Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 54:13

Όταν λέγει ο προφήτης, «Και θα είναι όλοι διδακτοί Θεού», για ποιον μιλάει; Μακεδ. Για τον Υιό. Ορθ. Και όμως ο Υιός λέγει: «Μη μεριμνήσετε πώς ή τι θα μιλήσετε· διότι το ίδιο το Πνεύμα θα σας διδάξει τι πρέπει να πράξετε». Εάν λοιπόν εκείνοι που διδάσκονται από το Πνεύμα αποκαλούνται διδακτοί Θεού, τι άλλο θα μπορούσε να είναι το Πνεύμα, ρώτησε τον εαυτό σου. Μακεδ. Αποκαλούνται διδακτοί Θεού όσοι διδάσκονται από το Πνεύμα, επειδή ο Θεός τούς διδάσκει μέσω του Πνεύματος. Ορθ. Δεν είπε: Θα είναι όλοι διδακτοί του Θεού, αλλά χωρίς το άρθρο.

Μακεδ. Ναι, και ο αγιασμός ανήκει στο ίδιο το Πνεύμα. Ορθ. Όπως, λοιπόν, ο αγιασμός προέρχεται από τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, έτσι συμβαίνει και με τη θεία Γραφή. Επομένως, η διδασκαλία είναι του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Η δε Γραφή ομολογείται ως θεόπνευστη από τον άγιο Παύλο· άρα ο Πατήρ, και ο Υιός, και το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός. Γι' αυτό και έχει ειπωθεί από τους προφήτες: «Και θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό.» Μακεδ. Καθένας που έχει μάθει από τον Πατέρα, καλείται διδαγμένος από τον Θεό. Ορθ. Όπως ακριβώς αυτός που αγιάζεται από τον Πατέρα και τον Υιό, αγιάζεται ομοίως και από το Πνεύμα· έτσι και αυτός που έχει μάθει από τον Πατέρα και τον Υιό, μαθαίνει και από το Άγιο Πνεύμα. Εξάλλου, ενώ ο Χριστός έχει πει ότι «Δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατρός σας που μιλάει μέσα σας», ο άγιος Παύλος λέει: «Μήπως ζητάτε απόδειξη ότι ο Χριστός μιλάει μέσα μου;» Ακούς ότι αυτά που λαλεί το Πνεύμα, είναι διδασκαλία του Χριστού· και αυτά που λαλεί ο Χριστός και το Πνεύμα, είναι διδασκαλία του Πατρός. Εάν λοιπόν ισχύει αυτό, άρα όσα λαλεί ο Πατήρ, και ο Υιός, και το Πνεύμα, αποτελούν τη θεόπνευστη Γραφή.

Γι' αυτό και σε Αυτό όλα είναι τέλεια: αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, σοφία, σύνεση, βουλή, ασφάλεια, ευσέβεια, γνώση, αγιασμός, απολύτρωση, πίστη, ενεργήματα δυνάμεων, χαρίσματα ιαμάτων, και όσα είναι παρόμοια με αυτά. Δεν έχει τίποτα μέσα Του ως επίκτητο, αλλά τα έχει όλα αϊδίως, ως Πνεύμα Θεού, έχοντας φανερωθεί από Αυτόν, έχοντας Αυτόν ως αίτιο και ως πηγή Του, και πηγάζοντας από εκεί. Είναι όμως και το ίδιο πηγή των προαναφερθέντων αγαθών. Αλλά ενώ εκείνο που πηγάζει από τον Θεό είναι ενυπόστατο, εκείνα που πηγάζουν από Αυτό είναι ενέργειές Του. Αυτό το Άγιο Πνεύμα το εξέχεε σε εμάς πλούσια ο Θεός διά του Ιησού Χριστού· το εξέχεε, δεν το έκτισε· το χάρισε, δεν το ποίησε· το έδωσε, δεν το δημιούργησε. Λέω τα ίδια με παραπλήσιους τρόπους, επειδή πρέπει να είσαι από παντού σταθερός και εδραιωμένος. Εκείνος που διδάσκεται από αυτό το Πνεύμα τι να πει κατά την απολογία του μπροστά σε όσους τον ανακρίνουν, ονομάζεται διδακτός Θεού από τον προφήτη που είπε: «Και θα είναι όλοι διδακτοί Θεού». Άφθονο, λοιπόν, υπάρχει αυτό το θείο στοιχείο στη λογική ψυχή, εκτός αν από δική της ραθυμία θελήσει να αποστατήσει. Όταν όμως πλησιάσει σε Αυτό και γίνει σαν ένα μαζί Του, ακούει το εξής: «Εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα». Σε Αυτόν ανήκει η δόξα.

