Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 53:6

Όλοι εμείς πλανηθήκαμε σαν πρόβατα· ο κάθε άνθρωπος πλανήθηκε στον δρόμο του· και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας. Και αυτός, εξαιτίας της κακουχίας του, δεν ανοίγει το στόμα του· σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή. Και όπως ένας αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι και αυτός δεν ανοίγει το στόμα του. Μέσα στην ταπείνωσή του άρθηκε η κρίση του, αλλά ποιος θα μπορέσει να διηγηθεί τη γενεά του; Διότι η ζωή του αφαιρείται από τη γη, εξαιτίας των ανομιών του λαού οδηγήθηκε στον θάνατο. Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του, και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του. Επειδή δεν έπραξε ανομία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Και ο Κύριος θέλει να τον καθαρίσει από την πληγή· εάν προσφέρετε θυσία για την αμαρτία, η ψυχή σας θα δει μακρόβιους απογόνους. Και ο Κύριος θέλει να αφαιρέσει τον πόνο της ψυχής του, να του δείξει φως. Και να τον διαπλάσει με σύνεση, να δικαιώσει τον δίκαιο που υπηρετεί καλά πολλούς· και αυτός θα σηκώσει τις αμαρτίες τους. Για τον λόγο αυτόν θα λάβει ως κληρονομιά πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών· επειδή η ψυχή του παραδόθηκε στον θάνατο, και συγκαταλέχθηκε ανάμεσα στους ανόμους. Και αυτός σήκωσε τις αμαρτίες πολλών· και παραδόθηκε εξαιτίας των αμαρτιών τους.

Αυτά τα προσθέσαμε στον λόγο μας, επειδή όλοι πλανήθηκαν σαν πρόβατα και διότι «με τον φθόνο του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο», επειδή «ο καθένας ήταν δεμένος σφιχτά με τα δεσμά των δικών του αμαρτιών». Διότι «βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν καθ' ομοίωση της παραβάσεως του Αδάμ». Αλλά ήλθε ανάμεσά μας ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός, λυτρώνοντας τους αιχμαλώτους και δίνοντας ζωή στους νεκρούς. Εξάλλου, και ο θεσπέσιος Απόστολος, γνωρίζοντας αυτό, έγραφε λέγοντας: «διότι, αν με το παράπτωμα του ενός πέθαναν οι πολλοί, πολύ περισσότερο με το δικαίωμα του ενός η χάρη έφθασε σε όλους τους ανθρώπους για δικαίωση ζωής». Ήλθε λοιπόν ανάμεσά μας ο ζωντανός και ενεργός Λόγος του Θεού, η απαράλλακτη εικόνα, ο μονογενής Υιός, «μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν οι αιώνες, και ο οποίος συγκρατεί τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του, αφού έκανε καθαρισμό των αμαρτιών». Γι' αυτό αποστέλλει δύο μαθητές στο απέναντι χωριό, λέγοντάς τους: «Πηγαίνετε στο χωριό που είναι απέναντί σας, και αμέσως θα βρείτε μια δεμένη όνο και ένα πουλάρι μαζί της· λύστε τα και φέρτε τα σε μένα». Ο μεν Ματθαίος, περιγράφοντας την Εκκλησία και όσα προήλθαν από αυτήν, τα ονόμασε όνο και πουλάρι. Ο δε Λουκάς, ανακεφαλαιώνοντας και τα δύο σε μία ενότητα, τα ονομάζει πουλάρι.

Λένε, λοιπόν: «Άνθρωπος που είναι γεμάτος πληγές και γνωρίζει να υπομένει την ασθένεια, διότι έχει αποστρέψει το πρόσωπό του· περιφρονήθηκε και δεν υπολογίστηκε. Αυτός βαστάζει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς· και εμείς νομίσαμε ότι αυτός βρίσκεται σε πόνο, και σε πληγή, και σε κακουχία. Αυτός όμως τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας· η τιμωρία που μας έφερε ειρήνη έπεσε πάνω του, και με τις πληγές του εμείς ιαθήκαμε.» Θαύμαζε τη φιλανθρωπία του Λόγου, διότι για εμάς ατιμάζεται, ώστε εμείς να τιμηθούμε. «Διότι όλοι», λέει, «πλανηθήκαμε σαν πρόβατα· ο άνθρωπος πλανήθηκε στον δρόμο του· και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας· και αυτός, εξαιτίας της κακουχίας, δεν ανοίγει το στόμα του. Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του· μέσα στην ταπείνωσή του άρθηκε η καταδίκη του.» Έπειτα, για να μην τον θεωρήσει κανείς κοινό άνθρωπο εξαιτίας του πάθους, η Γραφή προλαμβάνει τις υπονοίες των ανθρώπων, και εξιστορεί την υπέρτατη δύναμή του και το ανόμοιο της φύσεώς του προς εμάς, λέγοντας: Τη γενεά του, όμως, ποιος θα τη διηγηθεί; Διότι η ζωή του αίρεται από τη γη. Εξαιτίας των ανομιών του λαού οδηγήθηκε στον θάνατο. Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του, και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του· διότι δεν έπραξε ανομία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του.

Όλοι εμείς πλανηθήκαμε σαν πρόβατα, ο κάθε άνθρωπος παραστράτησε στον δρόμο του. Και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας, και αυτός, παρότι κακοποιήθηκε, δεν ανοίγει το στόμα του. Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Στην ταπείνωσή του άρθηκε η κρίση του.

Διότι, όπως ακριβώς ήταν αρκετό για να καταργήσει τον θάνατο όλων το να παραδώσει τη δική του σάρκα υπέρ της δικής μας ζωής Εκείνος που δεν γνώριζε θάνατο - διότι ένας πέθανε υπέρ όλων - έτσι είναι δίκαιο να κατανοήσουμε ότι αρκούσε πάλι για να απαλλάξει όλους και από τις μαστιγώσεις και από την ατιμία το να πάθει αυτά υπέρ ημών ο Κύριος. Επειδή με ποιον τρόπο «με την πληγή του εμείς ιαθήκαμε», σύμφωνα με το γεγραμμένο; Διότι όλοι πλανηθήκαμε, ο καθένας «στον δρόμο του», όπως λέει ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, «και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας, και για εμάς οδυνάται». Διότι ταλαιπωρήθηκε για τα παραπτώματά μας και παρέδωσε την πλάτη του «σε μαστιγώσεις, και τις σιαγόνες του σε ραπίσματα», όπως και ο ίδιος κάπου λέει. Οι στρατιώτες, λοιπόν, αφού συνέλαβαν τον Ιησού σαν κάποιον από τους ψευδοτυράννους, τον εμπαίζουν με στρατιωτικό τρόπο. Διότι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο του φόρεσαν το αγκάθινο στεφάνι, το οποίο τοποθετήθηκε στο μέτωπο, αποτελώντας σύμβολο της επίγειας βασιλείας. Και το πορφυρό ιμάτιο, ως εικόνα και τύπος της βασιλικής αλουργίδας, προστέθηκε ως επιπλέον αιτία χλευασμού· διότι τον πλησίαζαν λέγοντας, όπως αναφέρεται: Χαίρε ο Βασιλεύς των Ιουδαίων.

