαξε ότι είναι αθάνατος, αγέραστος, διαρκής και σωτήριος. Και πάλι επαναλαμβάνει τη θεολογία, επισφραγίζοντάς την μέσω των προκειμένων, λέγοντας: «η δε δικαιοσύνη μου θα παραμείνει εις τον αιώνα, και το σωτήριό μου εις γενεάς γενεών». Η προσθήκη «Ιερουσαλήμ» δεν απαντάται ούτε στην εβραϊκή ανάγνωση ούτε στους άλλους ερμηνευτές, αλλά ο μεν Ακύλας λέει: «εξεγέρσου, εξεγέρσου, ενδύσου δύναμη, βραχίονα Κυρίου», και ο Σύμμαχος: «εξεγέρσου, εξεγέρσου, ενδύσου δύναμη, βραχίονα Κυρίου», και ο Θεοδοτίων παρομοίως: «εξεγέρσου, εξεγέρσου, ενδύσου δύναμη, βραχίονα Κυρίου».

Επειδή λοιπόν, σύμφωνα με όλους τους ερμηνευτές και σύμφωνα με την ίδια την εβραϊκή γλώσσα, ο λόγος δεν απευθύνεται στην Ιερουσαλήμ, αλλά στον «βραχίονα του Κυρίου»· είναι επακόλουθο και εμείς να αναφέρουμε την προσφώνηση του κειμένου στον «βραχίονα του Κυρίου», για τον οποίο ελέγετο προηγουμένως: «και στον βραχίονά μου θα ελπίσουν τα έθνη». Αναφέραμε δε ότι η θεότητα του Λόγου υποδηλώνεται με αυτόν τον τρόπο, επειδή λοιπόν προέτρεψε τον λαό «να μη φοβάται τον ονειδισμό των ανθρώπων και να μην ηττάται από τον χλευασμό τους», συνεπώς, εκ μέρους του λαού αναπέμπεται παρακλητική προσευχή προς τον «βραχίονα του Θεού», ικετεύοντάς τον να «εξεγερθεί» και να υπερασπιστεί τον δικό του λαό. Διότι, λέει, εμείς δεν είμαστε τίποτα εάν εσύ δεν μας προστατεύεις και δεν μας υπερασπίζεσαι, γι' αυτό εσύ ο ίδιος ο «βραχίων του Κυρίου, εξεγέρσου, εξεγέρσου και ενδύσου» τη δική σου «ισχύ» και το δικό σου «κράτος». Και λέει το «εξεγέρσου» έτσι, όπως και στα προηγούμενα χρόνια. Γι' αυτό, σύμφωνα με τη μετάφραση του Σύμμαχου, έχει ειπωθεί: «Εξεγέρσου όπως κατά τις παλαιότερες ημέρες, τις γενεές των αιώνων. Διότι εσύ» ήσουν αυτός που πλήγωσε τον «μέγα δράκοντα» στην Αίγυπτο και κατέρριψε την «αλαζονεία» του, όταν «έριξες» τα «άρματα του Φαραώ και τη δύναμή του στη θάλασσα». Και τώρα «εξεγέρσου, βραχίον του Κυρίου», ώστε να πράξεις τα όμοια και στην εποχή μας και να μας οδηγήσεις σώους μακριά από κάθε πειρασμό και κίνδυνο.

Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Ακύλα, λέγεται: 〈μήπως δεν είσαι εσύ ο ίδιος εκείνος που κατέκοψε την ορμή; ή την αλαζονεία〉 σύμφωνα με τον Σύμμαχο, αλλά και: 〈τραυμάτισες τον δράκοντα〉, ή σύμφωνα με τον Θεοδοτίωνα: 〈μήπως δεν είσαι εσύ ο ίδιος εκείνος που ερήμωσε τη θάλασσα, το νερό της αβύσσου, εκείνος που μετέτρεψε τα βάθη της θάλασσας σε οδό, για να τη διαβούν οι διασωθέντες και λυτρωθέντες από τον Κύριο〉.

