Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 52:7

Επομένως, ο Μονογενής μιλούσε και παλαιότερα στους αρχαιότερους μέσω του Αγίου Πνεύματος· μιλούσε δε με πολλούς τρόπους, παραγγέλλοντας να διαμορφωθεί το σεπτό και μέγα μυστήριο της ενανθρωπήσεώς Του. Μπορεί λοιπόν κανείς να Τον ακούσει να λέει μέσω των προφητών: «Εγώ οράσεις επλήθυνα, και δια χειρών προφητών παρομοιάσθηκα», και πάλι: «Εγώ ο ίδιος που λαλώ είμαι παρών, σαν την ώρα πάνω στα όρη, σαν τα πόδια αυτού που ευαγγελίζεται αγγελία ειρήνης, που ευαγγελίζεται αγαθά». Διότι κατά τη συντέλεια των αιώνων ο ίδιος ο Υιός μάς μίλησε μέσω του Εαυτού Του, χωρίς πλέον να μεσολαβεί προφήτης και φωνή αγίων, αλλά ο Μονογενής, έχοντας γίνει σαν κι εμάς, απηύθυνε τους λόγους Του προς εμάς μέσω του Εαυτού Του. Λέμε δε ότι ο Πατέρας μίλησε εν τω Υιώ, όχι σαν μέσω κάποιου ξεχωριστού ανθρώπου που βρισκόταν στο μέσον και μετέφερε σε εμάς όχι δικούς του, αλλά τους λόγους κάποιου άλλου, αλλά με την ίδια Του τη φωνή, καθώς ο Υιός μάς μιλούσε δια του σώματος. Διότι η σάρκα ανήκε στον ίδιο τον Μονογενή και όχι σε κάποιον άλλο· επειδή, όντας φύσει Θεός, έγινε άνθρωπος, παραμένοντας συγχρόνως Θεός· διότι τότε κατέστησε φανερή σε εμάς την απόρρητη βουλή του Θεού και Πατέρα· γι' αυτό ακριβώς «το όνομά Του καλείται Άγγελος της Μεγάλης Βουλής».

Και ανέτειλε σε εμάς ο λαμπρός ήλιος, αυτός δηλαδή για τον οποίο λέει ο Θεός και Πατέρας: «Και θα ανατείλει σε εσάς ήλιος δικαιοσύνης», ο οποίος θερμαίνει με τη ζέση του Πνεύματος προς τη δικαιοσύνη εκείνους που είχαν ψυχρανθεί μέσα στην αμαρτία. Και πάλι, ως νοητά αμπέλια, και πνευματικά άνθη, και επιπλέον ως στάχυα, να εννοήσεις τους αγίους, οι οποίοι διαπρέπουν με την πολυτρόπη ευσέβεια προς τον Θεό και αναβλύζουν τον πολυειδή καρπό της αρετής. Πρέπει λοιπόν να το πούμε συνοπτικά: η άνοιξη φέρνει την ανθοφορία και προετοιμάζει όλη τη γη να βλαστήσει χλόη, στεφανώνει τα λιβάδια με νέους βλαστούς, και πείθει τους κορμούς που ήταν παλιά ξεροί από την αφόρητη κακοκαιρία του χειμώνα να ξανανιώσουν, και τους φέρνει σε καλύτερη όψη, και τους κάνει να στολίζονται με τα συνηθισμένα φύλλα, και προετοιμάζει τον υπεύθυνο γεωργό να καυχιέται για τους φυσικούς καρπούς. Κάτι τέτοιο θα βρούμε ότι έχει γίνει και με εμάς. Διότι εμείς, που παλαιότερα ήμασταν ξεροί εξαιτίας της αμαρτίας που βασίλευε πάνω μας και στερημένοι από τους καρπούς της αρετής, αναθάλαμε προς τη δικαιοσύνη μέσω του Χριστού, και προσφέρουμε τώρα τον καρπό της πίστεως, φρέσκο και νέο, στον γεωργό των πνευμάτων. Έτσι, λοιπόν, αντιλαμβανόμαστε εύλογα αυτό που ειπώθηκε από έναν από τους αγίους προφήτες εκ προσώπου του Χριστού: «Αυτός που ομιλεί, είμαι παρών όπως η άνοιξη πάνω στα όρη». Διότι το τι εργάζεται στα όρη η άνοιξη, δηλαδή η εαρινή εποχή, το έχουμε ήδη πει σαφώς προηγουμένως.

Απαλλάσσοντάς την δε και από την ίδια την κατάρα για την οποία είχε προσταχθεί να λυπάται, την προστάζει να γίνει η πρώτη αγγελιαφόρος των μεγάλων αγαθών και να ευαγγελιστεί στους μαθητές την πορεία προς τα άνω· ώστε, όπως ακριβώς η πρώτη και αρχαιότατη από όλες τις γυναίκες κατακρίθηκε επειδή υπηρέτησε τα λόγια του διαβόλου, και μέσω εκείνης ολόκληρο το γένος των γυναικών, έτσι και αυτή, υπηρετώντας τους λόγους του Σωτήρος μας και αναγγέλλοντας τα όσα οδηγούν στην αιώνια ζωή, να απαλλάξει ολόκληρο το γένος των γυναικών από την ενοχή. Ο Κύριος, λοιπόν, χαρίζει στη Μαρία, προκειμένου να μην κλαίει πλέον ούτε να έχει την καρδιά της επιρρεπή στις λύπες, και το να έχει ωραία πόδια. Διότι, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά»· αν και εκείνη η πρώτη δεν είχε ωραία πόδια, διότι δεν ευαγγελιζόταν κανένα αγαθό, όταν συμβούλευε τον προπάτορα να παραβεί τη θεία εντολή. Το ότι δε η Μαρία είναι αξιοθαύμαστη, θα το κατανοήσεις και από το εξής: διότι αξιώθηκε προφητικής μνείας. Διότι, τι είπε ο προφήτης για αυτήν και για τις γυναίκες μαζί της, οι οποίες ευαγγελίζονταν στους αγίους μαθητές την ανάσταση του Σωτήρος; «Γυναίκες που έρχεστε από το θέαμα, ελάτε εδώ· διότι δεν πρόκειται για λαό που έχει σύνεση».

Επομένως, εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται μεταξύ των εθνών. Διότι, λέει, αφού ο Ισραήλ διασκορπίστηκε σε κάθε χώρα και πόλη, κανείς σε ολόκληρη τη γη δεν αγνόησε ότι η αγία πόλη λεηλατήθηκε και ο ίδιος ο ναός έγινε παρανάλωμα του πυρός· έπειτα δυσφημούν το δικό μου όνομα και διασύρουν τη δική μου δόξα. Διότι νομίζουν ίσως ότι έχει ατονήσει το δικό μου χέρι, το οποίο πάντοτε υπήρξε βοηθός στον Ισραήλ, ενώ αγνοούν ακόμη την αληθινή αιτία, και κανείς ανάμεσά τους δεν γνωρίζει ότι τους ζητήθηκαν ευθύνες για την Κυριοκτονία και για πολλά άλλα αμαρτήματα. <Για τον λόγο αυτόν ο λαός μου θα γνωρίσει το όνομά μου εκείνη την ημέρα, ότι εγώ είμαι αυτός που ομιλεί: Είμαι παρών· σαν την ωραιότητα πάνω στα όρη, σαν τα πόδια εκείνου που ευαγγελίζεται άγγελμα ειρήνης, σαν εκείνον που ευαγγελίζεται αγαθά.> Διότι, λέει, επειδή εξαιτίας της δικής σας ραθυμίας δυσφημίστηκα μεταξύ των εθνών, δεν θα ανεχθώ τη συκοφαντία, ούτε θα επιτρέψω να βληθεί η δόξα μου από κακόφημες φωνές. Κατά τον καιρό δε εκείνο, όταν θα επιλάμψω σε αυτούς που βρίσκονται στη γη με σάρκα, όσοι γίνουν δικός μου λαός αποδεχόμενοι την πίστη, είτε προέρχονται από τους Ιουδαίους είτε από τα έθνη, αυτοί θα γνωρίσουν το όνομά μου. Λέει δε το όνομα αντί της δόξας. Διότι η θεόπνευστη Γραφή συνηθίζει να μιλάει με αυτόν τον τρόπο.