Διότι αυτός, ενώ ως Θεός βρισκόταν πέρα από κάθε πάθος, εντούτοις, ας το πω έτσι, την παρέδωσε (τη ζωή του), και αυτό υπέρ των αμαρτωλών. Πράγμα το οποίο άλλωστε θαύμασε και ο πάνσοφος Παύλος. Διότι είπε ότι: «Ο Θεός αποδεικνύει την αγάπη του για εμάς, διότι, ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, στον κατάλληλο καιρό πέθανε υπέρ των ασεβών.» Και ο ίδιος ο Χριστός λέει κάπου: «Ο καλός ποιμένας θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των προβάτων.» Τη θυσίασε, λοιπόν, υπέρ ημών, διότι με τις πληγές του εμείς θεραπευτήκαμε, και αυτός ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας, και παραδόθηκε για τις αμαρτίες μας. «Ας αγιάζεται» λοιπόν, λέει, δηλαδή, ας θεωρείται άγιος, ή μάλλον ας ομολογείται. Και αυτό θα ταίριαζε στον Θεό, και μόνο σε Αυτόν, κυρίως και ειδικώς.

Όλοι σαν πρόβατα πλανηθήκαμε· ο κάθε άνθρωπος πλανήθηκε στον δικό του δρόμο, και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας. Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός υπέμεινε τον σταυρό, καταφρονώντας την αισχύνη, και έγινε υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, και ανέχθηκε την ασέβεια των Ιουδαίων, για να αφαιρέσει, όπως ανέφερα προηγουμένως, την αμαρτία του κόσμου, καθώς το νομικό γράμμα, δηλαδή η κατά νόμον λατρεία, δεν είχε καμία δύναμη να κατορθώσει κάτι τέτοιο.

Διότι παλαιότερα βρισκόμασταν σε έχθρα με τον Θεό, καθώς πολεμούσαμε τους ιερούς του νόμους, μη έχοντας τον ζυγό της υπακοής και αρνούμενοι να τον υπηρετήσουμε. Όμως ήταν αναγκαίο, λέει, να παιδαγωγηθούν με μάστιγα εκείνοι που είχαν ολισθήσει σε τέτοιο θράσος· ώστε, αφού απομακρυνθούμε από τα φαύλα, να καταλύσουμε την έχθρα και να ειρηνεύσουμε με τον Θεό, υποτάσσοντας σε αυτόν τον αυχένα και προσπαθώντας να κατορθώσουμε ό,τι του είναι αρεστό. Αλλά αυτή η παιδαγωγική τιμωρία, λέει, η οποία έπρεπε μάλλον να επιβληθεί σε όσους είχαν αμαρτήσει, ώστε να συμφιλιωθούν όντας σε πόλεμο με τον Θεό, ήλθε πάνω σε αυτόν. Και αυτό νομίζω σημαίνει το χωρίο, «η παιδεία που έφερε την ειρήνη μας έπεσε πάνω του». Καθιστά δε σαφέστερη την έννοια του προκειμένου προσθέτοντας αμέσως: «Με την πληγή του εμείς γιατρευτήκαμε». Διότι έπαθε, όπως είπα, για χάρη μας. Επειδή όλοι πλανηθήκαμε σαν πρόβατα· ο κάθε άνθρωπος πλανήθηκε στον δικό του δρόμο, και ο Κύριος τον παρέδωσε εξαιτίας των αμαρτιών μας. Επομένως εμείς πλανηθήκαμε, απομακρυνθήκαμε από τον ζωντανό Θεό, ακολουθώντας τις δικές μας ηδονές. Αλλά ο Κύριος των όλων, δηλαδή ο Θεός και Πατέρας, τον παρέδωσε για τις δικές μας αμαρτίες, για να μας απαλλάξει από την καταδίκη και να διασώσει αυτούς που πιστεύουν.

Και αψευδής μάρτυράς μας σε αυτό θα βρεθεί ο προφήτης Ησαΐας, ο οποίος λέει για αυτόν: «Η παιδεία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε. Όλοι εμείς σαν πρόβατα πλανηθήκαμε· ο κάθε άνθρωπος πλανήθηκε στον δρόμο του, και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας.» Όταν πλέον ο πατριάρχης έφτασε και βρέθηκε στους προαγγελθέντες τόπους, οικοδόμησε πολύ καλά και με τον πρέποντα τρόπο το θυσιαστήριο· για να κατανοήσουμε εμείς και πάλι μέσω αυτού ότι, στα ανθρώπινα μάτια, αυτό που φαινόταν πάνω στον Σωτήρα μας ήταν σταυρός και ξύλο, στα μάτια όμως του Πατέρα των πάντων, ήταν ένα πραγματικά μέγα και υψηλό θυσιαστήριο, ανεγερμένο για τη σωτηρία του κόσμου, το οποίο δεχόταν τον καπνό μιας όσιας και πανάγιας θυσίας. Το γεγονός δε ότι ο Ισαάκ τοποθετήθηκε πάνω στα ξύλα, αλλά αντί γι' αυτόν υπέμεινε τη σφαγή το κριάρι, δηλώνει σαφέστατα ότι ο Θεός Λόγος ανέβηκε μεν στον σταυρό και βρισκόταν μέσα στον κρεμασμένο ναό, έπασχε δε ο Κύριος, όχι ο Ίδιος, όντας απαθής εκ φύσεως. Διότι το μαχαίρι δεν καταφέρθηκε στον Ισαάκ, δηλαδή στον Λόγο που προήλθε από την ουσία του Πατέρα, αλλά αντί γι' αυτόν, και ενώ ο ίδιος οδηγούνταν προς σφαγή, σφαγιάστηκε ο ναός που προήλθε από την αγία Παρθένο, ο οποίος συμβολίζεται μέσω του προβάτου. Ο Λόγος όμως οικειοποιείται, και πολύ ευλόγως, το πάθος· διότι δικό Του ήταν το σώμα, και όχι κανενός άλλου.

