Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 54:2

Διότι τα παιδιά σου, λέει, τα οποία έχασες, θα πουν στα αυτιά σου: Κάνε μου τόπο. Έχει λεχθεί κάπου και προς τη νοητή Σιών: «Πλάτυνε τον τόπο της σκηνής σου και στήσε τις αυλαίες σου. Μη λυπηθείς, αλλά άπλωσέ τες προς τα δεξιά και προς τα αριστερά». Διαβάσαμε εξάλλου και στα βιβλία του Μωυσή ότι γύρω από τη σκηνή στην έρημο, η οποία εννοώ ότι είχε κατασκευαστεί από δέρματα, τοποθετήθηκαν αυλαίες πλατιές και μακριές, άλλες μεν βλέποντας προς την ανατολή και τις ακτίνες του ήλιου, άλλες δε προς τη δύση, πίσω από τη σκηνή, καθώς και προς τον βορρά και τον νότο, με τον τύπο να υποδηλώνει το μελλοντικό, ανά τους καιρούς, πλάτος και μήκος των ιερών αυλών, δηλαδή των εκκλησιών. Όμως, επειδή η χάρη του Χριστού πάντοτε πλεονάζει, οι τόποι παντού γίνονται στενοί για τους πιστούς, έτσι ώστε η Εκκλησία, η οποία είναι η νοητή Σιών, να χαίρεται, να αναλογίζεται και να αναφωνεί από μέσα της: Ποιος μου γέννησε αυτούς; Εγώ δε θα απαντούσα ότι είναι η πίστη στον Χριστό.

Γι' αυτό λοιπόν έχει λεχθεί προς αυτήν: «Σήκωσε τα μάτια σου γύρω και δες συγκεντρωμένα τα τέκνα σου.» «Ιδού, αυτοί έρχονται από μακριά, άλλοι από τον βορρά και τη θάλασσα, και άλλοι από τη γη των Περσών. Και θα πεις, λέει, μέσα στην καρδιά σου: Ποιος μου γέννησε αυτούς; Εγώ ήμουν άτεκνη και χήρα, αυτοί πού βρέθηκαν;» Και πάλι: «Πλάτυνε τον χώρο της σκηνής σου και των αυλαιών σου· στερέωσέ τα, μη φεισθείς· άπλωσε τα ακόμη προς τα δεξιά και προς τα αριστερά.» Διότι από κάθε έθνος, πόλη και χώρα υπήρξε συνάθροιση προς τον Χριστό, καθώς τα έθνη κλήθηκαν μέσω της πίστεως, έτσι ώστε αυτοί που επιστρέφουν να προσκαλούνται από την ανατολή και τον νότο, από τη δύση και τον βορρά, όντας πολύ περισσότεροι από εκείνους που κατάγονται εξ αίματος από τον Ισραήλ. Και ακριβώς αυτό προανήγγειλε ο προφήτης Ησαΐας, λέγοντας για την Εκκλησία και τη Συναγωγή των Ιουδαίων: «Ευφράνσου στείρα, εσύ που δεν γεννούσες· ξέσπασε σε χαρά και φώναξε εσύ που δεν δοκίμαζες πόνους τοκετού, διότι πολλά είναι τα τέκνα της εγκαταλελειμμένης, περισσότερα από τα τέκνα εκείνης που έχει τον άνδρα.» Διότι στείρα που δεν γεννά και έρημη, επιπλέον, αποκαλεί την Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη. Επειδή πράγματι ήταν άτεκνη και έρημη, δηλαδή χήρα, καθώς δεν είχε τον Λόγο που είναι ο σπορέας κάθε αγαθού.

ΤΟΜΟΣ Β΄. «Ευφράνσου, στείρα που δεν γεννάς· ξέσπασε και φώναξε, εσύ που δεν δοκιμάζεις ωδίνες, διότι πολλά είναι τα τέκνα της έρημης, περισσότερα από εκείνης που έχει τον άνδρα. Διότι είπε ο Κύριος: Πλάτυνε τον τόπο της σκηνής σου και των αυλαιών σου· στήσε την, μη λυπηθείς τον κόπο· μάκρυνε τα σχοινιά σου και στερέωσε καλά τους πασσάλους, άπλωσε ακόμη περισσότερο προς τα δεξιά και προς τα αριστερά. Και το σπέρμα σου θα κληρονομήσει έθνη, και θα κατοικήσεις σε πόλεις ερημωμένες.» Αφού εξήγησε πολύ καλά με ποιον τρόπο υπέμεινε τον τίμιο σταυρό για χάρη μας και τη σφαγή υπέρ του κόσμου ο αληθινός αμνός, δηλαδή ο Χριστός, και επιπλέον αφού προανήγγειλε ότι θα κληρονομήσει πολλούς, στρέφει πλέον τα λόγια της προφητείας σε αυτούς ακριβώς που του δόθηκαν ως κληρονομιά από τον Θεό, δηλαδή στα έθνη. Διότι αυτό ακριβώς προανεφώνησε και ο ίδιος ο Υιός μέσω της λύρας του Ψαλμωδού λέγοντας: «Ο Κύριος μου είπε: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα. Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης.» Λέει δε ότι αυτοί είναι πολλοί· διότι πολλαπλάσιοι και ανώτεροι σε αριθμό θα μπορούσαν να θεωρηθούν αυτοί που προέρχονται από τα έθνη, σε σύγκριση με όσους κατάγονται εξ αίματος από τον Ισραήλ, οι οποίοι αποτελούν ένα και μόνο έθνος.

