Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 52:10

Δηλαδή αυτό που είπα, ότι «όλοι μαζί με μια φωνή θα ευφρανθούν», και αυτό θα το δεις με τα ίδια σου τα μάτια, λέει, εκείνο τον καιρό κατά τον οποίο ο Κύριος θα ελεήσει τη Σιών, χορηγώντας σε όλους τη χάρη διά της πίστεως και την άφθονη απόλαυση των επουράνιων αγαθών. <Ας ξεσπάσουν μαζί σε ευφροσύνη τα έρημα μέρη της Ιερουσαλήμ, διότι ο Κύριος την ελέησε και λύτρωσε την Ιερουσαλήμ. Και θα αποκαλύψει ο Κύριος τον άγιο βραχίονά του ενώπιον όλων των εθνών, και θα δουν όλα τα πέρατα της γης τη σωτηρία που προέρχεται από τον Θεό.> Το «να ξεσπάσουν σε ευφροσύνη» θα μπορούσε να σημαίνει το να χρησιμοποιούν τη φωνή τους, αναπέμποντας ευχαριστήριες ωδές και φροντίζοντας να μελετούν τις δοξολογίες, με τις οποίες ευφραίνεται ο Θεός. Έχει γραφτεί άλλωστε στο βιβλίο των Ψαλμών: «Και η γλώσσα μου θα μελετά τη δικαιοσύνη σου, όλη την ημέρα τον έπαινό σου»· και για εκείνους που θέλουν να το πράττουν αυτό, το έργο αυτό θα αποτελεί πηγή ευφροσύνης. Επειδή όμως λέει ότι αυτό πρέπει να το πράξουν τα «έρημα της Ιερουσαλήμ», αναφέρουμε αναγκαστικά το εξής, θέλοντας να καταστήσουμε σαφή την έννοια των προκειμένων.

Λέει, βέβαια, ότι η Συναγωγή των Ιουδαίων είναι έγγαμη, επειδή έχει συζευχθεί με τον νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή, και ότι κατέστη έγκυος στα ιερά θεσπίσματα, μέσω των οποίων μπορούσε να καρποφορεί προς τον Θεό τη λατρεία, η οποία ήταν ακόμη σε μορφή σκιών και τύπων. Όμως «είναι περισσότερα τα τέκνα της έρημης», δηλαδή της χήρας, «παρά αυτής που έχει τον άνδρα». Το πώς θα γίνει αυτό, το διασαφήνισε προσθέτοντας ότι: «Θα αποκαλύψει ο Κύριος τον άγιο βραχίονά του ενώπιον όλων των εθνών· και θα δουν όλα τα πέρατα της γης τη σωτηρία που προέρχεται από τον Θεό». Διότι, όταν έγινε φανερός στους ανθρώπους σε όλη τη γη ο βραχίονας του Θεού και Πατρός, δηλαδή ο Υιός, όταν έγινε γνωστός σε όλα τα έθνη, και είδαν τα πέρατα της γης, δηλαδή οι άνθρωποι από τη μια άκρη ως την άλλη, τη σωτηρία από αυτόν, η οποία επιτυγχάνεται φυσικά μέσω της πίστης, τότε γέμισαν τα έρημα μέρη της Ιερουσαλήμ, εννοείται της νοητής, και το πλήθος των κληθέντων κατέστη μεγαλύτερο από κάθε αριθμό. Είναι δε σύνηθες στη θεόπνευστη Γραφή να αποκαλείται ο Υιός βραχίονας του Θεού και Πατρός. Διότι είναι η δύναμή Του και η παντοδύναμη δεξιά Του, μέσω της οποίας εργάζεται τα πάντα, και για αυτήν λέει ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Ας κραταιωθεί το χέρι σου, ας υψωθεί η δεξιά σου».