Αλλά αυτό μεν που πηγάζει από τον Θεό είναι ενυπόστατο· εκείνα δε που πηγάζουν από αυτό είναι ενέργειές του. Αυτό το Άγιο Πνεύμα εξέχεε σε εμάς πλουσιοπάροχα ο Θεός δια του Ιησού Χριστού· το εξέχεε, δεν το έκτισε· το χάρισε, δεν το ποίησε· το έδωσε, δεν το δημιούργησε. Τα ίδια λέω με παράλληλες εκφράσεις, επειδή πρέπει να είσαι από παντού σταθερός. Εκείνος που διδάσκεται από αυτό το Πνεύμα τι να πει κατά την απολογία του ενώπιον αυτών που τον ανακρίνουν, αποκαλείται «διδακτός Θεού» από τον προφήτη που είπε: «και θα είναι όλοι διδακτοί Θεού». Άφθονο λοιπόν υπάρχει αυτό το θείο στη λογική ψυχή, εκτός εάν αυτή από δική της ραθυμία θελήσει να αποστατήσει· αν όμως το προσεγγίσει και γίνει τρόπον τινά ένα με αυτό, ακούει: «εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα». Σε Αυτόν ανήκει η δόξα. Αμήν.

Λέγαμε ότι στους μεν αρχαιότερους ο Θεός έδωσε τον νόμο διά του Μωυσή και των προφητών· εμείς όμως έχουμε γίνει, σύμφωνα με τον λόγο του προφήτη, «διδακτοί του Θεού». Διότι αποκτήσαμε ως δάσκαλο τον ίδιο τον Λόγο του Θεού, ο οποίος ενανθρώπησε για εμάς, τον δημιουργό των αιώνων, το απαύγασμα της πατρικής δόξας, τον χαρακτήρα της υποστάσεώς Του· αφού εξετάσαμε αυτά κατά σειρά, θα προσθέσουμε τα ακόλουθα· τα οποία είναι τα εξής.....

Έπρεπε, διότι έπρεπε, για κάθε δικό μας αγαθό και για τον τρόπο που μας ανάγει προς τον Θεό, να αναδειχθεί ως ηγεμόνας και καθοδηγητής όχι κάποιος πρέσβης, ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Χριστός. Διότι έχουμε κληθεί και είμαστε όντως, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, διδακτοί του Θεού.

Στα ευαγγελικά κηρύγματα, όμως, αναδεικνύεται γυμνό και διαφανές το κάλλος της αλήθειας, και καταφαιδρύνει τον νου εισχωρώντας σαν φως στις διάνοιες των ευσεβών. <Μάθετε δικαιοσύνη, εσείς που κατοικείτε πάνω στη γη. Διότι ο ασεβής έχει πάψει. Καθένας που δεν θα μάθει δικαιοσύνη πάνω στη γη, δεν πρόκειται να πράξει την αλήθεια. Ας απομακρυνθεί ο ασεβής, για να μη δει τη δόξα του Κυρίου.> Είπε κάπου ο Θεός μέσω της φωνής του προφήτη: «Και θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό.» Δες, λοιπόν, πώς σε αυτά ο λόγος μάς παρουσιάζει τον Χριστό να έχει γίνει σαν ένας μυσταγωγός για εκείνους από τα έθνη που πίστεψαν σε αυτόν.

Διότι κανείς δεν κάλεσε το πλήθος των εθνών, παρά μόνο κατά τους έσχατους καιρούς ο Δεσπότης του αμπελώνα. <Ιδού, εγώ ετοιμάζω για σένα λίθο από άνθρακα, και τα θεμέλιά σου από ζαφείρι, και θα κατασκευάσω τις επάλξεις σου από ίασπη, και τις πύλες σου από κρυστάλλινους λίθους, και τον περίβολό σου από εκλεκτούς λίθους, και όλους τους υιούς σου διδαγμένους από τον Θεό, και τα τέκνα σου να βρίσκονται σε πολλή ειρήνη.> Παρατήρησε, λοιπόν, ξανά την έντεχνη δομή του λόγου και την ευρηματικότητα των εννοιών. Διότι ομιλεί ωσάν για μια πόλη που πρόκειται πολύ σύντομα να φανεί, την Εκκλησία των εθνών, μεγαλοπρεπή και περικαλλέστατη, και λέει ότι θα αναδειχθεί στολισμένη με τους πλέον λαμπρούς λίθους.

