Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 52:13

Όταν τους ρωτούμε για κάθε ευαγγελική και αποστολική και προφητική και μωσαϊκή πτωχοπρεπή φωνή, που αρμόζει στην ανθρώπινη φύση του Χριστού, όπως το «Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος», και το «Ἐγενήθην ὡσεὶ ἄνθρωπος ἀβοήθητος», και το «Ἰδοὺ συνήσει ὁ παῖς μου», και το «Ἄνθρωπός ἐστι, καὶ τίς γνώσεται αὐτόν;», και πάλι τις ευαγγελικές φωνές, όπως το «Ὁ Πατήρ μου μείζων μού ἐστι», και το «Οὐ δύναμαι ἀπ’ ἐμαυτοῦ ποιεῖν οὐδέν», και το «Ἐμὲ δὲ οὐ πάντοτε ἔχετε», και το «Τί με ζητεῖτε ἀποκτεῖναι, ἄνθρωπον, ὃς τὴν ἀλήθειαν εἶπον ὑμῖν;», και το «Λάζαρος ἀπέθανε, καὶ χαίρω, ὅτι οὐκ ἤμην ἐκεῖ», και ό,τι λέγεται από τον άγγελο, ότι «Ἠγέρθη, οὐκ ἔστιν ὧδε», και το «Ἰησοῦς ὁ παῖς προέκοπτε σοφίᾳ καὶ ἡλικίᾳ καὶ ὑπετάσσετο τοῖς γονεῦσι», και το «Ὁ Θεὸς καὶ τὸν Κύριον ἤγειρε», και το «Ἐδόξασε τὸν παῖδα αὐτοῦ Ἰησοῦν», δηλαδή τον δούλο του, και, για να το πω σύντομα, οποιοδήποτε πτωχοπρεπές ρήμα του Χριστού από τη θεία Γραφή, τους ρωτούμε: κατά ποια φύση του Χριστού έχουν ειπωθεί αυτά τα ταπεινά λόγια; Εκείνοι, αποφεύγοντας να πουν ότι η σάρκα του Χριστού είναι φύση, λέγουν ότι αυτά λέγονται κατά την ανθρωπότητα του Χριστού, κατά το πρόσλημμα, κατά το ορατό, κατά το σώμα, κατά τη σάρκα· και γενικά ονομάζουν με μυριάδες άλλες προσηγορίες την ανθρωπότητά του, αλλά να την πουν φύση δεν ανέχονται καθόλου. Έπειτα τους ρωτούμε: «Για ποιο λόγο αποφεύγετε να ονομάσετε φύση την ανθρωπότητα του Χριστού;» Και αποκρίνονται λέγοντας ότι, «αν την πούμε φύση, τότε από κάθε ανάγκη την λέμε και πρόσωπο, και έτσι βρισκόμαστε να ομολογούμε δύο πρόσωπα, όπως ο Νεστόριος. Διότι δεν υπάρχει απρόσωπη φύση.»

Επομένως, «δεν θα πορευθείτε με φυγή», λέει· το ότι, μάλιστα, τα πράγματα θα έλθουν σε αυτούς με ευκολία και απολύτως τίποτε το σκληρό, ανηφορικό ή τραχύ δεν θα συναντήσουν, το βεβαίωσε λέγοντας ότι «Θα προπορεύεται από εσάς ο Κύριος, και ο Θεός θα είναι αυτός που σας συγκεντρώνει». Όταν όμως ο Θεός είναι μαζί και προβαδίζει, ποιο θα είναι εκείνο που θα βλάψει τους κομιστές των ιερών κηρυγμάτων; Ή μάλλον, πώς δεν θα αποβούν όλα σε αυτούς κατ' ευχήν, και δεν θα τρέξουν κηρύττοντας σαν να περνούν από ομαλό δρόμο; «Ιδού, θα πράξει συνετά ο παίδας μου, και θα υψωθεί, και θα δοξαστεί σφόδρα. Όπως ακριβώς θα εκπλαγούν πολλοί για σένα, έτσι θα στερηθεί τη δόξα από τους ανθρώπους η όψη σου, και η δόξα σου από τους ανθρώπους».