«Και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Εφόσον λοιπόν ο Χριστός έπαθε για εμάς κατά σάρκα, είμαστε μακάριοι και αξιοζήλευτοι. Και τι λοιπόν; Δεν έχουμε προσκληθεί σε τέτοια αγαθά, και δεν απολαμβάνουμε τα ουράνια χαρίσματα, και δεν πλουτίζουμε από τη συμμετοχή σε αυτά, και, έχοντας αποβάλει το δυσβάσταχτο φορτίο της αμαρτίας, δεν αφηνόμαστε πλέον στην πνευματική ευημερία; Διότι σε αυτό μας καλούσε ο ίδιος λέγοντας: «Ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω».

Και «η τιμωρία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του»· διότι όσα έπρεπε να πάθουμε εμείς, τιμωρούμενοι για τις δικές μας αμαρτίες, αυτά ήρθαν πάνω του για χάρη της δικής μας ειρήνης με τον Θεό. Και «με τον μώλωπά του», λέει, «ιαθήκαμε», επειδή ήταν επόμενο να φέρει μώλωπες και τραύματα στο σώμα του, καθώς χτυπιόταν και μαστιγωνόταν και ραπιζόταν στο πρόσωπο και δεχόταν χτυπήματα στο κεφάλι με καλάμι. Πλην όμως οι μώλωπες αυτοί υπήρξαν σωτήριοι για εμάς· διότι «με τον μώλωπά του εμείς ιαθήκαμε». Και ποιοι είμαστε «εμείς», παρά εκείνοι που παλαιότερα είχαν πλανηθεί και δεν τον είχαν υπολογίσει, ούτε κατανοούσαν ποιος ακριβώς ήταν; Γι' αυτό «όλοι σαν πρόβατα πλανηθήκαμε, ο κάθε άνθρωπος πλανήθηκε στον δρόμο του»· διότι άλλος βάδισε άλλον δρόμο πλάνης, πιστεύοντας διαφορετικά και αντίθετα πράγματα για αυτόν. Για εκείνον, όμως, όσα του συνέβαιναν δεν γίνονταν χωρίς το θέλημα του Θεού· διότι ο ίδιος «ο Κύριος τον παρέδιδε για τις αμαρτίες μας», ώστε να γίνει αντάλλαγμα για τις ψυχές μας (αντίψυχον) και αντίλυτρο για εμάς. Διότι έτσι έγινε και «αμνός του Θεού», «αίρων» και καθαρίζοντας «την αμαρτία του κόσμου». Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έχει ειπωθεί: «ο δε Κύριος έκανε να καταλήξει σε αυτόν η ανομία όλων μας».

«και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας». Το μεν ανθρώπινο όργανο του θείου Λόγου, λοιπόν, καθιερωνόταν για αυτές τις αιτίες, ενώ αυτός ο μέγας Αρχιερέας, ο αφιερωμένος στον πανηγεμόνα και παμβασιλέα Θεό, όντας διαφορετικός από το ιερείο, δηλαδή ο Λόγος του Θεού, η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού, γρήγορα επανέφερε το θνητό από τον θάνατο και το παρουσίασε στον Πατέρα ως την απαρχή της κοινής μας σωτηρίας, έχοντας ανεγείρει αυτό υπέρ όλων των ανθρώπων ως επινίκιο τρόπαιο κατά του θανάτου και της δαιμονικής παρατάξεως, καθώς και ως μέσο αποτροπής των ανθρωποθυσιών που τελούνταν κατά το παρελθόν.

Διότι δεν θα σου είχαν κρυφτεί, εάν υπήρχαν σε εμένα κάποια σφάλματα. Ή με άλλα λόγια, εάν πήρε πάνω του τις δικές μας αμαρτίες, και έγινε για εμάς κατάρα, ώστε να λέγεται για αυτόν: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας, και για εμάς οδυνάται. Και αυτός τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας, και καταπονήθηκε για τις ανομίες μας. Και ο Κύριος τον παρέδωσε στις αμαρτίες μας». Και αυτά, λέει, τα σφάλματα τα ανέλαβα υπέρ των ανθρώπων· εσύ τα γνώρισες, Θεέ, αφού δεν σου κρύφτηκαν. Διότι δεν τα ανέλαβα αυτά χωρίς τη δική σου θέληση· γι' αυτό και τα κατέστησες άξια της δικής σου γνώσης. «Ας μην ντροπιαστούν εξαιτίας μου όσοι ελπίζουν σε σένα, Κύριε, Κύριε των δυνάμεων». Επειδή τη δική μου διδασκαλία οι σοφοί αυτού του αιώνα τη διαβάλλουν, και την πολεμούν ως γεμάτη αφροσύνη και μωρία εξαιτίας του επονείδιστου σταυρού, ικετεύω και παρακαλώ, εκείνοι που πιστεύουν σε εμένα να διαφυλάσσονται από εσένα αμετακίνητοι, ώστε να μην καταντροπιαστούν ποτέ. Γι' αυτό εσύ ο ίδιος, ω Κύριε, Κύριε των δυνάμεων, αυτούς που πολεμούνται για τη δική σου γνώση, την οποία παρέλαβαν από εμένα, και πάντοτε υπομένουν τα δεινά και καρτερούν μέχρι θανάτου, μην τους εγκαταλείψεις, ούτε ας ντροπιαστούν επειδή έδειξαν θάρρος σε εμένα, αυτοί που αναζητούν εσένα τον Θεό του Ισραήλ.

Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Και στα σκηνώματά τους ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Στις σκηνές τους ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί». Διότι ολοσχερώς εκ θεμελίων καταστράφηκαν όλες οι σκηνές και οι κατοικίες τους. Δες, λοιπόν, πόσα μνημόνευσε ο λόγος: την ερήμωση του αγίου τόπου, τον αφανισμό των σκηνωμάτων τους, την παντελή ταπείνωση του έθνους, τον σκοτισμό της διανοίας τους, την αδυναμία κατανόησης των θείων Γραφών, τα οποία ποτέ άλλοτε δεν εκπληρώθηκαν σε αυτούς παρά μόνο μετά την ασέβειά τους προς τον Χριστό του Θεού. Γι' αυτό, η προφητεία προσθέτει αμέσως μετά σε αυτά την αιτία, λέγοντας τα εξής: «Διότι αυτόν που εσύ επάταξες, εκείνοι τον καταδίωξαν, και πρόσθεσαν πόνο στις πληγές μου», και τα λοιπά. Λέει δηλαδή ότι όλα τα προλεχθέντα θα τους συμβούν, όχι εξαιτίας κάποιας ειδωλολατρίας, αλλά «διότι αυτόν που εσύ επάταξες, εκείνοι τον καταδίωξαν». Διότι εσύ μεν, σύμφωνα με την προφητεία που λέει: «Θα πατάξω τον ποιμένα και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου», τον επάταξες για τους λόγους που εσύ ο ίδιος γνωρίζεις. Γι' αυτό και έχει λεχθεί από τον Απόστολο: «Εφόσον δεν λυπήθηκε ούτε τον δικό Του Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας». Το πού δε τον παρέδωσε, θα μας το διδάξει ο Ησαΐας λέγοντας: «Και ο Κύριος τον παρέδωσε στις αμαρτίες μας»· γι' αυτό έγινε κατάρα για χάρη μας. Διότι αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, ο Θεός τον έκανε για χάρη μας αμαρτία, προκειμένου εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη εν αυτώ.