Και βέβαια, είπε κάπου για τους αγίους αποστόλους, ότι άγιοι λίθοι κυλίονται πάνω στη γη. Διότι οι θεσπέσιοι μαθητές περιόδευσαν όλη την υπ' ουρανόν, διακηρύττοντας και ευαγγελιζόμενοι σε όλους παντού τη χάρη της σωτηρίας δια του Χριστού. Είπε πάλι και ο προφήτης Ησαΐας, ως εκ προσώπου του Θεού: «Και θα καταστρέψω την αλαζονεία των ανόμων, και θα ταπεινώσω την υπερηφάνεια των αλαζόνων, και εκείνοι που έχουν απομείνει θα είναι πιο πολύτιμοι και από το άπυρο χρυσάφι, και ο άνθρωπος πιο πολύτιμος και από τον λίθο του Σουφείρ». Διότι καταστράφηκαν μεν, έχοντας παρανομήσει απέναντι στον Χριστό, οι καθοδηγητές των Ιουδαίων, ενώ εκείνοι που διασώθηκαν δια της πίστεως, ευλόγως θα μπορούσαν να θεωρηθούν πολυτιμότεροι από κάθε χρυσό και λίθο. Εξάλλου και ο πάνσοφος Παύλος, αποκαλώντας τον Ιησού Χριστό θεμέλιο, λέγει ότι εκείνοι που πίστεψαν σε αυτόν εποικοδομούνται ως εκλεκτοί λίθοι σε ναό άγιο, σε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι. Επομένως, τους αγίους μυσταγωγούς, οι οποίοι διαπρέπουν με την ποικιλία των αρίστων αρετών και το νοητό κάλλος, τους παρομοιάζει με τους πολυτιμότατους λίθους· και για άλλους μεν λέγει ότι έχουν τεθεί ως θεμέλια στην αγία πόλη, για άλλους ως επάλξεις, ενώ άλλοι αναπληρώνουν τη χρεία των πυλών και του περιβόλου. Και αυτά μεν ελέχθησαν για τους προεστώτες της πόλεως, την οποία μας περιγράφει ο λόγος. Αλλά για αυτούς που την κατοικούν, τι λέει άραγε; «Και όλοι οι υιοί σου θα είναι διδακτοί του Θεού».

Διότι έχει θεμελιωθεί αιώνια από τον Χριστό. «Απέχε από την αδικία και δεν θα φοβηθείς, και ο τρόμος δεν θα σε πλησιάσει. Ιδού, προσήλυτοι θα περάσουν σε εσένα δι' εμού, και σε εσένα θα καταφύγουν.» Αφού είπε ότι θέτει στον περίβολό της εκλεκτούς λίθους, και όλους τους υιούς της διδαγμένους από τον Θεό, αμέσως δείχνει ότι η υπόσχεσή του έχει εκπληρωθεί. Διότι, τρόπον τινά, μυσταγωγεί όχι μέσω κάποιου μεσίτη, όπως παλαιότερα μέσω του Μωυσή ή άλλων αγίων προφητών, αλλά μάλλον μέσω του εαυτού του, δηλαδή με τη δική του φωνή. Διότι αυτό σήμαινε το «Θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό». Έγραψε δε και ο σοφότατος Παύλος, ότι «Αφού ο Θεός μίλησε παλαιά στους πατέρες μας μέσω των προφητών με πολλούς τρόπους και σε πολλά μέρη, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων, μέσω του οποίου μάλιστα δημιούργησε και τους αιώνες». Επομένως, ο ίδιος ο Δημιουργός των αιώνων υφαίνει τις μυσταγωγίες για εκείνους που έχουν κληθεί μέσω αυτού στη χάρη της πίστεως. Γι' αυτό και η νύμφη που αναφέρεται στο Άσμα Ασμάτων λέει κάπου γι' αυτόν: «Ας με φιλήσει με τα φιλήματα του στόματός του». Διότι την ασπαζόταν βέβαια και παλαιότερα μέσω του στόματος των αγίων προφητών, καλώντας την σε ένωση μαζί του μέσω του αγιασμού και της δικαιοσύνης. Επειδή όμως ήλθε ως άνθρωπος από γυναίκα, έχουμε πλέον φιληθεί από τα φιλήματα του ίδιου του στόματός του.