«Ιδού, θα ενεργήσει με σύνεση ο παῖς μου», λέγει· και ως παίδα να εννοήσεις τον Υιό, δηλαδή τον δούλο. Διότι ο Λόγος, αν και ήταν Θεός, έλαβε μορφή δούλου, και όντας Κύριος των πάντων, υπεισήλθε στα μέτρα της ανθρωπότητας. «Διότι δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του, γινόμενος όμοιος με τους ανθρώπους, και αφού βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος, ταπείνωσε τον εαυτό του.» Επομένως, όταν έγινε άνθρωπος συγκαταβαίνοντας στην ταπείνωση, τότε και ονομάστηκε ακατηγόρητα δούλος, έχοντας λάβει το σχήμα της δουλείας.

Αλλά, το «Συνήσει», λέει, τίθεται αντί του «όλα θα τα πράξει και θα τα πει με σύνεση και θεοπρεπή σοφία». Έργο δε της θεοπρεπούς σοφίας, και πάνω από όλα τα άλλα, είναι το να γίνει σάρκα ο μονογενής Λόγος του Θεού, δηλαδή άνθρωπος, και να συμμεριστεί τη φτώχεια αυτών που βρίσκονται στη γη, ώστε εμείς να πλουτίσουμε από τη δική του φτώχεια, ώστε πιστεύοντας σε αυτόν να αποπλύνουμε τους εαυτούς μας που είχαν μολυνθεί από την αμαρτία, εφόσον ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή ήταν αδρανής στο να μπορεί να αφαιρέσει τις αμαρτίες, ώστε με τον θάνατο της δικής του σάρκας να καταργήσει τον θάνατο, και να ανατρέψει τη φθορά, και να αναπλάσει προς την αφθαρσία εκείνους που κατέχονταν από τον θάνατο, και να καταστήσει πολίτη του ουρανού τον επίγειο άνθρωπο, και να ενώσει μέσω του εαυτού του με τον Θεό και Πατέρα τον πάλαι ποτέ δραπέτη, και να κηρύξει στους αιχμαλώτους άφεση, και στους τυφλούς ανάβλεψη, και να γιατρέψει τους συντετριμμένους στην καρδιά, και να αδειάσει τον άδη, και να απομακρύνει τον Σατανά από την εξουσία και την πλεονεξία του πάνω σε όλους. «Θα ενεργήσει λοιπόν με σύνεση ο δούλος μου», λέει. Διότι τίποτα απολύτως δεν είναι ασύνετο, δηλαδή άσοφο, σε όσα έγιναν για εμάς. Διότι «τα πάντα τα εποίησε με σοφία», σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού.

Εξαιτίας αυτού του λόγου, λέει, θα υψωθεί και θα δοξαστεί πάρα πολύ. Διότι ο Θεός δοξολογείται από εμάς ως Κύριος, και τον αποκαλούμε Σωτήρα και Λυτρωτή. Και έχουμε πιστέψει ότι αυτό είναι αληθινό. Αλλά για να είναι ο λόγος από τον Θεό και Πατέρα απολύτως αληθινός και αδιάβλητος, πρόσθεσε αναγκαστικά ότι: Όπως πολλοί θα εκπλαγούν με εσένα, έτσι θα είναι άδοξη ανάμεσα στους ανθρώπους η μορφή σου, και η δόξα σου ανάμεσα στους ανθρώπους. Διότι εκείνοι που γνώρισαν την επιφάνειά του και μπόρεσαν να δουν με τα μάτια της διανοίας το μέγεθος της θεοπρεπούς εξουσίας που υπάρχει μέσα του, εκπλήσσονται με την οικονομία. Τέτοιος ήταν ο προφήτης Αββακούμ, που έλεγε: «Κύριε, άκουσα το μήνυμά σου και φοβήθηκα· κατανόησα τα έργα σου και εξεπλάγην». Εκείνοι όμως που δεν κατανόησαν τη δόξα του, αλλά παρέμειναν άπιστοι και ασύνετοι, τον καταδίκασαν ανόσια σε αδοξία και ατιμία, αποκαλώντας τον Σαμαρείτη, φαγά και μέθυσο, και γεννημένο από πορνεία, και επιπλέον αμαρτωλό. Επομένως, όπως πολλοί θα εκπλαγούν μαζί σου, έτσι και ανάμεσα στους ανθρώπους θα είναι άδοξη η μορφή σου, και η δόξα σου από τους ανθρώπους.

