Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
14 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
Ταπεινὴ καὶ ἀκατάστατος, οὐ παρεκλήθης, ἰδοὺ ἐγὼ ἑτοιμάζω σοι ἄνθρακα τὸν λίθον σου καὶ τὰ θεμέλιά σου σάπφειρονΑνάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–14 από 14
Ταπεινὴ καὶ ἀκατάστατος οὐ παρεκλήθης.> Ἀγαθὸς ὢν φύσει καὶ ἀσυγκρίτως φιλάνθρωπος ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, ἀφορμὰς ἀεί πως συλλέγει πρός γε τὸ δεῖν ἀμνησικάκως χάριτι δικαιοῦν τοὺς ἡμαρτηκότας.
«Ταπεινωμένη και ακατάστατη, δεν παρηγορήθηκες». Επειδή ο Θεός των όλων είναι εκ φύσεως αγαθός και ασυγκρίτως φιλάνθρωπος, συγκεντρώνει πάντοτε κατά κάποιον τρόπο αφορμές για να δικαιώνει ανεξίκακα με τη χάρη Του αυτούς που έχουν αμαρτήσει.
Λεπτομέρειες
Οὐ γὰρ βούλεται τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ μᾶλλον, ὡς τὸ ἀποστρέψαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ τῆς πονηρᾶς, καὶ ζῇν αὐτόν. Οὐκοῦν αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ἵλεως ἔσται σοι, φησί. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν; Πρῶτον, ὅτι Χριστός ἐστι καὶ ἐπιεικὴς, ἀγαθός τε καὶ πολυέλεος· εἶτα ὅτι γέγονας ταπεινὴ καὶ ἀκατάστατος.
Διότι δεν επιθυμεί τόσο τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο το να αποστραφεί αυτός από την πονηρή του οδό και να ζήσει. Επομένως, ο ίδιος ο Θεός των όλων θα σου είναι ίλεως, λέει. Και για ποιον λόγο; Πρώτον, επειδή είναι ο Χριστός και είναι επιεικής, αγαθός και πολυέλεος, έπειτα επειδή έχεις γίνει ταπεινή και ακατάστατη.
Λεπτομέρειες
Πνευματοφορουμένη δὲ ψυχὴ, πάντως που καὶ ἀκατάστατος. Καὶ γοῦν οἱ Θεῷ προσκείμενοι φεύγουσι τὴν νόσον, ὡς ὀλέθρου πρόξενον, καὶ δὴ καὶ χαριστηρίους ᾠδὰς ἀναφέρουσιν, ὡς ἀπηλλαγμένοι τοῦ κακοῦ· φασὶ γὰρ, ὅτι «Ἔστησεν ἐπὶ τὴν πέτραν τοὺς πόδας μου, καὶ κατεύθυνε τὰ διαβήματά μου.» Εἴρηται δὲ παρὰ Θεοῦ καὶ πρὸς τὴν τῶν Ἰουδαίων μητέρα· «Στῆσον σεαυτὴν, Σιών.» Καὶ μὴν καὶ ὁ πάνσοφος Παῦλος ἐπιστέλλει τισίν· «Ὥστε ὁ δοκῶν ἑστάναι, βλεπέτω μὴ πέσῃ.» Ἔξω δὴ οὖν τῶν ἁγιοπρεπῶν αὐχημάτων ἡ τῶν πλανωμένων ψυχή. Καὶ γάρ ἐστιν ἀκατάστατος. Ἐπειδὴ δὲ οἰκτίρμων ἐστὶν, ὡς ἔφην, ὁ τῶν ὅλων δημιουργὸς, ὑπεραπολογεῖται τρόπον τινὰ τῆς τοῦτο παθούσης, καί φησιν· Οὐ παρεκλήθης.
Η ψυχή που παρασύρεται από τα πνεύματα είναι οπωσδήποτε και ασταθής. Γι' αυτό, όσοι μένουν αφοσιωμένοι στον Θεό αποφεύγουν αυτήν την ασθένεια ως πρόξενο ολέθρου, και μάλιστα αναπέμπουν ευχαριστήριες ωδές, επειδή έχουν απαλλαγεί από το κακό· διότι λένε: «Έστησε πάνω στην πέτρα τα πόδια μου και κατηύθυνε τα βήματά μου». Έχει ειπωθεί δε από τον Θεό και προς τη μητέρα των Ιουδαίων: «Στήριξε τον εαυτό σου, Σιών». Και βεβαίως ο πάνσοφος Παύλος γράφει σε κάποιους: «Ώστε εκείνος που νομίζει ότι στέκεται σταθερά, ας προσέχει μήπως πέσει». Επομένως, η ψυχή αυτών που πλανώνται βρίσκεται μακριά από τα αγιοπρεπή καυχήματα. Διότι είναι ασταθής. Επειδή όμως ο Δημιουργός των πάντων είναι εύσπλαχνος, όπως είπα, υπερασπίζεται κατά κάποιον τρόπο την ψυχή που το υπέστη αυτό, και λέει: Δεν παρηγορήθηκες.