Διότι περισσότεροι, όπως είπα, είναι οι υιοί της κάποτε στείρας, προς την οποία λέει: «Πλάτυνε τον τόπο της σκηνής σου και των αυλαιών σου». Επειδή δηλαδή αναδείχθηκε απροσδόκητα καλλίτεκνη και πολύτεκνη λαμβάνοντας τον Λόγο από τον ουρανό, δηλαδή τον νυμφίο, διατάσσεται αναγκαστικά να επεκτείνει σε πλάτος και μήκος τις αυλές της, και να καρφώσει γερά τους πασσάλους, για να κατανοήσεις μέσα από αυτό το ακλόνητο της Εκκλησίας των εθνών· και το ότι μακραίνουν τα σχοινιά, υποδηλώνει την ασύγκριτα πλούσια ευρυχωρία των αγίων Εκκλησιών, αν και η αρχαία σκηνή ήταν εντελώς μικρή και είχε στενότατες αυλές. Όμως, ακόμη και σε εκείνο το κατασκεύασμα θα μπορούσε κανείς να διακρίνει, αποτυπωμένο ως τύπο, το απέραντο πλάτος και μήκος της Εκκλησίας των εθνών. Διότι γύρω από τις δέκα αυλαίες που ήταν κατασκευασμένες από δέρματα με τρίχες, είχαν τοποθετηθεί κυκλικά τέσσερις αυλές, σαν να απλώνονταν σε κάθε μέρος της οικουμένης, με μήκος εκατό και πλάτος πενήντα. Γι' αυτό λέει: Ακόμη προς τα δεξιά και προς τα αριστερά εξαπλώσου, δηλαδή ας απλωθούν παντού τα σχοινιά σου. Διότι η υφήλιος είναι γεμάτη από άγιες Εκκλησίες, οι οποίες είναι παντού μεγάλες, πλατιές και μακριές, και φτάνουν στο αποκορύφωμα κάθε ομορφιάς. Διότι έτσι κάπου λέει ο Θεός των όλων μετά την ανέγερση του ναού στα Ιεροσόλυμα, αφότου ο πρώτος είχε κατακαεί από τα χέρια των Ασσυρίων: «

«Ποιος από εσάς είδε αυτόν τον οίκο στην προηγούμενη δόξα του; Και πώς τον βλέπετε τώρα, λέει, σαν να μην υπάρχει μπροστά σας; Ζω εγώ, λέει ο Κύριος, και η έσχατη δόξα αυτού του οίκου θα είναι μεγάλη, μεγαλύτερη από την πρώτη, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ». Διότι, σε σύγκριση με τον ναό που βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα, ανεγέρθηκαν σε όλη την οικουμένη ναοί, δηλαδή εκκλησίες, πολύ μεγαλύτεροι και πλουσιότεροι, οι οποίοι έχουν το σεπτό θυσιαστήριο προς δόξαν Χριστού. «Πλάτυνε, λοιπόν», λέει, «τον τόπο της σκηνής σου και των αυλαιών σου. Διότι το σπέρμα σου θα κληρονομήσει έθνη, και θα κατοικήσεις σε ερειπωμένες πόλεις». Επειδή η Εκκλησία που προήλθε από τα έθνη έγινε μητέρα και τροφός πάρα πολλών αγίων και αγαθών ανδρών, και γέννησε πολλούς άρχοντες και ηγέτες λαών, ώστε να καθοδηγούν πολλά έθνη, εξαιτίας της ικανότητάς τους να διατυπώνουν τον αλάνθαστο λόγο της μυσταγωγίας και να μη στερούνται της ποιμαντικής τέχνης. Σε αυτούς και ο ίδιος ο Σωτήρας, επειδή ακριβώς κατόρθωσαν μια ένδοξη και ευδόκιμη ζωή, υπόσχεται ως κληρονομιά την καθοδήγηση λαών και στον μέλλοντα αιώνα. Διότι, κατά τη διανομή των ταλάντων, σε εκείνους που επιστρέφουν διπλάσιο αυτό που τους δόθηκε, λέει: «Να έχεις εξουσία πάνω σε δέκα πόλεις». Και σε άλλον πάλι: «Να έχεις εξουσία πάνω σε πέντε πόλεις». Επομένως, το σπέρμα σου θα κληρονομήσει έθνη.

