Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 55:12

Διότι οι προεστώτες των λαών, που γνωρίζουν καλά τα ιερά δόγματα, και είναι ικανοί να παιδαγωγούν άλλους και να αναπτύσσουν τον λόγο της μυσταγωγίας στους λαούς που βρίσκονται υπό την πνευματική τους καθοδήγηση, σπέρνουν στις καρδιές τους τον σπόρο που θησαύρισαν για αυτούς, έχοντάς τον προηγουμένως συσσωρεύσει στις δικές τους ψυχές. Διότι, όπως λέει ο πάνσοφος Παύλος: «Είμαστε γεώργιο του Θεού»· διότι είμαστε συνεργοί του Θεού που σπέρνει μέσα μας και την ακριβή γνώση της δογματικής ευτεχνίας, και τη γνώση της αγίας πολιτείας, και την έφεση για κάθε αγαθό έργο· και αυτός είναι ο Χριστός, ο οποίος λέει και για τον εαυτό του: «Εξήλθε ο σπείρων για να σπείρει τον σπόρο του». <Και θα κατευοδώσω τις οδούς μου και τα εντάλματά μου. Διότι με ευφροσύνη θα εξέλθετε, και με χαρά θα διδαχθείτε.> Αφού υποσχέθηκε ότι θα ελεηθούν οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο εκείνοι που απέπλυναν τους ρύπους της αμαρτίας, και έπειτα, αφού γίνουν καθαροί, θα ενωθούν μαζί του πνευματικά, και αυτοί που ήταν μακριά θα έρθουν κοντά, και θα εμπλουτιστούν με τις δωρεές του, και αφού παρενέβαλε στο ενδιάμεσο εκείνα μέσω των οποίων μπορούσαν να πιστέψουν, ότι δηλαδή είναι αψευδής, όντας Θεός κατά φύση και Κύριος των δυνάμεων, καταπιάνεται πάλι με τα επόμενα, δηλαδή με την απαρίθμηση των πνευματικών χαρισμάτων που πρόκειται να τους δοθούν.

Διότι το ότι αποτελεί ουράνιο δώρο, όπως ανέφερα, το να μπορεί κάποιος να βαδίζει τις θείες οδούς και να εκπληρώνει τις εντολές μέσω των οποίων θα μπορούσε να φτάσει στον Θεό, το δίδαξε λέγοντας για τη Συναγωγή των Ιουδαίων: «Γι' αυτό, ιδού εγώ», λέει, «φράζω τις οδούς της με αγκάθια, και θα αναζητήσει τις οδούς της, και δεν πρόκειται να τις βρει». Επομένως, «όταν εγώ», λέει, «κατευοδώνω τις εντολές, με ευφροσύνη θα εξέλθετε», δηλαδή θα είστε ανώτεροι από τη λύπη, δεν θα πληγωθεί η καρδιά σας, εφόσον θα έχετε βρεθεί έξω από τα πάθη και θα μεταβαίνετε προς την ανώτερη και θαυμαστή ζωή.

Δηλαδή, ως «όρη» θα εκλάβεις εκείνους που έχουν το διδασκαλικό έργο στις Εκκλησίες, και οι οποίοι δεν φρονούν τίποτε από τα χαμερπή, αλλά αντίθετα αναζητούν τα άνω και έχουν ανορθωθεί από τα γήινα· ως «βουνούς» βέβαια, εκείνους που υπολείπονται της δικής τους υπεροχής, και κατά κάποιον τρόπο βρίσκονται κάτω από τη δόξα τους. Διότι στις Εκκλησίες υπάρχουν βαθμίδες και τιμής και λειτουργημάτων. Αυτά, λέει, τα νοητά όρη, και μαζί τους οι βουνοί, θα αναπηδήσουν, δηλαδή θα σκιρτήσουν, χαίροντας προφανώς για την επιστροφή και την κλήση σας, και θα σας δεχθούν με χαρά· διότι χαιρόμαστε πάρα πολύ, όταν κάποιοι από τους πλανεμένους, εγκαταλείποντας πλέον το να παραμένουν στην καταχνιά και το σκοτάδι, σπεύδουν προς το φως της αληθινής θεοπτίας. Έτσι τους προσφωνούσε και ο πάνσοφος Παύλος, λέγοντας: «Χαρά και στέφανός μου». Αλλά και όλα τα δέντρα του αγρού, λέει, θα χειροκροτήσουν με τα κλαδιά τους. Και ως δέντρα του αγρού θα νοήσεις αυτούς που συγκαταλέγονται στον λαό. Διότι ο κήπος του Σωτήρα είναι γεμάτος άνθη. Και εφόσον βέβαια η νύμφη που περιγράφεται στο Άσμα Ασμάτων είναι θαλερή και καρποφόρα, λέει: «Ας κατέβει ο αγαπημένος μου στον κήπο του, και ας φάει τον καρπό των οπωροφόρων δέντρων του». Επομένως, τα νοητά δέντρα θα χειροκροτήσουν με τα κλαδιά τους, λέει.