Λεπτομέρειες
Θήσω γὰρ, φησὶν, ἄνθρακα τὸν λίθον σου. Ἔοικε δὲ διὰ τούτων κατασημαίνειν βούλεσθαι τὸν Ἰησοῦν, ὃν δὴ τεθεῖσθαί φησι τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν εἰς τὰ θεμέλια Σιὼν, εἰς ὃν εἴ τις πιστεύσειεν, οὐ μὴ καταισχυνθῇ. Ἄνθρακα μὲν αὐτὸν ἐν τούτοις ὀνομάζει. Διαμέμνηται δὲ καὶ ἑτέρως αὐτοῦ διὰ προφητῶν ἁγίων. Ἔφη γοῦν διὰ φωνῆς Ἀμώς· «Ἰδοὺ ἐγὼ ἐντάσσω ἀδάμαντα ἐν μέσῳ λαοῦ μου Ἰσραήλ.» Διὰ δέ γε φωνῆς Ζαχαρίου· «Ἰδοὺ ἐπάγω ἐπὶ τὸν δοῦλόν μου ἀνατολήν· διότι λίθος ὃν δέδωκα πρὸ προσώπου Ἰησοῦ, ἐπὶ τὸν λίθον τὸν ἕνα ἑπτὰ ὀφθαλμοί εἰσιν.» Ἔνεστι γὰρ τὰ πανταχοῦ δύνασθαι καθορᾷν τῷ παντεπόπτῃ Χριστῷ. Τέθειται τοίνυν ὁ ἄνθραξ εἰς λίθον καὶ ἀκατάσειστον ὑποβάθραν τῆς πόλεως τῆς ἁγίας. Ἐπ᾽ αὐτῷ δὲ λίθοι σαπφείρου, τάχα που τὸ τῶν ἁγίων ἀποστόλων στῖφος ὑποσημαίνοντες.
Διότι θα καταστήσω, λέγει, άνθρακα τον λίθο σου. Φαίνεται δε ότι με αυτά τα λόγια θέλει να υποδηλώσει τον Ιησού, για τον οποίο η Ιερή Γραφή λέγει ότι έχει τεθεί στα θεμέλια της Σιών, και στον οποίο όποιος πιστέψει δεν πρόκειται να ντροπιαστεί. Εδώ μεν τον ονομάζει άνθρακα. Τον μνημονεύει όμως και με άλλον τρόπο μέσω των αγίων προφητών. Είπε, λοιπόν, μέσω της φωνής του Αμώς: «Ιδού, εγώ τοποθετώ αδάμαντα στο μέσο του λαού μου, του Ισραήλ.» Και μέσω της φωνής του Ζαχαρία: «Ιδού, εγώ φέρνω στον δούλο μου ανατολή· διότι ο λίθος που έδωσα ενώπιον του Ιησού, πάνω στον έναν αυτόν λίθο υπάρχουν επτά οφθαλμοί.» Διότι ο παντεπόπτης Χριστός έχει την ικανότητα να βλέπει καθαρά τα πάντα παντού. Έχει τεθεί, λοιπόν, ο άνθρακας ως λίθος και ακατάσειστο θεμέλιο της αγίας πόλεως. Και πάνω σε αυτόν υπάρχουν λίθοι σαπφείρου, οι οποίοι πιθανόν υποδηλώνουν το πλήθος των αγίων αποστόλων.
