Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 53:1

Διότι κάποιες φορές το Άγιο Πνεύμα προκαλούσε να γίνει φανερά κάτι που αποτελούσε τύπο εκείνου που επρόκειτο να συμβεί, και άλλες φορές πάλι διατύπωσε λόγους για όσα επρόκειτο να επακολουθήσουν, εκφέροντάς τους σαν να συνέβαιναν εκείνη τη στιγμή ή σαν να είχαν ήδη γίνει. Αν οι αναγνώστες δεν γνωρίζουν αυτήν τη μέθοδο, δεν θα μπορέσουν ούτε να παρακολουθήσουν τα λόγια των προφητών όπως πρέπει. Για παράδειγμα, θα μπορούσα να αναφέρω κάποιους προφητικούς λόγους, ώστε να κατανοήσετε αυτό που λέγεται. Όταν λέει μέσω του Ησαΐα: «Αυτός οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή και σαν αμνός μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει», μιλάει σαν να έχει ήδη συμβεί το πάθος. Και πάλι όταν λέει: «Εγώ άπλωσα τα χέρια μου σε λαό απειθή και αντιλέγοντα», και όταν λέει: «Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας;», οι λόγοι αυτοί έχουν ειπωθεί υποδηλώνοντας αναγγελία πραγμάτων που έχουν ήδη συμβεί. Διότι απέδειξα ότι σε πολλά σημεία ονομάζει παραβολικά τον Χριστό λίθο, και τροπολογικά Ιακώβ και Ισραήλ. Και πάλι, όταν λέει: «Θα δω τους ουρανούς, έργα των δακτύλων σου», αν δεν κατανοήσω τη λειτουργία αυτού του λόγου, δεν θα τον αντιληφθώ συνετά, όπως ισχυρίζονται οι διδάσκαλοί σας, οι οποίοι νομίζουν ότι ο Πατέρας των όλων και αγέννητος Θεός έχει χέρια και πόδια και δάκτυλα και ψυχή, σαν σύνθετο ον· οι οποίοι γι' αυτόν τον λόγο διδάσκουν ότι ο ίδιος ο Πατέρας εμφανίστηκε στον Αβραάμ και στον Ιακώβ.

Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Και λέγοντας αυτά, είπα, ω Τρύφωνα, όσο είναι δυνατόν, για χάρη εκείνων που ήρθαν σήμερα μαζί σου, προσπαθώ να πω τα ίδια, αλλά με συντομία και περιληπτικά.

Ναι, έτσι έχουν τα πράγματα· διότι θα του ήταν εύκολο μόνο με τη θέλησή του να αρπάξει το πλάσμα του από το τυραννικό χέρι, αλλά ο τύραννος θα είχε πάλι να λέει ότι: «Δεν είναι καθόλου θαυμαστό· διότι εγώ, ενώ νίκησα άνθρωπο, νικήθηκα από τον Θεό· επειδή είναι παντοδύναμος, μπορεί να κάνει όσα θέλει». Έχοντας όμως νικηθεί από τον νέο Αδάμ αυτός που νίκησε τον παλαιό, δεν έχει πλέον τίποτα να πει. Εξάλλου, πώς αλλιώς θα είχαμε διδαχθεί και το μυστήριο της Τριάδος; Από πού θα είχαμε διδαχθεί τα παραδείγματα των μυστηρίων της μετανοίας, ή από ποιον θα είχαμε γνωρίσει τη θεία αναγέννηση δι' ύδατος και Πνεύματος και την παράδοση των φρικτών μυστηρίων και τη φανέρωση της βασιλείας των ουρανών μέσω της μακροθυμίας και της υπομονής και της καθαρότητας του βίου; Ή μάλλον, ποιος θα πίστευε σε αυτόν, αν δεν ερχόταν σε εμάς σαρκωμένος από ανέκφραστο έλεος; Βλέπεις ότι και ήρθε και γέμισε την Ιουδαία με μύρια θαύματα και θεία σημεία και καταδέχθηκε για το γένος μας επονείδιστο θάνατο και έστειλε κήρυκες σε όλη την οικουμένη, τους οποίους και θανάτωσαν ενώ τον κήρυτταν, και μόλις λίγοι πίστεψαν σε αυτόν, καθώς μαρτυρεί και η Γραφή: «Κύριε», λέει, «ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;»· και επίσης: «Μη φοβάσαι, μικρό ποίμνιο, διότι ευδόκησε ο Πατέρας να σας δώσει τη βασιλεία του».

