Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 52:6

Διότι προηγουμένως ο νόμος είχε τη σκιά των μελλοντικών αγαθών· όταν όμως ο Χριστός εξαγγέλθηκε στους ανθρώπους και παρουσιάστηκε λέγοντας: «Εγώ ο ίδιος που ομιλώ είμαι παρών· τότε», όπως είπε ο Παύλος, «η φωνή Του σάλευσε τη γη, έχοντας δώσει προηγουμένως την υπόσχεση: Ακόμη μία φορά εγώ θα σείσω όχι μόνο τη γη, αλλά και τον ουρανό. Το δε "ακόμη μία φορά" δηλώνει τη μετάθεση εκείνων που σαλεύονται, ώστε να παραμείνουν τα μη σαλευόμενα. Γι' αυτό, παραλαμβάνοντας βασιλεία ασάλευτη, έχουμε χάρη, διά της οποίας λατρεύουμε ευάρεστα τον Θεό». Και αυτή την ασάλευτη βασιλεία που αναφέρει αυτός, ο Δαβίδ την ψάλλει ως στερεωμένη: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ενδύθηκε ευπρέπεια· ο Κύριος ενδύθηκε δύναμη και περιζώστηκε».

Διότι προηγουμένως ο νόμος αποτελούσε τη σκιά των μελλοντικών αγαθών· όταν όμως ο Χριστός αναγγέλθηκε στους ανθρώπους και παρουσιάστηκε λέγοντας: «Εγώ ο ίδιος που μιλώ είμαι παρών· τότε», όπως είπε ο Παύλος, «η φωνή Του σάλευσε τη γη, ενώ προηγουμένως είχε υποσχεθεί: Ακόμη μία φορά εγώ θα σείσω όχι μόνο τη γη, αλλά και τον ουρανό. Το δε "ακόμη μία φορά" δηλώνει τη μετάθεση όσων σαλεύονται, ώστε να παραμείνουν τα ασάλευτα. Γι' αυτό, παραλαμβάνοντας βασιλεία ασάλευτη, έχουμε χάρη, δια της οποίας λατρεύουμε ευάρεστα τον Θεό». Αυτήν δε τη βασιλεία, την οποία αυτός αποκαλεί ασάλευτη, ο Δαβίδ την υμνεί ως στερεωμένη: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ενδύθηκε μεγαλοπρέπεια· ενδύθηκε ο Κύριος δύναμη και περιζώστηκε».

Διότι ο μεν Ησαΐας προφήτευσε ότι ο Εμμανουήλ πρόκειται να γεννηθεί από απειρόγαμη γυναίκα· αυτός δε, αφού γεννήθηκε από την Παρθένο Μαρία και φανερώθηκε ως Θεός, εκπλήρωσε τον λόγο του προφήτη. Και ο μεν Μιχαίας προανήγγειλε και τον τόπο στον οποίο επρόκειτο να γεννηθεί ο Χριστός· ο ίδιος δε ο Κύριος, ανακλινόμενος σε φάτνη στη Βηθλεέμ, απέδειξε τον προφήτη αληθινό. Και ο μεν Ζαχαρίας ευαγγελίστηκε στην Ιερουσαλήμ την είσοδο του Σωτήρα· ο ίδιος δε ο Κύριος, στέλνοντας να του φέρουν τον όνο και εισερχόμενος, εκπλήρωσε στο πρόσωπό του την προφητεία. Και γενικά, για να μην αναφέρω το καθένα από τα γεγραμμένα χωριστά, αυτός έγινε το πλήρωμα του νόμου και των προφητών. Διότι αυτά που προανήγγειλε μέσω αυτών, αυτά ο ίδιος παρών τα ολοκλήρωνε εκπληρώνοντάς τα και λέγοντας: «Εγώ που ομιλώ είμαι παρών». Ιδού λοιπόν, και τώρα αυτά που παλαιά διακηρύσσονταν για τον Σωτήρα στους Ψαλμούς, τώρα πάλι εκπληρώνονται μέσω της τόλμης των στρατιωτών. Διότι αυτά που προεσήμανε ότι θα πάθει, αυτά τώρα τα πλήθη των Ιουδαίων τα πράττουν, διαμοιράζοντας τα ιμάτια του Σωτήρα, και ποτίζοντάς τον όξος με χολή. «Διότι αυτά», λέγει, «έγιναν, για να εκπληρωθούν οι Γραφές»· η μεν μία που λέει: «Διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο»· η δε άλλη πάλι: «Έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος».