Λεπτομέρειες
Καὶ γοῦν ἔφη που περὶ τῶν ἀγίων ἀποστόλων, ὅτι λίθοι ἅγιοι κυλίονται ἐπὶ τῆς γῆς. Περιεφοίτησαν γὰρ τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν οἱ θεσπέσιοι μαθηταὶ, διακηρύττοντές τε καὶ εὐαγγελιζόμενοι τοῖς ἁπανταχοῦ τῆς διὰ Χριστοῦ σωτηρίας τὴν χάριν. Ἔφη δὲ πάλιν καὶ ὁ προφήτης Ἡσαΐας, ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ· «Καὶ ἀπολῶ ὕβριν ἀνόμων, καὶ ὕβριν ὑπερηφάνων ταπεινώσω, καὶ ἔσονται οἱ ἐγκαταλελειμμένοι ἔντιμοι μᾶλλον, ἢ τὸ χρυσίον τὸ ἄπυρον, καὶ ὁ ἄνθρωπος ἔντιμος μᾶλλον, ἢ ὁ λίθος ὁ ἐκ σουφείρ.» Ἀπολώλασι μὲν γὰρ παρανομήσαντες εἰς Χριστὸν οἱ τῶν Ἰουδαίων καθηγηταὶ, οἱ δέ γε διὰ πίστεως ἀνασεσωσμένοι, χρυσίου παντὸς καὶ λίθου τιμιώτεροι καταλογισθεῖεν ἂν εἰκότως· ναὶ μὴν καὶ ὁ πάνσοφος Παῦλος, θεμέλιον λέγων Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν, τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύσαντας, ὡς λίθους ἐκλεκτοὺς ἐποικοδομεῖσθαί φησιν εἰς ναὸν ἅγιον, εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ ἐν πνεύματι. Οὐκοῦν τῇ τῶν ἀρίστων πολυειδίᾳ καὶ κάλλει τῷ νοητῷ διαπρέποντας τοὺς ἁγίους μυσταγωγοὺς παρεικάζει λίθοις ταῖς τιμιωτάταις· καὶ τοὺς μὲν εἰς θεμέλια τεθεῖσθαι τῇ ἁγίᾳ πόλει φησὶ, τοὺς δὲ εἰς ἐπάλξεις· ἑτέρους δὲ πυλῶν καὶ περιβόλου χρείαν ἀναπληροῦν. Καὶ ταυτὶ μὲν περὶ τῶν τῆς πόλεως προεστηκότων, ἣν ὁ λόγος ἡμῖν ζωγραφεῖ. Περὶ δέ γε τῶν οἰκούντων αὐτὴν τί ἄρα φησί; Καὶ πάντας τοὺς υἱούς σου διδακτοὺς Θεοῦ.
Και βέβαια, είπε κάπου για τους αγίους αποστόλους, ότι άγιοι λίθοι κυλίονται πάνω στη γη. Διότι οι θεσπέσιοι μαθητές περιόδευσαν όλη την υπ' ουρανόν, διακηρύττοντας και ευαγγελιζόμενοι σε όλους παντού τη χάρη της σωτηρίας δια του Χριστού. Είπε πάλι και ο προφήτης Ησαΐας, ως εκ προσώπου του Θεού: «Και θα καταστρέψω την αλαζονεία των ανόμων, και θα ταπεινώσω την υπερηφάνεια των αλαζόνων, και εκείνοι που έχουν απομείνει θα είναι πιο πολύτιμοι και από το άπυρο χρυσάφι, και ο άνθρωπος πιο πολύτιμος και από τον λίθο του Σουφείρ». Διότι καταστράφηκαν μεν, έχοντας παρανομήσει απέναντι στον Χριστό, οι καθοδηγητές των Ιουδαίων, ενώ εκείνοι που διασώθηκαν δια της πίστεως, ευλόγως θα μπορούσαν να θεωρηθούν πολυτιμότεροι από κάθε χρυσό και λίθο. Εξάλλου και ο πάνσοφος Παύλος, αποκαλώντας τον Ιησού Χριστό θεμέλιο, λέγει ότι εκείνοι που πίστεψαν σε αυτόν εποικοδομούνται ως εκλεκτοί λίθοι σε ναό άγιο, σε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι. Επομένως, τους αγίους μυσταγωγούς, οι οποίοι διαπρέπουν με την ποικιλία των αρίστων αρετών και το νοητό κάλλος, τους παρομοιάζει με τους πολυτιμότατους λίθους· και για άλλους μεν λέγει ότι έχουν τεθεί ως θεμέλια στην αγία πόλη, για άλλους ως επάλξεις, ενώ άλλοι αναπληρώνουν τη χρεία των πυλών και του περιβόλου. Και αυτά μεν ελέχθησαν για τους προεστώτες της πόλεως, την οποία μας περιγράφει ο λόγος. Αλλά για αυτούς που την κατοικούν, τι λέει άραγε; «Και όλοι οι υιοί σου θα είναι διδακτοί του Θεού».
Λεπτομέρειες
Τῆς δὲ ὑγιοῦς πίστεως πανταχόθεν σῳζομένης, ἑδραιώμα〈τος〉 οὔσης καὶ σωτηρίας τῶν πιστῶν, ῥᾳδίως ἡ πασῶν τῶν αἱρέσεων ἐπινενοημένη κενολεξία προσανετράπη. ὡς καὶ οὗτος ἀνατραπεὶς καὶ ἐλεεινὸν ἑαυτὸν καταστήσας καὶ ἑαυτὸν ἀποξενώσας τῆς ζωῆς. φησὶ γὰρ ὁ προφήτης πρὸς τὴν ἁγίαν τοῦ θεοῦ ἐκκλησίαν ὅτι «θήσομαι ἄνθρακα τὸν λίθον σου καὶ τοὺς θεμελίους σου σάπφειρον καὶ τὰ τείχη σου λίθους ἐκλεκτοὺς καὶ τὰς ἐπάλξεις σου ἴασπιν». εἶτα ὕστερόν φησι «πᾶσα φωνὴ ἣ ἐπαναστήσεται ἐπὶ σέ, πάντας αὐτοὺς ἡττήσεις, ἐπὶ δὲ σὲ οὐ κατευοδωθήσεται». οὐδὲν γὰρ κατισχύσει πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας πίστιν, ἐπειδήπερ «ἐπὶ τὴν πέτραν ᾠκοδόμηται, καὶ πύλαι Ἅιδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς», ὡς ἐπηγγείλατο αὐτῇ ὁ ἅγιος θεὸς Λόγος, ὁ βασιλεὺς αὐτῆς καὶ νυμφίος καὶ κύριος αὐτῆς καὶ δεσπότης, ᾧ δόξα, τιμὴ καὶ κράτος πατρὶ ἐν υἱῷ σὺν ἁγίῳ πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν.