Και πάλι, «και κράζοντας με μεγάλη φωνή» είπε: «ηλί, ηλί, λιμά σαβαχθανί, δηλαδή Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;», όπως ήδη αναπτύξαμε το νόημα αυτού του λόγου, και το ευαγγέλιο αναφέρει «εξέπνευσε». Εφόσον, λοιπόν, η αλήθεια αναφέρει το «εξέπνευσε» και το «στα χέρια σου» και το «η ψυχή μου είναι ταραγμένη» και όλα τα άλλα, ποιος θα ήταν τόσο ανόητος ώστε να πειστεί από ένα τέτοιο εργαστήρι ανθρώπων που μυωπάζουν και ονειροπολούν, και να εγκαταλείψει αυτές τις ίδιες τις εύλογες ρήσεις της αλήθειας του Λόγου του Θεού; 50. Αλλά έπειτα, λεξιθηρώντας όσα έχουν διατυπωθεί καλά και ορθά από κάθε Γραφή, δίκην πειρατών που ακρωτηριάζουν υγιή σώματα, χρησιμοποιούν κάποια μαρτυρία, την οποία πολλές φορές η Γραφή εξιστορεί κάνοντας πιο μεταφορική χρήση. Και συνηθίζουν να εκλαμβάνουν όσα λέγονται μεταφορικά ως κυριολεκτική αλήθεια, ενώ εκείνα που κηρύσσονται αληθινά και απερίφραστα τα αλληγορούν αποδίδοντάς τα σε άλλο πρόσωπο. Διότι αμέσως αναπηδούν φέρνοντας ρήση από τον άγιο Ησαΐα, που έχει ειπωθεί εκ προσώπου του Πατρός, ότι: «Ιδού, θα συνέσει ο αγαπητός μου παίς, στον οποίο ευδόκησα, τον οποίο αγάπησε η ψυχή μου», θεωρώντας ότι αυτός ο λόγος ανήκει στον Πατέρα. Και όντως είναι αληθές. «Πώς λοιπόν;» λένε, «και ο Πατέρας έλαβε ψυχή;» Εάν δε πούμε «μη γένοιτο», «τι άλλο συμβαίνει λοιπόν;», λένε, «παρά το ότι ειπώθηκε πιο μεταφορικά;». «Άρα λοιπόν», ισχυρίζονται, «και όσα ειπώθηκαν από τον Υιό έχουν διατυπωθεί πιο μεταφορικά».

Και αυτόν, τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, που από τους αιώνες καταξίωσε τους αγίους Του να φαίνεται σε αυτούς μέσα από οπτασίες, όπως ακριβώς μπορούσε ο καθένας να Τον χωρέσει σύμφωνα με το χάρισμα που του δόθηκε από τη θεότητα, το οποίο χαριζόταν στον καθένα από τους καταξιωμένους, είτε για να δουν τον Πατέρα, ανάλογα με το πώς μπορούσε ο καθένας, είτε για να ακούσουν τη φωνή Του, στο μέτρο που ήταν εφικτό· όπως έλεγε δια στόματος του Ησαΐα: «Ιδού, θα ενεργήσει συνετά ο αγαπητός μου παις», αυτό αποτελεί φωνή του Πατέρα· και όπως ο Δανιήλ είδε «τον Παλαιό των ημερών», αυτό είναι οπτασία του Πατέρα· και όπως πάλι αναφέρεται στον προφήτη: «Εγώ πλήθυνα τις οράσεις και μέσω των χειρών των προφητών παρομοιάστηκα», αυτό είναι φωνή του Υιού· ενώ όπως αναφέρεται στον Ιεζεκιήλ: «Και με ανέλαβε το Πνεύμα του Θεού» και «με έβγαλε στην πεδιάδα», αυτό αφορά το Άγιο Πνεύμα. Και υπάρχουν πολλά τέτοια που μπορεί να αναφέρει κανείς, από τα οποία, υπενθυμίζοντας εν μέρει ελάχιστα εν παρόδω για να καταδείξουμε τον χαρακτήρα της Εκκλησίας, παραθέσαμε αυτά τα λίγα ρητά, μολονότι υπάρχουν αμέτρητα και ακόμη περισσότερα παρόμοια με αυτά τα οποία περιέχονται στις θείες Γραφές της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης.