Αυτά, λοιπόν, που έπραξες στους παλαιούς καιρούς εσύ, ο «βραχίονας του Κυρίου», οικονόμησε να γίνουν και στην εποχή μας· διότι έτσι οι μεν πολέμιοι και εχθροί του λαού σου θα πάθουν τα ίδια με τους παλαιούς τυράννους, οι δε υπηρέτες και οικείοι σου «θα έλθουν στη Σιών μετ' ευφροσύνης», δηλαδή στην επουράνια πόλη σου, στην οποία όταν φθάσουν «μετ' ευφροσύνης και αγαλλιάματος αιωνίου», σαν νικητές θα στεφανωθούν με τα δικά σου βραβεία· «στο κεφάλι τους», λοιπόν, θα υπάρχει «αίνεση», την οποία θα φορέσουν αντί για στεφάνι, «και ευφροσύνη θα τους καταλάβει». Τότε θα βρεθούν ελεύθεροι από κάθε φόβο, χωρίς να ανησυχούν πλέον για πολεμίους ούτε για εχθρούς· διότι στην επουράνια Σιών «έφυγε κάθε οδύνη και λύπη και στεναγμός». Αφού προσευχήθηκε με αυτά τα λόγια το προφητικό πνεύμα εκ μέρους του νέου λαού και της εξ εθνών Εκκλησίας, ο «βραχίονας του Κυρίου», προς τον οποίο απευθύνθηκε η παράκληση, αποκρίνεται και λέει: «εγώ είμαι αυτός που σε παρηγορεί»· διότι «αυτός είναι ο ιλασμός ημών» και «αυτός που παρηγορεί τους ταπεινούς». Έπειτα, υπενθυμίζει ευκαίρως τη λογική και «κατ' εικόνα Θεού πλασμένη» ουσία, λέγοντας: «γνώρισε ποια είσαι εσύ που φοβήθηκες»· διότι εσύ έχεις αξιωθεί από εμένα τη μέγιστη τιμή, ώστε να παρηγορείσαι από εμένα. Γι' αυτό λέω: «εγώ είμαι αυτός που σε παρηγορεί». Δεν γνωρίζω δε πώς, λησμονώντας τη δική σου αξία, υπέκυψες στη δειλία και «φοβήθηκες από άνθρωπο θνητό και από υιό ανθρώπου».

Κεφάλαιο 70. Παρηγορία προς την Ιερουσαλήμ επειδή πρόκειται να συγκεντρωθεί σε αυτήν πιστός λαός· και προτροπή για εμπιστοσύνη στον Θεό· και υπόσχεση ότι η οργή εναντίον της θα στραφεί εναντίον των δαιμόνων. Εγέρσου, εγέρσου, Ιερουσαλήμ, και ενδύσου τη δύναμη του βραχίονά σου, εγέρσου όπως στην αρχή των ημερών, όπως η αιώνια γενεά. Δεν είσαι εσύ εκείνη που ερήμωσε τη θάλασσα, το άφθονο νερό της αβύσσου; Εκείνη που μετέτρεψε τα βάθη της θάλασσας σε οδό διάβασης για τους λυτρωμένους και διασωθέντες; Διότι από τον Κύριο θα επιστρέψουν και θα έλθουν στη Σιών με ευφροσύνη και αιώνια αγαλλίαση· διότι πάνω στο κεφάλι τους θα υπάρχει αγαλλίαση και αίνεση, και ευφροσύνη θα τους καταλάβει, ενώ έφυγε μακριά η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός. Εγώ είμαι, εγώ είμαι αυτός που σε παρηγορεί· γνώρισε ποιον ευλαβήθηκες και φοβήθηκες, έναν θνητό άνθρωπο και έναν υιό ανθρώπου, οι οποίοι ξηράνθηκαν σαν το χορτάρι. ... και φοβόσουν πάντοτε, όλες τις ημέρες, το πρόσωπο του θυμού εκείνου που σε θλίβει· με τον τρόπο δηλαδή που σχεδίασε να σε αφανίσει· και τώρα πού είναι ο θυμός αυτού που σε θλίβει; Διότι κατά τη σωτηρία σου δεν θα σταθεί ούτε θα χρονοτριβήσει, επειδή εγώ είμαι ο Θεός σου, που ταράζει τη θάλασσα και κάνει τα κύματά της να ηχούν ... θα θέσω τους λόγους μου στο στόμα σου, και υπό τη δεξιά μου θα σε σκεπάσω, με την οποία έστησα τον ουρανό και θεμελίωσα τη γη, και θα πει στη Σιών: Εσύ είσαι ο λαός μου.

Πράγματι, έγιναν ωραία τα βήματά της. Εξεγέρσου, Σιών, όπως στην αρχή της ημέρας, ως αιώνια γενεά· διότι πάνω στο κεφάλι σου θα υπάρχει αγαλλίαση και αίνεση, και θα σε καταλάβει ευφροσύνη. Εγώ είμαι, εγώ είμαι που σε παρηγορώ, λέει ο Κύριος. Ιδού, έχω ζωγραφίσει τα τείχη σου πάνω στα χέρια μου και βρίσκεσαι ενώπιόν μου διαπαντός. Αυτήν ακριβώς τη λαμπρότητά της, λοιπόν, προβλέποντας και η ίδια, την προανήγγειλε μέσω του Ησαΐα λέγοντας: Ας αγαλλιάσει η ψυχή μου για τον Κύριο· διότι με έντυσε με ιμάτιο σωτηρίας και με χιτώνα ευφροσύνης, μου φόρεσε μίτρα όπως στον νυμφίο και με στόλισε με στολίδια όπως τη νύφη. Και δεν θα είμαι πλέον σαν πόλη εγκαταλελειμμένη, αλλά σαν περιζήτητη, και σαν στέφανος κάλλους στο χέρι του Κυρίου και ως βασιλικό διάδημα στο χέρι του Θεού.