Το σπάνιο, πάντως, αν δηλώνει κάτι απολύτως, το φανερώνει το «ποιος είναι σοφός, και θα τα φυλάξει αυτά;» και το «ποιος πίστεψε στο άγγελμά μας; και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;» Διότι, έστω κι αν δεν πίστεψαν όλοι, εντούτοις κάποιοι τουλάχιστον πίστεψαν, και αξιώθηκαν να κατανοήσουν τη φρουρητική, κυβερνητική και παντοκρατορική δύναμη του Θεού από την ευεργεσία και την πρόνοιά Του προς αυτούς και προς το σύμπαν, και ο νους τους φωτίστηκε από τις λαμπηδόνες της ακτινοβολίας που πηγάζει από εκεί. Πώς, εξάλλου, δεν εκφράζει αμέσως θαυμασμό και έκπληξη εκείνος που λέει «ποιος είναι αυτός που έρχεται από την Εδώμ;» και «ποιος είναι αυτός, ώστε και η θάλασσα και οι άνεμοι τον υπακούουν;» Κάτι που καμία από τις προαναφερθείσες φράσεις δεν είχε διόλου τη δύναμη να σημάνει. Θα μπορούσε κανείς να προσθέσει στα λεγόμενα και το «ποιος θα δώσει νερό στο κεφάλι μου;» και «ποιος θα με επανέφερε στους περασμένους μήνες;» και «ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» Διότι τα όσα ειπώθηκαν δηλώνουν μεν καταφυγή στην προσευχή εξαιτίας κάποιου αδιεξόδου, αλλά δεν θα μπορούσαν να ενταχθούν σε κανένα από τα προηγούμενα διακριθέντα νοήματα· και περιγράφουν μεν την παράκληση για απαλλαγή από τα δεινά που τους συνέχουν, αλλά δεν υποδηλώνουν ερώτηση, ούτε προσδιορισμό, ούτε το αόριστο, ούτε επιτίμηση, αλλά ούτε το σπάνιο, ούτε καν ευχαριστία ή ευτέλεια, ούτε θαυμασμό και έκπληξη.

Πώς ο Θεολόγος Ιωάννης ερμηνεύει την οικονομία ως βραχίονα Κυρίου; Διότι ο Θεολόγος Ιωάννης, εκλαμβάνοντας τον βραχίονα ως την οικονομία του Σωτήρος και ως την θεότητά του, λέει: «Παρότι ο Ιησούς έκανε τόσα πολλά σημεία, οι Ιουδαίοι δεν πίστεψαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε από τον Ησαΐα: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας, και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;». Αυτός λοιπόν είναι και δικαιοσύνη («διότι πλησιάζει η δικαιοσύνη μου να έλθει»), αυτός είναι και σωτήρας, αυτός και βραχίονας. Γι' αυτό και ο Παύλος, περιλαμβάνοντας τα πάντα, τα ανάγει σε ένα λέγοντας: «ο οποίος έγινε για εμάς από τον Θεό σοφία και αγιασμός και απολύτρωση». Αυτός ανέτειλε για εμάς ως δίκαιη ανατολή· διότι λέει: «Ιδού, θα ανατείλω στον οίκο του Δαβίδ δίκαιη ανατολή, και θα βασιλεύσει δίκαιος βασιλιάς». Μία είναι λοιπόν η ανατολή, αλλά πολλές οι ακτίνες της: ακτίνες φιλανθρωπίας, ιάσεως, ειρήνης, ακτίνες δικαιοσύνης και μυρίων άλλων. Γι' αυτό και ο Δαβίδ προφητεύοντας έψαλλε: «Θα ανατείλει στις ημέρες του δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης, μέχρι να εξαλειφθεί η σελήνη». Αυτή λοιπόν η ανατολή ανέτειλε από τα ύψη αλλά και από τη γη· από τα ύψη μεν ως προς τη θεότητα, από τη γη δε ως προς την οικονομία.