Είπε δε πάλι ότι: «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, ο δε Θεός έδωσε την αύξηση». Διότι μας καλλιεργεί ο Σωτήρας διά μέσου των αγίων μυσταγωγών· γι' αυτό ακριβώς και πολύ εύλογα λένε ότι έχουν γίνει συνεργοί του Θεού. Ψάλλει δε και ο πάνσοφος Δαβίδ: «Ο δίκαιος σαν τον φοίνικα θα ανθίσει, σαν τον κέδρο του Λιβάνου θα πληθυνθεί». Είμαστε λοιπόν φύτευμα του Κυρίου, και για τη δόξα του. «Και θα οικοδομήσουν, λέει, πόλεις έρημες αιώνιες, και θα ανακαινίσουν πόλεις έρημες». Φαίνεται ότι με αυτό θέλει να δηλώσει είτε το πλήθος αυτών που πρόκειται να κληθούν, ότι θα είναι τόσο μεγάλο, ώστε να αναζητούν και άλλες πόλεις εκτός από τις υπάρχουσες, και να ανανεώνουν αυτές που κάποτε είχαν ερημωθεί· είτε ίσως και το εξής: ότι δηλαδή, γεμίζοντας ασφυκτικά με το πλήθος τις εκκλησίες, μολονότι αυτές ήταν κάποτε γυμνές και έρημες, θα πράξουν κάτι ανάλογο με αυτό που συνηθίζουν να πράττουν όσοι θέλουν να ανοικοδομήσουν ερημωμένες πόλεις, και καταβάλλουν προσπάθεια να εγείρουν αυτές που βρίσκονται πεσμένες κατάχαμα. Έχει ειπωθεί άλλωστε προς την Εκκλησία: «Πλάτυνε τον τόπο της σκηνής σου, και των αυλαιών σου· στήσε, μη φεισθείς· άπλωσε ακόμα προς τα δεξιά και προς τα αριστερά». Το γεγονός δε ότι η προαγόρευση για αυτό είναι αληθινή, θα το αποδείξει η ίδια η έκβαση των πραγμάτων, και μάλιστα πολύ εύκολα. <Και θα έρθουν αλλογενείς για να ποιμάνουν τα πρόβατά σου, και αλλόφυλοι γεωργοί, και αμπελουργοί· εσείς δε ιερείς του Κυρίου θα ονομαστείτε, λειτουργοί του Θεού.

Αυτήν την αγία πόλη είχε κάπου μνημονεύσει και ο προφήτης Ησαΐας, λέγοντας: «Τα μάτια σου θα δουν την Ιερουσαλήμ, πόλη πλούσια, σκηνές που δεν πρόκειται να σειστούν, ούτε πρόκειται να κινηθούν οι πάσσαλοι της σκηνής της, ούτε τα σχοινιά της πρόκειται ποτέ να κοπούν»· και προς αυτήν πάλι λέει: «Πλάτυνε τον τόπο της σκηνής σου και των αυλαιών σου· στήσε τες, μην τσιγκουνευτείς, άπλωσε ακόμη προς τα δεξιά και προς τα αριστερά». Διότι διευρύνεται η Εκκλησία του Χριστού, και εκτείνεται σε άπλετο μέτρο, δεχόμενη διαρκώς αναρίθμητους αυτούς που Τον προσκυνούν. <Ω, φύγετε από τη γη του βορρά, λέει ο Κύριος, διότι από τους τέσσερις ανέμους του ουρανού θα σας συνάξω, λέει ο Κύριος· σωθείτε στη Σιών εσείς που κατοικείτε στη θυγατέρα της Βαβυλώνας.> Θλίβεται, θα λέγαμε, για εκείνους που υπέστησαν την αιχμαλωσία, καθώς υπέμειναν δυσβάσταχτη ταλαιπωρία, και μάλιστα τους προστάζει πλέον να αναχωρήσουν από τη χώρα των Χαλδαίων, εφόσον είναι ήδη εφικτό σε αυτούς να το πράξουν, χωρίς κανείς να τους εμποδίζει, και ενώ ο Ίδιος συγκεντρώνει από κάθε τόπο εκείνους που είχαν διασκορπιστεί από την επέλαση του πολέμου. Ονομάζει δε θυγατέρα της Βαβυλώνας και γη του βορρά τη χώρα των Χαλδαίων. Διότι οι μητροπόλεις τοποθετούνται σε θέση μητέρας απέναντι στις άλλες πόλεις, οι οποίες υπάγονται σε αυτές. Η δε χώρα των Χαλδαίων βρίσκεται κάπως βορειότερα και προς την ανατολή.