Με μεγάλη συνέπεια, λοιπόν, το ποια ήταν αυτά που ειπώθηκαν στην Ιερουσαλήμ, τα παρουσιάζει συνδέοντάς τα αμέσως μετά και λέγοντας: «Θα αποκαλύψει ο Κύριος τον άγιο βραχίονά του ενώπιον όλων των εθνών», ενώ και σύμφωνα με τη μετάφραση του Συμμάχου έχει ειπωθεί: «Αποκάλυψε ο Κύριος τον άγιο βραχίονά του ενώπιον όλων των εθνών και θα δουν όλα τα πέρατα της γης το σωτήριο του Θεού μας». Βλέπεις πώς και μέσω αυτών το ευαγγελικό κήρυγμα υπόσχεται στα έθνη όσα έχουν εξαγγελθεί; Διότι λέει ότι ο Θεός πρόκειται να «αποκαλύψει σε όλα τα έθνη τον άγιο βραχίονά του» (που δεν ήταν άλλος από τον ίδιο τον Θεό Λόγο) και ότι «θα δουν όλα τα άκρα της γης τη σωτηρία που προέρχεται από τον Θεό μας». Επομένως, όταν ο ίδιος απευθύνει τον λόγο στη «Σιών» και στην «Ιερουσαλήμ», αυτά που λέγονται αναφέρονται στην κλήση των εθνών. Διότι το θεοσεβές πολίτευμα, άλλοτε βρισκόταν ανάμεσα σε εκείνους και άλλοτε ανάμεσα στα έθνη, και αυτό ακριβώς είναι που έχει ονομαστεί «Σιών» και «Ιερουσαλήμ». Γι' αυτό και πάντοτε υφίσταται ανάμεσα στους ανθρώπους μια τέτοια πόλη του Θεού. Δεν υπάρχει, επομένως, καμία διαφορά στο να καλείται «Σιών» και να ονομάζεται «Ιερουσαλήμ» η εκλογή ανάμεσα στους ανθρώπους, η οποία έχει ξεχωριστεί και αφιερωθεί στον Θεό.

Αυτό ακριβώς προκαλούσε θαυμασμό και έκπληξη σε όσους παλαιότερα έβλεπαν αυτά με προφητικό πνεύμα. Γι' αυτό στη συνέχεια ειπώθηκε: «Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας;». Διότι οι προφήτες του Θεού, βλέποντας με απορία την απιστία του ιουδαϊκού έθνους, και θεωρώντας την επιστροφή και την υπακοή των εθνών, έλεγαν αυτά. Αλλά «και ο βραχίονας», λέει, «του Κυρίου, σε ποιον αποκαλύφθηκε;». Δίδασκε όμως η προηγούμενη από αυτήν προφητεία το σε ποιον αποκαλύφθηκε ο βραχίονας του Θεού, εκεί όπου είχε ειπωθεί: «και θα αποκαλύψει Κύριος ο Θεός τον άγιο βραχίονά του ενώπιον όλων των εθνών». Ότι δε «βραχίονας» του Θεού λέγεται ο Μονογενής Υιός του, το αποδείξαμε πολλές φορές, ο οποίος έγινε γνωστός σε όλα τα έθνη που πίστεψαν σε αυτόν, σύμφωνα με τις προφητικές φωνές. Αφού λοιπόν οι προφήτες του Θεού εξέφρασαν τον θαυμασμό τους για αυτά, στη συνέχεια προφητεύουν διηγηματικά την έλευση στους ανθρώπους του προαναφερθέντος «παιδός» ή του «δούλου» του Θεού, λέγοντας: «το αναγγείλαμε ως παιδίον ενώπιόν του, ως ρίζα σε διψασμένη γη». Σύμφωνα δε με τον Ακύλα: «και θα αναβεί», λέει, «ως θηλάζον βρέφος ενώπιόν του και ως ρίζα από άβατη γη». Διότι ενώπιόν του, λέει, εννοώ του προαναφερθέντος βραχίονα, «θα αναβεί ως θηλάζον βρέφος».

Διότι δεν ήταν δυνατόν να διασωθεί με άλλον τρόπο η ελευθερία από τα κακά για τους υιούς των ανθρώπων, παρά μόνο μέσω της επιφανείας του Σωτηρίου του Θεού, για το οποίο γίνεται πολύς λόγος σε όλες τις Γραφές. Προσεύχεται λοιπόν λέγοντας: «Ποιος θα δώσει από τη Σιών το Σωτήριο του Ισραήλ;». Πολλές φορές δε έχουμε πει ότι ο Χριστός του Θεού, ο Σωτήρας και Κύριός μας, προαναγγέλλεται στις προφητείες με αυτόν τον τρόπο· διότι συνηθίζουν να τον ονομάζουν «Σωτήριο». Αυτό προκήρυτταν ότι θα γίνει γνωστό σε όλα τα έθνη, μεταξύ άλλων και σε όσα έχουν ειπωθεί: «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό, ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Ψάλτε στον Κύριο, ευλογήστε το όνομά του. Ευαγγελίζεσθε μέρα με τη μέρα το Σωτήριό του. Αναγγείλτε στα έθνη τη δόξα του»· και πάλι: «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό, διότι έκανε θαυμαστά έργα. Ο Κύριος έκανε γνωστό το Σωτήριό του, μπροστά στα έθνη αποκάλυψε τη δικαιοσύνη του»· και ο Ησαΐας λέει: «Θα αποκαλύψει ο Κύριος τον άγιο βραχίονά του ενώπιον όλων των εθνών», και τα εξής. Έχουμε δε ήδη παραθέσει πολλές φορές την εκπλήρωση αυτών των λόγων, η οποία μαρτυρείται από τον Συμεών, ο οποίος, αφού πήρε στην αγκαλιά του τον Σωτήρα και Κύριό μας Ιησού Χριστό, ενώ ήταν ακόμη βρέφος, αναφώνησε λέγοντας: «Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με το όνομά σου εν ειρήνη· διότι είδαν τα μάτια μου το Σωτήριο, που ετοίμασας ενώπιον όλων των εθνών».