Διότι τον αντιμετώπισαν ως έναν από εμάς, και όχι ως ενανθρωπήσαντα Θεό. Γι' αυτό άλλοτε μεν έλεγαν: «Εσύ ποιος είσαι; Και ποιον κάνεις τον εαυτό σου;» και: «Για καλό έργο δεν σε λιθοβολούμε, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Όμως, εκείνοι που θα κληθούν σε επίγνωση της αλήθειας, λέγει, θα γνωρίσουν τη δόξα μου. Διότι αυτός που μιλούσε στους προφήτες λέγει: Είμαι παρών. Διότι ο Κύριος, όντας Θεός, εμφανίστηκε σε εμάς, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Αυτό διδάσκει και ο πάνσοφος Παύλος λέγοντας: «Ο Θεός, αφού πολυμερώς και πολυτρόπως μίλησε παλιά στους πατέρες μέσω των προφητών, αυτές τις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων, δια του οποίου και δημιούργησε τους αιώνες». Πρέπει, λοιπόν, να παρατηρήσουμε σε αυτά ότι ο Θεός και Πατέρας έφερε μεν στην ύπαρξη τα πάντα δια του Υιού, μίλησε δε σε εμάς κατά τους έσχατους καιρούς όχι μέσω κάποιου άλλου υιού κατά σάρκα από γυναίκα, όπως νόμισαν ότι πρέπει να φρονούν κάποιοι από τους διεστραμμένους, αλλά ως ενός όντος Υιού μαζί με τη σάρκα, του Λόγου που ενανθρώπησε για εμάς, ο οποίος είναι και ο δημιουργός των αιώνων. Είμαι παρών, λοιπόν, ως εποχή επάνω στα όρη, λέγει· και ως εποχή εννοεί την άνοιξη. Ελάτε λοιπόν να κατανοήσουμε τα πνευματικά με βάση ένα εμφανές γεγονός. Τι προκαλεί η άνοιξη όταν φανεί στα όρη;

Έγινε λοιπόν, σαν την ωραιότητα πάνω στα βουνά, και σαν τα πόδια εκείνου που φέρνει το χαρμόσυνο άγγελμα της ειρήνης, εκείνου που ευαγγελίζεται τα αγαθά. Διότι, καθώς η αμαρτία βρισκόταν ανάμεσα σε εμάς και στον Θεό, είχαμε απομακρυνθεί από Αυτόν, και είχαμε χωριστεί από τον Δεσπότη, αντιτασσόμενοι στους θείους Του νόμους, πράττοντας αντίθετα προς τα Δεσποτικά Του θελήματα, και ευρισκόμενοι σε θέση εχθρών.

Αλλά φανερώθηκε ο Χριστός, η ειρήνη μας, ο οποίος αφαίρεσε την αμαρτία που βρισκόταν ανάμεσα (σε εμάς και τον Θεό), και μας προετοίμασε ώστε να συμφιλιωθούμε φιλικά με τον Πατέρα, ενώνοντάς μας μαζί Του μέσω του Εαυτού Του· διότι μέσω αυτού αποκτήσαμε την προσαγωγή. Όπως λοιπόν, λέει, αν ερχόταν κάποιος τρέχοντας και γρήγορος, αναγγέλλοντας ότι οι εχθροί έχουν συλληφθεί και εξαγγέλλοντας ειρήνη, φέρνοντας χαρμόσυνες ειδήσεις για αγαθά· έτσι και ο Σωτήρας των πάντων επισκέφθηκε τον κόσμο εν σαρκί, και έγινε για εμάς χορηγός ειρήνης προς τον Θεό και Πατέρα, αφού καταργήθηκε ο Σατανάς και ολόκληρη η παράταξή του παραμερίστηκε, και διότι έφτασε ο καιρός, κατά τον οποίο είναι δυνατόν σε όσους το επιθυμούν να γίνουν μέτοχοι κάθε καλού. Διότι θα ακολουθήσει οπωσδήποτε σε όσους πίστεψαν σε αυτόν και επέλεξαν να σκέφτονται και να πράττουν το θέλημά του, να έχουν την πιο άφθονη συμμετοχή στα ουράνια αγαθά και να γεμίζουν με κάθε αγαθή ελπίδα· διότι ο Σωτήρας είναι πλουσιόδωρος. «Διότι θα κάνω ακουστή τη σωτηρία σου, λέγοντας: Σιών, θα βασιλεύσει σε σένα ο Θεός, διότι υψώθηκε η φωνή αυτών που σε φυλούν, και με τη φωνή μαζί θα ευφρανθούν· διότι οφθαλμοί με οφθαλμούς θα ιδωθούν, όταν ο Κύριος ελεήσει τη Σιών». Ονομάζει λοιπόν Σιών πάλι σε αυτά, όχι κάποια επίγεια πόλη, αλλά μάλλον την αγία Του Εκκλησία, την οποία συγκρότησε από τους δύο λαούς. Διότι είναι γραμμένο: «Ευφρανθείτε, έθνη, μαζί με τον λαό του».

Λέγεται δε ότι ο Χριστός έκανε και τα δύο ένα, και κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού, και κατάργησε τον νόμο των εντολών με τα δόγματα. Με την ανάδειξη δε του ευαγγελικού κηρύγματος, το οποίο είναι γεμάτο από αληθινά δόγματα, έπαυσε η δύναμη της σκιάς του νόμου, δηλαδή η λατρεία και η προσαγωγή (στον Θεό) μέσω των αιμάτων (των θυσιών). Ως Σιών, λοιπόν, πρέπει να νοήσουμε την Εκκλησία, όπως είπα, την οποία ο ίδιος ο Χριστός παρέστησε στον εαυτό Του, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα, αλλά μάλλον αγία και άμωμη. Αυτής έκανε ακουστή τη σωτηρία, δηλαδή ξακουστή. Διότι σε κανέναν απολύτως πάνω στη γη δεν έμεινε κρυφή η δύναμη των ευαγγελικών κηρυγμάτων· αλλά ούτε παρέμεινε κανείς που να μην έχει ακούσει για τη σωτηρία μέσω του Χριστού. Διότι είπε και μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Ακούστε τα αυτά, όλα τα έθνη, δώστε προσοχή, όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη». Και όπως ακριβώς το μνημόσυνο των δαιμόνων χάθηκε με ήχο, δηλαδή επίσημα και παταγωδώς, και κανείς δεν αγνόησε την καταστροφή της τυραννίας των δαιμόνων· έτσι και το θείο και ουράνιο κήρυγμα έγινε ακουστό παντού, φέρνοντας τη σωτηρία σε όσους αναγνώρισαν την επιφάνεια του Χριστού. Ποια είναι όμως η δύναμη του κηρύγματος; «Σιών, θα βασιλεύσει ο Θεός σου». Διότι παλαιότερα, δηλαδή πριν από την έλευση του Σωτήρα μας, ο Σατανάς είχε βασιλεύσει επάνω μας μέσω της αμαρτίας, και είχε επιβληθεί ζυγός τυραννικής βαναυσότητας στους ανθρώπους σε ολόκληρη τη γη.