Γι' αυτό λοιπόν αναζητούσαν για τον εαυτό τους εκείνους που κατοικούν την αγία πόλη εν Κυρίω τω παντοκράτορι Θεώ αυτών, δηλαδή εν Χριστώ, και μάλιστα στράφηκαν προς τα έθνη, διακηρύσσοντας προς τα πλήθη των Ιουδαίων: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απορρίπτετε και δεν θεωρείτε τους εαυτούς σας άξιους της αιώνιας ζωής, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη, διότι έτσι μας έχει δώσει εντολή ο Θεός». Από εκεί αναζήτησαν τους πολίτες της Εκκλησίας, την οποία μνημονεύει και ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Δεδοξασμένα ελαλήθησαν περί σου, η πόλις του Θεού». Και αφού τους αναζήτησαν, πλούτισαν και συγκέντρωσαν πλήθος που ξεπερνά κάθε αριθμό, και μάλιστα λένε στην αγία πόλη: «Πλάτυνε τον τόπο της σκηνής σου και των αυλαιών σου, στερέωσε, μη λυπηθείς, μάκρυνε τα σχοινιά σου και στερέωσε δυνατά τους πασσάλους σου, άπλωσε ακόμη προς τα δεξιά και προς τα αριστερά».

Η πρώτη πύλη, και μάλιστα η πύλη των γωνιών· έτσι ονομάζονταν μερικές πύλες στην Ιερουσαλήμ· και ενδιάμεσα υπήρχε ένας πύργος που ονομαζόταν Αναμεήλ, μετά τον οποίο βρίσκονταν αμέσως τα πατητήρια του βασιλιά. Αυτοί οι τόποι υποδηλώνουν τυπολογικά το μήκος της Ιερουσαλήμ. Διότι, όπως ακριβώς ο Θεός των όλων πρόσταξε τον μακάριο προφήτη Ιεζεκιήλ να μετρήσει με ένα καλάμι τον οίκο, κινούμενος εδώ και εκεί, υποδηλώνοντας ότι υπάρχουν πολλές μονές κοντά στον Πατέρα και αμέτρητα κατοικητήρια των αγίων· έτσι νομίζω ότι και εδώ, μέσω φανερών τόπων, μας καταγράφει το πλάτος και το μήκος της νοητής Ιερουσαλήμ, δηλαδή της Εκκλησίας του Χριστού, προς την οποία και ο θεσπέσιος Ησαΐας αναφωνούσε λέγοντας: «Πλάτυνε τον τόπο της σκηνής σου και των αυλαιών σου, στήσε τις, μην κάνεις οικονομία, μάκρυνε τα σχοινιά σου και στερέωσε δυνατά τους πασσάλους σου, εκτάσου ακόμη προς τα δεξιά και προς τα αριστερά». Την αγία πόλη, λοιπόν, αφού διευρυνθεί και εκταθεί στο μήκος που της αρμόζει, θα την κατοικήσουν οι άγιοι, και δεν θα υπάρχει πλέον ανάθεμα, λέει, δηλαδή με κανέναν τρόπο δεν θα αποξενωθεί από τον Θεό· διότι θα της χαρίσει σταθερή την αγάπη Του. Και δεν πρόκειται πλέον να υποπέσουν στο να προσκρούσουν στον Θεό, εφόσον, όπως είπα, έχει καταργηθεί παντελώς η αμαρτία και ο πειράζων σατανάς. «Διότι δεν θα υπάρχει εκεί λιοντάρι, αλλά και κανένα από τα πονηρά θηρία δεν πρόκειται να ανέβει σε αυτήν, ούτε θα βρεθεί εκεί».

Γι' αυτό ακριβώς και ο Παύλος εξέφραζε τον θαυμασμό του, λέγοντας: «Εκείνος που δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας». Σε τι λοιπόν θα μπορούσε δικαίως να αποδοθεί το θαύμα της αγάπης του Θεού και Πατρός προς εμάς, αν δεν φαινόταν ότι υπέμεινε και κάτι το οδυνηρό παραδίδοντας για χάρη μας τον ίδιο του τον Υιό; Διότι ακριβώς σε αυτή τη σκέψη μάς οδηγεί ο Παύλος λέγοντας το «Δεν λυπήθηκε». Κάτι που δεν θα λεγόταν ποτέ για τυχαία ζητήματα, παρά μόνο για όσους αναλαμβάνουν με γενναιότητα κάποιο σπουδαίο έργο, όπως στο: «Πλάτυνε τα σχοινιά σου, και στερέωσε τους πασσάλους σου, άπλωσε ακόμη προς τα δεξιά και προς τα αριστερά»· και ακόμη στο ότι «Στερέωσε, μη λυπηθείς». Και πάλι: «Σώσε αυτούς που οδηγούνται στον θάνατο, και γλίτωσε αυτούς που φονεύονται, μη λυπηθείς». Και αυτά μεν ας έχουν ειπωθεί από εμάς σχετικά με το «Πάρε τον υιό σου τον αγαπητό». Ενώ οι δύο υπηρέτες που συνόδευαν και συμπορεύονταν με τον γέροντα μέχρι και την τρίτη ημέρα, θα μπορούσαν να αποτελούν τύπο των δύο λαών που κλήθηκαν στη δουλεία μέσω του νόμου, εννοώ δηλαδή του Ισραήλ και του Ιούδα.