«Ιδού, ο δούλος μου θα επιδείξει σύνεση και θα υψωθεί και θα δοξαστεί και θα ανυψωθεί σφόδρα»· διότι «εταπείνωσε τον εαυτό του, γινόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού. Γι' αυτό ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα». Αυτό ακριβώς, λοιπόν, φανερώνει και η παρούσα προφητεία, αφενός λέγοντας: «Ιδού, ο δούλος μου θα επιδείξει σύνεση και θα υψωθεί και θα δοξαστεί και θα ανυψωθεί», με τα οποία λόγια υποδηλώνει τη μετά τον θάνατο ανάστασή του, καθώς και την ανάληψη και ύψωσή του στους ουρανούς. Στη συνέχεια, αφετέρου, παρουσιάζει την ταπείνωσή του την «μέχρι θανάτου», με τα εξής λόγια: «Τον είδαμε, και δεν είχε ούτε ωραία όψη ούτε κάλλος· αλλά η όψη του ήταν άτιμη και κατώτερη σε σύγκριση με τους υιούς των ανθρώπων», και πάλι: «Ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε. Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς», και ξανά: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή και, όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Μέσα στην ταπείνωση άρθηκε η κρίση του· τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί; Διότι η ζωή του αφαιρείται από τη γη, εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο».

Εφόσον λοιπόν, μέσω αυτών, παρουσιάστηκε η ταπείνωση και ο θάνατός του, ακολούθως προφητεύθηκαν και όσα αφορούσαν την ύψωσή του μετά τον θάνατο, καθώς το προφητικό πνεύμα προανήγγειλε τα χαρμόσυνα πριν από τα σκυθρωπά, τα οποία βεβαίως παρουσιάζει λέγοντας: «Ιδού, θα επιδείξει σύνεση ο παις μου», ή, σύμφωνα με τον Ακύλα: «Ιδού, θα αποκτήσει επιστήμη ο δούλος μου». Τον αποκαλεί δε ευλόγως δούλο εξαιτίας της μορφής του δούλου που ανέλαβε· διότι ο Θεός Λόγος, που «υπήρχε σε μορφή Θεού», «εκένωσε τον εαυτό του», και, σύμφωνα με τον ιερό Απόστολο, «έλαβε μορφή δούλου και βρέθηκε ως προς το σχήμα σαν άνθρωπος». Αλλά αυτός ο παις του Θεού και ο δούλος πληρούταν από κάθε σοφία και γνώση, εφόσον χώρεσε μέσα του τον Θεό Λόγο. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Ιδού, θα αποκτήσει επιστήμη», αλλά «και θα υψωθεί και θα δοξαστεί και θα εξυψωθεί». Όλα δε αυτά εκπληρώνονταν στον άνθρωπο του Σωτήρα μας εξαιτίας της ένωσης με τον Θεό Λόγο.

Και πάλι επιπροσθέτως αυτών, με τον ίδιο τρόπο που στις παραπάνω προφητείες ο Χριστός ονομάστηκε διαφόρως παῖς του Θεού, το ίδιο αναφέρεται και εδώ· προφητεύεται δε ότι θα επιδείξει σύνεση και θα υψωθεί και θα δοξαστεί σφόδρα, νοουμένης της ανθρώπινης φύσης του, για την οποία λέγονται αυτά. Αληθινά δε, πολλοί εξεπλάγησαν και βρέθηκαν σε απορία εξαιτίας του, επειδή τον εξέλαβαν ως άνθρωπο όμοιο με τους ίδιους. Και εξεπλάγησαν βεβαίως βλέποντάς τον να μην έχει περιβληθεί καμία κοσμική υπεροχή ή δόξα, όταν, έχοντας αποθέσει τη μορφή του Θεού, έχοντας κενώσει τον εαυτό του και αναλάβει μορφή δούλου, επιτελούσε παράδοξα έργα άξια έκπληξης και κατάπληξης, ώστε όσοι τα έβλεπαν να λένε κατάπληκτοι: «Δεν είναι αυτός ο υιός του Ιωσήφ; Η μητέρα του και οι αδελφοί του δεν βρίσκονται ανάμεσά μας;» Και μέχρι σήμερα, πάρα πολλοί εκπλήσσονται και απορούν με αυτόν, βλέποντας τη διδασκαλία του να έχει διαδοθεί και να διαδίδεται ακόμη και τώρα σε ολόκληρη την οικουμένη, και κατανοώντας την ακλινή και αμετάθετη διάθεση εκείνων που έχουν πιστέψει σε αυτόν.