Η δε δύναμη των ιερών κηρυγμάτων ευαγγελίστηκε τη βασιλεία του Χριστού, και όλοι βρισκόμαστε υπό την εξουσία του. Διότι έχει εξαγγείλει λέγοντας: «Σιών, θα βασιλεύσει ο Θεός σου». Το πώς όμως θα βασιλεύσει, ή με ποιον τρόπο, ο ίδιος αμέσως το διευκρίνισε λέγοντας ότι: «Η φωνή εκείνων που σε φυλάσσουν υψώθηκε». Και αυτοί που φυλάσσουν θα πρέπει να είναι οι θεσπέσιοι μαθητές, δηλαδή γενικά όλοι όσοι γνωρίζουν και έχουν τη δύναμη να μυσταγωγούν, και οι οποίοι πείθουν όσους έχουν κληθεί να βαδίζουν ορθά, ώστε να μπορούν να επιτελούν το αγαθό με επιτυχία, να μένουν σταθεροί στην αγάπη προς τον Χριστό, και να κάνουν την ομολογία της πίστεώς τους σε αυτόν ορθή και αμώμητη. Αυτοί είναι οι καλοί ποιμένες, οι οποίοι φυλάσσουν για τον αρχιποίμενα των πάντων τα λογικά πρόβατα, και απομακρύνουν τις επιθέσεις των άγριων θηρίων. Τη δική τους φωνή λέει ότι υψώνεται, δηλαδή ότι ακούγεται παντού.

Και λοιπόν, υποδεικνύοντας σε εμάς τον πολυπόθητο καιρό της ενανθρωπήσεως, ή μάλλον σαν να είχε ήδη γίνει όμοιος με εμάς, ο Λόγος εκ του Θεού Πατρός αναφώνησε από πριν λέγοντας: «Εγώ ο ίδιος που ομιλώ είμαι παρών, σαν την άνοιξη πάνω στα βουνά, σαν τα πόδια αυτού που ευαγγελίζεται άγγελμα ειρήνης, ως ευαγγελιζόμενος αγαθά.» — «Επειδή ο Θεός, αφού τον παλαιό καιρό μίλησε με πολλούς τρόπους και σε πολλές περιπτώσεις στους πατέρες μέσω των προφητών, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού», μέσω του οποίου όλοι εμείς αναθάλλουμε προς την αφθαρσία και τη ζωή. Διότι ήλθε σε εμάς «σαν την άνοιξη πάνω στα βουνά». Και τι ακριβώς σημαίνει αυτό; Επειδή τα φυτά στα βουνά και στους παραδείσους, όταν ο χειμώνας επιφέρει σε αυτά συρρίκνωση και δεν επιτρέπει στην ικμάδα από τη ρίζα να ρεύσει άφθονα προς τα πάνω, σχεδόν ξηραίνονται και μένουν άκαρπα, βιώνοντας την ερήμωση από τα φύλλα. Όταν όμως φανερωθεί η κατάλληλη εποχή, δηλαδή ο γελαστός ανοιξιάτικος καιρός, και καθώς με τις θερμότερες ακτίνες του ηλίου θερμαίνει τα πάντα, αναπτύσσεται αυτό που είχε κλειστεί, και εφόσον η ικμάδα από το βάθος έχει πλέον ελεύθερη τη διαδρομή της προς όλα τα μέρη, οι κλάδοι μεθούν, και αναβλύζοντας νωπή χλόη φυλλώματος, αμέσως στεφανώνονται με τον δικό τους καρπό. Έγινε λοιπόν για εμάς σαν την άνοιξη πάνω στα βουνά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Αυτό θα μπορούσε να γίνει σαφές σε εμάς και μέσω άλλων ιερών Γραφών.

Γιατί βέβαια στο Άσμα Ασμάτων παρουσιάζεται το πρόσωπο του νυμφίου, ο οποίος φωνάζει προς την Εκκλησία σαν σε νύμφη: «Σήκω, έλα, πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου, διότι ιδού, ο χειμώνας πέρασε, η βροχή έφυγε, απομακρύνθηκε· τα άνθη φάνηκαν στη γη, έφτασε ο καιρός του κλαδέματος». Έχει λεχθεί δε προς τούτο και το «σαν τα πόδια εκείνου που φέρνει χαρμόσυνη αγγελία ειρήνης, εκείνου που ευαγγελίζεται αγαθά». Διότι κάποιες φορές πολυάριθμες στρατιές αγριότατων βαρβάρων, επιθυμώντας σφόδρα να λεηλατήσουν μια πόλη ή χώρα, προφασίζονται τον πόλεμο εξαιτίας της απληστίας τους· όταν όμως η ελπίδα τους διαψευσθεί εντελώς, τότε είναι πολύ ωραία τα πόδια εκείνου που αναγγέλλει την ειρήνη σε αυτούς που κινδυνεύουν. Με παρόμοιο περίπου τρόπο θα μπορούσε κανείς να αντικρίσει και τα όσα έχουν κατορθωθεί για εμάς μέσω του Χριστού. Μάλλον δε είναι και πάρα πολύ εύκολο να αντιληφθούμε αβίαστα ότι ο Πατέρας έστειλε από τον ουρανό σε εμάς τον Υιό ως σωτήρα και λυτρωτή. Διότι ένας αλαζόνας τύραννος εκστράτευε όχι εναντίον ενός μόνο έθνους, ούτε εναντίον μίας πόλης ή χώρας, αλλά, επιχειρώντας ανόσια να υποτάξει στην εξουσία του την οικουμένη, έθετε τον άνθρωπο κάτω από τον δικό του ζυγό· απομακρύνοντάς τον αφενός από την αγάπη προς τον Θεό και αποδιώχνοντάς τον από την αληθινή θεογνωσία, και αφετέρου κηλιδώνοντάς τον με ποικίλες αμαρτίες, καθιστώντας τον λάτρη των δαιμονικών αγελών και υποτάσσοντάς τον στην κτίση αντί για τον κτίσαντα Θεό.

Αφού λοιπόν πέθανε η Μαριάμ τον πρώτο μήνα, δηλαδή στην αρχή του έτους, σύμφωνα με τους νόμους των Εβραίων, τότε που τελείται και το ίδιο το μυστήριο του αγίου Πάσχα, ο λαός δίψασε. Διότι, κατά τον πρώτο μήνα του έτους, ο οποίος έχει ονομαστεί και μήνας των νέων, σχεδόν πέθανε και η λατρεία των σκιών και των τύπων, συρρικνώθηκε κατά κάποιον τρόπο και εξέλιπε. Πώς και με ποιον τρόπο; Διότι έλαμψε σε εμάς ο μονογενής Λόγος του Θεού με τη δική μας ανθρώπινη μορφή, σαν στον μήνα των νέων. Γι' αυτό άλλωστε έλεγε ο ίδιος που ομιλεί: «Είμαι παρών, όπως η ωραιότητα πάνω στα όρη, και όπως στον μήνα των νέων». Έτσι καλούσε την Εκκλησία των εθνών λέγοντας: «Ανάστα, έλα κοντά μου, καλή μου, περιστερά μου, διότι ιδού, ο χειμώνας παρήλθε, η βροχή έφυγε και απομακρύνθηκε. Τα άνθη φάνηκαν στη γη μας· διότι έφτασε ο καιρός του κλαδέματος». Επειδή αναθάλαμε εν Χριστώ προς μια νέα ζωή, και ο καιρός της επίγειας παρουσίας Του αναδείχθηκε για εμάς ως νοητή άνοιξη, η οποία καθιστά την ανθρώπινη φύση ευανθή και καρποφόρα. Διότι τότε, τότε ακριβώς, όταν η λατρεία των σκιών περιορίστηκε και, σαν τη Μαριάμ, πέθανε, ο λαός δίψασε και βρέθηκε σε έλλειψη νοητών υδάτων. Αλλά ανάβλυσε πλούσια το νάμα του Χριστού, εννοώ βεβαίως πάλι τα δικά Του θεσπίσματα και τη μυστική παιδαγωγία εν πνεύματι και αληθεία.