Και οι 〈επάλξεις〉 αυτής της νέας και καινής Ιερουσαλήμ ήταν από λίθο 〈ίασπι〉, ή 〈καρχηδόνιο〉 κατά τον Σύμμαχο, κάποιον εξαιρετικό και διαφανή. ⌜Τέτοιοι θα μπορούσαν να είναι εκείνοι μέσα στην Εκκλησία του Θεού, οι οποίοι έχουν οχυρώσει την πίστη τους με λογική προετοιμασία, όντας σαν προμαχώνες του θεοσεβούς πολιτεύματος, χάρη στην ικανότητά τους να ‹καθαιρούν› «κάθε ύψωμα που επαίρεται εναντίον της γνώσεως του Θεού» και να ελέγχουν κάθε ψευδή λόγο που είναι εχθρός της αλήθειας· διότι, όπως ακριβώς πάνω στα τείχη οι 〈επάλξεις〉 είναι προμαχώνες, κατασκευασμένοι για την προετοιμασία της παρατάξεως εναντίον των εχθρών, έτσι και οι ισχυροί στον λόγο και στη σοφία της Εκκλησίας θα μπορούσαν εύλογα να ονομαστούν 〈επάλξεις〉.⌝ Σε αυτούς συγκαταλέγει και άλλους, παρομοιάζοντάς τους με 〈κρυστάλλινους λίθους〉, ⌜μέσω των οποίων προφητεύει ότι θα κατασκευαστούν οι 〈πύλες〉 της πόλεως, παριστώντας το διαυγές και καθαρό της υγιούς πίστεως εκείνων που έχουν επιφορτιστεί με την πρώτη, στοιχειώδη και εισαγωγική διδασκαλία.⌝ Επιπλέον, υπόσχεται ότι θα κατασκευάσει τον 〈περίβολο〉 της νέας πόλεως του Θεού από 〈εκλεκτούς λίθους〉· ⌜τέτοιοι θα ήταν εκείνοι που περιφράσσουν και ασφαλίζουν, αντί για κάθε είδους τείχος, μέσω των προσευχών τους προς τον Θεό, ολόκληρο το οικοδόμημα της πόλεως, και μάλιστα τα μεγάλα, πολυτελή και έντιμα οικοδομήματα της πόλεως.⌝ Τέτοια είναι αυτά· τα δε υπόλοιπα πλήθη εκείνων που θα κατοικήσουν στην προειρημένη πόλη, θα αναγνωρίσουν τον ίδιο τον Θεό ως διδάσκαλό τους· διότι αυτό παριστά το λόγιο που αναφέρει: 〈και όλους τους υιούς σου διδαγμένους από τον Θεό〉. Διότι εκείνος που είπε στα Ευαγγέλια: «μην ονομάσετε κανέναν δάσκαλό σας πάνω στη γη· διότι ένας είναι ο δάσκαλός σας στους ουρανούς», ⌜θα καταστήσει 〈διδαγμένους από τον Θεό〉 τους 〈υιούς〉 τής άλλοτε ‹στείρας›, και επιπλέον τα 〈τέκνα〉 της θα βρίσκονται 〈σε πολλή ειρήνη〉.⌝

