Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 54:12

Διότι κανείς δεν κάλεσε το πλήθος των εθνών, παρά μόνο κατά τους έσχατους καιρούς ο Δεσπότης του αμπελώνα. <Ιδού, εγώ ετοιμάζω για σένα λίθο από άνθρακα, και τα θεμέλιά σου από ζαφείρι, και θα κατασκευάσω τις επάλξεις σου από ίασπη, και τις πύλες σου από κρυστάλλινους λίθους, και τον περίβολό σου από εκλεκτούς λίθους, και όλους τους υιούς σου διδαγμένους από τον Θεό, και τα τέκνα σου να βρίσκονται σε πολλή ειρήνη.> Παρατήρησε, λοιπόν, ξανά την έντεχνη δομή του λόγου και την ευρηματικότητα των εννοιών. Διότι ομιλεί ωσάν για μια πόλη που πρόκειται πολύ σύντομα να φανεί, την Εκκλησία των εθνών, μεγαλοπρεπή και περικαλλέστατη, και λέει ότι θα αναδειχθεί στολισμένη με τους πλέον λαμπρούς λίθους.

Διότι αυτοί είναι πλησιέστεροι στον Χριστό και έχουν γίνει, τρόπον τινά, θεμέλια μετά από αυτόν για την υπ' ουρανόν κτίση. Έτσι λέει κάπου ο Δαβίδ στον δέκατο έβδομο ψαλμό, ότι «Φάνηκαν οι πηγές των υδάτων και αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της οικουμένης, από την επιτίμησή σου, Κύριε, από το φύσημα του πνεύματος της οργής σου». Διότι, όταν επιτιμήθηκαν οι Ισραηλίτες και υπέστησαν το πνεύμα της θείας οργής, επειδή ακριβώς φέρθηκαν ασεβώς απέναντι στον Χριστό, φάνηκαν οι πηγές των υδάτων, δηλαδή η κάθαρση μέσω του αγίου βαπτίσματος, και έγιναν φανερά τα θεμέλια της οικουμένης, δηλαδή και πάλι οι θεσπέσιοι μαθητές, απόστολοι και ευαγγελιστές. Και θα κάνω, λέει, τις επάλξεις σου από ίασπι, και τις πύλες σου από κρυστάλλινους λίθους, και τον περίβολό σου από εκλεκτούς λίθους.

Ονομάζει επάλξεις, πύλες και περίβολο το θεοφιλές και σοφότατο σύστημα των αγίων μυσταγωγών, οι οποίοι αποτελούν προμαχώνες και πύλες της αγίας πόλεως, περίβολο και τείχος. Αυτοί μάχονται όσους επιθυμούν να της επιτεθούν, ή μάλλον να επιτεθούν σε όσους βρίσκονται μέσα σε αυτήν, δηλαδή στο πλήθος όσων σώθηκαν διά της πίστεως, αντιπαρατάσσοντάς τους με σύνεση στους εφευρέτες των ανόσιων αιρέσεων και προβάλλοντας αντίσταση στις δολιότητες του διαβόλου. Συνεχώς δεν επιτρέπουν σε κανέναν από τους σεσωσμένους να περιπέσει σε οποιαδήποτε φαυλότητα, και εισάγουν τρόπον τινά με τάξη στη θεογνωσία όσους προέρχονται από την ελληνική απάτη, περιφράσσοντάς τους και περιβάλλοντάς τους με νουθεσίες και μυσταγωγίες, ώστε να είναι άτρωτοι τόσο από τις πονηρές δυνάμεις όσο και από τις εξαπατήσεις των ψευδοδιδασκάλων, οι οποίοι εκχέουν τον ιό της ψευδώνυμης γνώσης στις ψυχές των πιο απλών ανθρώπων. Είναι δε συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να παρομοιάζει ενίοτε με πολυτιμότατους λίθους αυτούς που διάγουν άγια ζωή και διακρίνονται για τις ποικίλες αρετές τους.