ΑΛΛΟ. «Πιστός είναι ο λόγος και άξιος κάθε αποδοχής, ότι ο Χριστός Ιησούς ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ. Αλλά γι' αυτό ελεήθηκα, ώστε σε εμένα πρώτο να δείξει ο Χριστός όλη τη μακροθυμία του, ως παράδειγμα για εκείνους που πρόκειται να πιστέψουν σε αυτόν για να αποκτήσουν αιώνια ζωή.» Εάν σωζόμαστε μέσω της πίστεως στον Χριστό και μετέχουμε στην αιώνια ζωή, αποτινάσσοντας τον ζυγό του θανάτου, πώς δεν είναι κατά φύση Θεός ο Υιός, ο οποίος είναι και χορηγός της ζωής, εφόσον ο ίδιος είναι ζωή κατά φύση, και διασώζει ως Θεός, όντας ο μόνος που δύναται να το πράξει αυτό, και γι' αυτό λέγει: «Εγώ είμαι ο Θεός που σε σώζει, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα;» Διότι, πράγματι και αληθινά, ούτε πρέσβης, ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος μας έσωσε, αυτός που παλαιότερα βέβαια υποσχόταν να μας σώσει μέσω των αγίων προφητών, ενώ κατά τον καιρό της ελεύσεώς του φανέρωσε τον εαυτό του πλέον παρόντα, και γι' αυτό αναφωνούσε: «Εγώ που ομιλώ είμαι παρών. Πόσο ωραίοι είναι πάνω στα όρη οι πόδες εκείνων που ευαγγελίζονται άγγελμα ειρήνης!» Διότι, αφού ήλθε, ευαγγελίστηκε ειρήνη σε εμάς που ήμασταν μακριά, και ειρήνη σε εκείνους που ήταν κοντά, σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου.

Διότι αναθάλησε πάλι η ανθρώπινη φύση, σαν κάποιο φυτό, η οποία είχε μαραθεί από τον θάνατο, εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ και της αμαρτίας που τυράννησε όλους μας. Ακούω δε τον Χριστό να λέει και μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Εγώ ο ίδιος που λαλώ είμαι παρών, σαν την άνοιξη πάνω στα όρη.» Διότι, ό,τι εργάζεται η άνοιξη στα βουνά και στους δρυμούς, στεφανώνοντας τα φυτά με νέα βλάστηση, αυτό έχει εκπληρώσει και σε εμάς η παρουσία του Σωτήρα μας, η οποία ήλθε στους κατάλληλους καιρούς, σαν σε δεύτερο έτος, και όχι βέβαια στον πρώτο καιρό, κατά τον οποίο υπήρχε ο νόμος και ο χορός των προφητών, και κατά τον οποίο επικρατούσε ο θάνατος. Διότι ο θάνατος βασίλευσε από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή. Επομένως, σαν σε δεύτερο έτος, δηλαδή, σαν σε χρόνο μετά τον πρώτο, κατά τον οποίο υπήρχε ο νόμος, ανέλαμψε η Εκκλησία των εθνών, έχοντας ενοικούντα τον Χριστό, ο οποίος είναι το τέλος των προφητών και του νόμου. Άραγε σου φαίνεται ότι ο λόγος μας κατευθύνεται προς το ορθό και το αληθινό; ΠΑΛΛ. Απολύτως. ΚΥΡ. Εγώ νομίζω ότι η πιο αληθινή σκηνή μας έχει προαναγγελθεί μέσω της φωνής του Ησαΐα, ο οποίος λέει σαν να απευθύνεται στον καθένα από αυτούς που έχουν κληθεί μέσω της πίστης στη δικαιοσύνη: «Οι οφθαλμοί σου θα δουν την Ιερουσαλήμ, πλούσιες πόλεις, σκηνές που δεν πρόκειται να σειστούν, ούτε πρόκειται να μετακινηθούν οι πάσσαλοι της σκηνής της, ούτε τα σχοινιά της πρόκειται ποτέ να κοπούν στον αιώνα.»

Και πάλι: Θα γνωρίσει ο λαός μου το όνομά μου κατά την ημέρα εκείνη, ότι εγώ είμαι αυτός που ομιλεί· παρίσταμαι ως ωραίος επί των ωραίων, ως εκείνος που ευαγγελίζεται άγγελμα ειρήνης, καθιστώντας ακουστή τη σωτηρία σου. 〈πη〉 Ότι σε όλη τη γη το όνομά του — Ο Ζαχαρίας λέγει: Και θα συμβεί, όσοι απομείνουν από όλα τα έθνη που ήλθαν εναντίον της Ιερουσαλήμ, θα αναβαίνουν κάθε χρόνο για να προσκυνήσουν τον Κύριο τον Παντοκράτορα.

Αφού ο λόγος προφήτευσε την παρουσία στους ανθρώπους εκείνου που ‹παλαιά μιλούσε μέσω των προφητών›, πολύ λογικά επισυνάπτει στη συνέχεια το ευαγγελικό κήρυγμα που διαδόθηκε σε όλα τα έθνη μέσω των αποστόλων του, των οποίων τη μνήμη κάνει μέσα από τα προκείμενα λόγια. Αντιλαμβανόμενος το νόημά τους και ο θεσπέσιος Απόστολος, το απέδωσε στην προς Ρωμαίους επιστολή με τον εξής τρόπο: «πόσο ωραίοι είναι οι πόδες εκείνων που ευαγγελίζονται αγαθά, εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη». Ο δε Σύμμαχος ερμήνευσε τα σχετικά χωρία ως εξής: 〈πόσο ευπρεπείς είναι πάνω στα όρη οι πόδες αυτού που ευαγγελίζεται, που κάνει γνωστή την ειρήνη, που ευαγγελίζεται αγαθά, που κάνει γνωστή τη σωτηρία〉. Αντί για τη λέξη 〈σωτηρία〉, το εβραϊκό κείμενο περιέχει τη λέξη 〈ιησουά〉, ώστε, εάν οι μεταφραστές είχαν διατηρήσει αμετάβλητη την εβραϊκή λέξη, τίποτα δεν θα τους εμπόδιζε να πουν: 〈εκείνου που κάνει γνωστό τον Ιησού〉. Σύμφωνα δε με τον Ακύλα: 〈πόσο ωραίοι έγιναν〉, λέει, 〈πάνω στα όρη οι πόδες εκείνων που ευαγγελίζονται αγαθά, εκείνου που κάνει γνωστή τη σωτηρία〉, ενώ σύμφωνα με τον Θεοδοτίωνα: 〈πόσο ευπρεπείς είναι πάνω στα όρη οι πόδες εκείνων που ευαγγελίζονται αγαθά〉.

