Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 54:17

Εγώ όμως σε δημιούργησα όχι για να σε φθείρω στην απώλεια. Κανένα φθαρτό όπλο εναντίον σου δεν θα αφήσω να ευοδωθεί, και κάθε φωνή που θα εγερθεί εναντίον σου σε κρίση, όλους αυτούς θα τους νικήσεις, και οι αντίδικοί σου θα βρεθούν ένοχοι απέναντί της. Αυτή είναι η κληρονομιά σε όσους υπηρετούν τον Κύριο, και εσείς θα είστε για μένα δίκαιοι, λέγει ο Κύριος. Λέμε ότι το να δημιουργείται (κτίζεται) κανείς σε αυτές τις περιπτώσεις καταδεικνύει όχι βέβαια πάντοτε τη μετάβαση από το μη ον στο είναι. Διότι ομιλεί προς ανθρώπους που ήδη υπάρχουν και υφίστανται, αλλά υποδηλώνει μάλλον τον ανακαινισμό δια του Αγίου Πνεύματος, ο οποίος αναστοιχειώνει κάποιους σε άγια και άμεμπτη πολιτεία και ζωή. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο λέγεται ότι ο Χριστός έκτισε τους δύο λαούς σε έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη και συνδιαλλάσσοντας αμφότερους σε ένα σώμα με τον Πατέρα.

Το ότι, σε εκείνους που άπαξ έχουν ανέλθει σε αυτό το ύψος λαμπρότητας και έχουν λάβει την ανακαίνιση διά του Χριστού, θα δοθεί από αυτόν ακαταμάχητη χάρη πνευματικής ανδρείας, καθώς και σύνεση απροσπέλαστη για τους εχθρούς της αλήθειας, το αποδεικνύει λέγοντας: «Κάθε φθαρτό σκεύος εναντίον σου δεν θα το αφήσω να ευοδωθεί, και κάθε φωνή που θα εγερθεί εναντίον σου για να σε κρίνει, όλους αυτούς θα τους νικήσεις». Θα μπορούσε κανείς να πει ότι «φθαρτά σκεύη» είναι οι υπηρέτες της διαβολικής κακοτροπίας, οι οποίοι είναι τέκνα φθοράς και απώλειας. Αυτοί επιτίθενται με μανία στους αγίους, και μερικές φορές τους τοξεύουν με πολλούς τρόπους, εξαπολύοντας τα βέλη της δικής τους σκληρότητας, προκαλώντας διωγμούς, θλίψεις και ποικίλα επινοήματα πειρασμών. Όμως δεν πρόκειται να ευοδωθούν από τον Χριστό, ώστε να καταφέρουν να καταστρέψουν τις ψυχές των αγίων. Οι δε εφευρέτες των ανόσιων αιρέσεων, εκτοξεύοντας βλάσφημες φωνές εναντίον της άρρητης δόξας, σχεδόν έρχονται σε διαμάχη με τους αγίους, οι οποίοι προμαχούν υπέρ της αλήθειας και υπερασπίζονται σθεναρά την ακραιφνή ορθότητα των εκκλησιαστικών δογμάτων.