Θα μπορούσε κανείς να τον δει και κάπου αλλού, μέσω ενός από τους αγίους προφήτες, να ανακράζει με σαφήνεια: «Εγώ που ομιλώ είμαι παρών». Διότι ενανθρώπησα και έλαβα μορφή όμοια με τη δική σας, εγώ που μιλούσα παλαιότερα, μολονότι ο Θεός και Πατέρας ήταν εκείνος που έδωσε τους χρησμούς μέσω των αγίων προφητών. Και ότι σε αυτόν που έχει άπαξ τη δόξα του νομοθέτη, ακολουθεί φυσικά πάντως και το ότι πρέπει να είναι κριτής, ο οποίος θα υποβάλλει σε πικρές τιμωρίες εκείνους που ατιμάζουν τα όσα έχουν οριστεί και αποκλίνουν προς ό,τι τους φαίνεται σωστό, αυτό δεν επιδέχεται καμία αμφισβήτηση. Β. Απολύτως. Α. Όπως λοιπόν, εάν τυχόν λέγεται ότι υπάρχει ένας νομοθέτης και ένας κριτής, ο Πατέρας, με κανέναν τρόπο δεν θα αποστερηθεί της δόξας και της αλήθειας και ως προς τα δύο ο Υιός, εφόσον τίποτα δεν τον διαχωρίζει από τη φυσική ταυτότητα προς τον Θεό και Πατέρα. Με τον ίδιο, νομίζω, τρόπο, ακόμη κι αν λέγεται ότι μόνος ο Θεός και Πατέρας έχει την αθανασία, ουσιώδες θα είναι και στον Υιό το αξίωμα, και θα ονομάζεται πάντως και εκείνος αθάνατος, ή μάλλον η ίδια η αθανασία κατά φύση, και όντας στολισμένος με τα μεγαλεία του γεννήτορα, θα προσκυνείται και από εμάς τους ίδιους και από τους αγίους αγγέλους. Εάν όμως πουν ότι αυτά δεν έχουν έτσι, και μας προσάπτουν κατηγορία για μυθοπλασίες, μολονότι πρεσβεύουμε την αλήθεια, ας μας πουν το εξής. Β. Ποιο πάλι; Α.

Επομένως, ο Μονογενής μιλούσε και παλαιότερα στους αρχαιότερους μέσω του Αγίου Πνεύματος· μιλούσε δε με πολλούς τρόπους, παραγγέλλοντας να διαμορφωθεί το σεπτό και μέγα μυστήριο της ενανθρωπήσεώς Του. Μπορεί λοιπόν κανείς να Τον ακούσει να λέει μέσω των προφητών: «Εγώ οράσεις επλήθυνα, και δια χειρών προφητών παρομοιάσθηκα», και πάλι: «Εγώ ο ίδιος που λαλώ είμαι παρών, σαν την ώρα πάνω στα όρη, σαν τα πόδια αυτού που ευαγγελίζεται αγγελία ειρήνης, που ευαγγελίζεται αγαθά». Διότι κατά τη συντέλεια των αιώνων ο ίδιος ο Υιός μάς μίλησε μέσω του Εαυτού Του, χωρίς πλέον να μεσολαβεί προφήτης και φωνή αγίων, αλλά ο Μονογενής, έχοντας γίνει σαν κι εμάς, απηύθυνε τους λόγους Του προς εμάς μέσω του Εαυτού Του. Λέμε δε ότι ο Πατέρας μίλησε εν τω Υιώ, όχι σαν μέσω κάποιου ξεχωριστού ανθρώπου που βρισκόταν στο μέσον και μετέφερε σε εμάς όχι δικούς του, αλλά τους λόγους κάποιου άλλου, αλλά με την ίδια Του τη φωνή, καθώς ο Υιός μάς μιλούσε δια του σώματος. Διότι η σάρκα ανήκε στον ίδιο τον Μονογενή και όχι σε κάποιον άλλο· επειδή, όντας φύσει Θεός, έγινε άνθρωπος, παραμένοντας συγχρόνως Θεός· διότι τότε κατέστησε φανερή σε εμάς την απόρρητη βουλή του Θεού και Πατέρα· γι' αυτό ακριβώς «το όνομά Του καλείται Άγγελος της Μεγάλης Βουλής».

Και ανέτειλε σε εμάς ο λαμπρός ήλιος, αυτός δηλαδή για τον οποίο λέει ο Θεός και Πατέρας: «Και θα ανατείλει σε εσάς ήλιος δικαιοσύνης», ο οποίος θερμαίνει με τη ζέση του Πνεύματος προς τη δικαιοσύνη εκείνους που είχαν ψυχρανθεί μέσα στην αμαρτία. Και πάλι, ως νοητά αμπέλια, και πνευματικά άνθη, και επιπλέον ως στάχυα, να εννοήσεις τους αγίους, οι οποίοι διαπρέπουν με την πολυτρόπη ευσέβεια προς τον Θεό και αναβλύζουν τον πολυειδή καρπό της αρετής. Πρέπει λοιπόν να το πούμε συνοπτικά: η άνοιξη φέρνει την ανθοφορία και προετοιμάζει όλη τη γη να βλαστήσει χλόη, στεφανώνει τα λιβάδια με νέους βλαστούς, και πείθει τους κορμούς που ήταν παλιά ξεροί από την αφόρητη κακοκαιρία του χειμώνα να ξανανιώσουν, και τους φέρνει σε καλύτερη όψη, και τους κάνει να στολίζονται με τα συνηθισμένα φύλλα, και προετοιμάζει τον υπεύθυνο γεωργό να καυχιέται για τους φυσικούς καρπούς. Κάτι τέτοιο θα βρούμε ότι έχει γίνει και με εμάς. Διότι εμείς, που παλαιότερα ήμασταν ξεροί εξαιτίας της αμαρτίας που βασίλευε πάνω μας και στερημένοι από τους καρπούς της αρετής, αναθάλαμε προς τη δικαιοσύνη μέσω του Χριστού, και προσφέρουμε τώρα τον καρπό της πίστεως, φρέσκο και νέο, στον γεωργό των πνευμάτων. Έτσι, λοιπόν, αντιλαμβανόμαστε εύλογα αυτό που ειπώθηκε από έναν από τους αγίους προφήτες εκ προσώπου του Χριστού: «Αυτός που ομιλεί, είμαι παρών όπως η άνοιξη πάνω στα όρη». Διότι το τι εργάζεται στα όρη η άνοιξη, δηλαδή η εαρινή εποχή, το έχουμε ήδη πει σαφώς προηγουμένως.