Έχοντας λοιπόν επιλέξει πρώτα τις ψυχές των ίδιων των ανώτατων αρχόντων, καθάρισε ολόκληρη την οικουμένη από όλους τους ασεβείς και ολέθριους, καθώς και από τους ίδιους τους φοβερούς και θεομίσητους τυράννους, μέσω αυτών των πλέον θεοφιλών ανδρών. Έπειτα, τους δικούς του γνώριμους άνδρες, αυτούς που από παλιά και σε όλη τους τη ζωή τού είχαν αφιερωθεί, οι οποίοι κρύβονταν μυστικά υπό τη σκέπη του σαν σε χειμώνα συμφορών, τους έφερε στο φως και, αφού τους τίμησε επάξια με τις μεγαλόδωρες ευεργεσίες του Πατέρα, καθάρισε και πάλι μέσω αυτών τις ψυχές, που λίγο πριν ήταν ρυπαρωμένες και βεβαρημένες από κάθε λογής ύλη και από το χώμα των ασεβών προσταγμάτων. Τις καθάρισε και τις απορρύπανε, χρησιμοποιώντας ως σκαπάνες και αξίνες τις διεισδυτικές διδασκαλίες των θείων μαθημάτων. Και αφού κατέστησε τον χώρο της διάνοιας όλων σας λαμπρό και διαυγή, τον παρέδωσε πλέον σε τούτον τον πάνσοφο και θεοφιλή ηγέτη. Αυτός, ο οποίος είναι κατά τα άλλα διακριτικός και συνετός, γνωρίζοντας καλά και εξετάζοντας τον νου των ψυχών που του έλαχαν ως κλήρος, από την πρώτη ημέρα, τρόπον τινά, οικοδομεί και μέχρι τώρα δεν έχει παύσει, προσαρμόζοντας σε όλους σας πότε διαυγή χρυσό, πότε δοκιμασμένο και καθαρό ασήμι, και πολύτιμους και πολυτελείς λίθους. Έτσι, εκπληρώνει και πάλι με έργα απέναντί σας μια ιερή και μυστική προφητεία, διά της οποίας έχει ειπωθεί: «Ιδού, εγώ ετοιμάζω για σένα λίθο από ρουμπίνι και τα θεμέλιά σου από ζαφείρι, και τις επάλξεις σου από ίασπη και τις πύλες σου από κρυστάλλινους λίθους και τον περίβολό σου από εκλεκτούς λίθους, και όλους τους υιούς σου διδαγμένους από τον Θεό, και τα τέκνα σου σε πολλή ειρήνη· και με δικαιοσύνη θα οικοδομηθείς».

Και είναι σχεδόν περισσότεροι σε αριθμό από εκείνους τους οποίους καθοδηγούν· αξιοθρήνητοι για την ευσέβειά τους και άθλιοι για τη λαμπρότητά τους. Ώστε, σε μένα τουλάχιστον φαίνεται πως, με την πάροδο του χρόνου και την αύξηση του κακού, δεν θα έχουν πλέον στο μέλλον ποιους να καθοδηγήσουν, αφού όλοι διδάσκουν αντί να είναι «διδακτοί Θεού», όπως αναφέρει η επαγγελία, και όλοι προφητεύουν, ώστε να βρίσκεται «και ο Σαούλ ανάμεσα στους προφήτες», σύμφωνα με την παλαιά ιστορία και παροιμία. Διότι τίποτα δεν είναι ούτε υπήρξε ποτέ σε τόσο μεγάλη αφθονία σε καμία εποχή, παρόλο που κατά καιρούς διάφορα πράγματα ήκμασαν και παρήκμασαν, όσο είναι τώρα για τους Χριστιανούς τέτοιου είδους ονείδη και αμαρτήματα.

γ'. Επομένως, οι απόστολοι αποτελούσαν πρότυπο, διασώζοντας μια αρχέτυπη εικόνα. Αναλογιστείτε πόσο απόλυτα ακριβής και συνεπής ήταν ο βίος τους, ώστε να προβάλλονται ως αρχέτυπο, ως παράδειγμα και ως έμψυχοι νόμοι. Διότι όσα δίδασκαν οι Γραφές, αυτοί τα φανέρωναν σε όλους μέσα από τις πράξεις τους. Αυτή είναι η άριστη διδασκαλία· έτσι θα μπορέσει ο δάσκαλος να καθοδηγήσει τον μαθητή. Αν όμως ο ίδιος μόνο μιλάει και φιλοσοφεί, αλλά με τα έργα του πράττει τα αντίθετα, τότε δεν είναι πραγματικός δάσκαλος. Διότι το να φιλοσοφεί κανείς μόνο με τα λόγια είναι κάτι το εύκολο ακόμη και για τον μαθητή· απαιτείται όμως η νουθεσία και η καθοδήγηση διά των έργων, καθώς αυτή είναι που καθιστά τον δάσκαλο αξιοσέβαστο και προδιαθέτει τον μαθητή να υπακούσει. Πώς συμβαίνει αυτό; Διότι όταν ο μαθητής δει τον δάσκαλο να φιλοσοφεί μόνο στα λόγια, θα πει ότι του επέβαλε πράγματα αδύνατα, και ότι πράγματι είναι αδύνατα το αποδεικνύει πρώτος ο ίδιος ο δάσκαλος, αφού δεν τα εφαρμόζει. Αν όμως δει την αρετή να εφαρμόζεται τέλεια μέσα από τα έργα, δεν θα έχει περιθώριο να πει κάτι τέτοιο. Εντούτοις, ακόμη κι αν ο βίος του δασκάλου είναι αμελής, εμείς ας προσέχουμε τους εαυτούς μας και ας ακούμε τον προφήτη που λέει: «Όλοι θα είναι διδαγμένοι από τον Θεό»· και: «Δεν θα διδάσκει πλέον καθένας τον αδελφό του λέγοντας, "Γνώρισε τον Κύριο", διότι όλοι θα με γνωρίσουν, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερο από αυτούς». Δεν έχεις ενάρετο δάσκαλο; Έχεις όμως τον αληθινό δάσκαλο, αυτόν που είναι ο μόνος που πρέπει να ονομάζεται δάσκαλος. Από εκείνον να μάθετε· εκείνος είπε: «Μάθετε από εμένα, διότι είμαι πράος».