Εφόσον η υγιής πίστη διασώζεται από παντού, αποτελώντας το εδραίωμα και τη σωτηρία των πιστών, εύκολα ανατράπηκε η επινοημένη κενολογία όλων των αιρέσεων· όπως ακριβώς και αυτός ανατράπηκε, καθιστώντας τον εαυτό του ελεεινό και αποξενώνοντας τον εαυτό του από τη ζωή. Διότι λέει ο προφήτης προς την αγία Εκκλησία του Θεού: «θα καταστήσω τον λίθο σου άνθρακα και τα θεμέλιά σου σάπφειρο και τα τείχη σου λίθους εκλεκτούς και τις επάλξεις σου ίασπη». Έπειτα, παρακάτω λέει: «κάθε φωνή που θα εγερθεί εναντίον σου, όλους αυτούς θα τους νικήσεις, και τίποτα δεν θα ευοδωθεί εναντίον σου». Διότι τίποτα δεν θα υπερισχύσει απέναντι στην πίστη της αλήθειας, εφόσον «έχει οικοδομηθεί πάνω στην πέτρα, και πύλες του Άδη δεν θα την κατανικήσουν», όπως της υποσχέθηκε ο άγιος Θεός Λόγος, ο βασιλιάς και νυμφίος και κύριος και δεσπότης της, στον οποίο ανήκει η δόξα, η τιμή και το κράτος, στον Πατέρα εν τω Υιώ μαζί με το Άγιο Πνεύμα εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Λεπτομέρειες
Εἶθ᾽ ὑπομιμνῄσκει ὁποία τις ἦν τὸ πρότερον παρὰ Ἰουδαίοις ἡ θεοσεβὴς πολιτεία καὶ οἵας τεύξεται τῆς ἐπὶ τὸ κρεῖττον μεταβολῆς. διό φησι· 〈ταπεινὴ καὶ ἀκατάστατος〉· ⌜ἦν γὰρ παρὰ Ἰουδαίοις τῷ ὄντι ταπεινὴ σωματικὴ θρησκεία ἐν σώματος περιτομῇ καὶ ἐν θυσίαις ζῴων καὶ τοῖς τούτων παραπλησίοις ἐξεταζομένη, διὸ 〈ταπεινὴν καὶ ἀκατάστατον〉 αὐτὴν ὠνόμασεν. εἶτ᾽ ἐπιλέγει· 〈οὐ παρεκλήθης〉· οὐδεὶς γὰρ ἦν τῶν προφητῶν οὐδὲ τῶν θεοφιλῶν ἀνδρῶν τοσοῦτος ὡς ἀναλαβεῖν αὐτὴν καὶ ἀνακτήσασθαι.⌝ ἀλλ᾽ εἰ καὶ μηδεὶς ταῦτά φησιν ἔπραξεν ἐπὶ σοί, ἀλλ᾽ 〈ἰδοὺ ἐγὼ〉 αὐτὸς 〈ἑτοιμάζω σοι ἄνθρακα τὸν λίθον σου〉, ⌜ἀνθ᾽ οὗ ὁ Σύμμαχος· 〈ἰδοὺ ἐγώ〉 φησι 〈συντίθημι στίμει τοὺς λίθους σου〉,⌝ ⌞ὁ δὲ Θεοδοτίων· 〈ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβαλῶ ἐν στίμει τοὺς λίθους σου〉.⌟ ⌜ὡς γὰρ ἂν γυνὴ καλλωπιζομένη ‹στιμίζοιτο τοὺς ὀφθαλμούς›, οὕτως αὐτὸς 〈ἐγώ〉 φησιν ὑπὲρ πάντα ὡραϊσμὸν καὶ καλλωπισμὸν τοὺς τῆς σῆς οἰκοδομῆς 〈λίθους διαθήσω〉,⌝ κατὰ δὲ τοὺς Ἑβδομήκοντα 〈ἄνθρακα λίθον〉 τίμιον 〈ἑτοιμάσει〉 αὐτῇ λέγεται. μήποτε δὲ ὁ 〈ἄνθραξ〉 οὗτος τὸ καθάρσιον αἰνίττεται τῆς ψυχῆς, ἐπεὶ καὶ ‹τὸ ἓν τῶν σεραφεὶμ τοῦ προφήτου Ἠσαΐου τῷ 〈ἄνθρακι〉 τῷ ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου ἐκάθηρε τὰ χείλη›.