Ως λόγος του, κυρίως, θα νοηθεί το ευαγγελικό κήρυγμα· διότι διαπιστώνουμε ότι δεν έφτασε σε εμάς μέσω κάποιου άλλου, αλλά μέσω του Ιδίου. Γι' αυτό ακριβώς, αφού ενανθρώπησε, λέει: «Εγώ που ομιλώ είμαι παρών». Αυτό το επιβεβαιώνει και ο Παύλος, λέγοντας στην προς Εβραίους επιστολή: «Ο Θεός, αφού παλαιά μίλησε στους πατέρες δια των προφητών με πολλούς και διάφορους τρόπους, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς δια του Υιού». Επομένως, στους έσχατους καιρούς του αιώνος, ο Υιός έγινε ο ίδιος αυτουργός της διδασκαλίας μας. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο, η ευαγγελική διδασκαλία θα ονομαστεί κυρίως δικός Του λόγος.

Αλλά και σε αυτό δεν έχουν κατανοήσει τίποτα το αληθινό. Διότι, όπως είπα, είχε τη δική μας μορφή, αν και ο Λόγος ήταν Θεός. Και ενανθρώπησε, υπομένοντας την κατά σάρκα γέννηση από γυναίκα. Αλλά όσοι το γνώριζαν αυτό και δεν αγνοούσαν το βάθος των θείων του μυστηρίων, ήξεραν ότι τα πάντα μπορεί εφόσον είναι Θεός εκ φύσεως, και ήταν ικανός να λυτρώσει όλη την οικουμένη. Οι άπιστοι όμως και οι αμαθείς τον προσέγγιζαν ως κοινό άνθρωπο, με αποτέλεσμα να του επιτίθενται και να λένε: «Δεν σε λιθοβολούμε για κανένα καλό έργο, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Σε αυτούς θα ταίριαζε να νομίζουν και να διερωτώνται εάν έχει τη δύναμη το χέρι του να βοηθήσει τους επί της γης, και να λυτρώσει αυτούς που είναι υποδουλωμένοι στον διάβολο και την αμαρτία. Αλλά όταν κάνετε τέτοιους λογισμούς, λέγει, αναλογιστείτε κάτι από τα ανώτερα: διότι δεν είμαι απλώς ένας άνθρωπος σαν κι εσάς, αλλά μάλλον Θεός που έλαβε κατ' οικονομίαν τη δική σας μορφή, για να σας απαλλάξω και από τον θάνατο και από την αμαρτία. Διότι εγώ που σας μιλώ, είμαι παρών ο ίδιος που παλαιά θαυματούργησε μέσω του Μωυσή, και με ανείπωτη δύναμη χώρισε τη θάλασσα, δηλαδή προφανώς την Ερυθρά. Διότι τα ύδατα στερεώθηκαν σαν τείχος, και πέρασαν οι λυτρωμένοι, οι οποίοι αποτίναξαν τον ζυγό της δουλείας στην Αίγυπτο. Το «θα ερημώσω τη θάλασσα», εδώ το λέει αντί του «την κατέστησα ξηρά». «Και θα μετατρέψω ποταμούς σε έρημο».

Επομένως, εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται μεταξύ των εθνών. Διότι, λέει, αφού ο Ισραήλ διασκορπίστηκε σε κάθε χώρα και πόλη, κανείς σε ολόκληρη τη γη δεν αγνόησε ότι η αγία πόλη λεηλατήθηκε και ο ίδιος ο ναός έγινε παρανάλωμα του πυρός· έπειτα δυσφημούν το δικό μου όνομα και διασύρουν τη δική μου δόξα. Διότι νομίζουν ίσως ότι έχει ατονήσει το δικό μου χέρι, το οποίο πάντοτε υπήρξε βοηθός στον Ισραήλ, ενώ αγνοούν ακόμη την αληθινή αιτία, και κανείς ανάμεσά τους δεν γνωρίζει ότι τους ζητήθηκαν ευθύνες για την Κυριοκτονία και για πολλά άλλα αμαρτήματα. <Για τον λόγο αυτόν ο λαός μου θα γνωρίσει το όνομά μου εκείνη την ημέρα, ότι εγώ είμαι αυτός που ομιλεί: Είμαι παρών· σαν την ωραιότητα πάνω στα όρη, σαν τα πόδια εκείνου που ευαγγελίζεται άγγελμα ειρήνης, σαν εκείνον που ευαγγελίζεται αγαθά.> Διότι, λέει, επειδή εξαιτίας της δικής σας ραθυμίας δυσφημίστηκα μεταξύ των εθνών, δεν θα ανεχθώ τη συκοφαντία, ούτε θα επιτρέψω να βληθεί η δόξα μου από κακόφημες φωνές. Κατά τον καιρό δε εκείνο, όταν θα επιλάμψω σε αυτούς που βρίσκονται στη γη με σάρκα, όσοι γίνουν δικός μου λαός αποδεχόμενοι την πίστη, είτε προέρχονται από τους Ιουδαίους είτε από τα έθνη, αυτοί θα γνωρίσουν το όνομά μου. Λέει δε το όνομα αντί της δόξας. Διότι η θεόπνευστη Γραφή συνηθίζει να μιλάει με αυτόν τον τρόπο.