Έπειτα βέβαια από τους λόγους και τους τύπους σχετικά με τη σκηνή, «Και θα κατασκευάσεις, λέει, αυλή για τη σκηνή, στην πλευρά που βλέπει προς τον νότο, και τα παραπετάσματα της αυλής από στριμμένο βύσσο· μήκους εκατό πήχεων για τη μία πλευρά· και οι στύλοι τους θα είναι είκοσι, και οι βάσεις τους είκοσι χάλκινες· και οι κρίκοι τους και οι ψαλίδες τους ασημένιες. Το ίδιο και για την πλευρά προς την ανατολή, παραπετάσματα μήκους εκατό πήχεων· και οι στύλοι τους είκοσι, και οι βάσεις τους είκοσι χάλκινες· και οι κρίκοι και οι ψαλίδες των στύλων, και οι βάσεις τους επενδυμένες με ασήμι. Και για το πλάτος της αυλής προς τη θάλασσα (δύση), παραπετάσματα πενήντα πήχεων, οι στύλοι τους δέκα, και οι βάσεις τους δέκα». Παρατήρησε λοιπόν, ότι οι πρώτες αυλές κατασκευάστηκαν στενές, εκτεινόμενες ως την τρίτη δεκάδα πήχεων. Διότι το πλάτος τους ήταν τέσσερις πήχεις, και το μήκος είκοσι οκτώ· αυτές όμως που ακολούθησαν μετά από εκείνες ήταν τόσο πλατιές και μακριές· εκατό επί εκατό, και πενήντα επί πενήντα, καθώς εκτείνονταν η μία προς την ανατολή, και η άλλη προς τη δύση και τον νότο. ΠΑΛΛ. Έπειτα, ποιο είναι το αίνιγμα; ΚΥΡ. Δεν είναι άραγε αυτό ολοφάνερα εκείνο που έχει εξαγγελθεί από παλιά μέσω της φωνής του Ησαΐα προς την Εκκλησία, η οποία αναδείχθηκε στους έσχατους καιρούς; «Πλάτυνε τον τόπο της σκηνής σου, και τα καλύμματα των αυλών σου. Στήσε τα, μη λυπηθείς, άπλωσε προς τα δεξιά, και προς τα αριστερά επεκτάσου».

Έπειτα απευθύνεται στην ίδια λέγοντας: «Πλάτυνε τον τόπο της σκηνής σου και των αυλαιών σου, στήσε την, μη φεισθείς· μάκρυνε τα σχοινιά σου και στερέωσε τους πασσάλους σου». Και αυτά έχουν ειπωθεί ωσάν να αφορούν τη σκηνή που κατασκευάστηκε από τον Μωυσή· διότι ο Λόγος, χρησιμοποιώντας εκείνη ως εικόνα, απευθύνεται στην Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, προτρέποντάς την να μη μικρύνει τη δική της οικοδομή σύμφωνα με εκείνη, αλλά να πλατύνει τη δική της σκηνή, εκτείνοντάς την σε απερίγραπτο μήκος και πλάτος. Διότι εκείνη που κατασκευάστηκε από τον Μωυσή είχε «εκατό πήχεις μήκος, και πλάτος πενήντα». Εδώ όμως λέει «μη φεισθείς» ως προς αυτό και μην περιορίσεις τον εαυτό σου με τα μέτρα, αλλά εκτείνοντάς την «μάκρυνε και στερέωσέ την», και ακόμη περισσότερο «άπλωσέ την προς τα δεξιά και προς τα αριστερά». Θα κατανοήσεις δε το μήκος, το πλάτος και το μέγεθος αυτής της νέας σκηνής, την οποία δεν έστησε άνθρωπος, αλλά ο Κύριος, εάν αναλογιστείς ποια ήταν ως προς τα μέτρα εκείνη που κατασκευάστηκε από τον Μωυσή, και ποια ήταν η Ιερουσαλήμ που περιελάμβανε τον ναό «μήκους εξήντα πηχών και πλάτους είκοσι».