Στη συνέχεια υπενθυμίζει πώς ήταν προηγουμένως στους Ιουδαίους η θεοσεβής πολιτεία και ποιας μεταβολής προς το καλύτερο πρόκειται να τύχει. Γι' αυτό λέει: «ταπεινή και ακατάστατη»· διότι πράγματι στους Ιουδαίους υπήρχε μια ταπεινή σωματική θρησκεία, η οποία συνίστατο στην περιτομή του σώματος, στις θυσίες των ζώων και στα παρόμοια με αυτά, γι' αυτό και την ονόμασε «ταπεινή και ακατάστατη». Έπειτα προσθέτει: «δεν παρηγορήθηκες»· διότι κανένας από τους προφήτες ούτε από τους θεοφιλείς άνδρες δεν ήταν τόσο ικανός, ώστε να την αναλάβει και να την ανορθώσει. Αλλά, λέει, κι αν κανείς δεν έπραξε αυτά για σένα, όμως «ιδού εγώ» ο ίδιος «ετοιμάζω για σένα ως άνθρακα τον λίθο σου», αντί του οποίου ο Σύμμαχος λέει: «ιδού εγώ συνθέτω με στίμμι τους λίθους σου», ενώ ο Θεοδοτίων: «ιδού εγώ θα τοποθετήσω μέσα σε στίμμι τους λίθους σου». Διότι, όπως ακριβώς μια γυναίκα που καλλωπίζεται «βάφει με στίμμι τους οφθαλμούς» της, έτσι και «εγώ», λέει, ο ίδιος θα «διευθετήσω τους λίθους» της οικοδομής σου ξεπερνώντας κάθε ωραιοποίηση και καλλωπισμό· σύμφωνα δε με τους Εβδομήκοντα λέγεται ότι «θα ετοιμάσει» σε αυτήν πολύτιμο «λίθο άνθρακα». Μήπως όμως αυτός ο «άνθρακας» αινίσσεται το καθάρσιο της ψυχής, επειδή και το ένα από τα Σεραφείμ καθάρισε τα χείλη του προφήτη Ησαΐα με τον «άνθρακα» από το θυσιαστήριο;
Λεπτομέρειες
ἀλλὰ πάντα μὲν τὸν τῆς οἰκοδομῆς σου 〈λίθον〉 τοιοῦτον, δηλαδὴ κεκαθαρμένον φησὶ παρασκευάσειν ὡς μηδένα 〈λίθον〉 τῆς οἰκοδομῆς εἶναι ἀκάθαρτον, 〈τὰ δὲ θεμέλιά σου〉 ἀπὸ λίθου 〈σαπφείρου συνθήσω〉. διὸ κατὰ τοὺς λοιποὺς εἴρηται· 〈καὶ θεμελιώσω σε ἐν σαπφείροις〉.
Αλλά λέγει ότι θα ετοιμάσει κάθε 〈λίθο〉 της οικοδομής σου τέτοιον, δηλαδή κεκαθαρμένο, ώστε κανένας 〈λίθος〉 της οικοδομής να μην είναι ακάθαρτος, 〈τα δε θεμέλιά σου〉 από λίθο 〈σαπφείρου θα συνθέσω〉. Γι' αυτό, σύμφωνα με τους λοιπούς έχει ειπωθεί: 〈και θα σε θεμελιώσω με σαπφείρους〉.
Λεπτομέρειες
Ἀλλὰ καὶ 〈τὰς ἐπάλξεις σου〉 ἀπὸ λίθου 〈ἰάσπιδος〉 οἰκοδομήσω, ἢ κατὰ τὸν Σύμμαχον· 〈καὶ ποιήσω καρχηδόνιον τὰς οἰκίας σου καὶ τὰς πύλας σου λίθους γλυφῆς〉, κατὰ δὲ τοὺς Ἑβδομήκοντα· 〈καὶ τὰς πύλας σου λίθους κρυστάλλου καὶ τὸν περίβολόν σου λίθους ἐκλεκτούς〉. ταῦτα δὲ πάντα νοήσομεν ψυχὰς τιμίας καὶ πολυτελεῖς, ἀφ᾽ ὧν οἰκοδομήσειν ὁ θεὸς ἐπαγγέλλεται τὸ θεοσεβὲς πολίτευμα. 〈σαπφείρῳ〉 δὲ αὐτοὺς ἀπεικάζει διὰ τὸ ἐοικέναι τῷ οὐρανίῳ χρώματι τὸν σάπφειρον. καὶ τούτων δὲ τὴν πολιτείαν οὐράνιον γεγονέναι καὶ ἀγγελικήν, ὡς διδάσκει λέγων ὁ Παῦλος· «ἡμῶν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει». εἴρηται δὲ καὶ παρὰ τῷ προφήτῃ Ἰεζεκιὴλ ὁ τόπος ὁ ‹ὑπὸ τὸν θρόνον τοῦ θεοῦ ὡς 〈σάπφειρος〉›. οὗτοι δὴ οὖν ‹οἱ προφῆται πάντες καὶ οἱ ἀπόστολοι 〈θεμέλιοί〉› τινες ἦσαν τοῦ θεοσεβοῦς πολιτεύματος εὐπαγεῖς καὶ ‹ἑδραῖοι› ‹〈σαπφείροις〉› ἀφωμοιωμένοι διὰ ‹τὸ οὐράνιον πολίτευμα› καὶ διὰ τὸ ‹φορεῖν› «τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου». διὸ εἴρηται· 〈καὶ θήσω τὰ θεμέλιά σου σάπφειρον〉.