Όμως ηττώνται, καθώς ο Χριστός παρέχει στους αγίους και αυτό. Διότι από Αυτόν προέρχεται η ικανότητα να νικούν και κάθε εξέγερση των εχθρών, και κάθε αντίσταση ανόσιας φωνής· όπως ακριβώς λέγει ο Ψαλμωδός: «Με τον Θεό θα αποκτήσουμε δύναμη, και αυτός θα εξουδενώσει όσους μας θλίβουν.» Αλλά «οι ένοχοί σου», λέγει, «θα είναι σε αυτήν». Και από τους άλλους ερμηνευτές κανείς δεν μνημονεύει τον προκείμενο στίχο, πλην όμως νομίζω ότι μάλλον δηλώνει το εξής: Ανώτεροι των εχθρών και κάθε φωνής θα γίνουν εκείνοι που έλαβαν την ανακαίνιση μέσω του Χριστού, και αυτοί είναι όσοι αναμορφώνονται προς αγιασμό εν Πνεύματι και υπερπηδούν τους βόθρους της αμαρτίας. Αλλά «οι ένοχοί σου», λέγει, δηλαδή όσοι τυχόν παραμένουν ένοχοι για τις αμαρτίες τους, ακόμη και μετά την κλήση και τη δικαίωση εν Χριστώ, «θα είναι σε αυτήν». Σε ποια όμως; Σίγουρα στη φθορά. Γι' αυτόν τον λόγο πρόσθεσε αμέσως ότι «Υπάρχει κληρονομιά για εκείνους που υπηρετούν τον Κύριο». Διότι ο κλήρος από τον Θεό δεν θα δοθεί σε εκείνους που έχουν συνηθίσει να καταλυπούν με το να εκτρέπονται και να ρέπουν προς την ανυπακοή, αλλά σε εκείνους που Τον ευφραίνουν, δηλαδή Τον υπηρετούν, που σημαίνει Τον δουλεύουν.

Περί εκείνων που κατασκόπευσαν τη γη της επαγγελίας. Α'. Εξαίρετος είναι βέβαια ο κλήρος για όσους έχουν επιλέξει να αγαπούν τον Θεό, τον Βασιλιά των όλων. Και έχει ετοιμαστεί για αυτούς η απόκτηση αγαθών που ξεπερνούν τον νου. Και αυτό το επιβεβαιώνει ο μακάριος προφήτης Ησαΐας λέγοντας: «Υπάρχει κληρονομιά για όσους υπηρετούν τον Κύριο.» Και πάλι: «Και θα έχεις εμπιστοσύνη στον Κύριο, και θα σε ανεβάσει στα αγαθά της γης· και θα σε θρέψει με την κληρονομιά του Ιακώβ του πατέρα σου. Διότι το στόμα του Κυρίου τα μίλησε αυτά.» Επομένως, η υπόσχεση είναι αληθινή και απόλυτα και πάντοτε σταθερή· διότι το στόμα του Θεού δεν θα μπορούσε ποτέ να αστοχήσει ως προς την αλήθεια, ούτε να διαψευστεί· αλλά οπωσδήποτε θα εκπληρώσει όσα έχουν υποσχεθεί. Και γνωρίζοντάς το αυτό, ο θεσπέσιος Μελωδός λέει κάπου τα εξής: «Ο Κύριος είναι η μερίδα της κληρονομιάς μου· εσύ είσαι αυτός που μου αποκαθιστά την κληρονομιά μου.» Ποιοι είναι λοιπόν αυτοί που υπηρετούν τον Κύριο, ή και σε ποιους θα καταλήξει ένας τόσο λαμπρός και αξιόλογος κλήρος; Εκείνοι που έχουν φροντίσει επιμελώς να εκτελούν το θέλημα του Θεού, και γνωρίζουν να προχωρούν χωρίς αμέλεια προς καθετί το αξιοθαύμαστο, και έχουν βάλει ως σκοπό να καταπολεμούν ακαταπόνητα κάθε εχθρό, μη στηριζόμενοι στις δικές τους δυνάμεις ή επιδεξιότητες, αλλά προβάλλοντας σαν όπλο την άνωθεν χάρη, έχοντας ως προστάτη και συμπολεμιστή τον Θεό των όλων. Διότι, έχοντας αυτή τη διάθεση, λένε: «Δεν θα ελπίσω στο τόξο μου, και η ρομφαία μου δεν θα με σώσει.»