Και «αγαθά» «ευαγγελίζονταν», τα όντως «αγαθά», διακηρύσσοντας τους μακαρισμούς τους οποίους ο Σωτήρας παρέδιδε μέσω της ευαγγελικής διδασκαλίας. «Έλεγε» λοιπόν το κήρυγμα «στη Σιών», δηλαδή στο θεοσεβές πολίτευμα και στον αποστολικό χορό: «Θα βασιλεύσει ο Θεός σου», γι' αυτό και διακήρυτταν τη βασιλεία των ουρανών σε όλους τους ανθρώπους. Και αντί του: «η φωνή αυτών που σε φυλάνε υψώθηκε», ο Σύμμαχος είπε: «η φωνή των σκοπών σου ύψωσε φωνή» και πρόσθεσε: «όλοι μαζί θα αινέσουν· διότι οφθαλμοφανώς θα δουν όταν ο Κύριος επιστρέψει στη Σιών», όπου πάλι και εδώ το θεοσεβές πολίτευμα ονομάζεται «Σιών», ενώ σύμφωνα με τον Ακύλα λέει: «η φωνή των σκοπών σου ύψωσε φωνή, όλοι μαζί θα αγαλλιάσουν· διότι θα δουν οφθαλμόν με οφθαλμόν», και σύμφωνα με τον Θεοδοτίωνα: «η φωνή των σκοπών σου ύψωσε φωνή, για τον οποίο θα αινέσουν· διότι θα δουν οφθαλμόν με οφθαλμόν». Και «σκοπούς» εδώ ο λόγος ονομάζει τους μαθητές και αποστόλους του Σωτήρα μας. Διότι, όπως ακριβώς ονομάζονταν «σκοποί» του λαού της περιτομής οι προφήτες που αναδείχθηκαν ανάμεσά τους, έτσι και τώρα, της νέας και καινής Σιών, δηλαδή της Εκκλησίας του Θεού και του θεοσεβούς πολιτεύματος, οι απόστολοι του Σωτήρα μας έχουν γίνει «σκοποί» και φύλακες, οι οποίοι, έχοντας γίνει «οφθαλμοφανώς» αυτόπτες και αυτήκοοι του Σωτήρα, «ύψωσαν» τη «φωνή» τους ώστε να γίνει αυτή ξακουστή σε όλα τα έθνη.

Αντί δε του «την ψυχή μου», όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές απέδωσαν «την ψυχή μας»· και πάλι αντί του «τα πόδια μου», παρομοίως όλοι ερμήνευσαν «τα πόδια μας». Διότι, λέει, μην αναπέμπετε τον ύμνο και τους αίνους σε αυτόν μόνο για τα παλαιά έργα του Θεού, τα οποία φανερώνονταν στα προηγούμενα, αλλά και για τις ευεργεσίες προς εμάς τους ίδιους που τα λέμε αυτά. Επειδή ενδυνάμωσε τα δικά μας πόδια, τα οποία έτρεξαν πολύ ώστε να κηρύξουν το σωτήριο Ευαγγέλιο σε όλα τα έθνη, και τα διαφύλαξε αταλάντευτα μέσα στα ρεύματα του βίου, αφαιρώντας τα εμπόδια από τον δρόμο· και ενώ πολλοί επιβουλεύονταν την ψυχή μας, αυτός έγινε σωτήρας και φύλακάς της. Και για όλα αυτά: «ευλογείτε, έθνη, τον Θεό μας, και κάντε να ακουστεί η φωνή της αινέσεώς του». Αυτά δε προαναφωνούνταν ξεκάθαρα εκ μέρους των κηρύκων του Ευαγγελίου, τον δρόμο των οποίων και την αρετή των ποδιών τους ο Ησαΐας, ή μάλλον το Άγιο Πνεύμα μέσω αυτού, γεμάτο θαυμασμό αναφωνούσε: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται αγαθά, εκείνων που ευαγγελίζονται ειρήνη!». Επειδή, λοιπόν, έχοντας κοπιάσει πολύ και έχοντας υπομείνει τους διωγμούς από τα άπιστα έθνη, τα δεσμά και τις φυλακές και κάθε λογής επιβουλές, παρέμειναν αταλάντευτοι· εύλογα (υμνούν) αυτόν που τους ενδυνάμωσε, και που φύλαξε την ψυχή τους για τη ζωή.

Ψ. ΚΣΤ΄. Τάδε λέγει Κύριος: «Εξαιτίας σας ακατάπαυστα το όνομά μου βλασφημείται μεταξύ των εθνών· γι' αυτό ο λαός μου θα γνωρίσει το όνομά μου· γι' αυτό την ημέρα εκείνη [θα γνωρίσει] ότι εγώ είμαι αυτός που ομιλεί, παρίσταμαι ως ωραιότητα πάνω στα όρη, ως πόδες εκείνου που ευαγγελίζεται μήνυμα ειρήνης, ως εκείνος που ευαγγελίζεται αγαθά, διότι θα κάνω ακουστή τη σωτηρία σου, λέγοντας: Σιών, θα βασιλεύσει ο Θεός σου». Και αυτή η προφητεία θα εφάρμοζε με τον πλέον εύλογο τρόπο στον Σωτήρα, εφόσον κατά την επίγεια παρουσία Του εκπληρώθηκε το: «ότι εγώ είμαι, αυτός που ομιλεί, παρίσταμαι». Στον πρώτο λοιπόν λαό λέχθηκαν κατά πρόσωπο τα λόγια από το: «εξαιτίας σας διαρκώς το όνομά μου βλασφημείται μεταξύ των εθνών»· ενώ τα λόγια από το: «γι' αυτό θα γνωρίσει ο λαός μου το όνομά μου την ημέρα εκείνη», θα μπορούσαν να νοηθούν για τα έθνη που πίστεψαν σε Αυτόν. Αυτός λοιπόν είναι εκείνος που και προηγουμένως, άλλοτε δι' αγγέλων και άλλοτε διά προφητών, ομίλησε στους ανθρώπους· και έπειτα, αφού παρουσιάστηκε και πάλι σε αυτούς και κήρυξε Αυτοπροσώπως τη σωτηρία σε όλους, το ποιο ακριβώς νόημα έχει [η διδασκαλία Του], ο φιλομαθής ερευνώντας θα το κατανοήσει.

Η μεν παρατεθείσα προφητεία, λοιπόν, φανερώνει ότι ο Χριστός θα είναι πρωτίστως ο αυθέντης και ο αρχηγός του ευαγγελικού έργου, έπειτα δε από αυτόν, ο ίδιος προφήτης προφητεύει ότι οι μαθητές του θα καταστούν υπηρέτες της ίδιας αποστολής, λέγοντας: «πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται αγαθά» ή «εκείνων που ευαγγελίζονται ειρήνη».

Ο ίδιος ο Κύριος, ομολογώντας ξεκάθαρα μέσα από αυτά την παρουσία Του ανάμεσα στους ανθρώπους, ελέγχει τον λαό των Ιουδαίων, επειδή δεν πρόκειται να Τον δεχτούν όταν έλθει ούτε να Τον υπακούσουν όταν τους καλέσει. Και αυτό, σαν να απολογείται, διδάσκει ότι υπήρξε η αιτία της δικής τους αποβολής· διότι, λέγει, εφόσον «ήλθα και δεν υπήρχε» ανάμεσά σας «άνθρωπος, και κάλεσα και δεν υπήρχε κανείς που να υπακούει», γι' αυτό, λέγει, «πουληθήκατε εξαιτίας των αμαρτιών σας», καθόσον εσείς οι ίδιοι, από μόνοι σας, γίνατε αποστάτες της δικής μου κλήσης, και όχι επειδή εγώ σας έδωσα «διαζύγιο» (βιβλίον αποστασίου). Είναι δε σαφές ότι αυτά απευθύνονται προς τον λαό της περιτομής. Συγχρόνως δε τους φανερώνει όσα τόλμησαν κατά το πάθος, λέγοντας: «Έδωσα την πλάτη μου σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα», και τα όσα ακολουθούν. Αλλά αυτά θα τύχουν της προσήκουσας ερμηνείας με την κατάλληλη ευκαιρία. 〈Από τον ίδιο〉. «Αυτά λέγει ο Κύριος: εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη. Γι' αυτό ο λαός μου θα γνωρίσει 〈το όνομά μου〉 κατά την ημέρα εκείνη, ότι εγώ είμαι αυτός που ομιλεί. Παρουσιάζομαι σαν την ωραιότητα πάνω στα βουνά, σαν τα πόδια εκείνου που φέρνει το χαρμόσυνο άγγελμα της ειρήνης, σαν εκείνον που ευαγγελίζεται αγαθά, διότι θα κάνω ξακουστή τη σωτηρία σου, λέγοντας: Σιών, ο Θεός σου θα βασιλεύσει. Υψώθηκε η φωνή των φρουρών σου, και με τη φωνή αυτή όλοι μαζί θα ευφρανθούν· διότι θα δουν κατά πρόσωπο (οφθαλμόν προς οφθαλμόν), όταν ο Κύριος ελεήσει τη Σιών».