Αλλά και «τις επάλξεις σου» από λίθο «ιάσπιδα» θα οικοδομήσω, ή κατά τον Σύμμαχο: «και θα κατασκευάσω από καρχηδόνιο λίθο τις οικίες σου και τις πύλες σου από λίθους λαξευτούς», ενώ κατά τους Εβδομήκοντα: «και τις πύλες σου από λίθους κρυστάλλινους και τον περίβολό σου από λίθους εκλεκτούς». Όλα αυτά θα τα κατανοήσουμε ως ψυχές πολύτιμες και εξαιρετικές, από τις οποίες ο Θεός υπόσχεται ότι θα οικοδομήσει το θεοσεβές πολίτευμα. Με «σάπφειρο» δε τις παρομοιάζει, επειδή ο σάπφειρος προσομοιάζει στο ουράνιο χρώμα. Και αυτών δε η πολιτεία έχει καταστεί ουράνια και αγγελική, όπως διδάσκει λέγοντας ο Παύλος: «το δικό μας πολίτευμα βρίσκεται στους ουρανούς». Αναφέρεται επίσης από τον προφήτη Ιεζεκιήλ ότι ο τόπος «κάτω από τον θρόνο του Θεού είναι σαν σάπφειρος». Αυτοί λοιπόν, «όλοι οι προφήτες και οι απόστολοι», ήταν τρόπον τινά «θεμέλια» του θεοσεβούς πολιτεύματος, στέρεα και «εδραία», παρομοιασμένα με «σαπφείρους» εξαιτίας του «ουράνιου πολιτεύματος» και εξαιτίας του ότι «έφεραν την εικόνα του επουρανίου». Γι' αυτό έχει γραφτεί: «και θα θέσω τα θεμέλιά σου από σάπφειρο».
Λεπτομέρειες
ταπεινὴ καὶ ἀκατάστατος οὐ παρεκλήθης· ἰδοὺ ἐγὼ ἑτοιμάζω σοι ἄνθρακα τὸν λίθον σου, καὶ τὰ θεμέλιά σου σάπφειρον, καὶ θήσω τὰς ἐπάλξεις σου ἴασπιν καὶ τὰς πύλας σου λίθους κρυστάλλου καὶ τὸν περίβολόν σου λίθους ἐκλεκτούς, καὶ πάντας τοὺς υἱούς σου διδακτοὺς θεοῦ ... ἰδοὺ προσήλυτοι προσελεύσονταί σοι δι’ ἐμοῦ, καὶ παροικήσουσί σοι καὶ ἐπὶ σὲ καταφεύξονται. ἰδοὺ ἐγὼ κτίζω σε, οὐχ ὡς χαλκεὺς φυσῶν ἄνθρακας καὶ ἐκφέρων σκεῦος εἰς ἔργον· ἐγὼ δὲ ἔκτισά σε οὐκ εἰς ἀπώλειαν φθεῖραι. πᾶν σκεῦος σκευαστόν, ἐπὶ δὲ σὲ οὐκ εὐδοκήσω· καὶ πᾶσα φωνὴ ἀναστήσεται ἐπὶ σὲ εἰς κρίσιν, πάντας αὐτοὺς ἡττήσεις, οἱ δὲ ἔνοχοί σου ἔσονται ἐν αὐτῇ.
Ταπεινωμένη και αστήρικτη, που δεν παρηγορήθηκες· ιδού, εγώ ετοιμάζω για εσένα πέτρες από άνθρακα και τα θεμέλιά σου από ζαφείρι, και θα κάνω τις επάλξεις σου από ίασπη και τις πύλες σου από κρυστάλλινους λίθους και τον περίβολό σου από εκλεκτούς λίθους, και όλους τους γιους σου διδαγμένους από τον Θεό... Ιδού, προσήλυτοι θα έρθουν σε εσένα μέσω εμού, και θα κατοικήσουν μαζί σου και σε εσένα θα καταφύγουν. Ιδού, εγώ σε κτίζω, όχι σαν τον σιδηρουργό που φυσάει τα κάρβουνα και κατασκευάζει σκεύος για εργασία· εγώ όμως σε έκτισα, όχι για να φθαρείς στην απώλεια. Σε κάθε κατασκευασμένο σκεύος δεν θα επιτρέψω να στραφεί εναντίον σου· και σε κάθε φωνή που θα εγερθεί εναντίον σου σε κρίση, όλους αυτούς θα τους νικήσεις, και οι ένοχοι απέναντί σου θα καταδικαστούν σε αυτήν.