Εφόσον η υγιής πίστη διασώζεται από παντού, αποτελώντας το εδραίωμα και τη σωτηρία των πιστών, εύκολα ανατράπηκε η επινοημένη κενολογία όλων των αιρέσεων· όπως ακριβώς και αυτός ανατράπηκε, καθιστώντας τον εαυτό του ελεεινό και αποξενώνοντας τον εαυτό του από τη ζωή. Διότι λέει ο προφήτης προς την αγία Εκκλησία του Θεού: «θα καταστήσω τον λίθο σου άνθρακα και τα θεμέλιά σου σάπφειρο και τα τείχη σου λίθους εκλεκτούς και τις επάλξεις σου ίασπη». Έπειτα, παρακάτω λέει: «κάθε φωνή που θα εγερθεί εναντίον σου, όλους αυτούς θα τους νικήσεις, και τίποτα δεν θα ευοδωθεί εναντίον σου». Διότι τίποτα δεν θα υπερισχύσει απέναντι στην πίστη της αλήθειας, εφόσον «έχει οικοδομηθεί πάνω στην πέτρα, και πύλες του Άδη δεν θα την κατανικήσουν», όπως της υποσχέθηκε ο άγιος Θεός Λόγος, ο βασιλιάς και νυμφίος και κύριος και δεσπότης της, στον οποίο ανήκει η δόξα, η τιμή και το κράτος, στον Πατέρα εν τω Υιώ μαζί με το Άγιο Πνεύμα εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Αφού λοιπόν προσπεράσω και του ιδίου την αίρεση, στη συνέχεια θα εξετάσω τις υπόλοιπες, αγαπητοί μου, επικαλούμενος όπως συνήθως τον Θεό ως βοηθό της δικής μας απλοϊκότητας, προκειμένου να δυνηθούμε να αντισταθούμε απέναντι σε κάθε μάταιη φωνή που εγείρεται κατά της αληθείας και να την κατατροπώσουμε, σύμφωνα με τα λεγόμενα από τον άγιο Ησαΐα, ότι «κάθε φωνή που θα εγερθεί εναντίον σου, θα τους νικήσεις όλους, και αυτοί θα καταστούν ένοχοι δι' αυτής». Έτσι, ολοκληρώνοντας εν Θεώ το έργο μας, θα προσφέρουμε σε όσους επιθυμούν να το μελετούν με σύνεση ένα γυμνάσιο αληθείας και ένα φάρμακο ιάσεως ενάντια σε κάθε θηρίο και ιοβόλο ερπετό —εννοώ τα πρόσωπα των αιρέσεων. Σαν αντίδοτο, λοιπόν, και για τούτη εδώ την αίρεση των Ωριγενιαστών, η οποία έχει μορφοποιηθεί δίκην φρύνου που αναδεύεται μέσα σε πολλή υγρασία και κραυγάζει με δυνατή φωνή, ας λάβουμε την ανάσταση του Κυρίου ως προληπτικό πότο, τρόπον τινά, για να αποβάλουμε τη γλοιώδη ουσία του δηλητηρίου του φρύνου και την αδικία του μοχθηρού ερπετού. Διότι συνέβη να πάσχει και αυτός από τούτο, μαζί με όλους όσοι πείθονται σε αυτόν, γι' αυτό και στενάζω για χάρη του λέγοντας: Αλίμονο, πώς βλάφτηκες και πόσους άλλους έβλαψας, σαν να δαγκώθηκες από φοβερή έχιδνα —εννοώ την κοσμική προπαιδεία— και κατέστης δηλητήριο και για άλλους.