Διότι τον αντιμετώπισαν ως έναν από εμάς, και όχι ως ενανθρωπήσαντα Θεό. Γι' αυτό άλλοτε μεν έλεγαν: «Εσύ ποιος είσαι; Και ποιον κάνεις τον εαυτό σου;» και: «Για καλό έργο δεν σε λιθοβολούμε, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Όμως, εκείνοι που θα κληθούν σε επίγνωση της αλήθειας, λέγει, θα γνωρίσουν τη δόξα μου. Διότι αυτός που μιλούσε στους προφήτες λέγει: Είμαι παρών. Διότι ο Κύριος, όντας Θεός, εμφανίστηκε σε εμάς, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Αυτό διδάσκει και ο πάνσοφος Παύλος λέγοντας: «Ο Θεός, αφού πολυμερώς και πολυτρόπως μίλησε παλιά στους πατέρες μέσω των προφητών, αυτές τις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων, δια του οποίου και δημιούργησε τους αιώνες». Πρέπει, λοιπόν, να παρατηρήσουμε σε αυτά ότι ο Θεός και Πατέρας έφερε μεν στην ύπαρξη τα πάντα δια του Υιού, μίλησε δε σε εμάς κατά τους έσχατους καιρούς όχι μέσω κάποιου άλλου υιού κατά σάρκα από γυναίκα, όπως νόμισαν ότι πρέπει να φρονούν κάποιοι από τους διεστραμμένους, αλλά ως ενός όντος Υιού μαζί με τη σάρκα, του Λόγου που ενανθρώπησε για εμάς, ο οποίος είναι και ο δημιουργός των αιώνων. Είμαι παρών, λοιπόν, ως εποχή επάνω στα όρη, λέγει· και ως εποχή εννοεί την άνοιξη. Ελάτε λοιπόν να κατανοήσουμε τα πνευματικά με βάση ένα εμφανές γεγονός. Τι προκαλεί η άνοιξη όταν φανεί στα όρη;

Τότε πια θα έχουν παύσει οι ημέρες του πένθους του, θα λάβει τέλος ο κόπος και η κατήφεια, επιβεβαιώνει δε αυτό ακριβώς το νόημα το κείμενο που ακολουθεί: «Διότι θα είναι», λέει, «όλος ο λαός σου δίκαιος», δηλαδή, θα δικαιωθεί όλος ο λαός που σε ακολουθεί· και ο λόγος αυτός απευθύνεται προς την Εκκλησία. Δικαιώνει δε ο Χριστός τον ασεβή με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του, και απαλλάσσει ο ίδιος από κάθε κατηγορία αυτούς που έχουν αιχμαλωτιστεί. Διότι, ποιος θα είναι ο χορηγός αυτών των δωρεών το φανέρωσε, λέγοντας: «Θα φυλάσσει το φύτευμα, τα έργα των χεριών του για δόξα». Επειδή είμαστε φύτευμα από τα φυτά του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού, και δικό του έργο· διότι αν και ήμασταν αγριελιές, εγκεντριστήκαμε σε ήμερη ελιά, με τον Χριστό να ενεργεί ουσιαστικά αυτοπροσώπως σε εμάς· διότι δεν μας έσωσε ούτε πρέσβης, ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος. Είπε άλλωστε ο ίδιος: «Εγώ που ομιλώ είμαι παρών». —«Θα γίνει δε», λέει, «και ο ολιγοστός χιλιάδες, και ο ελάχιστος μέγα έθνος». Διότι τώρα, δηλαδή στον παρόντα αιώνα, η δόξα των αγίων είναι κρυμμένη, και σε ό,τι αφορά τις κοσμικές αλαζονείες φαίνονται ότι είναι κάποιοι ελάχιστοι, επειδή δεν έχουν εμφανή δόξα.

Και λοιπόν, υποδεικνύοντας σε εμάς τον πολυπόθητο καιρό της ενανθρωπήσεως, ή μάλλον σαν να είχε ήδη γίνει όμοιος με εμάς, ο Λόγος εκ του Θεού Πατρός αναφώνησε από πριν λέγοντας: «Εγώ ο ίδιος που ομιλώ είμαι παρών, σαν την άνοιξη πάνω στα βουνά, σαν τα πόδια αυτού που ευαγγελίζεται άγγελμα ειρήνης, ως ευαγγελιζόμενος αγαθά.» — «Επειδή ο Θεός, αφού τον παλαιό καιρό μίλησε με πολλούς τρόπους και σε πολλές περιπτώσεις στους πατέρες μέσω των προφητών, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού», μέσω του οποίου όλοι εμείς αναθάλλουμε προς την αφθαρσία και τη ζωή. Διότι ήλθε σε εμάς «σαν την άνοιξη πάνω στα βουνά». Και τι ακριβώς σημαίνει αυτό; Επειδή τα φυτά στα βουνά και στους παραδείσους, όταν ο χειμώνας επιφέρει σε αυτά συρρίκνωση και δεν επιτρέπει στην ικμάδα από τη ρίζα να ρεύσει άφθονα προς τα πάνω, σχεδόν ξηραίνονται και μένουν άκαρπα, βιώνοντας την ερήμωση από τα φύλλα. Όταν όμως φανερωθεί η κατάλληλη εποχή, δηλαδή ο γελαστός ανοιξιάτικος καιρός, και καθώς με τις θερμότερες ακτίνες του ηλίου θερμαίνει τα πάντα, αναπτύσσεται αυτό που είχε κλειστεί, και εφόσον η ικμάδα από το βάθος έχει πλέον ελεύθερη τη διαδρομή της προς όλα τα μέρη, οι κλάδοι μεθούν, και αναβλύζοντας νωπή χλόη φυλλώματος, αμέσως στεφανώνονται με τον δικό τους καρπό. Έγινε λοιπόν για εμάς σαν την άνοιξη πάνω στα βουνά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Αυτό θα μπορούσε να γίνει σαφές σε εμάς και μέσω άλλων ιερών Γραφών.