Λεπτομέρειες
Καὶ αὖθις λίθου θεωρητικῶς μνησθήσεται νοῦς ἐκείνου τοῦ ἄνευ χειρὸς ἐξ ὄρους τμηθέντος παρθενικοῦ καὶ τὴν εἰκόνα τῆς πλάνης συντρίψαντος καὶ εἰς ὄρος μέγα γενόμενος πᾶσαν τὴν οἰκουμένην θεογνωσίας ἐκπληρώσαντος. Ὁ αὐτὸς καὶ μέγας λέγεται λίθος καὶ ἄνθραξ καὶ σάμφειρος καὶ ἴασπις· «Ἰδοὺ ἐγώ», λέγει Κύριος τῇ πόλει τῇ ἁγίᾳ, «ἑτοιμάζω σοι ἄνθρακα τὸν λίθον σου καὶ τὰ θεμέλιά σου σάμφειρον, καὶ θήσω τὰς ἐπάλξεις σου ἴασπιν». Οὗτος καὶ πέτρα σκανδάλου καὶ πέτρα ζωῆς ὑδάτων ἐστίν· «ἔπινον γάρ», φησίν, «ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρας, ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός». Καὶ πάλιν· «Ὁ πεσών», φησὶν ὁ Κύριος, «ἐπὶ τὸν λίθον τοῦτον συνθλασθήσεται· ἐφ’ ὃν δὲ πέσει» ὁ λίθος, ἤγουν οἰκήσει, «λικμήσει αὐτόν».
Και πάλι ο νους θα θυμηθεί θεωρητικά εκείνον τον λίθο, που αποκόπηκε χωρίς ανθρώπινο χέρι από το παρθενικό όρος και συνέτριψε την εικόνα της πλάνης, και, αφού έγινε μέγα όρος, γέμισε όλη την οικουμένη με τη θεογνωσία. Ο ίδιος ονομάζεται και μέγας λίθος και άνθρακας και σάπφειρος και ίασπις. «Ιδού εγώ», λέγει ο Κύριος στην αγία πόλη, «ετοιμάζω για σένα τον λίθο σου ως άνθρακα και τα θεμέλιά σου ως σάπφειρο, και θα κατασκευάσω τις επάλξεις σου από ίασπι». Αυτός είναι και πέτρα σκανδάλου και πέτρα υδάτων ζωής. «Διότι έπιναν», λέει, «από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε, και η πέτρα αυτή ήταν ο Χριστός». Και πάλι: «Εκείνος που θα πέσει», λέει ο Κύριος, «πάνω σε αυτόν τον λίθο θα συνθλιβεί, και πάνω σε όποιον πέσει» ο λίθος, δηλαδή κατοικήσει, «θα τον λικμίσει».
Λεπτομέρειες
Ἀκούσωμεν δὲ τί καὶ διὰ Ἠσαΐου ἑτοιμάζει Θεὸς τῇ ἐκκλησίᾳ αὐτοῦ· «Ἰδοὺ ἐγώ», φησίν, «ἑτοιμάζω σοι τὸν λίθον σου ἄνθρακα καὶ τὰ θεμέλιά σου σάμπφειρον καὶ τὸν περίβολόν σου λίθους ἐκλεκτοὺς καὶ τὰς ἐπάλξεις σου ἴασπιν καὶ τὰς πύλας σου λίθους κρυστάλλου καὶ τοὺς υἱούς σου διδακτοὺς Θεοῦ καὶ ἐν πολλῇ εἰρήνῃ τὰ τέκνα σου» καὶ ὅτι «ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβάλλω εἰς τὰ θεμέλια Σιὼν ἀκρογωνιαῖον ἔντιμον λίθον ἐκλεκτόν, καὶ ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν οὐ μὴ καταισχυνθείη».
Ας ακούσουμε δε τι ετοιμάζει ο Θεός για την εκκλησία Του και μέσω του Ησαΐα: «Ιδού, εγώ», λέει, «ετοιμάζω για λίθο σου τον άνθρακα, και για θεμέλιά σου το ζαφείρι, και για περίβολό σου εκλεκτούς λίθους, και για επάλξεις σου τον ίασπη, και για πύλες σου κρυστάλλινους λίθους, και τους υιούς σου διδαγμένους από τον Θεό, και με πολλή ειρήνη τα τέκνα σου» και ότι «Ιδού, εγώ τοποθετώ στα θεμέλια της Σιών ακρογωνιαίο, έντιμο και εκλεκτό λίθο, και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν πρόκειται να καταισχυνθεί».