Ευφράνσου, στείρα, εσύ που δεν γεννάς, ξέσπασε και βόησε και τέρπου, εσύ που δεν δοκιμάζεις ωδίνες, διότι τα τέκνα της έρημης είναι περισσότερα παρά εκείνης που έχει τον άνδρα. Και πότε άλλοτε, παρά κατά την παρουσία του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, αποκάλυψε ο Πατέρας και Θεός των όλων ενώπιον των εθνών τον μέγα βραχίονα, ο οποίος δεν είναι άλλος από τον Λόγο Του; Αυτά δε τα έθνη, βλέποντας τη σωτηρία που τους δωρήθηκε από τον Θεό, προστάζονται να απομακρυνθούν από την προηγούμενη πλάνη, και να μην αγγίζουν πλέον τα ακάθαρτα, στα οποία προηγουμένως κυλιούνταν, περιπλεγμένα σε αισχρά και μιαρά έργα; Και επειδή δεν είναι κάτι το ασήμαντο το να αποχωρίζουν τους εαυτούς τους από την προηγούμενη πατροπαράδοτη πολιτεία και από την κοινή συναναστροφή των ανθρώπων, για τον λόγο αυτόν ο ίδιος ο Κύριος υπόσχεται ότι θα συμπορεύεται και θα συγκεντρώσει όσους φέρουν τα σκεύη Του, δηλαδή, προφανώς, τα ιερά δόγματα και τους θείους λόγους.

Αυτός ο λόγος στην αρχή της προφητείας διδάσκει λέγοντας: «Και θα αποκαλύψει ο Κύριος τον άγιο βραχίονά του ενώπιον όλων των εθνών». Στη συνέχεια αυτών λέγεται: «Αναγγείλαμε ενώπιόν του σαν παιδί, σαν ρίζα σε διψασμένη γη· δεν έχει μορφή ούτε δόξα, και τον είδαμε, και δεν είχε μορφή ούτε ομορφιά», και τα εξής, τα οποία και αυτά εκπληρώθηκαν, όταν, αφού κένωσε τον εαυτό του από τη μορφή του Θεού, δεν επέλεξε ούτε την ευειδή και εύσχημη εμφάνιση μεταξύ των ανθρώπων, ούτε βέβαια διήλθε τον ανθρώπινο βίο με ανθρώπινη δόξα ή περιβεβλημένος με κάποια κοσμική υπεροχή, αλλά παίρνοντας μορφή δούλου και διακόνου ταπείνωσε τον εαυτό του και έγινε αληθινά άνθρωπος, ευρισκόμενος σε πληγή και γνωρίζοντας να υπομένει την ασθένεια, ενώ είχε αποστραφεί και αποκρυβεί το ένδοξο και θεϊκό πρόσωπο της θεότητάς του· γι' αυτό και ατιμάστηκε από εκείνους που είχαν κατανοήσει μόνο την ανθρώπινη πλευρά του, από τους οποίους δεν θεωρήθηκε όχι απλώς ως Υιός του Θεού, αλλά ούτε καν ως ένας τυχαίος δίκαιος.

«Ας ξεσπάσουν σε ευφροσύνη ταυτόχρονα τα έρημα μέρη της Ιερουσαλήμ, διότι ο Κύριος την ελέησε και λύτρωσε την Ιερουσαλήμ. Και θα αποκαλύψει τον άγιο βραχίονά του ενώπιον όλων των εθνών, και θα δουν όλα τα πέρατα της γης τη σωτηρία που προέρχεται από τον Θεό μας.» Μετά από αυτά επισυνάπτεται, κάτω από έναν και τον αυτόν ειρμό, η προφητεία για το πάθος του Χριστού, την οποία και θα εκθέσω εν ευθέτω χρόνω. Ενώ λοιπόν είναι ένας και ο αυτός Κύριος, εκείνος που είπε στην προηγούμενη περικοπή προς τον λαό των Ιουδαίων: «για τις αμαρτίες σας πουληθήκατε, και για τις ανομίες σας απομάκρυνα τη μητέρα σας, διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα, και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει», μέσα από το προκείμενο χωρίο λέγει προς τους ίδιους: «εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη». Έπειτα, δείχνοντας ότι έχει άλλον λαό εκτός από αυτούς, προσθέτει: «γι' αυτό ο λαός μου θα γνωρίσει το όνομά μου», και διδάσκει ότι όχι κάποιος άλλος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος που μίλησε μέσω των προφητών θα έλθει κάποτε στον κόσμο, λέγοντας: «εγώ είμαι αυτός που ομιλεί· είμαι παρών».