Γι' αυτό, στον προφήτη Ζαχαρία έχει λεχθεί: «Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα μου, και εναντίον του άνδρα του συμπολίτη του. Κτύπησε τον ποιμένα, και ας διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου»· στο δε Ευαγγέλιο ο ίδιος ο Σωτήρας μας, όταν πλησίαζε στο πάθος, προειδοποιούσε τους μαθητές του λέγοντας: «Όλοι εσείς θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου. Διότι είναι γραμμένο: Θα κτυπήσω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου». Και στο προκείμενο χωρίο, λοιπόν, σύμφωνα με αυτά, έχει λεχθεί το: «Διότι αυτόν που εσύ κτύπησες, (εκείνοι) τον κατεδίωξαν». Ο μεν Πατέρας, λοιπόν, δεν λυπήθηκε τον δικό του Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας. Και δυνάμει αυτός ήταν που τον κτύπησε, επειδή του επέτρεψε να υποστεί τέτοια πάθη. Εκείνοι όμως, όχι μόνο τον κτύπησαν, αλλά και τον έδιωξαν από κοντά τους και τον απομάκρυναν μακριά· ενώ έπρεπε να τον αποδεχθούν, έστω και κτυπημένο, γνωρίζοντας ότι ο Χριστός πέθανε για εμάς, γινόμενος για εμάς κατάρα, και ότι αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, ο Θεός τον έκανε αμαρτία για χάρη μας, ώστε εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη του Θεού εν αυτώ. Πρέπει δε να θυμηθούμε και τα λόγια του Ησαΐα, μέσω των οποίων λεγόταν: «Άνθρωπος που βρίσκεται σε πληγή, και γνωρίζει να υπομένει την ασθένεια· και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας»· και το, «Διότι αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς»· και ότι τραυματίστηκε όχι για τίποτε άλλο, αλλά εξαιτίας των αμαρτιών μας, και καταπονήθηκε εξαιτίας των ανομιών μας.

Επάνω μου στηρίχθηκε ο θυμός σου, και όλα τα κύματά σου τα έφερες επάνω μου. Διάψαλμα. Απομάκρυνες τους γνωστούς μου από εμένα, με θεώρησαν βδέλυγμα γι' αυτούς. Παραδόθηκα και δεν έβγαινα έξω. Επειδή ο Χριστός πέθανε για εμάς, σύμφωνα με τον Απόστολο, γινόμενος κατάρα για εμάς· για αυτό είναι γραμμένο: «Επικατάρατος καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο», και επειδή εκείνον που δεν γνώρισε αμαρτία, ο Θεός τον έκανε αμαρτία για χάρη μας, σύμφωνα με τον ίδιο [Απόστολο], εύλογα, αφού προσέλκυσε στον εαυτό του την οργή του Θεού που επικρεμόταν σε εμάς, τους προηγουμένως ασεβείς και αμαρτωλούς, καθώς και τον θυμό του εναντίον μας, και επειδή από υπερβάλλουσα φιλανθρωπία ανέλαβε την τιμωρία και την καταδίκη για λογαριασμό μας, προφέρει τα προκείμενα λόγια· καθώς, βεβαίως, έγινε ο Αμνός του Θεού που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου. Γι' αυτό λέει ο προφήτης για αυτόν: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας, και για εμάς οδυνάται· με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε, και ο Κύριος τον παρέδωσε εξαιτίας των αμαρτιών μας». Αυτό λοιπόν παρουσιάζει και ο ίδιος μέσω του ψαλμού, λέγοντας: «Επάνω μου στηρίχθηκε ο θυμός σου, και όλα τα κύματά σου τα έφερες επάνω μου». Αντί αυτού, ο Σύμμαχος λέει: «Επάνω μου έπεσε βαρύς ο θυμός σου, και με τις καταιγίδες με καταπόνησες».

Λέει δε σε αυτά το «γιατί», ρωτώντας με απορία για ποια αιτία έχει εγκαταλειφθεί από τον Πατέρα, και γιατί απώθησε την ψυχή του· ώστε και εμείς, αν ποτέ απορούσαμε για ποια αιτία ο Θεός δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε, θέλοντας να γίνει υποχείριος στους ανθρώπους –διότι αυτό ακριβώς σήμαινε το να τον εγκαταλείψει και να τον απωθήσει–, να μαθαίναμε ότι αυτό έγινε για χάρη μας, όπως δίδαξε ο Απόστολος λέγοντας: «Αλλά υπέρ πάντων ημών», ώστε να γίνει αμνός του Θεού και πρόβατο που θυσιάζεται υπέρ της σωτηρίας του κόσμου. Γι' αυτό έλεγε και ο προφήτης: «Και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας. Και αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς. Και αυτός τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας, και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας· με την πληγή του εμείς ιαθήκαμε». Και προσθέτει λέγοντας στον 21ο Ψαλμό: «Θεέ μου, θα κράζω την ημέρα, και δεν θα εισακούσεις, και τη νύχτα, και δεν θα είναι προς ανοησία μου»· και στα προκείμενα εδάφια: «Αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα». Θεωρώ δε ότι αυτά είναι όμοια με εκείνα που εκπληρώθηκαν εμπράκτως στο Ευαγγέλιο, όπου, αφού απομακρύνθηκε από τους μαθητές, έπεσε με το πρόσωπό του στο έδαφος προσευχόμενος και λέγοντας: «Πατέρα μου, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο από εμένα».