Και βέβαια, είπε κάπου για τους αγίους αποστόλους, ότι άγιοι λίθοι κυλίονται πάνω στη γη. Διότι οι θεσπέσιοι μαθητές περιόδευσαν όλη την υπ' ουρανόν, διακηρύττοντας και ευαγγελιζόμενοι σε όλους παντού τη χάρη της σωτηρίας δια του Χριστού. Είπε πάλι και ο προφήτης Ησαΐας, ως εκ προσώπου του Θεού: «Και θα καταστρέψω την αλαζονεία των ανόμων, και θα ταπεινώσω την υπερηφάνεια των αλαζόνων, και εκείνοι που έχουν απομείνει θα είναι πιο πολύτιμοι και από το άπυρο χρυσάφι, και ο άνθρωπος πιο πολύτιμος και από τον λίθο του Σουφείρ». Διότι καταστράφηκαν μεν, έχοντας παρανομήσει απέναντι στον Χριστό, οι καθοδηγητές των Ιουδαίων, ενώ εκείνοι που διασώθηκαν δια της πίστεως, ευλόγως θα μπορούσαν να θεωρηθούν πολυτιμότεροι από κάθε χρυσό και λίθο. Εξάλλου και ο πάνσοφος Παύλος, αποκαλώντας τον Ιησού Χριστό θεμέλιο, λέγει ότι εκείνοι που πίστεψαν σε αυτόν εποικοδομούνται ως εκλεκτοί λίθοι σε ναό άγιο, σε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι. Επομένως, τους αγίους μυσταγωγούς, οι οποίοι διαπρέπουν με την ποικιλία των αρίστων αρετών και το νοητό κάλλος, τους παρομοιάζει με τους πολυτιμότατους λίθους· και για άλλους μεν λέγει ότι έχουν τεθεί ως θεμέλια στην αγία πόλη, για άλλους ως επάλξεις, ενώ άλλοι αναπληρώνουν τη χρεία των πυλών και του περιβόλου. Και αυτά μεν ελέχθησαν για τους προεστώτες της πόλεως, την οποία μας περιγράφει ο λόγος. Αλλά για αυτούς που την κατοικούν, τι λέει άραγε; «Και όλοι οι υιοί σου θα είναι διδακτοί του Θεού».

Εφόσον η υγιής πίστη διασώζεται από παντού, αποτελώντας το εδραίωμα και τη σωτηρία των πιστών, εύκολα ανατράπηκε η επινοημένη κενολογία όλων των αιρέσεων· όπως ακριβώς και αυτός ανατράπηκε, καθιστώντας τον εαυτό του ελεεινό και αποξενώνοντας τον εαυτό του από τη ζωή. Διότι λέει ο προφήτης προς την αγία Εκκλησία του Θεού: «θα καταστήσω τον λίθο σου άνθρακα και τα θεμέλιά σου σάπφειρο και τα τείχη σου λίθους εκλεκτούς και τις επάλξεις σου ίασπη». Έπειτα, παρακάτω λέει: «κάθε φωνή που θα εγερθεί εναντίον σου, όλους αυτούς θα τους νικήσεις, και τίποτα δεν θα ευοδωθεί εναντίον σου». Διότι τίποτα δεν θα υπερισχύσει απέναντι στην πίστη της αλήθειας, εφόσον «έχει οικοδομηθεί πάνω στην πέτρα, και πύλες του Άδη δεν θα την κατανικήσουν», όπως της υποσχέθηκε ο άγιος Θεός Λόγος, ο βασιλιάς και νυμφίος και κύριος και δεσπότης της, στον οποίο ανήκει η δόξα, η τιμή και το κράτος, στον Πατέρα εν τω Υιώ μαζί με το Άγιο Πνεύμα εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Αλλά και «τις επάλξεις σου» από λίθο «ιάσπιδα» θα οικοδομήσω, ή κατά τον Σύμμαχο: «και θα κατασκευάσω από καρχηδόνιο λίθο τις οικίες σου και τις πύλες σου από λίθους λαξευτούς», ενώ κατά τους Εβδομήκοντα: «και τις πύλες σου από λίθους κρυστάλλινους και τον περίβολό σου από λίθους εκλεκτούς». Όλα αυτά θα τα κατανοήσουμε ως ψυχές πολύτιμες και εξαιρετικές, από τις οποίες ο Θεός υπόσχεται ότι θα οικοδομήσει το θεοσεβές πολίτευμα. Με «σάπφειρο» δε τις παρομοιάζει, επειδή ο σάπφειρος προσομοιάζει στο ουράνιο χρώμα. Και αυτών δε η πολιτεία έχει καταστεί ουράνια και αγγελική, όπως διδάσκει λέγοντας ο Παύλος: «το δικό μας πολίτευμα βρίσκεται στους ουρανούς». Αναφέρεται επίσης από τον προφήτη Ιεζεκιήλ ότι ο τόπος «κάτω από τον θρόνο του Θεού είναι σαν σάπφειρος». Αυτοί λοιπόν, «όλοι οι προφήτες και οι απόστολοι», ήταν τρόπον τινά «θεμέλια» του θεοσεβούς πολιτεύματος, στέρεα και «εδραία», παρομοιασμένα με «σαπφείρους» εξαιτίας του «ουράνιου πολιτεύματος» και εξαιτίας του ότι «έφεραν την εικόνα του επουρανίου». Γι' αυτό έχει γραφτεί: «και θα θέσω τα θεμέλιά σου από σάπφειρο».