Έπειτα, επειδή το προφητικό πνεύμα είχε την ικανότητα της πρόγνωσης και προέβλεπε το μέλλον, δεν αγνόησε ότι οι Ιουδαίοι μεν θα κρατούσαν αυτά τα λόγια για τους εαυτούς τους, όμως δεν επρόκειτο να αποκομίσουν από αυτά καμία περαιτέρω ωφέλεια για την ψυχή τους. Γι' αυτό, στρέφει τον λόγο προς τα αλλόφυλα και αλλογενή 〈έθνη〉, στα οποία και υπόσχεται να δώσει επαγγελίες, λέγοντας με αυτά ακριβώς τα λόγια: 〈Ιδού, τον έδωσα ως μαρτύριο στα έθνη, άρχοντα και προστάζοντα στα έθνη. Έθνη, τα οποία δεν σε γνωρίζουν, θα σε επικαλεστούν, και λαοί, οι οποίοι δεν σε ξέρουν, σε εσένα θα καταφύγουν, ένεκα Κυρίου του Θεού σου, του Αγίου του Ισραήλ, διότι σε εδόξασε〉. Μέσα από αυτά, λοιπόν, παραπέμπει τους αναγνώστες σε εκείνον που έχει φανερωθεί προηγουμένως, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «ότι εκείνοι στους οποίους δεν αναγγέλθηκε κάτι για αυτόν, θα δουν, και εκείνοι που δεν έχουν ακούσει, θα κατανοήσουν», καθώς και το: «τον είδαμε, και δεν είχε ούτε είδος ούτε κάλλος». Για «αυτόν», λοιπόν, τον ίδιο λέει, για τον οποίο έχουν λεχθεί όλα αυτά: 〈τον έδωσα ως μαρτύριο στα έθνη〉. Γι' αυτό, επίσης, ευαγγελιζόμουν και προέτρεπα ‹τη στείρα, που παλαιότερα δεν γεννούσε, και εκείνη που δεν είχε άνδρα, να επεκτείνει και να πλατύνει τη σκηνή της›, επειδή ακριβώς συνέβη στο υποσχεθέν πρόσωπο να τα πάθει αυτά εξαιτίας των αμαρτιών του λαού μου. Ευλόγως 〈τον έδωσα ως μαρτύριο〉, όχι στον λαό των Ιουδαίων, αλλά 〈σε όλα τα έθνη〉 και 〈ως άρχοντα και προστάζοντα στα έθνη〉· διότι είναι φανερό σε εμένα, τον Θεό, ότι όλα τα 〈έθνη〉 θα τον υπακούσουν περισσότερο παρά ο λαός της περιτομής.

Θεωρώ ότι ούτε οι πλέον αγνώμονες δεν δύνανται να αντιταχθούν σε όλα αυτά. Πλην όμως, το συμπέρασμα της προφητείας του Ησαΐα ευαγγελίζεται την άλλοτε στείρα και έρημη από τον Θεό ψυχή, ή μάλλον την εξ εθνών Εκκλησία, σε ακολουθία προς τη θεώρηση των όσων έχουν ειπωθεί. Διότι, επειδή ο Χριστός υπέμεινε τα πάντα για χάρη της, ευλόγως, μετά τις προφητείες περί αυτού, προσθέτει λέγοντας: «Ευφράνσου, στείρα, εσύ που δεν γεννάς· ξέσπασε και φώναξε εσύ που δεν δοκιμάζεις ωδίνες, διότι τα τέκνα της έρημης είναι περισσότερα από εκείνης που έχει τον σύζυγο. Διότι είπε ο Κύριος, πλάτυνε τον τόπο της σκηνής σου και των αυλαιών σου, στερέωσέ τα, μη φεισθείς· μάκρυνε τα σχοινιά σου και στερέωσε δυνατά τους πασσάλους σου, άπλωσε ακόμη προς τα δεξιά και προς τα αριστερά· και το σπέρμα σου θα κληρονομήσει έθνη». Με αυτά, ο λόγος ευαγγελίζεται την εξ εθνών Εκκλησία, η οποία έχει εξαπλωθεί σε ολόκληρη την οικουμένη και εκτείνεται από τις ανατολές του ηλίου μέχρι τη δύση, παρουσιάζοντας τούτο σαφέστατα διά του «και το σπέρμα σου θα κληρονομήσει έθνη».

Ζ΄. Νομίζω πως ακούω και εκείνη τη φωνή, από Εκείνον που συνάγει τους συντετριμμένους και υποδέχεται τους καταπιεσμένους: «Πλάτυνε τα σχοινιά σου ακόμη περισσότερο· άπλωσε προς τα δεξιά και προς τα αριστερά· στερέωσε, μη λυπηθείς τις αυλαίες. Εγώ σε παρέδωσα, και εγώ θα σε βοηθήσω. Με μικρό θυμό σε πάταξα, και με αιώνιο έλεος θα σε δοξάσω».