Αυτός όμως τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας· η τιμωρία που έφερε σε μας την ειρήνη έπεσε πάνω του, και με τις πληγές του εμείς θεραπευτήκαμε. Όλοι εμείς πλανηθήκαμε σαν πρόβατα· ο καθένας πλανήθηκε στον δικό του δρόμο, και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας· και αυτός, εξαιτίας της κακοπάθειάς του, δεν ανοίγει το στόμα του· σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός στέκει άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι και αυτός δεν ανοίγει το στόμα του. Μέσα στην ταπείνωσή του αναιρέθηκε η δίκαιη κρίση του· τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί; Διότι η ζωή του αφαιρείται από τη γη, εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο· και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του, και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του, διότι δεν έπραξε καμία ανομία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Και ο Κύριος θέλει να τον καθαρίσει από την πληγή· εάν προσφέρετε θυσία για την αμαρτία, η ψυχή σας θα δει απογόνους με μακροζωία. Και ο Κύριος θέλει να τον απαλλάξει από τον πόνο της ψυχής του, να του δείξει φως, και να τον διαπλάσει με σύνεση· να δικαιώσει τον δίκαιο που υπηρετεί πολλούς, και αυτός θα αναλάβει τις αμαρτίες τους. Γι' αυτό, αυτός θα κληρονομήσει πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών· διότι η ψυχή του παραδόθηκε στον θάνατο και συγκαταλέχθηκε ανάμεσα στους ανόμους. Και αυτός βάσταξε τις αμαρτίες πολλών, και παραδόθηκε εξαιτίας των ανομιών τους.

Βλέποντας δε ξεκάθαρα την πλάνη που συνέβη σχετικά με αυτόν σε ολόκληρο τον λαό της περιτομής, και ότι δεν υπάρχει άνθρωπος που δεν θα αμαρτήσει, ακόμη και αν θεωρείται ο δικαιότερος όλων, προσθέτει: «όλοι εμείς πλανηθήκαμε ως πρόβατα· ο άνθρωπος αποπλανήθηκε από τον δρόμο του· και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας»· και τα όσα ακολουθούν αυτά, τα οποία αναμφίβολα καταδεικνύεται ότι έχουν εκπληρωθεί αποκλειστικά και μόνο στο πρόσωπο του Σωτήρος ημών Ιησού. Γι' αυτό και είναι άξιο απορίας ως προς την πώρωσή τους το γεγονός ότι όσοι από τον παλαιό λαό δεν τον αποδέχονται, προφασίζονται τα όσα διέπραξαν εναντίον του, για τα οποία συνηθίζουν να χλευάζουν και να διασύρουν, θεωρώντας ότι υπέστη πάθη μη αντάξια της φροντίδας του Θεού γι' αυτόν· ενώ σαφώς, επιπλέον των όσων έχουν λεχθεί, ο προφήτης αναφωνεί γι' αυτόν, ότι «οδηγήθηκε ως πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός παραμένει άφωνος ενώπιον εκείνου που τον κείρει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του»· και ότι «αίρεται από τη γη η ζωή του».

Τι απομένει λοιπόν μετά από αυτά; Διότι, αν προείπαν τη φυλή του, το γένος, τον τρόπο της γέννησής του, το θαύμα της Παρθένου και τον τρόπο του βίου του, ήταν φυσικό επακόλουθο στη συνέχεια να μην αποσιωπήσουν ούτε τον θάνατό του. Τι προφητεύει λοιπόν και για αυτόν ο Ησαΐας; Λέει: «Άνθρωπος που φέρει πληγές και γνωρίζει να υπομένει την ασθένεια, ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε. Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς, και εμείς θεωρήσαμε ότι βρίσκεται σε πόνο και σε πληγή και σε κακουχία. Αυτός όμως τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας· η παιδαγωγία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε. Όλοι πλανηθήκαμε σαν πρόβατα, και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας. Και αυτός, εξαιτίας της κακουχίας του, δεν ανοίγει το στόμα του· σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί; Διότι αφαιρείται από τη γη η ζωή του», και τα λοιπά. Υποδηλώνει δε μέσω αυτών ότι ο Χριστός, όντας απαλλαγμένος από κάθε αμαρτία, θα αναλάβει στον εαυτό του τις αμαρτίες των ανθρώπων. Γι' αυτό και θα υποστεί τα παθήματα όσων αμάρτησαν και θα οδυνηθεί υπέρ ημών, αλλά όχι υπέρ του εαυτού του.

Πρώτον, λοιπόν, σχετικά με το ότι φαίνεται άτοπο να εκφέρεται από το πρόσωπο του Σωτήρα μας η φράση: «γιάτρεψε την ψυχή μου, διότι αμάρτησα σε σένα», θα παρατηρήσεις ότι στη μετάφραση του Συμμάχου δεν αποδίδεται έτσι, αλλά «γιάτρεψε την ψυχή μου, ακόμη κι αν αμάρτησα σε σένα». Αλλά και με αυτόν τον τρόπο το λέει, επειδή αναλαμβάνει ο ίδιος τις δικές μας αμαρτίες. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας», και «αυτός σηκώνει τις αμαρτίες μας». Έγινε, άλλωστε, «για χάρη μας κατάρα» «ο αμνός του Θεού που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου», αυτόν που, ενώ «δεν γνώρισε αμαρτία, ο Θεός τον έκανε αμαρτία για χάρη μας», προσφέροντάς τον ως αντίλυτρο ζωής για όλους εμάς, «ώστε εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη του Θεού εν αυτώ». Επειδή, όμως, λαμβάνοντας «ομοίωμα σάρκας αμαρτίας», «κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα», εύλογα προφέρονται τα παραπάνω λόγια. Και το ότι τα λέει αυτά οικειοποιούμενος τις δικές μας αμαρτίες εξαιτίας της αγάπης και της φιλανθρωπίας του προς εμάς, το προσθέτει προχωρώντας παρακάτω στον ίδιο ψαλμό, λέγοντας: «εμένα όμως με αντιλήφθηκες χάρη στην ακακία μου», φανερώνοντας σαφώς το αναμάρτητο του αμνού του Θεού. Πώς, όμως, οικειοποιείται τις δικές μας αμαρτίες και πώς λέγεται ότι σηκώνει τις ανομίες μας, παρά μόνο κατά το ότι εμείς χαρακτηριζόμαστε ως σώμα του, σύμφωνα με τον απόστολο που λέει: «εσείς δε είστε σώμα Χριστού, και μέλη του ξεχωριστά ο καθένας»;