Και οι 〈επάλξεις〉 αυτής της νέας και καινής Ιερουσαλήμ ήταν από λίθο 〈ίασπι〉, ή 〈καρχηδόνιο〉 κατά τον Σύμμαχο, κάποιον εξαιρετικό και διαφανή. ⌜Τέτοιοι θα μπορούσαν να είναι εκείνοι μέσα στην Εκκλησία του Θεού, οι οποίοι έχουν οχυρώσει την πίστη τους με λογική προετοιμασία, όντας σαν προμαχώνες του θεοσεβούς πολιτεύματος, χάρη στην ικανότητά τους να ‹καθαιρούν› «κάθε ύψωμα που επαίρεται εναντίον της γνώσεως του Θεού» και να ελέγχουν κάθε ψευδή λόγο που είναι εχθρός της αλήθειας· διότι, όπως ακριβώς πάνω στα τείχη οι 〈επάλξεις〉 είναι προμαχώνες, κατασκευασμένοι για την προετοιμασία της παρατάξεως εναντίον των εχθρών, έτσι και οι ισχυροί στον λόγο και στη σοφία της Εκκλησίας θα μπορούσαν εύλογα να ονομαστούν 〈επάλξεις〉.⌝ Σε αυτούς συγκαταλέγει και άλλους, παρομοιάζοντάς τους με 〈κρυστάλλινους λίθους〉, ⌜μέσω των οποίων προφητεύει ότι θα κατασκευαστούν οι 〈πύλες〉 της πόλεως, παριστώντας το διαυγές και καθαρό της υγιούς πίστεως εκείνων που έχουν επιφορτιστεί με την πρώτη, στοιχειώδη και εισαγωγική διδασκαλία.⌝ Επιπλέον, υπόσχεται ότι θα κατασκευάσει τον 〈περίβολο〉 της νέας πόλεως του Θεού από 〈εκλεκτούς λίθους〉· ⌜τέτοιοι θα ήταν εκείνοι που περιφράσσουν και ασφαλίζουν, αντί για κάθε είδους τείχος, μέσω των προσευχών τους προς τον Θεό, ολόκληρο το οικοδόμημα της πόλεως, και μάλιστα τα μεγάλα, πολυτελή και έντιμα οικοδομήματα της πόλεως.⌝ Τέτοια είναι αυτά· τα δε υπόλοιπα πλήθη εκείνων που θα κατοικήσουν στην προειρημένη πόλη, θα αναγνωρίσουν τον ίδιο τον Θεό ως διδάσκαλό τους· διότι αυτό παριστά το λόγιο που αναφέρει: 〈και όλους τους υιούς σου διδαγμένους από τον Θεό〉. Διότι εκείνος που είπε στα Ευαγγέλια: «μην ονομάσετε κανέναν δάσκαλό σας πάνω στη γη· διότι ένας είναι ο δάσκαλός σας στους ουρανούς», ⌜θα καταστήσει 〈διδαγμένους από τον Θεό〉 τους 〈υιούς〉 τής άλλοτε ‹στείρας›, και επιπλέον τα 〈τέκνα〉 της θα βρίσκονται 〈σε πολλή ειρήνη〉.⌝