Ευφράνσου, στείρα, εσύ που δεν γεννάς, ... διότι πολλά είναι τα τέκνα της έρημης, περισσότερα από εκείνης που έχει τον άνδρα, λέει ο Κύριος. Πλάτυνε τον τόπο της σκηνής σου και των αυλαιών σου, στήσε, μην τσιγκουνευτείς, μάκρυνε τα σχοινιά σου, και τους πασσάλους σου στερέωσε δυνατά, απλώσου ακόμη προς τα δεξιά και προς τα αριστερά· και το σπέρμα σου θα κληρονομήσει έθνη, και θα κατοικήσεις σε πόλεις ερημωμένες. Μη φοβάσαι που ντροπιάστηκες, ούτε να ντραπείς επειδή ονειδίστηκες, διότι θα ξεχάσεις την αιώνια ντροπή, και τον ονειδισμό της χηρείας σου δεν θα τον θυμηθείς πια. Διότι ο Κύριος που σε έπλασε, το όνομά Του είναι Κύριος Σαβαώθ· και εκείνος που σε λύτρωσε, είναι ο ίδιος ο Θεός του Ισραήλ, που θα ονομαστεί σε όλη τη γη. Δεν σε κάλεσε ο Κύριος σαν γυναίκα εγκαταλελειμμένη, ούτε σαν γυναίκα μισημένη από τη νεότητά της, είπε ο Θεός σου. Για μικρό χρονικό διάστημα σε εγκατέλειψα, και με έλεος μεγάλο θα σε ελεήσω. ... και με έλεος αιώνιο σε ελέησα, είπε ο Κύριος που σε λύτρωσε. Από την εποχή του ύδατος επί Νώε ισχύει αυτό για εμένα, καθώς του ορκίστηκα εκείνον τον καιρό, ότι δεν θα θυμώσω με τη γη πλέον εξαιτίας σου, ούτε με την απειλή μου θα μετακινηθούν τα όρη ... έτσι ούτε το δικό μου έλεος προς εσένα θα εκλείψει, ούτε η διαθήκη της ειρήνης σου πρόκειται να αλλάξει· διότι αυτό είπε ο Κύριος, ο Οποίος είναι ίλεως απέναντί σου.

Ευφράνσου, στείρα εσύ που δεν γεννάς, ξέσπασε σε φωνές και βόησε εσύ που δεν δοκιμάζεις ωδίνες τοκετού, διότι περισσότερα είναι τα τέκνα της έρημης παρά εκείνης που έχει τον άνδρα. Διότι είπε ο Κύριος: Πλάτυνε τον τόπο της σκηνής σου και των αυλαιών σου, στήσε τες, μη φεισθείς, μάκρυνε τα σχοινιά σου και στερέωσε γερά τους πασσάλους σου, προς τα δεξιά και προς τα αριστερά επεκτάσου· και το σπέρμα σου θα κληρονομήσει έθνη, και θα κατοικήσεις σε πόλεις ερημωμένες. Μη φοβάσαι επειδή ντροπιάστηκες, ούτε να εντραπείς επειδή ονειδίστηκες, διότι την αιώνια αισχύνη θα ξεχάσεις και τον ονειδισμό της χηρείας σου δεν θα θυμηθείς πλέον. Διότι ο Κύριος έκανε όνομα για τον εαυτό Του, και ο λυτρωτής σου, ο ίδιος ο Θεός του Ισραήλ, θα ονομαστεί σε όλη τη γη. Σαν γυναίκα εγκαταλελειμμένη και αποθαρρυμένη σε κάλεσε ο Κύριος, σαν γυναίκα που περιφρονήθηκε από τη νεότητά της.

Πότε θα ακούσεις από τον Θεό: «Ξύπνα, ξύπνα, σήκω εσύ που ήπιες το ποτήρι της οργής μου και το κύπελλο της πτώσης. Ντύσου τη δύναμή σου, ντύσου τη δόξα σου. Τίναξε από πάνω σου το χώμα και σήκω. Βγάλε τα δεσμά από τον τράχηλό σου· πλάτυνε τον τόπο της σκηνής σου και των παραπετασμάτων σου. Μη φοβάσαι που ντροπιάστηκες, ούτε να εντραπείς που χλευάστηκες και χτύπησαν τα χέρια τους εναντίον σου όλοι οι διαβάτες του δρόμου, σφύριξαν και κούνησαν τα κεφάλια τους και είπαν "αυτή είναι η πόλη, το στεφάνι της δόξας και η χαρά όλης της γης;" και "πώς κάθισε σαν χήρα αυτή που ήταν γεμάτη από λαούς και η άρχουσα των χωρών έγινε υποτελής σε φόρους;" Διότι είπε ο Θεός σου "για λίγο χρόνο σε εγκατέλειψα, και με έλεος μεγάλο θα σε σπλαχνιστώ. Με λίγη οργή απέστρεψα το πρόσωπό μου, και με έλεος αιώνιο θα σε ελεήσω." Ή λοιπόν θα ψάλεις σαν τον Δαβίδ προς τον Θεό: "Ανάλογα με το πλήθος των οδυνών στην καρδιά μου, οι παρηγοριές σου εύφραναν την ψυχή μου." Ποιος νέος Μωυσής θα σταθεί δίπλα σου, ή ποιος Ζοροβάβελ θα εμφανιστεί για να σε επαναφέρει; Και πότε θα μπορέσεις να συνάξεις τα τέκνα σου από τους τέσσερις ανέμους, ανάμεσα στα οποία σκορπιστήκαμε, με τον ίδιο τρόπο που τα φιλόστοργα πουλιά μαζεύουν κάτω από τις φτερούγες τους τα δικά τους νεοσσά;