Και όπως όταν πάσχει ένα μέλος «συμπάσχουν όλα τα μέλη», έτσι, καθώς πολλά μέλη πάσχουν και αμαρτάνουν, και ο ίδιος σύμφωνα με τους λόγους της συμπόνιας (επειδή ευδόκησε, όντας Λόγος του Θεού, να λάβει «μορφή δούλου» και να ενωθεί με το κοινό σκήνωμα όλων μας) αναλαμβάνει στον εαυτό Του τους πόνους των πασχόντων μελών, και οικειοποιείται τις δικές μας ασθένειες, και πονά και υποφέρει υπέρμετρα για όλους μας σύμφωνα με τους νόμους της φιλανθρωπίας. Και όχι μόνο έπραξε αυτά «ο αμνός του Θεού», αλλά και αφού τιμωρήθηκε για χάρη μας και υπέστη τιμωρία, την οποία ο ίδιος βέβαια δεν όφειλε, αλλά εμείς εξαιτίας του πλήθους των παραπτωμάτων μας, κατέστη για εμάς πρόξενος της άφεσης των αμαρτιών, καθώς αποδέχθηκε τον θάνατο για εμάς, μεταφέροντας στον εαυτό Του τις μαστιγώσεις, τις ύβρεις και τις ατιμίες που οφείλονταν σε εμάς, και ελκύοντας στον εαυτό Του την κατάρα που είχε επιβληθεί ως ποινή σε εμάς, «γινόμενος κατάρα για εμάς», και τι άλλο δηλαδή παρά αντίλυτρο ζωής (αντίψυχο). Γι' αυτό ο ιερός λόγος λέει μιλώντας εκ μέρους μας: «με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε, και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας», ώστε ευλόγως, ενώνοντας τον εαυτό Του με εμάς και εμάς με Εκείνον, και οικειοποιούμενος τα δικά μας πάθη, λέει: «Εγώ είπα, Κύριε, ελέησέ με, θεράπευσε την ψυχή μου, διότι αμάρτησα σε σένα».

Αυτός δε, αντιλαμβανόμενος αμέσως και πλήρως τη θεία και πατρική βουλή, και διακρίνοντας καλύτερα από κάθε άλλον τα αίτια της εγκατάλειψής του από τον Πατέρα, ταπείνωσε τον εαυτό του ακόμη περισσότερο και με πολλή προθυμία επωμίστηκε τον θάνατο για χάρη μας· και έγινε ο πανάγιος και ευλογημένος «κατάρα για χάρη μας», και αυτός που δεν γνώρισε αμαρτία έγινε αμαρτία, «για να γίνουμε εμείς δικαιοσύνη του Θεού μέσω αυτού». Και επιπλέον αυτών, αφού ανέλαβε πάνω του τις δικές μας αμαρτίες, σταυρώθηκε, πράγμα το οποίο έπρεπε να πάθουμε εμείς, οι άλλοτε ασεβείς, έχοντας γίνει αντάλλαγμα για τις ψυχές μας και αντίλυτρο, ώστε ευλόγως να μπορούμε να πούμε τον προφητικό λόγο: «αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς» και «αυτός τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας, για να ιαθούμε εμείς με την πληγή του». Διότι «ο Κύριος τον παρέδωσε στις αμαρτίες μας». Γι' αυτόν τον λόγο, εφόσον παραδόθηκε από τον Πατέρα και ταλαιπωρήθηκε και ανέλαβε «τις ανομίες μας», «οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή». Συμφωνεί με αυτά και ο απόστολος λέγοντας: «Αυτός που δεν λυπήθηκε τον δικό του Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας». Παρακινούντάς μας δε στην αναζήτηση της αιτίας για την οποία τον εγκατέλειψε ο Πατέρας, λέει: «Γιατί με εγκατέλειψες;».

Το σωτήριο λοιπόν θύμα που προήλθε από τους ανθρώπους, αυτό ακριβώς το σωματικό όργανο του 〈θείου〉 Λόγου, καθιερωνόταν υπέρ 〈της κοινής〉 〈αγέλης〉 των ανθρώπων 〈και αυτό ήταν το σφάγιο που παραδόθηκε στον θάνατο εξαιτίας της διαβολής των ανθρώπων〉, για το οποίο βοούν οι φωνές των ιερών λόγων, άλλοτε μεν 〈λέγοντας τα εξής〉: «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου», και άλλοτε 〈προαναφωνώντας τα εξής〉: «Ως πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, 〈και ως αμνός άφωνος ενώπιον εκείνου που τον κουρεύει〉», και μάλιστα διδάσκουν την αιτία, προσθέτοντας: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς. Και εμείς θεωρήσαμε ότι βρίσκεται σε πόνο και σε πληγή και σε κάκωση, όμως αυτός τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας· η τιμωρία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του. Με τον μώλωπά του εμείς θεραπευτήκαμε. Όλοι πλανηθήκαμε σαν πρόβατα, ο καθένας παραστράτησε στον δικό του δρόμο. Και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας.»

«Όλοι πλανηθήκαμε σαν πρόβατα· ο καθένας πλανήθηκε στον δικό του δρόμο. Και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας· και αυτός, εξαιτίας της κακουχίας, δεν ανοίγει το στόμα του. Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του μέσα στην ταπείνωσή του, διότι αφαιρείται από τη γη η ζωή του· εξαιτίας των αμαρτιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο. Και θα δώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του, και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του, επειδή δεν έπραξε ανομία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Και λίγο παρακάτω: «Γι' αυτόν τον λόγο, αυτός θα κληρονομήσει πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών, επειδή η ψυχή του παραδόθηκε στον θάνατο, διότι δεν έπραξε ανομία, και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων· και ο ίδιος σήκωσε τις αμαρτίες πολλών, και εξαιτίας των αμαρτιών τους παραδόθηκε». Από αυτά είναι φανερό ότι ο Προφήτης δεν ομιλεί περί του λαού που οδηγήθηκε αιχμάλωτος στη Βαβυλώνα, όπως κάποιοι υπέθεσαν. Διότι πώς θα μπορούσε ο λαός να οδηγηθεί στον θάνατο εξαιτίας των αμαρτιών του λαού; Ή ποιος λαός, και ποιου λαού; Και πάλι: «Την πλάτη μου την έδωσα σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών». Και πάλι: «Δεν είχε όψη, ούτε ομορφιά, αλλά η όψη του ήταν στερημένη τιμής, υστερώντας σε σύγκριση με τους υιούς των ανθρώπων».

Αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, κατά τον Ησαΐα, δηλαδή όλοι όσοι γνωρίζουν την ευσέβεια. Αλλά ο αμπελώνας αυτός τυγχάνει της επιμέλειας και της κηδεμονίας του Θεού, όταν φέρει θεοφιλή καρπό. Αν όμως παραγάγει αγκάθια αντί για σταφύλια, δηλαδή τα κεντριά του θανάτου που είναι οι αμαρτίες, εγκαταλείπεται ατημέλητος, εκτίθεται προς καταπάτηση στα όντως θηρία και στους πονηρούς δαίμονες και παραδίδεται στο πυρ για να καεί. Γι' αυτό και ο Κύριος, λέγοντας στους μαθητές Του: «εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός», πρόσθεσε: «κάθε κλήμα που είναι ενωμένο μαζί μου και φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό· ενώ εκείνο που δεν φέρει καρπό, πετιέται έξω όπως το κλήμα και ξεραίνεται, και τα συγκεντρώνουν και τα ρίχνουν στο πυρ και καίγονται». Ότι δε Εκείνος που μας δημιούργησε μας θεωρεί ως δικό Του ποίμνιο, το έδειξε όταν έλεγε προς τον κορυφαίο του κορυφαίου χορού των Αποστόλων: «Πέτρε, με αγαπάς; ποίμαινε τα αρνία μου, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Διότι όλοι εμείς πλανηθήκαμε σαν πρόβατα και χαθήκαμε σαν τη δραχμή που έπεσε από το δεσποτικό χέρι. Ήλθε όμως ο καλός ποιμένας, ο κατά φύσιν δεσπότης, μας αναζήτησε, μας βρήκε, μας έσωσε και μας ένωσε με τον Εαυτό Του με τρόπο άρρητο.

Δες λοιπόν, αδελφέ, την αναγκαιότητα του πράγματος για την απόδειξη της αλήθειας. Ο Μωυσής πρόσταξε να σφαγιάζεται το πρόβατο τον πρώτο μήνα, τη δέκατη τέταρτη ημέρα της σελήνης, το οποίο βεβαίως οι προφήτες διακήρυτταν ως τύπο του Σωτήρος, εξ ου και το απέδωσαν στον ίδιο τον Σωτήρα και έλεγαν: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει· με την πληγή του εμείς θεραπευθήκαμε»· γι' αυτό και ο Πρόδρομος Ιωάννης, όταν τον αντίκρισε, αναφωνούσε: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου».

Από πού είναι αυτό φανερό, λέει; Από το ότι, ενώ πριν από αυτό ασεβούσατε και επιτυγχάνατε τα πάντα, τώρα που δίνετε την εντύπωση ότι ζείτε πιο ενάρετα μετά τον σταυρό, υπομένετε μεγαλύτερη τιμωρία και δεν απολαμβάνετε τίποτε από τα προηγούμενα. Για να μάθετε δε την αιτία των παρόντων κακών και από τους ίδιους τους προφήτες, οι οποίοι την παρουσιάζουν σαφώς και ρητώς, ακούστε τι λέει ο Ησαΐας, πώς δηλαδή προλέγει και τη μελλοντική ευεργεσία προς όλους μέσω του Χριστού, αλλά και τη δική σας αγνωμοσύνη: «Με την πληγή Του», λέει, «εμείς θεραπευτήκαμε», προλέγοντας τη σωτηρία που προσφέρθηκε σε όλους μέσω του σταυρού. Έπειτα, για να διευκρινίσει ποιοι είμαστε το «εμείς», πρόσθεσε: «Όλοι πλανηθήκαμε σαν πρόβατα, ο κάθε άνθρωπος πλανήθηκε στον δικό του δρόμο».

Κάποτε πάλι έλεγαν ότι το σώμα δεν ανασταίνεται, αλλά ότι η ανάσταση είναι ο καθαρμός της ψυχής. Αντιστεκόμενος, λοιπόν, σε αυτές τις δοξασίες, παρατήρησε πώς από την αρχή έδειξε ότι δεν εισάγει τίποτα το καινούργιο, ούτε το ξένο. Διότι εκείνο που ήδη είχε γίνει γνωστό και έπειτα έπεσε στη λήθη, αυτό τους κάνει γνωστό, επαναφέροντάς το πάλι στη μνήμη. Και πολύ εύστοχα χρησιμοποίησε τον όρο «Ευαγγέλιο». Διότι αυτό, δηλαδή η ανάσταση, είναι το κεφάλαιο των ευαγγελίων. «Μέσω του οποίου και σώζεστε». Δείχνει το κέρδος τού να πιστεύει κανείς στην ανάσταση. «Με ποιον λόγο σας το ευαγγελίσθηκα, αν τον κατέχετε· εκτός...». Δεν χρειάζεται, λέει, να μάθετε εξ αρχής το δόγμα, αλλά μόνο να σας υπενθυμιστεί. «Εκτός αν πιστέψατε μάταια. Διότι σας παρέδωσα εν πρώτοις, αυτό που και εγώ παρέλαβα». Επειδή είπε, «στο οποίο και στέκεστε», για να μην τους κάνει πιο ράθυμους, τους φοβίζει πάλι. «Ότι ο Χριστός πέθανε υπέρ των αμαρτιών μας». Δεν είπε ευθέως ότι υπάρχει ανάσταση των σωμάτων, αλλά θεμελιώνει μεν αυτό το επιχείρημα, και συγχρόνως τους υπενθυμίζει την πολλή αγάπη που έδειξε ο Θεός, ότι δηλαδή έδωσε τον Υιό του για χάρη τους. «Σύμφωνα με τις Γραφές». Διότι ο Θεός λέει μέσω του προφήτη: «Από τις ανομίες του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο»· και, «Ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας»· και, «Τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας». «Και ότι ετάφη, και ότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, σύμφωνα με τις Γραφές». Και πάλι ο Ησαΐας μαρτυρεί, ότι «αφαιρέθηκε από τη μέση η ταφή του».