Αφού λοιπόν πέθανε η Μαριάμ τον πρώτο μήνα, δηλαδή στην αρχή του έτους, σύμφωνα με τους νόμους των Εβραίων, τότε που τελείται και το ίδιο το μυστήριο του αγίου Πάσχα, ο λαός δίψασε. Διότι, κατά τον πρώτο μήνα του έτους, ο οποίος έχει ονομαστεί και μήνας των νέων, σχεδόν πέθανε και η λατρεία των σκιών και των τύπων, συρρικνώθηκε κατά κάποιον τρόπο και εξέλιπε. Πώς και με ποιον τρόπο; Διότι έλαμψε σε εμάς ο μονογενής Λόγος του Θεού με τη δική μας ανθρώπινη μορφή, σαν στον μήνα των νέων. Γι' αυτό άλλωστε έλεγε ο ίδιος που ομιλεί: «Είμαι παρών, όπως η ωραιότητα πάνω στα όρη, και όπως στον μήνα των νέων». Έτσι καλούσε την Εκκλησία των εθνών λέγοντας: «Ανάστα, έλα κοντά μου, καλή μου, περιστερά μου, διότι ιδού, ο χειμώνας παρήλθε, η βροχή έφυγε και απομακρύνθηκε. Τα άνθη φάνηκαν στη γη μας· διότι έφτασε ο καιρός του κλαδέματος». Επειδή αναθάλαμε εν Χριστώ προς μια νέα ζωή, και ο καιρός της επίγειας παρουσίας Του αναδείχθηκε για εμάς ως νοητή άνοιξη, η οποία καθιστά την ανθρώπινη φύση ευανθή και καρποφόρα. Διότι τότε, τότε ακριβώς, όταν η λατρεία των σκιών περιορίστηκε και, σαν τη Μαριάμ, πέθανε, ο λαός δίψασε και βρέθηκε σε έλλειψη νοητών υδάτων. Αλλά ανάβλυσε πλούσια το νάμα του Χριστού, εννοώ βεβαίως πάλι τα δικά Του θεσπίσματα και τη μυστική παιδαγωγία εν πνεύματι και αληθεία.

Από τη Δαν έως τη Βηρσαβεέ διαγγέλλονταν τα νομικά προστάγματα, και ο Θεός ήταν γνωστός μόνο στην Ιουδαία. Τώρα όμως σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος του, και όλοι έχουν γίνει διδακτοί του Θεού, όχι αγγέλων, αλλά του Θεού. Διότι και ο νόμος προερχόταν από τον Θεό, αλλά δόθηκε μέσω αγγέλων. Ο Υιός όμως λέει: «Εγώ ο ίδιος που μιλώ είμαι παρών». Επομένως, σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου, όσο ανώτερη είναι η λειτουργία που έλαβε, και όσο ανώτερης διαθήκης έγινε εγγυητής, τόσο υπερέχει των αγγέλων, όχι συγκρινόμενος με αυτούς ως προς τη φύση, αλλά υψούμενος τόσο πολύ υπεράνω τους, όσο απέχει ο Θεός από τα δημιουργήματα σύμφωνα με τον λόγο της ουσίας. Το «ανώτερος» λοιπόν, το οποίο αναφέρεται στη διακονία, όσο αποδεικνύει ότι αυτή είναι μεγαλύτερη και υψηλότερη από εκείνη των αγγέλων, τόσο εξυψώνει τον Υιό υπεράνω της φύσης των δημιουργημάτων. Και στους μεν αγγέλους, ως δούλους, απονέμει την κατώτερη διακονία, στον δε Υιό, αυτήν που αρμόζει σε Υιό και Δεσπότη. Διότι, όπως λέει, έχει νομοθετηθεί με βάση ανώτερες επαγγελίες.

ΑΛΛΟ. «Πιστός είναι ο λόγος και άξιος κάθε αποδοχής, ότι ο Χριστός Ιησούς ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ. Αλλά γι' αυτό ελεήθηκα, ώστε σε εμένα πρώτο να δείξει ο Χριστός όλη τη μακροθυμία του, ως παράδειγμα για εκείνους που πρόκειται να πιστέψουν σε αυτόν για να αποκτήσουν αιώνια ζωή.» Εάν σωζόμαστε μέσω της πίστεως στον Χριστό και μετέχουμε στην αιώνια ζωή, αποτινάσσοντας τον ζυγό του θανάτου, πώς δεν είναι κατά φύση Θεός ο Υιός, ο οποίος είναι και χορηγός της ζωής, εφόσον ο ίδιος είναι ζωή κατά φύση, και διασώζει ως Θεός, όντας ο μόνος που δύναται να το πράξει αυτό, και γι' αυτό λέγει: «Εγώ είμαι ο Θεός που σε σώζει, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα;» Διότι, πράγματι και αληθινά, ούτε πρέσβης, ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος μας έσωσε, αυτός που παλαιότερα βέβαια υποσχόταν να μας σώσει μέσω των αγίων προφητών, ενώ κατά τον καιρό της ελεύσεώς του φανέρωσε τον εαυτό του πλέον παρόντα, και γι' αυτό αναφωνούσε: «Εγώ που ομιλώ είμαι παρών. Πόσο ωραίοι είναι πάνω στα όρη οι πόδες εκείνων που ευαγγελίζονται άγγελμα ειρήνης!» Διότι, αφού ήλθε, ευαγγελίστηκε ειρήνη σε εμάς που ήμασταν μακριά, και ειρήνη σε εκείνους που ήταν κοντά, σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου.