Πώς; Με τις αγαθοεργίες και με το να μην προξενείς κακό σε κανέναν. Διότι, όπως γνωρίζεις καλύτερα από τον καθένα, αγιώτατε δέσποτα, με τίποτα άλλο δεν μοιάζει τόσο ο άνθρωπος στον Θεό, όσο με το να επιδεικνύει ευεργετικό έργο. Επειδή ο Κύριος είναι αγαθός προς όλους και ο Κύριος είναι ελεήμων, και ο Θεός μας ελεεί, και το έλεος του Θεού απλώνεται σε όλους, γι' αυτό να γίνεστε οικτίρμονες, για να είστε όμοιοι με τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς. Έχοντας λοιπόν εσύ αυτό που εξομοιώνει τον άνθρωπο με τον Κύριο, πλησιάζεις τον Θεό και αναδεικνύεσαι θεοειδής. Γι' αυτό, πλάτυνε τα όρια της ελεημοσύνης και μην τσιγκουνεύεσαι, και προς όλους να δείχνεις το δεξί σου χέρι απλόχερα, προπαντός δε προς εκείνους που κοπιάζουν σε έργα αγαθά και κοινωφελή, και πολύ περισσότερο αν δεν έχουν από πουθενά αλλού βοήθεια για τον βιοπορισμό τους. Και απέναντι στον δεσπότη, τον κοινό πατέρα, γίνε πιο χρήσιμος και αγαθός για εκείνους που έχουν ανάγκη συμφιλίωσης μαζί του, όπως ακριβώς και ο Ααρών ήταν υπηρέτης για τους Ισραηλίτες και στη συνέχεια μετέφερε σε αυτούς τις αποφάσεις του Μωυσή. Διότι πολλοί συκοφάντες και φθονεροί εμποδίζουν την αγαθότητα του δεσπότη να ξεχειλίζει προς εκείνους που είναι άξιοι αυτής. Εσύ, όμως, κάνε αυτόν τον δρόμο πιο εύκολο και τους συκοφάντες, σαν κακά και ύπουλα σκυλιά, να τους διώχνεις με στιβαρούς λόγους σαν πέτρες, ώστε όλοι ευγνωμονώντας σε, να διατηρούν καλή τη μνήμη σου.

18. Ενθυμούμενος δε εκείνη τη θεία φωνή ο όσιος, η οποία τον πρόσταζε σχετικά με την οικοδόμηση μοναστηριού, επειδή πολλοί επρόκειτο να έρθουν σε αυτόν από πόθο για τον μοναχικό βίο και την καθοδήγησή του, άρχισε να χτίζει μαζί με τον αδελφό του. Κατά τον καθορισμό, όμως, των διαστάσεων του μοναστηριού που επρόκειτο να οικοδομηθεί, συνέβη να διαφωνήσουν μεταξύ τους τα αδέλφια. Διότι ο μεν Ιωάννης περιόριζε όσο ήταν δυνατόν την έκτασή του και όριζε τα μέτρα με μικρότερες διαστάσεις, καθώς ήταν εραστής της ησυχίας και έκλινε περισσότερο προς τον μονήρη βίο. Ο Παχώμιος, αντίθετα, πλάταινε τα σχοινιά μέτρησης, για να μιλήσουμε με βιβλικούς όρους, και περιελάμβανε την έκταση της μονής με μεγαλύτερα όρια. Διότι θυμόταν το θείο πρόσταγμα και έκρινε ότι έπρεπε μάλλον να την ετοιμάσει για την υποδοχή πολλών. Και ο μεν Ιωάννης, επιτιμώντας τον αδελφό του (διότι ήταν και μεγαλύτερος στην ηλικία), τον αποκάλεσε επιπόλαιο και τον πρόσταξε να σταματήσει. Ο Παχώμιος, όμως, παρόλο που παροξύνθηκε μόνο μέχρι του σημείου να ορμήσει, δεν αντεῖπε, αν και επρόκειτο να πει πιο δίκαια πράγματα, αλλά συγκράτησε και τον θυμό και τη γλώσσα του, χωρίς να αρθρώσει ούτε μια μικρή λέξη προς αυτόν που τον χλεύασε.