Διότι δύο πράγματα φανερώνει εδώ: το ένα μεν, ότι το ζήτημα αυτό είναι τόσο αναγκαίο, ώστε να μη χρειάζεται καν διδασκαλία· επειδή τα πάρα πολύ μεγάλα πράγματα είναι σε όλους φανερά· το δεύτερο δε, ότι τους παρακινεί φιλότιμα περισσότερο, παρά εάν τους συμβούλευε λέγοντάς το απευθείας. Διότι εκείνος που θεωρεί ότι αυτοί έχουν κατορθώσει το έργο, και για τον λόγο αυτόν δεν τους συμβουλεύει, ακόμη και αν δεν το είχαν κατορθώσει, θα τους παρακινούσε περισσότερο. Και πρόσεξε: Δεν ομιλεί για την αγάπη προς όλους, αλλά για την αγάπη προς τους αδελφούς. Δεν έχουμε ανάγκη, λέει, να σας γράφουμε. Έπρεπε, λοιπόν, να σιωπήσει και να μην πει τίποτα, εάν δεν υπήρχε ανάγκη. Τώρα όμως, με το να πει «Δεν υπάρχει ανάγκη», πέτυχε κάτι μεγαλύτερο από ό,τι εάν έλεγε: «Διότι εσείς οι ίδιοι είστε θεοδίδακτοι». Και πρόσεξε με πόσο εγκώμιο τους έθεσε τον Θεό ως δάσκαλο γι' αυτό το ζήτημα. Δεν έχετε ανάγκη, λέγει, να διδαχθείτε από άνθρωπο. Όπως ακριβώς λέει και ο προφήτης: «Και θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό». Διότι εσείς οι ίδιοι, λέγει, είστε θεοδίδακτοι στο να αγαπάτε ο ένας τον άλλον.

Αυτό το υπέδειξε εξ αρχής ο προφήτης, προαναγγέλλοντας και λέγοντας: «Θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό». Είδες το αξίωμα της πίστεως; Και πώς προείπε ότι πρόκειται να διδαχθούν όχι από ανθρώπους ούτε μέσω ανθρώπου, αλλά μέσω του ίδιου του Θεού; Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, προκειμένου να καταστήσει τον λόγο αξιόπιστο, τους παρέπεμψε στους προφήτες.