Από αυτόν προέρχεται ο νόμος, ακόμη και αν παραδόθηκε μέσω αγγέλων. Είναι δυνατόν βέβαια, αν κάποιος το επιθυμεί, να τον ακούσει να λέει καθαρά: «Εγώ που μιλώ, είμαι παρών». Και, «Δεν ήρθα για να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες, αλλά για να τους εκπληρώσω. Διότι σας λέω, έως ότου παρέλθει ο ουρανός και η γη, ούτε ένα ιώτα ούτε μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να γίνουν όλα. Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, τα δικά μου λόγια όμως δεν πρόκειται να παρέλθουν». Επομένως, αποκαλεί τον νόμο δικά του λόγια, διότι τον ελάλησε η φωνή του Θεού, όπως ακριβώς είπα προηγουμένως, δηλαδή ο Υιός. Έπειτα αναφέρει ότι «Κατέβηκε ο Κύριος στο όρος Σινά, στην κορυφή του όρους, και κάλεσε ο Κύριος τον Μωυσή στην κορυφή του όρους, και ανέβηκε ο Μωυσής».

Διότι αναθάλησε πάλι η ανθρώπινη φύση, σαν κάποιο φυτό, η οποία είχε μαραθεί από τον θάνατο, εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ και της αμαρτίας που τυράννησε όλους μας. Ακούω δε τον Χριστό να λέει και μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Εγώ ο ίδιος που λαλώ είμαι παρών, σαν την άνοιξη πάνω στα όρη.» Διότι, ό,τι εργάζεται η άνοιξη στα βουνά και στους δρυμούς, στεφανώνοντας τα φυτά με νέα βλάστηση, αυτό έχει εκπληρώσει και σε εμάς η παρουσία του Σωτήρα μας, η οποία ήλθε στους κατάλληλους καιρούς, σαν σε δεύτερο έτος, και όχι βέβαια στον πρώτο καιρό, κατά τον οποίο υπήρχε ο νόμος και ο χορός των προφητών, και κατά τον οποίο επικρατούσε ο θάνατος. Διότι ο θάνατος βασίλευσε από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή. Επομένως, σαν σε δεύτερο έτος, δηλαδή, σαν σε χρόνο μετά τον πρώτο, κατά τον οποίο υπήρχε ο νόμος, ανέλαμψε η Εκκλησία των εθνών, έχοντας ενοικούντα τον Χριστό, ο οποίος είναι το τέλος των προφητών και του νόμου. Άραγε σου φαίνεται ότι ο λόγος μας κατευθύνεται προς το ορθό και το αληθινό; ΠΑΛΛ. Απολύτως. ΚΥΡ. Εγώ νομίζω ότι η πιο αληθινή σκηνή μας έχει προαναγγελθεί μέσω της φωνής του Ησαΐα, ο οποίος λέει σαν να απευθύνεται στον καθένα από αυτούς που έχουν κληθεί μέσω της πίστης στη δικαιοσύνη: «Οι οφθαλμοί σου θα δουν την Ιερουσαλήμ, πλούσιες πόλεις, σκηνές που δεν πρόκειται να σειστούν, ούτε πρόκειται να μετακινηθούν οι πάσσαλοι της σκηνής της, ούτε τα σχοινιά της πρόκειται ποτέ να κοπούν στον αιώνα.»

Και πάλι: Θα γνωρίσει ο λαός μου το όνομά μου κατά την ημέρα εκείνη, ότι εγώ είμαι αυτός που ομιλεί· παρίσταμαι ως ωραίος επί των ωραίων, ως εκείνος που ευαγγελίζεται άγγελμα ειρήνης, καθιστώντας ακουστή τη σωτηρία σου. 〈πη〉 Ότι σε όλη τη γη το όνομά του — Ο Ζαχαρίας λέγει: Και θα συμβεί, όσοι απομείνουν από όλα τα έθνη που ήλθαν εναντίον της Ιερουσαλήμ, θα αναβαίνουν κάθε χρόνο για να προσκυνήσουν τον Κύριο τον Παντοκράτορα.

Το δε: «ανάμεσα στα έθνη» δεν απαντάται ούτε στο εβραϊκό κείμενο ούτε στους άλλους μεταφραστές. Με αυτά τα λόγια η προφητεία υποδηλώνει τις εναντίον του Χριστού βλασφημίες τους, τις οποίες «κάθε μέρα», πάντοτε και «διαρκώς» διαπράττουν «οι άρχοντες» του ιουδαϊκού έθνους. Αλλά εσείς μεν, λέγει, είστε τέτοιοι, όμως ένας άλλος «λαός» δικός μου που θα συγκροτηθεί από τα έθνη, για τον οποίο έχουν λεχθεί τα προηγούμενα: «θα γνωρίσει το όνομά μου», το οποίο εσείς «βλασφημείτε» επειδή «δεν γνωρίζετε τη δύναμή του». Ο δικός μου όμως «λαός θα γνωρίσει το όνομά μου», μαθαίνοντας από ίδια εμπειρία σε πόση σωτήρια και θεία δύναμη μετέχει. Και αυτά θα γίνουν «εκείνη την ημέρα»· ποια είναι δε αυτή, παρά, λέγει, όταν «εγώ ο ίδιος» που τώρα εκφέρω αυτά τα λόγια μέσω των προφητών πραγματοποιήσω την παρουσία μου ανάμεσα στους ανθρώπους; Και σύμφωνα με τον Σύμμαχο έχει ειπωθεί: «θα γνωρίσει ο λαός μου το όνομά μου γι' αυτό εκείνη την ημέρα, διότι εγώ ο ίδιος είμαι που μιλώ· ιδού, είμαι παρών», σαν να έλεγε σαφέστερα: όταν «εγώ ο ίδιος» που τώρα «μιλώ» αυτά μέσω του προφήτη, αφού φανερώσω τον εαυτό μου στους ανθρώπους, πω: «ότι εγώ είμαι αυτός που μιλώ· είμαι παρών».