Έχοντας λοιπόν επιλέξει πρώτα τις ψυχές των ίδιων των ανώτατων αρχόντων, καθάρισε ολόκληρη την οικουμένη από όλους τους ασεβείς και ολέθριους, καθώς και από τους ίδιους τους φοβερούς και θεομίσητους τυράννους, μέσω αυτών των πλέον θεοφιλών ανδρών. Έπειτα, τους δικούς του γνώριμους άνδρες, αυτούς που από παλιά και σε όλη τους τη ζωή τού είχαν αφιερωθεί, οι οποίοι κρύβονταν μυστικά υπό τη σκέπη του σαν σε χειμώνα συμφορών, τους έφερε στο φως και, αφού τους τίμησε επάξια με τις μεγαλόδωρες ευεργεσίες του Πατέρα, καθάρισε και πάλι μέσω αυτών τις ψυχές, που λίγο πριν ήταν ρυπαρωμένες και βεβαρημένες από κάθε λογής ύλη και από το χώμα των ασεβών προσταγμάτων. Τις καθάρισε και τις απορρύπανε, χρησιμοποιώντας ως σκαπάνες και αξίνες τις διεισδυτικές διδασκαλίες των θείων μαθημάτων. Και αφού κατέστησε τον χώρο της διάνοιας όλων σας λαμπρό και διαυγή, τον παρέδωσε πλέον σε τούτον τον πάνσοφο και θεοφιλή ηγέτη. Αυτός, ο οποίος είναι κατά τα άλλα διακριτικός και συνετός, γνωρίζοντας καλά και εξετάζοντας τον νου των ψυχών που του έλαχαν ως κλήρος, από την πρώτη ημέρα, τρόπον τινά, οικοδομεί και μέχρι τώρα δεν έχει παύσει, προσαρμόζοντας σε όλους σας πότε διαυγή χρυσό, πότε δοκιμασμένο και καθαρό ασήμι, και πολύτιμους και πολυτελείς λίθους. Έτσι, εκπληρώνει και πάλι με έργα απέναντί σας μια ιερή και μυστική προφητεία, διά της οποίας έχει ειπωθεί: «Ιδού, εγώ ετοιμάζω για σένα λίθο από ρουμπίνι και τα θεμέλιά σου από ζαφείρι, και τις επάλξεις σου από ίασπη και τις πύλες σου από κρυστάλλινους λίθους και τον περίβολό σου από εκλεκτούς λίθους, και όλους τους υιούς σου διδαγμένους από τον Θεό, και τα τέκνα σου σε πολλή ειρήνη· και με δικαιοσύνη θα οικοδομηθείς».

Επειδή δε περιέχουν υποσχέσεις ότι κάποια γη θα δοθεί μόνο στους θεοφιλείς, σύμφωνα με το λόγιο που αναφέρει: «Οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη», και ότι αυτή είναι επουράνια το αποσαφηνίζει ο λόγος που λέει: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας», και ο προφήτης αινίσσεται με αλληγορικό τρόπο ότι αυτή ακριβώς αποτελείται από πολυτελείς και πολύτιμους λίθους, λέγοντας: «Ιδού, εγώ ετοιμάζω για σένα τον λίθο σου από άνθρακα και θα κάνω τις επάλξεις σου από ίασπη και τα θεμέλιά σου από σάπφειρο και τον περίβολό σου από εκλεκτούς λίθους», δες πώς και ο Πλάτων ομολογεί στο έργο Περί ψυχής ότι έχει πειστεί πως αυτά ακριβώς ή παρόμοια με αυτά είναι αληθινά, αποδίδοντας τον λόγο στον Σωκράτη κάπως έτσι:

Από αυτό, το πλάτος και το μήκος της μας το υποδηλώνουν οι δώδεκα χιλιάδες στάδια, και το ύψος όπως ειπώθηκε πιο πάνω· το δε κάλλος της από τους δώδεκα πολύτιμους λίθους, των οποίων το πάχος και το μέγεθος φανερώνεται από το ότι δώδεκα σειρές το ανύψωσαν στους εκατόν σαράντα τέσσερις πήχεις αγγέλου· και οι δώδεκα πύλες ήταν η καθεμιά ένας μονοκόμματος μαργαρίτης. Αυτά δε τα προείπε ο Θεός και μέσω του Ησαΐα, λέγοντας ότι θα κάνω τις πύλες σου από κρυστάλλινους λίθους, και τον περίβολό σου από εκλεκτούς λίθους.

Και πάλι ο νους θα θυμηθεί θεωρητικά εκείνον τον λίθο, που αποκόπηκε χωρίς ανθρώπινο χέρι από το παρθενικό όρος και συνέτριψε την εικόνα της πλάνης, και, αφού έγινε μέγα όρος, γέμισε όλη την οικουμένη με τη θεογνωσία. Ο ίδιος ονομάζεται και μέγας λίθος και άνθρακας και σάπφειρος και ίασπις. «Ιδού εγώ», λέγει ο Κύριος στην αγία πόλη, «ετοιμάζω για σένα τον λίθο σου ως άνθρακα και τα θεμέλιά σου ως σάπφειρο, και θα κατασκευάσω τις επάλξεις σου από ίασπι». Αυτός είναι και πέτρα σκανδάλου και πέτρα υδάτων ζωής. «Διότι έπιναν», λέει, «από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε, και η πέτρα αυτή ήταν ο Χριστός». Και πάλι: «Εκείνος που θα πέσει», λέει ο Κύριος, «πάνω σε αυτόν τον λίθο θα συνθλιβεί, και πάνω σε όποιον πέσει» ο λίθος, δηλαδή κατοικήσει, «θα τον λικμίσει».

Και εκείνος που τον απέκτησε, δεν θα θεραπεύσει κάποια από τα πάθη σύμφωνα με εκείνους τους δώδεκα, αφήνοντας άλλα αθεράπευτα, αλλά θα θεραπεύσει ταυτόχρονα τα τραύματα των ψυχών και των σωμάτων, και σε εκλεκτό λίθο θα μεταμορφωθεί και ο ίδιος που τον απέκτησε, και θα χρησιμεύσει στον περίβολο εκείνης της πόλης, «της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός», της οποίας τις πύλες υποσχέθηκε ο τεχνίτης να κατασκευάσει από κρυστάλλινους λίθους· «Ιδού, εγώ ετοιμάζω», λέει, «τον λίθο σου από άνθρακα και τα θεμέλιά σου από σάπφειρο, και θα κατασκευάσω τις επάλξεις σου από ίασπη και τις πύλες σου από κρυστάλλινους λίθους και τον περίβολό σου από εκλεκτούς λίθους και όλους τους γιους σου διδαγμένους από τον Θεό».

Αυτά προείπε ο Θεός και δια του Ησαΐα, ότι «θα κάνω τις πύλες σου από κρύσταλλο και τον περίβολό σου από εκλεκτούς λίθους». Ω, έργο μακάριου οικοδόμου και οίκος αχειροποίητος, και «μακάριοι όσοι κατοικούν στον οίκο σου», Κύριε· «στους αιώνες των αιώνων θα σε αινέσουν» και θα σε δοξάσουν.