Το δε «πόσο ωραία πάνω στα βουνά, σαν τους πόδες εκείνου που ευαγγελίζεται μήνυμα ειρήνης, σαν εκείνον που ευαγγελίζεται αγαθά, ότι θα κάνω ακουστή τη σωτηρία σου, λέγοντας, Σιών, θα βασιλεύσει ο Θεός σου», το απέδωσαν σαφέστερα οι υπόλοιποι ερμηνευτές, ο μεν Ακύλας λέγοντας: «πόσο ωραιώθηκαν πάνω στα βουνά οι πόδες εκείνου που ευαγγελίζεται, που κάνει να ακουστεί η ειρήνη, που ευαγγελίζεται το αγαθό, που κάνει να ακουστεί η σωτηρία, που λέει στη Σιών, εβασίλευσε ο Θεός σου», και ο Σύμμαχος λέγοντας: «πόσο ευπρεπείς πάνω στα βουνά είναι οι πόδες εκείνου που ευαγγελίζεται, που κάνει ακουστή την ειρήνη, που ευαγγελίζεται αγαθά, που κάνει ακουστή τη σωτηρία, που λέει στη Σιών, εβασίλευσε ο Θεός σου». Αντί δε του «η φωνή αυτών που σε φυλάσσουν υψώθηκε, και με τη φωνή τους όλοι μαζί θα ευφρανθούν· διότι θα δουν οφθαλμό προς οφθαλμό», ο μεν Σύμμαχος το ερμήνευσε ως εξής: «φωνή των σκοπών σου, ύψωσαν φωνή, όλοι μαζί θα αινέσουν· διότι οφθαλμοφανώς θα δουν». Θα μπορούσαν δε σε αυτά τα χωρία να ονομαστούν «σκοποί» οι ιεροί απόστολοι του Σωτήρος ημών, οι οποίοι, αφού είδαν «οφθαλμοφανώς» αυτόν που είχε προφητευτεί, ύψωσαν τη φωνή τους κηρύττοντας σε όλη την οικουμένη.

Να θεωρείς ότι ο βραχίονας του Θεού δεν είναι άλλος από τον Λόγο και τη Σοφία και τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος είναι ο Χριστός του Θεού. Αυτό, βεβαίως, είναι εύκολο να αποδειχθεί από πολλά χωρία. Έχεις άλλωστε και στην Έξοδο τον Ισραήλ να έχει λυτρωθεί από τη δουλεία στους Αιγυπτίους με τον «βραχίονα» του Θεού. Ότι ακριβώς αυτός ο βραχίονας του Θεού, ο οποίος φανερώθηκε ως σωτήρας του παλαιού λαού, θα αποκαλυφθεί σε όλα τα έθνη, ενώ προηγουμένως ήταν απόκρυφος, αυτό σημαίνει η παρούσα προφητεία. Τη δε «σωτηρία», την οποία λέει ότι θα δουν «όλα τα πέρατα της γης», και την οποία προηγουμένως δήλωνε λέγοντας «διότι θα κάνω ακουστή τη σωτηρία σου», μάθε ότι στην εβραϊκή γλώσσα εκφράζεται με το όνομα του Ιησού. 〈Από τον ίδιο〉. «Ιδού, ο Κύριος θα έλθει ως πυρ και τα άρματά του ως καταιγίδα», και τα εξής: «είπε ο Κύριος, κι εγώ γνωρίζω τα έργα τους και τους διαλογισμούς τους· έρχομαι να συγκεντρώσω όλα τα έθνη και τις γλώσσες, και θα έλθουν και θα δουν τη δόξα μου. Και θα θέσω ανάμεσά τους σημείο, και θα αποστείλω από αυτούς διασωθέντες στα έθνη, στη Θαρσίς και τη Φουδ και τη Λουδ και τη Μοσόχ και τη Θοβέλ και στην Ελλάδα και στα μακρινά νησιά, σε αυτούς που δεν άκουσαν το όνομά μου ούτε είδαν τη δόξα μου, και θα αναγγείλουν τα έργα μου στα έθνη».

Εξέγερσου, εξέγερσου, Σιών, ντύσου τη δύναμή σου, Σιών, και ντύσου τη δόξα σου, Ιερουσαλήμ, αγία πόλη· διότι δεν πρόκειται πλέον να περάσει μέσα από εσένα απερίτμητος και ακάθαρτος. Τίναξε από πάνω σου το χώμα και σήκω, κάθισε, Ιερουσαλήμ, βγάλε τα δεσμά από τον τράχηλό σου, αιχμάλωτη θυγατέρα της Σιών. Διότι αυτά λέει ο Κύριος: Πουληθήκατε δωρεάν και δεν θα λυτρωθείτε με αργύρια. Έτσι λέει ο Κύριος: Στην Αίγυπτο κατέβηκε ο λαός μου αρχικά για να κατοικήσει εκεί ως ξένος, και στους Ασσυρίους οδηγήθηκαν με τη βία· και τώρα τι κάνετε εδώ; αυτά λέει ο Κύριος: Επειδή ο λαός μου συνελήφθη δωρεάν, απορείτε και θρηνείτε ... γι' αυτό ο λαός μου θα γνωρίσει το όνομά μου εκείνη την ημέρα, διότι εγώ είμαι αυτός που ομιλεί, παρίσταμαι ως ωραιότητα πάνω στα όρη, ... ως αυτός που φέρνει χαρμόσυνες ειδήσεις για αγαθά, διότι θα κάνω ακουστή τη σωτηρία σου ... διότι η φωνή των φρουρών σου υψώθηκε, και με τη φωνή αυτή όλοι μαζί θα ευφρανθούν· διότι θα δουν κατάματα, όταν ο Κύριος ελεήσει τη Σιών. Ας ξεσπάσουν σε ευφροσύνη όλα μαζί τα ερημωμένα μέρη της Ιερουσαλήμ, διότι ο Κύριος την ελέησε και λύτρωσε την Ιερουσαλήμ. Και ο Κύριος θα αποκαλύψει τον άγιο βραχίονά του ενώπιον όλων των εθνών ...

Διότι τι θα μπορούσε να υπάρξει ωραιότερο από αυτά τα πόδια, τα οποία περιήλθαν ολόκληρη την υπό τον ήλιο γη; Αυτή την ωραιότητα κηρύττει από παλιά και ο προφήτης λέγοντας: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη!». Είδες πόσο ωραία είναι τα πόδια; Θέλεις να δεις και το στήθος; Έλα να σου δείξω και αυτό, και θα το δεις πολύ πιο λαμπρό από τούτα τα ωραία πόδια, ακόμη και από τα ίδια τα στέρνα του παλαιού νομοθέτη.

Το ονομάζει δε Ευαγγέλιο του Θεού, ανορθώνοντας εξ αρχής τον ακροατή. Διότι δεν ήλθε για να αναγγείλει κάτι σκυθρωπό, όπως έκαναν οι προφήτες με κατηγορίες, καταγγελίες και επιτιμήσεις, αλλά Ευαγγέλια, και μάλιστα Ευαγγέλια του Θεού, δηλαδή αμέτρητους θησαυρούς μόνιμων και αμετάβλητων αγαθών. Αυτό το είχε προαναγγείλει μέσω των προφητών Του στις άγιες Γραφές. Διότι, όπως λέγει, «ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη»· και πάλι: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη!».