Διότι οι Ιουδαίοι, αν και είχαν τις προφητείες και πάντοτε προσδοκούσαν ότι θα έλθει ο Χριστός, όταν ήλθε τον αγνόησαν. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και τον κακοποίησαν. Εκείνοι όμως από τα έθνη, που ποτέ δεν είχαν ακούσει τίποτα για τον Χριστό μέχρι που οι απόστολοί του, οι οποίοι εξήλθαν από την Ιερουσαλήμ, τους ανήγγειλαν τα σχετικά με αυτόν και τους παρέδωσαν τις προφητείες, γεμάτοι από χαρά και πίστη απαρνήθηκαν τα είδωλα και αφιέρωσαν τους εαυτούς τους στον αγέννητο Θεό μέσω του Χριστού. Και για το ότι ήταν εκ των προτέρων γνωστό πως αυτά τα δυσφημιστικά λόγια θα λέγονταν εναντίον εκείνων που ομολογούν τον Χριστό, και ότι είναι ταλαίπωροι όσοι τον δυσφημούν και λένε ότι είναι καλό να τηρούνται τα παλαιά έθιμα, ακούστε όσα ειπώθηκαν με συντομία μέσω του Ησαΐα. Είναι δε τα εξής: «Αλίμονο σε εκείνους που λένε το γλυκό πικρό και το πικρό γλυκό». Και το ότι επίσης, αφού έγινε άνθρωπος για εμάς, υπέμεινε να πάθει και να ατιμαστεί, και πρόκειται να έλθει πάλι με δόξα, ακούστε τις προφητείες που έχουν ειπωθεί για τον σκοπό αυτό. Είναι δε οι εξής: «Επειδή η ψυχή του παραδόθηκε σε θάνατο και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, αυτός σήκωσε τις αμαρτίες πολλών και θα προσφέρει εξιλέωση για τους ανόμους». «Ιδού, ο δούλος μου θα ενεργήσει με σύνεση, και θα υψωθεί και θα δοξαστεί σφόδρα».

Επειδή, λοιπόν, η δόξα του Λιβάνου συνίσταται από τη φύση της στα κυπαρίσσια, τα πεύκα και τους κέδρους, από τα οποία επρόκειτο να κατασκευαστεί ο τίμιος σταυρός, προείπε ο Κύριος: «και η δόξα του Λιβάνου θα έρθει σε εσένα, για να δοξάσει τον άγιο τόπο μου, και θα δοξάσω τον τόπο των ποδιών μου». Όλη λοιπόν η Ιερουσαλήμ είναι τόπος των ποδιών του Χριστού, στην οποία βάδισαν τότε σωματικά για τη δική μας σωτηρία, και όλη η γη είναι υποπόδιο των ασώματων ποδιών της θεότητάς του, και θρόνος του ο ουρανός. Τόπος, πάλι, ειδικά των ποδιών της ανθρώπινης φύσης του είναι ο άγιος Γολγοθάς, προς τον οποίο ήλθε στον κατάλληλο χρόνο η δόξα του Λιβάνου, όπως προείπε ο Κύριος, και δοξάστηκε ο άγιος τόπος του Θεού, σύμφωνα με τη δόξα που προείπε το Άγιο Πνεύμα. Διότι, από την ημέρα που το σεβάσμιο ξύλο πήχθηκε εκεί, και ο Δεσπότης μας υψώθηκε εκουσίως σε αυτό με τη σάρκα του, δοξάστηκε ο τόπος των άχραντων ποδιών του με δόξα ασύγκριτη. Και όσο έσπευδαν οι άτιμοι να υβρίσουν και να ατιμάσουν τον Τιμημένο, τόσο και περισσότερο ως Θεός ο ίδιος δοξαζόταν. «Ιδού, θα πράξει με σύνεση ο δούλος μου», λέει ο Πατέρας, «και θα υψωθεί και θα δοξαστεί και θα εξυψωθεί σφόδρα». Ο δε Υιός λέει: «Όταν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Όταν υψωθώ από τη γη και συγκαταλεχθώ με τους ανόμους και σταυρωθώ ανάμεσα σε ληστές ως κακούργος, τότε «θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου».