Λεπτομέρειες
Ἡμεῖς δὲ πρὸς τὰ τοῦ Ἠσαΐα θεόπνευστα ῥήματα καὶ αὖθις τὸν λόγον ἀνακομίσωμεν καὶ ἴδωμεν τί δι’ αὐτοῦ λέγει ὁ Θεός. «Ἰδοὺ ἐγὼ ἑτοιμάζω σοι», φησίν, «ἄνθρακα τὸν λίθον σου», ἤγουν τὸν Χριστόν, «καὶ τὰ θεμέλιά σου σάπφειρον», ἤγουν ἀποστόλους, προφήτας καὶ μάρτυρας, τοὺς καλῶς τὴν τριαδικὴν πίστιν θεμελιώσαντας καὶ εἰς ὕψος οὐράνιον τὴν ῥηθεῖσαν πόλιν οἰκοδομήσαντας καὶ ἀνυψώσαντας, «καὶ θήσω τὰς ἐπάλξεις σου ἴασπιν», ἤγουν τῶν πιστῶν τὰ συστήματα («ἐπάλξεις» γὰρ αἱ πόλεις εἰσίν, «ἴασπις» δὲ οἱ καθαρῶς καὶ πιστῶς ἐν αὐταῖς βιοτεύοντες), «καὶ τὰς πύλας σου λίθους κρυστάλλου», ἤγουν τοὺς ἱεράρχας καὶ διδασκάλους αὐτῆς, οἵτινες ὡς πύλαι θεοτερπεῖς πᾶσαν αἵρεσιν καὶ δυσφημίαν τῆς ῥηθείσης πόλεως «Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ» ἀπεσφάλησαν ἔξω, «καὶ τὸν περίβολόν σου λίθους ἐκλεκτούς», ἤγουν ἀσκητὰς καὶ ὁσίους, τοὺς νηστείαις καὶ ἀγρυπνίαις καὶ προσευχαῖς περικυκλοῦντας τὴν ῥηθεῖσαν ἁγίαν πόλιν τοῦ Θεοῦ, «καὶ πάντας», φησί, «τοὺς υἱούς σου διδακτοὺς Θεοῦ».
Εμείς όμως ας επαναφέρουμε ξανά τον λόγο στα θεόπνευστα λόγια του Ησαΐα και ας δούμε τι λέει μέσω αυτού ο Θεός: «Ιδού, εγώ ετοιμάζω για σένα», λέει, «ως άνθρακα τον λίθο σου», δηλαδή τον Χριστό, «και τα θεμέλιά σου ως σάπφειρο», δηλαδή τους αποστόλους, τους προφήτες και τους μάρτυρες, οι οποίοι θεμελίωσαν ορθά την τριαδική πίστη και οικοδόμησαν και ανύψωσαν την προαναφερθείσα πόλη σε ουράνιο ύψος, «και θα καταστήσω τις επάλξεις σου ίασπη», δηλαδή τα σύνολα των πιστών (διότι «επάλξεις» είναι οι πόλεις, και «ίασπις» όσοι ζουν με καθαρότητα και πίστη σε αυτές), «και τις πύλες σου λίθους κρυστάλλου», δηλαδή τους ιεράρχες και τους διδασκάλους της, οι οποίοι ως πύλες αρεστές στον Θεό απέκλεισαν έξω κάθε αίρεση και δυσφημία από την προαναφερθείσα πόλη της «Εκκλησίας του Θεού», «και τον περίβολό σου από λίθους εκλεκτούς», δηλαδή τους ασκητές και τους οσίους, που με νηστείες, αγρυπνίες και προσευχές περιβάλλουν την προαναφερθείσα αγία πόλη του Θεού, «και όλους», λέει, «τους υιούς σου διδαγμένους από τον Θεό».
Λεπτομέρειες
Πόλις γὰρ ἔχουσα λίθον ἄνθρακα τὸν Χριστόν, θεμέλια δὲ καὶ οἰκοδομὴν καὶ πύλας καὶ ἐπάλξεις καὶ περίβολον ἀποστόλους, προφήτας καὶ μάρτυρας, ἱεράρχας, ὁσίους καὶ παντὸς ἁγίου τὸν ὁρμαθὸν δηλονότι, καὶ οἱ υἱοὶ αὐτῆς διδακτοὶ Θεοῦ.
Διότι είναι πόλη που έχει ως πολύτιμο λίθο τον Χριστό, και ως θεμέλια, οικοδόμημα, πύλες, επάλξεις και περίβολο τους αποστόλους, τους προφήτες και τους μάρτυρες, τους ιεράρχες, τους οσίους και βεβαίως τη χορεία όλων των αγίων, και οι υιοί της είναι διδαγμένοι από τον Θεό.
Λεπτομέρειες