24. Ας κατανοήσουμε εμείς που δεν έχουμε δει, και ας πιστέψουμε στο κήρυγμα εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη. Διότι σε εμάς αποκαλύπτεται ο βραχίονας του Θεού, η παντουργός του δύναμη. Διότι θα δοξαστούμε εάν το κατανοήσουμε, και θα δοξαστούμε πάρα πολύ, αντικρίζοντας τη δόξα του Κυρίου μέσα στην ευτέλεια, και κατανοώντας την υπερβατική ωραιότητα μέσα στην άδοξη μορφή. Διότι, αν και έπαθε εξαιτίας της ανθρώπινης αδυναμίας, εντούτοις ζει από τη δύναμη του Θεού. Αν και φαίνεται κρεμασμένος πάνω στο ξύλο, άσχημος και άδοξος, υστερώντας από όλους τους υιούς των ανθρώπων, όμως αυτός είναι το απαύγασμα της δόξας, το οποίο βλέποντας η γη ντράπηκε και πένθησε. Αυτός βάσταξε τις αμαρτίες μας πάνω στο ξύλο, και πόνεσε για τον δικό μας μώλωπα, και για εμάς οδυνάται, και υπέμεινε πληγή, και πόνο, και κάκωση, ως αντίτιμο για τη δική μας ειρήνη. Διότι, επειδή πλανηθήκαμε σαν πρόβατα, έχοντας εκκλίνει από την οδό του Κυρίου, και διανύοντας το δικό μας μονοπάτι, από ευσπλαχνία παραδόθηκε για τις αμαρτίες μας· χωρίς να φιλονικεί, ούτε να κραυγάζει, αφήνοντας σε εμάς υπόδειγμα, και άγεται στον θάνατο υπέρ ημών σαν άφωνο πρόβατο. Θα δείτε, λέει ο Μωυσής, τη ζωή σας να κρέμεται απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε στη ζωή σας.

Αναγγείλαμε ενώπιόν του σαν να ήταν παιδί, σαν ρίζα σε διψασμένη γη. Δεν έχει μορφή ούτε δόξα· και τον είδαμε, και δεν είχε μορφή ούτε κάλλος, αλλά η μορφή του ήταν ατιμασμένη, υπολειπόμενη σε σύγκριση με τους υιούς των ανθρώπων. Άνθρωπος παραδομένος στις πληγές και μαθημένος να υπομένει την ασθένεια, επειδή το πρόσωπό του έχει αποστραφεί, ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε. Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς, και εμείς θεωρήσαμε ότι βρίσκεται σε πόνο, σε πληγή και σε κακουχία. Αλλά αυτός τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας· η τιμωρία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, και με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε. Όλοι πλανηθήκαμε σαν πρόβατα, ο κάθε άνθρωπος πλανήθηκε στον δρόμο του. Και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας. Και αυτός, εξαιτίας της κακουχίας, δεν ανοίγει το στόμα του· σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή· και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Μέσα στην ταπείνωσή του, η κρίση του ακυρώθηκε. Τη γενεά του όμως ποιος θα τη διηγηθεί; Διότι η ζωή του αφαιρείται από τη γη, εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο. Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του, διότι δεν έπραξε ανομία και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Και ο Κύριος θέλει να τον καθαρίσει από την πληγή. Εάν προσφέρετε για την αμαρτία, η ψυχή σας θα δει μακρόβιο σπέρμα.

Ας έλθουμε όμως και σε μια άλλη μυστική θεωρία, η οποία προδεικνύει την αρχική αλήθεια των γεγραμμένων. Ο αληθινός και νέος Ζοροβάβελ, ο οποίος προαναγγέλλεται τυπικώς μέσω του παλαιού, είναι ο Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος συνελήφθη, κυοφορήθηκε και γεννήθηκε μέσα στη σύγχυση της φύσης μας, και έγινε τέλειος άνθρωπος κατά φύση, προκειμένου, αφού την απομακρύνει από τη σύγχυση, να επαναφέρει τη φύση στον εαυτό Του· Αυτός, ο οποίος αφενός δεν έγινε μαζί με εμάς αιχμάλωτος ούτε μετοίκησε στη σύγχυση των παθών —διότι δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα Του—, αφετέρου γεννήθηκε ανάμεσα σε εμάς τους αιχμαλώτους ως αιχμάλωτος και συγκαταλέχθηκε μαζί με εμάς τους ανόμους, γενόμενος από φιλανθρωπία σε ομοίωμα σαρκός αμαρτίας και περί αμαρτίας· σε ομοίωμα μεν σαρκός αμαρτίας, επειδή, όντας εκ φύσεως Θεός απαθής, καταδέχθηκε να γίνει κατ' οικονομίαν και ατρέπτως εκ φύσεως παθητός άνθρωπος, περί αμαρτίας δε, επειδή εξαιτίας των αμαρτιών μας οδηγήθηκε στον θάνατο και για χάρη μας υπέφερε, και τραυματίστηκε εξαιτίας των αμαρτιών μας και ταλαιπωρήθηκε εξαιτίας των ανομιών μας, ώστε εμείς να θεραπευθούμε με την πληγή Του. Διότι, όπως λέγει η Γραφή: «Πνεύμα προ προσώπου ημών, χριστός Κύριος, συνελήφθη μέσα στις διαφθορές μας, για τον οποίο είπαμε: Κάτω από τη σκιά του θα ζήσουμε ανάμεσα στα έθνη».

Διότι έτσι, λέει, σκέπτονται και θα σκεφθούν οι κακόφρονες για τον Χριστό, ότι δηλαδή ως παράνομος χτυπήθηκε και κακοπάθησε από τον Θεό. Όμως δεν συνέβη έτσι, αλλά μάλλον για τις ανομίες και για τις αμαρτίες μας τραυματίστηκε και βασανίστηκε και μωλωπίστηκε, και «με την πληγή του εμείς θεραπευθήκαμε». Αυτά, λέει, τα υπέστη ο Δεσπότης για χάρη των δούλων, επειδή «όλοι εμείς πλανηθήκαμε σαν πρόβατα, ο κάθε άνθρωπος πλανήθηκε στον δρόμο του, και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας. Και εκείνος, εξαιτίας της κακοπάθειας, δεν ανοίγει το στόμα του».

Διότι, επειδή «όλοι εμείς πλανηθήκαμε σαν πρόβατα» και παρεκκλίναμε από την οδό του Θεού, ο Κύριος παρέδωσε εκουσίως τον εαυτό του για τις αμαρτίες μας. Και τόσο πολύ κακοποιήθηκε από τους παράνομους και τους υβριστές, ώστε ούτε καν να ανοίξει το στόμα του. Διότι, όταν ερωτάτο από τον Πιλάτο, τον Ηρώδη και τον αρχιερέα, «δεν αποκρίθηκε τίποτα» σε κανέναν, ώστε «να θαυμάσει ο ηγεμόνας πάρα πολύ» και να πει: «Σε εμένα δεν μιλάς;». Γι' αυτό και «οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή και, όπως ακριβώς ο αμνός είναι άφωνος απέναντι σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Στην ταπείνωσή του η κρίση του αναιρέθηκε, τη δε γενεά του ποιος θα την διηγηθεί;».