Ως Σιών και Ιερουσαλήμ που ευαγγελίζεται στους διάφορους τόπους, ο απόστολος γνωρίζει τις επουράνιες, μέσα από όσα λέει: «η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας», και «έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανήγυρη». Θα μπορούσε δε να ονομαστεί Σιών και η Εκκλησία που έχει συσταθεί μέσω του Χριστού σε κάθε τόπο της γης, όπως και Ιερουσαλήμ κάθε θεοσεβές πολίτευμα, το οποίο, ενώ παλαιότερα είχε συσταθεί μόνο μεταξύ των Ιουδαίων, μετατράπηκε σε ερημιά εξαιτίας των ασεβειών τους, έπειτα όμως και πάλι έτυχε της προς το καλύτερο ανανεώσεως μέσω της επιφανείας του Σωτήρος μας. Γι' αυτό λέει η προφητεία: «Ας ξεσπάσουν σε ευφροσύνη ταυτόχρονα τα έρημα της Ιερουσαλήμ, διότι ο Κύριος την ελέησε και λύτρωσε την Ιερουσαλήμ». Και δεν θα έσφαλλες, εάν την ψυχή κάθε αγίου και θεοφιλούς ανθρώπου, εφόσον μεν έχει υψωθεί ως προς τον βίο της, έχοντας «το πολίτευμα στους ουρανούς» και στοχεύοντας στα υπερκόσμια, την ονόμαζες Σιών (διότι ερμηνεύεται ως «παρατηρητήριο»), ενώ, εφόσον βρίσκεται σε ευστάθεια και γαλήνη από τα πάθη, την αποκαλούσες Ιερουσαλήμ (διότι το όνομα, όταν μεταφράζεται, σημαίνει «όραση ειρήνης»). Ακολούθως προς αυτά, η κλήση των εθνών προς την ευσέβεια του Θεού δηλώνεται σαφέστατα διά του: «και θα αποκαλύψει Κύριος ο Θεός τον άγιο βραχίονά Του ενώπιον όλων των εθνών, και θα δουν όλα τα πέρατα της γης τη σωτηρία που προέρχεται από τον Θεό μας».

Να θεωρείς ότι ο βραχίονας του Θεού δεν είναι άλλος από τον Λόγο και τη Σοφία και τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος είναι ο Χριστός του Θεού. Αυτό, βεβαίως, είναι εύκολο να αποδειχθεί από πολλά χωρία. Έχεις άλλωστε και στην Έξοδο τον Ισραήλ να έχει λυτρωθεί από τη δουλεία στους Αιγυπτίους με τον «βραχίονα» του Θεού. Ότι ακριβώς αυτός ο βραχίονας του Θεού, ο οποίος φανερώθηκε ως σωτήρας του παλαιού λαού, θα αποκαλυφθεί σε όλα τα έθνη, ενώ προηγουμένως ήταν απόκρυφος, αυτό σημαίνει η παρούσα προφητεία. Τη δε «σωτηρία», την οποία λέει ότι θα δουν «όλα τα πέρατα της γης», και την οποία προηγουμένως δήλωνε λέγοντας «διότι θα κάνω ακουστή τη σωτηρία σου», μάθε ότι στην εβραϊκή γλώσσα εκφράζεται με το όνομα του Ιησού. 〈Από τον ίδιο〉. «Ιδού, ο Κύριος θα έλθει ως πυρ και τα άρματά του ως καταιγίδα», και τα εξής: «είπε ο Κύριος, κι εγώ γνωρίζω τα έργα τους και τους διαλογισμούς τους· έρχομαι να συγκεντρώσω όλα τα έθνη και τις γλώσσες, και θα έλθουν και θα δουν τη δόξα μου. Και θα θέσω ανάμεσά τους σημείο, και θα αποστείλω από αυτούς διασωθέντες στα έθνη, στη Θαρσίς και τη Φουδ και τη Λουδ και τη Μοσόχ και τη Θοβέλ και στην Ελλάδα και στα μακρινά νησιά, σε αυτούς που δεν άκουσαν το όνομά μου ούτε είδαν τη δόξα μου, και θα αναγγείλουν τα έργα μου στα έθνη».