Και τι θα τους εμπόδιζε να αναζητήσουν ακόμη και μια άψυχη πέτρα στα θεμέλια της Σιών, για να πιστέψουν σε αυτήν, εξαιτίας του ότι ο Θεός λέει μέσω του ίδιου προφήτη: «Ιδού, εγώ τοποθετώ στα θεμέλια της Σιών λίθο πολυτελή, ακρογωνιαίο, εκλεκτό, έντιμο θεμέλιο στα θεμέλιά της, και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταντροπιαστεί»; Και πάλι, τι θα τους εμπόδιζε να αναζητούν μια πόλη οικοδομημένη με άψυχους πολύτιμους λίθους, εξαιτίας του ότι ο Θεός λέει στην αγία πόλη: «Ιδού, εγώ ετοιμάζω για σένα την πέτρα σου από άνθρακα και τα θεμέλιά σου από ζαφείρι και θα κάνω τις επάλξεις σου από ίασπη και τις πύλες σου από κρυστάλλινους λίθους και τον περίβολό σου από εκλεκτούς λίθους»; Ας περιμένουν επίσης να τρέξουν γάλα και οι άψυχοι λόφοι, διότι λέει: «Θα συμβεί εκείνη την ημέρα να στάξουν τα όρη γλυκασμό και οι λόφοι να ρεύσουν γάλα». Άρα λοιπόν, σύμφωνα με αυτούς, ούτε οι ασεβείς θα αναστηθούν κατά την κρίση, διότι γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς στην κρίση». Ας προσδώσουν λοιπόν και στην ημέρα λόγο και στη νύχτα γνώση, αφού λέει: «Η ημέρα στην ημέρα αναγγέλλει λόγο και η νύχτα στη νύχτα αναγγέλλει γνώση». Και όχι μόνο αυτό, αλλά ας εξοπλίσουν τον Θεό και με όπλο και με ασπίδα, αφού λέει: «Πιάσε όπλο και ασπίδα και σήκω εις βοήθειάν μου». Ας κραυγάσουν επίσης, για να αφυπνίσουν και τον Κύριο, αφού λέει: «Ξύπνησε, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;».

Εμείς όμως ας επαναφέρουμε ξανά τον λόγο στα θεόπνευστα λόγια του Ησαΐα και ας δούμε τι λέει μέσω αυτού ο Θεός: «Ιδού, εγώ ετοιμάζω για σένα», λέει, «ως άνθρακα τον λίθο σου», δηλαδή τον Χριστό, «και τα θεμέλιά σου ως σάπφειρο», δηλαδή τους αποστόλους, τους προφήτες και τους μάρτυρες, οι οποίοι θεμελίωσαν ορθά την τριαδική πίστη και οικοδόμησαν και ανύψωσαν την προαναφερθείσα πόλη σε ουράνιο ύψος, «και θα καταστήσω τις επάλξεις σου ίασπη», δηλαδή τα σύνολα των πιστών (διότι «επάλξεις» είναι οι πόλεις, και «ίασπις» όσοι ζουν με καθαρότητα και πίστη σε αυτές), «και τις πύλες σου λίθους κρυστάλλου», δηλαδή τους ιεράρχες και τους διδασκάλους της, οι οποίοι ως πύλες αρεστές στον Θεό απέκλεισαν έξω κάθε αίρεση και δυσφημία από την προαναφερθείσα πόλη της «Εκκλησίας του Θεού», «και τον περίβολό σου από λίθους εκλεκτούς», δηλαδή τους ασκητές και τους οσίους, που με νηστείες, αγρυπνίες και προσευχές περιβάλλουν την προαναφερθείσα αγία πόλη του Θεού, «και όλους», λέει, «τους υιούς σου διδαγμένους από τον Θεό».

Διότι είναι πόλη που έχει ως πολύτιμο λίθο τον Χριστό, και ως θεμέλια, οικοδόμημα, πύλες, επάλξεις και περίβολο τους αποστόλους, τους προφήτες και τους μάρτυρες, τους ιεράρχες, τους οσίους και βεβαίως τη χορεία όλων των αγίων, και οι υιοί της είναι διδαγμένοι από τον Θεό.