Του ιδίου, ότι ο Χριστός είναι ανατολή, και σχετικά με το ότι ανέβηκε και κατέβηκε, και ότι το Άγιο Πνεύμα είναι παντοκράτορας. Ότι είναι ο Θεός Λόγος, λέει ο Ιωάννης, εκλαμβάνοντας τον βραχίονα ως την οικονομία του Σωτήρα και τη θεότητά Του. Διότι, λέει, αν και ο Ιησούς έκανε πολλά σημεία, οι Ιουδαίοι δεν πίστεψαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε από τον Ησαΐα: «Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;» Αυτός λοιπόν είναι και δικαιοσύνη· διότι πλησιάζει η δικαιοσύνη μου να έλθει. Αυτός είναι και Σωτήρας, αυτός και βραχίονας.

Διότι αυτό δηλώνει όταν λέει: «Ενόσω έχετε το φως»· δηλαδή, ενόσω μπορείτε να πιστεύετε σε εμένα· μπορείτε δε και πριν από τον σταυρό, και μετά από αυτά να πιστέψετε σε εμένα, που είμαι το φως. «Εκείνος δε που περπατά» μέσα στην απιστία, «δεν γνωρίζει πού πηγαίνει». Διότι πόσα πράττουν τώρα οι Ιουδαίοι, και δεν γνωρίζουν τι πράττουν, αλλά βαδίζοντας σαν μέσα στο σκοτάδι, νομίζουν μεν ότι πορεύονται τον ορθό δρόμο, παθαίνουν όμως το εντελώς αντίθετο, τηρώντας το Σάββατο και την περιτομή. Αλλά δεν είναι έτσι όσοι πίστεψαν. Αντιθέτως, περπατούν στο φως, πράττοντας όλα όσα οδηγούν στη σωτηρία. Διότι απέφυγαν τη σκιά του νόμου και το σκοτάδι των αινιγμάτων, και προσήλθαν στο κρυμμένο φως που έλαμψε, και έγιναν «υιοί φωτός», δηλαδή του Χριστού. «Για να γίνετε», λέει, «υιοί φωτός»· το οποίο σημαίνει, δικοί μου υιοί. Καίτοι στον πρόλογο ο ευαγγελιστής λέει ότι κάποιοι γεννήθηκαν από τον Θεό· εδώ όμως τους ονομάζει υιούς φωτός, δηλαδή του Χριστού. Ας ντρέπονται λοιπόν ο Άρειος και ο Ευνόμιος. Διότι αποδεικνύεται και από εδώ ότι είναι μία η ενέργεια του Πατρός και του Υιού. «Αυτά είπε ο Ιησούς· και αφού αναχώρησε, κρύφτηκε από αυτούς. Και παρόλο που είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστευαν σε αυτόν· για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος είπε: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;»

Ας δούμε όμως και τα του Ησαΐα: «Κύριε, ποιος πίστεψε στο άγγελμά μας;» αντί του «Κανείς δεν πίστεψε». Διότι το «ποιος», σε πολλά μέρη της Γραφής, τίθεται αντί του «κανείς». Και ο προφήτης το είπε αυτό εκ μέρους του προσώπου του Χριστού, σαν να λέει δηλαδή ο Χριστός προς τον Πατέρα: «Κύριε, ποιος πίστεψε στο άγγελμά μας;» αντί του «Κανείς δεν πίστεψε στον λόγο μας και στο κήρυγμά μου»· το οποίο κήρυγμα το ονόμασε ακοή. Διότι πράγματι, λέει, «Εκείνα που άκουσα από τον Πατέρα μου, αυτά λέω». —«Και ο βραχίονας σε ποιον αποκαλύφθηκε;» δηλαδή, η ισχυρή ενέργεια των θαυμάτων, την οποία ονομάζει βραχίονα, σε κανέναν από τους αγνώμονες Ιουδαίους δεν αποκαλύφθηκε· αλλά, παρόλο που επιτελώ τόσα θαύματα, με συκοφαντούν. «Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του, και μίλησε για αυτόν. Όμως βέβαια και από τους άρχοντες πολλοί πίστεψαν σε αυτόν· αλλά εξαιτίας των Φαρισαίων δεν τον ομολογούσαν, για να μη γίνουν αποσυνάγωγοι. Διότι αγάπησαν τη δόξα των ανθρώπων περισσότερο παρά τη δόξα του Θεού». —«Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του». Τίνος;