Διότι, επειδή τιμώνταν και γινόταν πιστευτό και αναγνωριζόταν ένα μόνο πρόσωπο του Θεού και Πατέρα, ενώ ο Υιός και το Πνεύμα αγνοούνταν, και ο Θεός γνωριζόταν, ας πούμε, κατά το ήμισυ, αν και με πολλούς τρόπους και πριν από την ίδια την παρουσία του Χριστού κηρυσσόταν η Τριάδα, άλλοτε με τον Πατέρα να λέει μέσω των Γραφών «υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα», και άλλοτε «από τη μήτρα πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα», και: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου», και: «Με τον Λόγο», δηλαδή τον Υιό του Πατέρα, «στερεώθηκαν οι ουρανοί», και: «Απέστειλε» ο Πατέρας «τον» Υιό και «Λόγο του και τους θεράπευσε», και: «Ιδού, θα πράξει συνετά ο δούλος μου και θα υψωθεί και θα δοξαστεί», και: «Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ», «και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο», και γενικά όσα ο Πατέρας λέει μέσω των Γραφών για τον Υιό. Και πάλι, σχετικά με το Άγιο και ζωαρχικό Πνεύμα, άλλοτε μεν αναφέρεται: «το πνεύμα σου το αγαθό ας με οδηγήσει», και «πνεύμα ευθύ εγκαίνισε στα έγκατά μου», άλλοτε δε: «με το πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή του» (όχι επειδή εκείνη η άρρητη και ασώματη φύση διαθέτει στόμα και πνεύμα από αυτά που μας είναι γνωστά, διότι το πνεύμα (η πνοή) του στόματος του προφορικού λόγου που μας είναι γνωστότατο, ούτε αποστέλλεται ούτε ενεργεί, ενώ το άφραστο πνεύμα του άφραστου στόματος του Θεού και αποστέλλεται κατά την οικονομία και ενεργεί με αυθεντία όπως ο Πατέρας και ο Υιός, γι' αυτό και κατέβηκε το πνεύμα του Θεού και τους οδήγησε), και: «Θα εξαποστείλεις το πνεύμα σου, και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης», και: «Στις έσχατες ημέρες θα εκχύσω από το πνεύμα μου σε κάθε σάρκα» και τα λοιπά. Έτσι, ενώ με πολλούς τρόπους, όπως προείπα, κηρυσσόταν η ομοούσια Τριάδα, ο Υιός και το Πνεύμα αγνοούνταν από τους ανθρώπους.

Αλλά μέχρι πότε δεν θα σταματήσουμε τον λόγο γι' αυτά; Και ίσως κάποιοι να υποπτεύονται ότι λέμε πράγματα ξένα προς την παρούσα εορτή, όμως όποιος συγκρατεί τον ειρμό του λόγου από την αρχή, θα διαπιστώσει ότι δεν έχουμε βγει καθόλου έξω από τα όρια του θέματος της παρούσας εορτής. Διότι, εφόσον τέθηκε το ερώτημα για ποια αιτία ο πανάγιος σταυρός δεν κατασκευάστηκε από ένα, αλλά από τρία ξύλα, από εκεί ο λόγος εύκολα κατέληξε στην αγία Τριάδα. Και επομένως δεν ειπώθηκε τίποτε το ξένο· διότι έπρεπε, έπρεπε πρώτα να υμνήσουμε τον Θεό που τον δόξασε, και έπειτα να υμνήσουμε τον δοξασμένο σταυρό. Λοιπόν τώρα ας υπενθυμίσουμε τα της υψώσεως και ας χαιρετίσουμε ειδικά τον σεβάσμιο σταυρό, ώστε μέσω αυτού, Εκείνος που σταυρώθηκε πάνω του να καταφωτίσει το μάτι της διανοίας μου, και στη συνέχεια, αφού σταματήσουμε την πορεία του λόγου, να τον ολοκληρώσουμε. «Υψούτε Κύριον τον Θεόν ημών και προσκυνείτε τω υποποδίω των ποδών αυτού, ότι άγιός εστιν». Και: «Ιδού συνήσει ο παις μου και υψωθήσεται και δοξασθήσεται και μετεωρισθήσεται σφόδρα». Και: «Αυτός αμαρτίας πολλών ανήνεγκε και διά τας αμαρτίας ημών παρεδόθη». Και: «Εάν υψωθώ εκ της γης, πάντας ελκύσω προς εμαυτόν». Και: «Όταν υψώσητε τον υιόν του ανθρώπου, τότε γνώσεσθε ότι εγώ ειμι». Και: «Ώσπερ Μωυσής ύψωσε τον όφιν εν τη ερήμω, ούτως δει υψωθήναι τον υιόν του ανθρώπου, ίνα πας ο πιστεύων εις αυτόν μη απόληται, αλλ' έχη ζωήν αιώνιον».