κζʹ. Και αυτός ο ίδιος ήταν επίσης αγαπητός του Θεού, πράγμα που επιβεβαιώνει η επιγραφή του ψαλμού που περιέχει τη φράση «ωδή υπέρ του αγαπητού». κηʹ. Ο δε Ησαΐας τον αποκαλούσε βραχίονα, λέγοντας: «θα αποκαλύψει ο Κύριος τον άγιο βραχίονά του ενώπιον όλων των εθνών». 〈κθʹ.〉 Και ο Δαβίδ τον γνώριζε συγχρόνως ως δικαιοσύνη και ως σωτήριο, γι' αυτό έλεγε: «έκανε γνωστό ο Κύριος το σωτήριό του, ενώπιον των εθνών απεκάλυψε τη δικαιοσύνη του», και πάλι: «αναγγέλλετε χαρμόσυνα από ημέρα σε ημέρα το σωτήριό του», και πάλι: «ποιος θα δώσει από τη Σιών το σωτήριο του Ισραήλ;» και «δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου, και δώσε μας το σωτήριό σου». 〈λʹ.〉 Και τι χρειάζεται να τα παραθέτω ένα προς ένα, εφόσον είναι δυνατό στον φιλομαθή να συγκεντρώσει παρόμοια χωρία από ολόκληρη τη θεόπνευστη Γραφή, μέσα από την οποία καθίσταται φανερό ότι οι άνθρωποι του Θεού, φωτισμένοι από το θείο Πνεύμα, κατείχαν τη γνώση του μονογενούς Υιού του Θεού, η οποία ήταν τότε απόρρητη και διέφευγε από τα πλήθη του ιουδαϊκού λαού; Γι' αυτό και τον ονόμαζαν με διάφορους τρόπους, χρησιμοποιώντας συγκεκαλυμμένες προσηγορίες. Διότι η χάρη του κηρύγματος της θεολογίας περί αυτού φυλασσόταν για τη δική του παρουσία, την οποία [θεολογία] η Εκκλησία του σε ολόκληρη την οικουμένη σεμνύνεται που παρέλαβε σαν ένα μυστήριο κρυμμένο και αποσιωπημένο από τα παλιά χρόνια.

Εξέγερσου, εξέγερσου, Σιών, ντύσου τη δύναμή σου, Σιών, και ντύσου τη δόξα σου, Ιερουσαλήμ, αγία πόλη· διότι δεν πρόκειται πλέον να περάσει μέσα από εσένα απερίτμητος και ακάθαρτος. Τίναξε από πάνω σου το χώμα και σήκω, κάθισε, Ιερουσαλήμ, βγάλε τα δεσμά από τον τράχηλό σου, αιχμάλωτη θυγατέρα της Σιών. Διότι αυτά λέει ο Κύριος: Πουληθήκατε δωρεάν και δεν θα λυτρωθείτε με αργύρια. Έτσι λέει ο Κύριος: Στην Αίγυπτο κατέβηκε ο λαός μου αρχικά για να κατοικήσει εκεί ως ξένος, και στους Ασσυρίους οδηγήθηκαν με τη βία· και τώρα τι κάνετε εδώ; αυτά λέει ο Κύριος: Επειδή ο λαός μου συνελήφθη δωρεάν, απορείτε και θρηνείτε ... γι' αυτό ο λαός μου θα γνωρίσει το όνομά μου εκείνη την ημέρα, διότι εγώ είμαι αυτός που ομιλεί, παρίσταμαι ως ωραιότητα πάνω στα όρη, ... ως αυτός που φέρνει χαρμόσυνες ειδήσεις για αγαθά, διότι θα κάνω ακουστή τη σωτηρία σου ... διότι η φωνή των φρουρών σου υψώθηκε, και με τη φωνή αυτή όλοι μαζί θα ευφρανθούν· διότι θα δουν κατάματα, όταν ο Κύριος ελεήσει τη Σιών. Ας ξεσπάσουν σε ευφροσύνη όλα μαζί τα ερημωμένα μέρη της Ιερουσαλήμ, διότι ο Κύριος την ελέησε και λύτρωσε την Ιερουσαλήμ. Και ο Κύριος θα αποκαλύψει τον άγιο βραχίονά του ενώπιον όλων των εθνών ...