βʹ. Αφού, λοιπόν, έδειξε ότι πρέπει να πιστεύουμε στους προφήτες που πάντοτε λένε τα λόγια του Θεού, και να μην επιζητούμε τίποτε περισσότερο από την ακρόαση, εισάγει στη συνέχεια την αντίρρηση, την οποία ανέφερα, και λέει: «Αλλά λέω, μήπως δεν άκουσαν;» Διότι τι σημαίνει, λέει, αν απεστάλησαν οι κήρυκες, και κήρυξαν όσα τους προστάχθηκαν, αυτοί όμως δεν άκουσαν; Έπειτα, με κάθε έμφαση ακολουθεί η λύση της αντίρρησης: «Μάλλον, σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους». Τι λες, λέει; Δεν άκουσαν; Η οικουμένη και τα πέρατα της γης άκουσαν· και εσείς, ανάμεσα στους οποίους οι κήρυκες διέμειναν τόσο πολύ χρόνο, και από τους οποίους κατάγονταν, δεν ακούσατε; Και πώς θα ήταν λογικό αυτό; Διότι, αν τα πέρατα της οικουμένης άκουσαν, πολύ περισσότερο εσείς. Έπειτα πάλι ακολουθεί άλλη αντίρρηση: «Αλλά λέω, μήπως ο Ισραήλ δεν εγνώρισε;» Διότι τι σημαίνει, αν άκουσαν μεν, αλλά δεν εννόησαν τα λεγόμενα, ούτε κατάλαβαν ότι αυτοί ακριβώς ήταν οι απεσταλμένοι; Δεν είναι άξιοι συγγνώμης εξαιτίας αυτής της άγνοιας; Ουδαμώς. Διότι και ο Ησαΐας τους χαρακτήρισε, λέγοντας: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη»· και πριν από αυτόν πάλι ο ίδιος ο νομοθέτης (ο Μωυσής). Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Πρώτος ο Μωυσής λέει: Εγώ θα σας παρακινήσω σε ζηλοτυπία με ένα έθνος που δεν είναι έθνος, με ένα έθνος ασύνετο θα σας παροργίσω».

Διότι αυτό δεν εξαρτάται μόνο από την παρρησία εκείνων που διδάσκουν, αλλά και από την αξιότητα εκείνων που τη δέχονται. Και ας μη θεωρούμε ότι είναι μικρή ζημία το να μην απολαμβάνουμε μια τέτοια ειρήνη. Διότι αυτήν και ο προφήτης από παλαιά την προαναγγέλλει λέγοντας: «Πόσο ωραίοι είναι οι πόδες εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη!». Έπειτα, ερμηνεύοντας την αξία της, πρόσθεσε: «εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά». Αυτήν την ειρήνη και ο Χριστός διακήρυξε ότι είναι μεγάλη, λέγοντας: «Ειρήνη σας αφήνω, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω». Και πρέπει να κάνουμε τα πάντα, ώστε να την απολαμβάνουμε, και στο σπίτι και στην εκκλησία. Διότι και μέσα στην εκκλησία ο προεστώς δίνει ειρήνη. Και αυτό είναι τύπος εκείνης της ειρήνης, και πρέπει να τον δεχόμαστε με κάθε προθυμία, με την καλή μας διάθεση πριν από την τράπεζα. Διότι, εάν το να μην προσφέρει κανείς από την τράπεζά του είναι βαρύ, το να αποκρούει εκείνον που ομιλεί πόσο βαρύτερο θα ήταν; Για χάρη σου κάθεται ο πρεσβύτερος, για χάρη σου στέκεται ο διδάσκαλος, κοπιάζοντας και ταλαιπωρούμενος. Ποια δικαιολογία, λοιπόν, θα έχεις, όταν δεν του προσφέρεις ούτε την υποδοχή της προσεκτικής ακρόασης;

Είδες ότι αυτός ο σύντομος λόγος δεν έφερε μόνο σωτηρία, αλλά και δικαιοσύνη. «Διότι ο ίδιος είναι Κύριος όλων, πλούσιος προς όλους όσοι τον επικαλούνται· διότι καθένας που θα επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου, θα σωθεί.» Ό,τι είπε προηγουμένως για τον Πατέρα, το «μήπως ο Θεός είναι μόνο των Ιουδαίων, και όχι και των εθνών;», το ίδιο λέει και εδώ για τον Υιό. «Πώς λοιπόν θα επικαλεστούν εκείνον στον οποίο δεν πίστεψαν; Και πώς θα πιστέψουν σε εκείνον για τον οποίο δεν άκουσαν; Και πώς θα ακούσουν χωρίς κάποιον να κηρύττει; Και πώς θα κηρύξουν, εάν δεν αποσταλούν, όπως είναι γραμμένο: Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά.» Πάλι αναιρεί τη δικαιολογία τους· και το οργανώνει αυτό προωθώντας τον λόγο με τη μορφή ερωτήσεων, κάνοντας τον έλεγχο σαφέστερο, υφαίνοντας ολόκληρο το χωρίο με αντιθέσεις και λύσεις. Πρόσεξε όμως: πιο πάνω, λέει, είπε ο Προφήτης: Καθένας που θα επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου θα σωθεί. Αλλά ίσως κάποιος θα μπορούσε να πει: Και πώς μπορούσαν να επικαλεστούν αυτόν στον οποίο δεν πίστεψαν; Έπειτα ακολουθεί ερώτηση από αυτόν μετά την αντίθεση: Και γιατί δεν πίστεψαν; Και πάλι αντίθεση. Οπωσδήποτε κάποιος θα μπορούσε να πει: Και πώς ήταν δυνατόν να πιστέψουν χωρίς να έχουν ακούσει; Έπειτα πάλι έρχεται η λύση: Και όμως άκουσαν, λέει. Έπειτα πάλι άλλη αντίθεση: Και πώς μπορούσαν να ακούσουν χωρίς κάποιον να κηρύττει;

Έπειτα πάλι ακολουθεί η λύση: Και βέβαια κήρυξαν, και απεστάλησαν πολλοί ακριβώς για αυτόν τον σκοπό· και πάλι προβάλλεται αντίρρηση: Και από πού είναι φανερό ότι αυτοί είναι εκείνοι που απεστάλησαν; Και πάλι δίνεται λύση από προφητική μαρτυρία: Πόσο ωραίοι είναι οι πόδες εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά.

Μην περιγελάσεις την πτώση του πλησίον σου· προχώρα με ασφάλεια, όσο σου είναι δυνατόν, αλλά και να δίνεις το χέρι σε εκείνον που κείτεται χάμω. ΤΙΤΛΟΣ ΙΗʹ. —Περί αγάπης, και ειρήνης, και ειρηνοποιών. «Είπε η Νωεμίν στη Ρουθ: Ιδού, η συνυφάδα σου επέστρεψε στον λαό της και στους θεούς της, επίστρεψε και εσύ. Είπε όμως η Ρουθ: Μη μου ζητάς να σε εγκαταλείψω, διότι όπου κι αν πας, θα πάω· και ο λαός σου θα είναι λαός μου, και ο Θεός σου, Θεός μου.» «Ο Ιωνάθαν ορκίστηκε εκ νέου στον Δαβίδ, διότι τον αγάπησε με όλη του την ψυχή.» «Πονώ για σένα, αδελφέ μου Ιωνάθαν. Υπήρξες πολύ αγαπητός σε μένα· η αγάπη σου για μένα ήταν θαυμαστή, περισσότερο και από την αγάπη των γυναικών.» «Ζήτησε την ειρήνη, και επιδίωξέ την.» «Όσοι επιθυμούν την ειρήνη, θα ευφρανθούν.» «Όλους όσους δεν φιλονικούν θα τους σκεπάσει η φιλία· εκείνος που ελέγχει με παρρησία, ειρηνοποιεί.» «Ο μακρόθυμος άνθρωπος θα σβήσει τις φιλονικίες, ενώ ο ασεβής μάλλον θα τις υποκινήσει.» «Τα δίκαια χείλη καλύπτουν την έχθρα.» «Καλύτερο είναι ένα κομμάτι ψωμί με ευχαρίστηση εν ειρήνη, παρά ένα σπίτι γεμάτο από πολλά αγαθά και άδικες θυσίες μαζί με μάχη.» «Τον θυμό του ανθρώπου τον καταπραΰνει ο φρόνιμος υπηρέτης.» «Άφθονο νερό δεν θα μπορέσει να σβήσει την αγάπη, και ποταμοί δεν θα την κατακλύσουν.» «Την αλήθεια και την ειρήνη να αγαπάτε, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας.» «Πόσο ωραία είναι πάνω στα βουνά τα πόδια εκείνων που φέρνουν χαρμόσυνες ειδήσεις, αγγελία ειρήνης, εκείνων που φέρνουν αγαθά μηνύματα!» «