Ψ. ΚΣΤ΄. Τάδε λέγει Κύριος: «Εξαιτίας σας ακατάπαυστα το όνομά μου βλασφημείται μεταξύ των εθνών· γι' αυτό ο λαός μου θα γνωρίσει το όνομά μου· γι' αυτό την ημέρα εκείνη [θα γνωρίσει] ότι εγώ είμαι αυτός που ομιλεί, παρίσταμαι ως ωραιότητα πάνω στα όρη, ως πόδες εκείνου που ευαγγελίζεται μήνυμα ειρήνης, ως εκείνος που ευαγγελίζεται αγαθά, διότι θα κάνω ακουστή τη σωτηρία σου, λέγοντας: Σιών, θα βασιλεύσει ο Θεός σου». Και αυτή η προφητεία θα εφάρμοζε με τον πλέον εύλογο τρόπο στον Σωτήρα, εφόσον κατά την επίγεια παρουσία Του εκπληρώθηκε το: «ότι εγώ είμαι, αυτός που ομιλεί, παρίσταμαι». Στον πρώτο λοιπόν λαό λέχθηκαν κατά πρόσωπο τα λόγια από το: «εξαιτίας σας διαρκώς το όνομά μου βλασφημείται μεταξύ των εθνών»· ενώ τα λόγια από το: «γι' αυτό θα γνωρίσει ο λαός μου το όνομά μου την ημέρα εκείνη», θα μπορούσαν να νοηθούν για τα έθνη που πίστεψαν σε Αυτόν. Αυτός λοιπόν είναι εκείνος που και προηγουμένως, άλλοτε δι' αγγέλων και άλλοτε διά προφητών, ομίλησε στους ανθρώπους· και έπειτα, αφού παρουσιάστηκε και πάλι σε αυτούς και κήρυξε Αυτοπροσώπως τη σωτηρία σε όλους, το ποιο ακριβώς νόημα έχει [η διδασκαλία Του], ο φιλομαθής ερευνώντας θα το κατανοήσει.

Ο ίδιος ο Κύριος, ομολογώντας ξεκάθαρα μέσα από αυτά την παρουσία Του ανάμεσα στους ανθρώπους, ελέγχει τον λαό των Ιουδαίων, επειδή δεν πρόκειται να Τον δεχτούν όταν έλθει ούτε να Τον υπακούσουν όταν τους καλέσει. Και αυτό, σαν να απολογείται, διδάσκει ότι υπήρξε η αιτία της δικής τους αποβολής· διότι, λέγει, εφόσον «ήλθα και δεν υπήρχε» ανάμεσά σας «άνθρωπος, και κάλεσα και δεν υπήρχε κανείς που να υπακούει», γι' αυτό, λέγει, «πουληθήκατε εξαιτίας των αμαρτιών σας», καθόσον εσείς οι ίδιοι, από μόνοι σας, γίνατε αποστάτες της δικής μου κλήσης, και όχι επειδή εγώ σας έδωσα «διαζύγιο» (βιβλίον αποστασίου). Είναι δε σαφές ότι αυτά απευθύνονται προς τον λαό της περιτομής. Συγχρόνως δε τους φανερώνει όσα τόλμησαν κατά το πάθος, λέγοντας: «Έδωσα την πλάτη μου σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα», και τα όσα ακολουθούν. Αλλά αυτά θα τύχουν της προσήκουσας ερμηνείας με την κατάλληλη ευκαιρία. 〈Από τον ίδιο〉. «Αυτά λέγει ο Κύριος: εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη. Γι' αυτό ο λαός μου θα γνωρίσει 〈το όνομά μου〉 κατά την ημέρα εκείνη, ότι εγώ είμαι αυτός που ομιλεί. Παρουσιάζομαι σαν την ωραιότητα πάνω στα βουνά, σαν τα πόδια εκείνου που φέρνει το χαρμόσυνο άγγελμα της ειρήνης, σαν εκείνον που ευαγγελίζεται αγαθά, διότι θα κάνω ξακουστή τη σωτηρία σου, λέγοντας: Σιών, ο Θεός σου θα βασιλεύσει. Υψώθηκε η φωνή των φρουρών σου, και με τη φωνή αυτή όλοι μαζί θα ευφρανθούν· διότι θα δουν κατά πρόσωπο (οφθαλμόν προς οφθαλμόν), όταν ο Κύριος ελεήσει τη Σιών».