γʹ. Διότι οι έξωθεν φιλόσοφοι και ρήτορες και συγγραφείς, μη επιζητώντας το κοινό συμφέρον, αλλά αποσκοπώντας μόνο στο πώς θα θαυμαστούν οι ίδιοι, ακόμη και αν είπαν κάτι χρήσιμο, και αυτό το απέκρυψαν, σαν μέσα σε κάποιο σκοτάδι, με τη συνήθη τους ασάφεια. Οι απόστολοι, όμως, και οι προφήτες έπραξαν το εντελώς αντίθετο· διότι κατέστησαν τα λόγια τους σαφή και φανερά σε όλους, επειδή ήταν κοινοί δάσκαλοι της οικουμένης, ώστε να μπορεί ο καθένας και από μόνος του να μαθαίνει τα λεγόμενα, απλώς και μόνο μέσα από την ανάγνωση. Και προαναγγέλλοντας αυτό ο προφήτης έλεγε: «Θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό· και δεν θα πει ο καθένας στον πλησίον του, Γνώρισε τον Κύριο, διότι όλοι θα με γνωρίσουν, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερό τους». Και ο Παύλος λέει: «Κι εγώ, αδελφοί, ήλθα προς εσάς, όχι με υπεροχή λόγου ή σοφίας, για να σας κηρύξω το μυστήριο του Θεού». Και πάλι: «Ο λόγος μου και το κήρυγμά μου δεν στηρίχθηκαν σε πειστικά λόγια ανθρώπινης σοφίας, αλλά σε απόδειξη Πνεύματος και δυνάμεως». Και πάλι λέει: «Διότι λαλούμε σοφία η οποία δεν ανήκει σε τούτο τον αιώνα, ούτε στους άρχοντες τούτου του αιώνα, οι οποίοι καταργούνται». Διότι σε ποιον δεν είναι ξεκάθαρα όλα όσα περιέχονται στα Ευαγγέλια; Και ποιος, ακούγοντας ότι μακάριοι είναι οι πράοι, μακάριοι οι ελεήμονες, μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, και όλα τα παρόμοια, θα χρειαστεί δάσκαλο, για να κατανοήσει κάτι από αυτά που λέγονται;

Εμείς όμως ας επαναφέρουμε ξανά τον λόγο στα θεόπνευστα λόγια του Ησαΐα και ας δούμε τι λέει μέσω αυτού ο Θεός: «Ιδού, εγώ ετοιμάζω για σένα», λέει, «ως άνθρακα τον λίθο σου», δηλαδή τον Χριστό, «και τα θεμέλιά σου ως σάπφειρο», δηλαδή τους αποστόλους, τους προφήτες και τους μάρτυρες, οι οποίοι θεμελίωσαν ορθά την τριαδική πίστη και οικοδόμησαν και ανύψωσαν την προαναφερθείσα πόλη σε ουράνιο ύψος, «και θα καταστήσω τις επάλξεις σου ίασπη», δηλαδή τα σύνολα των πιστών (διότι «επάλξεις» είναι οι πόλεις, και «ίασπις» όσοι ζουν με καθαρότητα και πίστη σε αυτές), «και τις πύλες σου λίθους κρυστάλλου», δηλαδή τους ιεράρχες και τους διδασκάλους της, οι οποίοι ως πύλες αρεστές στον Θεό απέκλεισαν έξω κάθε αίρεση και δυσφημία από την προαναφερθείσα πόλη της «Εκκλησίας του Θεού», «και τον περίβολό σου από λίθους εκλεκτούς», δηλαδή τους ασκητές και τους οσίους, που με νηστείες, αγρυπνίες και προσευχές περιβάλλουν την προαναφερθείσα αγία πόλη του Θεού, «και όλους», λέει, «τους υιούς σου διδαγμένους από τον Θεό».

Διότι είναι πόλη που έχει ως πολύτιμο λίθο τον Χριστό, και ως θεμέλια, οικοδόμημα, πύλες, επάλξεις και περίβολο τους αποστόλους, τους προφήτες και τους μάρτυρες, τους ιεράρχες, τους οσίους και βεβαίως τη χορεία όλων των αγίων, και οι υιοί της είναι διδαγμένοι από τον Θεό.

Και το σημαντικότερο είναι ότι ούτε αυτοί θα μπορούσαν να ζουν χωρίς υποψία, επειδή η ανθρώπινη απόδειξη έχει αναμεμειγμένο μαζί της σε μεγάλο βαθμό και το ψεύδος και το πιθανό ή φαινομενικά εύλογο· πράγμα που δεν θα μπορούσε να είναι αληθινή απόδειξη. Έτσι, σύμφωνα με τον λόγο εκείνου, θα διέτρεχαν όλοι οι άνθρωποι τον κίνδυνο να στερηθούν και την ευσέβεια και τον ίδιο τον Θεό. Και βέβαια θεωρεί ότι και αυτό που λέγει ο μακάριος Παύλος προς τους Εφεσίους: «Να μη περιπατείτε πλέον όπως περιπατούν και τα λοιπά έθνη, μέσα στη ματαιότητα του νου τους, σκοτισμένοι στη διάνοια», καθώς και ο λόγος του Ησαΐα: «Θα τους καταστήσω όλους διδακτούς από τον Θεό», οδηγούν σε αυτό το νόημα.