Και όλα αυτά, λέει, εγώ ο ίδιος ο Κύριος θα τα κάνω, επειδή και εγώ ο ίδιος έγινα ο δημιουργός σου ‹αφού οικοδόμησα την εκκλησία μου πάνω στην πέτρα›, και 〈σε έκτισα〉 όχι με κάποια ανθρώπινη τέχνη, αλλά με θεϊκή και άρρητη χάρη. Γι' αυτό και λέω: 〈Ιδού, εγώ σε έκτισα, όχι όπως ο χαλκιάς που φυσά τα κάρβουνα και κατασκευάζει σκεύος για κάποιο έργο〉· ⌜διότι τα ανθρώπινα κατασκευάσματα και όσα δημιουργούνται από ανθρώπινη σπουδή είναι τέτοιου είδους. Γι' αυτό και οδηγούνται στη φθορά και 〈στην απώλεια〉, ενώ το δικό μου 〈έργο〉 είναι από τη φύση του άφθαρτο.⌝ Γι' αυτό λέω: 〈Εγώ όμως σε έκτισα, όχι για απώλεια〉, ούτε για να 〈καταστραφεί κάθε σκεύος που κατασκευάστηκε εναντίον σου〉· ⌜διότι δεν θα βρεθεί τίποτα τέτοιο στο δικό μου 〈έργο〉 που να το 〈φθείρει〉 και να το καταστρέψει.⌝ Αλλά 〈και κάθε φωνή〉, λέει, 〈η οποία θα εγερθεί〉, και καθένας που σχεδιάζει να αντιδικήσει μαζί σου, 〈θα ηττηθεί〉, και προσθέτει: 〈όλους αυτούς θα τους νικήσεις〉. Αμέσως μετά από αυτά αναφέρεται: 〈Υπάρχει κληρονομιά για όσους υπηρετούν τον Κύριο〉, ⌜πολύ φυσιολογικά· διότι, μετά από όλα όσα προαναφέρθηκαν, έπρεπε να υπενθυμίσει και την 〈κληρονομιά〉 που επιφυλάσσεται στον μέλλοντα αιώνα. Και ποια θα μπορούσε να είναι αυτή, παρά η βασιλεία των ουρανών;⌝ Το δε λεγόμενο στους Εβδομήκοντα: 〈και οι ένοχοί σου θα είναι μέσα σε αυτήν〉, δεν αναφέρεται ούτε στο εβραϊκό κείμενο ούτε από τους άλλους ερμηνευτές.

Στη συνέχεια αυτών προστίθεται το εξής: 〈και εσείς θα είστε δίκαιοι ενώπιόν μου, λέει ο Κύριος〉, το οποίο, σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές, συνδέεται με τα προηγούμενα. Γι' αυτό, κατά τον Σύμμαχο, έχει ειπωθεί: 〈αυτή είναι η κληρονομιά [μου] των δούλων του Κυρίου, και η δικαιοσύνη τους προέρχεται από εμένα, λέει ο Κύριος〉.

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΨΑΛΜΟΥ Ε΄. Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης· ψαλμός του Δαβίδ. Για το «Εις το τέλος» ψάλλεται ευχαριστήριος ύμνος υπέρ της ψυχής, δηλαδή της Εκκλησίας, η οποία οδηγείται στη θεία κληρονομιά που έχει ετοιμαστεί για τους θεράποντες του Θεού. Διότι υπάρχει κληρονομιά για εκείνους που λατρεύουν τον Κύριο. Αυτή δε δεν είναι φθαρτή ούτε συνίσταται σε αισθητό πλούτο.

Κεφάλαιο οδ'. Επαγγελία κληρονομιάς των εθνών και μυστικού ύδατος και ευαγγελικής διαθήκης και προσκυνήσεως των εθνών στον Χριστό· και προτροπή μετανοίας και υπόσχεση πλήθους αγαθών μέσω αυτής. Υπάρχει κληρονομιά για όσους υπηρετούν τον Κύριο, και εσείς θα είστε δίκαιοι ενώπιόν μου, λέγει ο Κύριος.

Αυτός δε ο αγιώτατος πάπας, ο οποίος επί τόσον χρόνο πολεμείται από τους εχθρούς, είναι μακάριος· αλλά δεν θα μπορέσουν να υπερισχύσουν εναντίον του, επειδή έχει βοηθό τον Θεό της πίστεώς του. Διότι θα εκπληρωθεί σε αυτόν το γεγραμμένο: «Κάθε φωνή που θα εγερθεί εναντίον σου σε κρίση, όλους αυτούς θα τους νικήσεις». Έτσι λοιπόν και έγινε· και ο θείος Αθανάσιος αποκαταστάθηκε ταχέως στην εκκλησία του με δόξα.