«Ας ξεσπάσουν σε ευφροσύνη ταυτόχρονα τα έρημα μέρη της Ιερουσαλήμ, διότι ο Κύριος την ελέησε και λύτρωσε την Ιερουσαλήμ. Και θα αποκαλύψει τον άγιο βραχίονά του ενώπιον όλων των εθνών, και θα δουν όλα τα πέρατα της γης τη σωτηρία που προέρχεται από τον Θεό μας.» Μετά από αυτά επισυνάπτεται, κάτω από έναν και τον αυτόν ειρμό, η προφητεία για το πάθος του Χριστού, την οποία και θα εκθέσω εν ευθέτω χρόνω. Ενώ λοιπόν είναι ένας και ο αυτός Κύριος, εκείνος που είπε στην προηγούμενη περικοπή προς τον λαό των Ιουδαίων: «για τις αμαρτίες σας πουληθήκατε, και για τις ανομίες σας απομάκρυνα τη μητέρα σας, διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα, και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει», μέσα από το προκείμενο χωρίο λέγει προς τους ίδιους: «εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη». Έπειτα, δείχνοντας ότι έχει άλλον λαό εκτός από αυτούς, προσθέτει: «γι' αυτό ο λαός μου θα γνωρίσει το όνομά μου», και διδάσκει ότι όχι κάποιος άλλος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος που μίλησε μέσω των προφητών θα έλθει κάποτε στον κόσμο, λέγοντας: «εγώ είμαι αυτός που ομιλεί· είμαι παρών».

Διότι εγώ ο ίδιος που ομιλώ θα είμαι παρών, χωρίς πλέον να ερμηνεύομαι αλληγορικά ούτε να προσεγγίζομαι με εικασίες, αλλά κατανοούμενος με καθαρότητα.

Εξέγερσου, εξέγερσου, Σιών, ντύσου τη δύναμή σου, Σιών, και ντύσου τη δόξα σου, Ιερουσαλήμ, αγία πόλη· διότι δεν πρόκειται πλέον να περάσει μέσα από εσένα απερίτμητος και ακάθαρτος. Τίναξε από πάνω σου το χώμα και σήκω, κάθισε, Ιερουσαλήμ, βγάλε τα δεσμά από τον τράχηλό σου, αιχμάλωτη θυγατέρα της Σιών. Διότι αυτά λέει ο Κύριος: Πουληθήκατε δωρεάν και δεν θα λυτρωθείτε με αργύρια. Έτσι λέει ο Κύριος: Στην Αίγυπτο κατέβηκε ο λαός μου αρχικά για να κατοικήσει εκεί ως ξένος, και στους Ασσυρίους οδηγήθηκαν με τη βία· και τώρα τι κάνετε εδώ; αυτά λέει ο Κύριος: Επειδή ο λαός μου συνελήφθη δωρεάν, απορείτε και θρηνείτε ... γι' αυτό ο λαός μου θα γνωρίσει το όνομά μου εκείνη την ημέρα, διότι εγώ είμαι αυτός που ομιλεί, παρίσταμαι ως ωραιότητα πάνω στα όρη, ... ως αυτός που φέρνει χαρμόσυνες ειδήσεις για αγαθά, διότι θα κάνω ακουστή τη σωτηρία σου ... διότι η φωνή των φρουρών σου υψώθηκε, και με τη φωνή αυτή όλοι μαζί θα ευφρανθούν· διότι θα δουν κατάματα, όταν ο Κύριος ελεήσει τη Σιών. Ας ξεσπάσουν σε ευφροσύνη όλα μαζί τα ερημωμένα μέρη της Ιερουσαλήμ, διότι ο Κύριος την ελέησε και λύτρωσε την Ιερουσαλήμ. Και ο Κύριος θα αποκαλύψει τον άγιο βραχίονά του ενώπιον όλων των εθνών ...

Ας δούμε και τα εξής. Τι λέει ο θειότατος ευαγγελιστής; Διότι όταν εισήλθε, λέει, ο Κύριος στο ιερό, τον πλησίασαν τυφλοί και χωλοί, και τους θεράπευσε. Όταν όμως είδαν οι αρχιερείς και οι Φαρισαίοι τα θαύματα που έκανε, και τα παιδιά να κράζουν και να λένε, «Ωσαννά στον υιό του Δαβίδ, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», δεν ανέχθηκαν αυτή την τιμή προς αυτόν. Γι' αυτό, αφού τον πλησίασαν, του είπαν: «Δεν ακούς τι λένε αυτοί; Δεν δυσανασχετείς που δοξάζεσαι ως Θεός; Δεν δυσφορείς ακούγοντας από τα άκακα (παιδιά) αυτά που αρμόζουν μόνο στον Θεό; Δεν έχει δηλώσει από παλιά ο Θεός μέσω του προφήτη, "Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον"; Και, "Πώς εσύ, που είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;";» Αλλά πώς αντιδρά σε αυτά ο μακρόθυμος, που είναι πολύς στο έλεος και βραδύς στην οργή; Ανέχεται αυτούς που μαίνονται, καταπραΰνει με την απολογία του τον αναβρασμό τους, τους υπενθυμίζει τις Γραφές, προβάλλει τις μαρτυρίες για όσα τελούνται και δεν αποφεύγει την ερώτησή τους. Γι' αυτό και λέει: «Ποτέ δεν με ακούσατε και εσείς να λέω μέσω του προφήτη, "Τότε θα γνωρίσετε ότι εγώ ο ίδιος που ομιλώ είμαι παρών"; Ούτε πάλι (ακούσατε το), "Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο εξαιτίας των εχθρών σου, για να καταλύσεις τον εχθρό και τον εκδικητή"; Αυτοί οι εχθροί είστε εσείς, που προσέχετε τον νόμο και διαβάζετε τους προφήτες, αλλά εμένα, που κηρύσσομαι μέσα στον νόμο, με αθετείτε».