Ακόμη και αν προσφέρεις τα πάντα, δεν θα προσφέρεις τίποτα το αντάξιο. Ό,τι δίνει και ο φτωχός, αυτό να προσφέρεις. Ο αγνός δεν δέχεται μερίδιο από μισθό πόρνης. ΤΙΤΛΟΣ ΛΓʹ. — Περί αγαθής αγγελίας. «Όπως το κρύο νερό είναι ευχάριστο στη διψασμένη ψυχή, έτσι είναι και η καλή είδηση από μακρινή χώρα.» «Ιδού, γρήγορα έρχονται πάνω στα βουνά τα πόδια εκείνου που φέρνει χαρμόσυνες ειδήσεις, και αναγγέλλει ειρήνη.» «Πόσο ωραία είναι πάνω στα βουνά τα πόδια εκείνου που φέρνει το χαρμόσυνο άγγελμα της ειρήνης, εκείνου που ευαγγελίζεται τα αγαθά!» ΤΙΤΛΟΣ ΛΔʹ. — Περί κακής αγγελίας. «Αφού πήραν τον χιτώνα του Ιωσήφ, έσφαξαν ένα ερίφιο, μόλυναν τον χιτώνα του Ιωσήφ με το αίμα, και τον έφεραν στον πατέρα τους, λέγοντας: Αυτόν βρήκαμε· αναγνώρισε αν είναι ο χιτώνας του γιου σου ή όχι. Και τον αναγνώρισε ο Ιακώβ, και είπε: Είναι ο χιτώνας του γιου μου. Πονηρό θηρίο τον κατασπάραξε· πονηρό θηρίο τον άρπαξε. Έσκισε τότε ο Ιακώβ το ιμάτιό του, έβαλε σάκο στη μέση του, και πενθούσε τον γιο του για πολλές ημέρες.» «Αποκρίθηκε ο άνδρας που είχε έρθει από το στρατόπεδο, και είπε στον Ηλί: Ο Ισραήλ τράπηκε σε φυγή από το πρόσωπο των αλλοφύλων, και έγινε μεγάλη σφαγή στον λαό, πέθαναν και οι δύο γιοι σου, και η κιβωτός του Θεού αιχμαλωτίστηκε. Και συνέβη, μόλις εκείνος μνημόνευσε την κιβωτό του Θεού, έπεσε από το κάθισμά του προς τα πίσω, δίπλα στην πύλη, και συνετρίβη η ράχη του, και πέθανε.» «

Αυτήν τη νύμφη μνημονεύει και ο Δαβίδ λέγοντας «παρέστη η βασίλισσα εκ δεξιών σου» και τα εξής. Δες τον ιματισμό. Θέλεις όμως να γνωρίσεις και τα υποδήματά της; Ο Παύλος, ο νυμφαγωγός, διδάσκει λέγοντας «έχοντας υποδηθεί τα πόδια με την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης». Θέλεις να δεις και τη ζώνη της, πώς είναι φτιαγμένη από την αλήθεια; «Αφού περιζώσετε», λέει, «τη μέση σας με αλήθεια». Θέλεις να δεις και τα πόδια; Άκουσε τον προφήτη που λέει: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη, εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά».

Ας κρούσει λοιπόν ο Δαβίδ την πνευματική κιθάρα, ψάλλοντας τα πλέον επίκαιρα λόγια: «Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδιών του, διότι είναι άγιος». Ας συμψάλει και ο Σολομών, ο ανυπέρβλητος στη σοφία: «Ευλογείτε το ξύλο μέσω του οποίου επέρχεται η σωτηρία». Σήμερα λοιπόν η Εκκλησία εμφανίζεται ως παράδεισος, προβάλλοντας στο μέσο της το ξύλο της ζωής, στο οποίο δεν βρίσκεται απατηλός δαίμονας για να εξαπατά την Εύα, αλλά άγγελος του παντοκράτορος Κυρίου που προστατεύει αυτόν που προσέρχεται. Σήμερα προσκυνείται ο πανάγιος Σταυρός και ευαγγελίζεται η ανάσταση του Χριστού. Σήμερα προσκυνείται το ζωοπάροχο ξύλο, και όλος ο κόσμος αναζωπυρώνεται προς δοξολογία. Σήμερα προσκυνείται ο τριμερής Σταυρός, και τα τέσσερα πέρατα του κόσμου εορτάζουν χαρμόσυνα. «Πόσο ωραία», λέει, «είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη, εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά!».

Διότι, άκου πώς και ο Ησαΐας μάς διδάσκει να λουζόμαστε: «Λουστείτε και γίνετε καθαροί· αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας.» Ώστε και αυτοί, επειδή με κάθε ακακία και ειλικρίνεια συναναστρέφονταν τον Χριστό, εύλογα ονομάζονται από τον Κύριο λουσμένοι και καθαροί. Κάποιοι δε, θεώρησαν ως δείπνο τη γνώση του μυστηρίου του Χριστού στο τέλος των αιώνων, την οποία διδάσκοντας ο Ιησούς στους δικούς του μαθητές, νίβει και τα πόδια τους, όχι επειδή είχαν ρύπο, αλλά για να τους καταστήσει έτοιμους για το Ευαγγέλιο, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Ησαΐα: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια αυτών που ευαγγελίζονται την ειρήνη.» Διότι λέγει: «Εσείς μεν, είστε καθαροί», αλλά ως προς τον εαυτό σας· πρέπει όμως να αποσταλείτε και για την κάθαρση των άλλων, πράγμα που δηλώνεται μέσω του νιψίματος των ποδιών σας. Ο νιπτήρας, λοιπόν, δεν μας δίνει να εννοήσουμε την κάθαρση των αμαρτιών των αποστόλων (διότι μαρτυρείται ότι είναι καθαροί), αλλά είναι σύμβολο της αποστολής τους στο κήρυγμα, προκειμένου να μεταφέρουν και στους άλλους την καθαρότητα που τους δόθηκε από τον Δεσποτικό Λόγο. Γι' αυτό και ο Πέτρος λέει: «Μη μου νίψεις μόνο τα πόδια, αλλά και το κεφάλι», δηλαδή: Μη με στέλνεις μόνο στο κήρυγμα, αλλά καθάρισε και το κεφάλι μου μέσω του μαρτυρίου. Ας εκληφθούν δε αυτά από εσένα ως τελούμενα και τώρα. Διότι και τώρα γίνεται δείπνο κατά τη θεία ιερουργία, όπου προτίθεται το θείο σώμα και το αίμα του.