Διότι χαίρονται όσοι πίστεψαν, όπως ακριβώς βεβαίως και τα όρη και οι βουνοί, δηλαδή εκείνοι που τους έλαχε να καθοδηγούν τους λαούς, για τη σωτηρία εκείνων που καλούνται στη ζωή και για την εκπλήρωση της άχραντης μυσταγωγίας, μέσω της οποίας τους μεταδίδεται το θείο φως. Έπειτα, ότι θα υπάρξει πάρα πολύ μεγάλη μεταβολή των προσκεκλημένων προς το ασυγκρίτως καλύτερο, το αποδεικνύει αμέσως λέγοντας, ότι αντί για την στοιβή θα υπάρξει κυπαρίσσι, και αντί για την κόνυζα θα αναβλαστήσει μυρτιά. Τη στοιβή και την κόνυζα λένε ότι είναι πικρά και απρόσιτα [ή απορριπτέα] αγκάθια, τα οποία δεν φυτρώνουν καθόλου σε χωράφια που καλλιεργούνται από γεωργούς, αλλά ευδοκιμούν σε χέρσα και αλμυρή γη. Τέτοιοι ακριβώς ήταν οι πλανεμένοι, που λάτρευαν την κτίση παρά τον Κτίστη. Επειδή όμως έχουν κληθεί στην επίγνωση της αλήθειας, αφού εγκατέλειψαν το να είναι στοιβή και κόνυζα, έχουν μεταβληθεί νοητώς στα πιο ψηλά και ευωδιαστά από τα φυτά. Διότι ονομάζονται πλέον κυπαρίσσι και μυρτιά. Μεγάλο λοιπόν είναι το θαύμα Εκείνου που καλλιεργεί γεωργικά την Εκκλησία, δηλαδή του Χριστού. Διότι μετατρέπει τα αγκάθια στα πιο ευγενή και εξαίρετα από τα φυτά, και τους αναδεικνύει ολότελα διαφορετικούς πατρικώς [ή πνευματικώς]. Θα βρούμε δε ότι αυτό έχει συμβεί και σε εκείνους που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ.

Μετά από αυτά, η προφητεία λέει προς εκείνους από τα έθνη που προσέρχονται στον σωτήριο λόγο: «διότι με ευφροσύνη θα εξέλθετε και με χαρά θα διδαχθείτε»· διότι θα εξέλθετε από την πατροπαράδοτη πλάνη, και θα τύχετε της διδασκαλίας σύμφωνα με το σωτήριο Ευαγγέλιο, η οποία θα γίνει σε εσάς πρόξενος ένθεης χαράς. Ο δε Σύμμαχος λέει: «με ευφροσύνη θα εξέλθετε και με ειρήνη θα οδηγηθείτε». Έπειτα λέει: «τα όρη και οι λόφοι θα σκιρτήσουν μπροστά σας με αγαλλίαση, και όλα τα δέντρα του αγρού θα χειροκροτήσουν»· μέσω των οποίων νομίζω ότι δηλώνονται οι θεϊκές δυνάμεις που συγχαίρουν όσους μετανοούν επάνω στη γη, πράγμα ακριβώς που δίδαξε και ο Σωτήρας λέγοντας ότι «θα υπάρξει χαρά στους ουρανούς για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Και ως «δέντρα του αγρού που επικροτούν με τα κλαδιά» ίσως νοούνται οι καρποφόρες ψυχές που συγχαίρουν τις ψυχές των ανόμων όταν εκείνες επιστρέφουν προς τον Θεό. Έδιναν, λοιπόν, σημάδια χαράς με το να «χτυπούν τα κλαδιά τους», αλλά «και αντί για τη στοιβή», λέει, «θα φυτρώσει κυπαρίσσι, και αντί για την κόνυζα θα φυτρώσει μυρτιά». Αλληγορικά μάλιστα, μέσω αυτών, υποδήλωνε την καρποφορία των ψυχών που μεταβαίνουν από τα χειρότερα στα καλύτερα· οι οποίες στο παρελθόν, όταν βρίσκονταν στην αθεΐα, δεν έφεραν τίποτα το γόνιμο ούτε το θρεπτικό· αλλά, σαν σε έρημο, χέρσο και ακαλλιέργητο τόπο, φύτρωναν τη «στοιβή» της άχρηστης ύλης και την «κόνυζα», το πλέον δυσώδες και παντελώς άχρηστο χόρτο.

Τι θέλει, λοιπόν, να φανερώσει ο λόγος, και για ποιον αλαλαγμό και για ποιο χτύπημα των χεριών μιλάει; Διότι αυτό συνηθίζουν να το κάνουν όσοι βρίσκονται σε παράταξη πολέμου και μάχης, εννοώ το να αλαλάζουν και να κροτούν δυνατά για να καταπλήξουν και να τρομάξουν τους εχθρούς· αυτό όμως είναι ξένο προς μια γαλήνια ψυχή. Ο ψαλμός, ωστόσο, παραγγέλλει και τα δύο, και να χτυπούν τα χέρια και να αλαλάζουν. Τι άραγε σημαίνουν τα λόγια αυτά; Τίποτε άλλο παρά φανερώνουν χαρά και αποτελούν σύμβολο νίκης. Επειδή και αλλού ο Προφήτης παρουσιάζει τους ποταμούς να χτυπούν τα χέρια: «Οι ποταμοί», λέει, «θα χτυπήσουν τα χέρια όλοι μαζί»· ο δε Ησαΐας παρουσιάζει και τα δέντρα να το κάνουν αυτό, και ο ίδιος πάλι παρουσιάζει τα όρη και τους βουνούς να σκιρτούν. Και δεν το λέει για να νομίσουμε ότι τα όρη και οι βουνοί σκιρτούν, ούτε ότι οι ποταμοί χειροκροτούν ή ότι έχουν χέρια (διότι αυτό θα ήταν έσχατη ανοησία), αλλά για να κατανοήσουμε την υπερβολή της χαράς. Έτσι ακριβώς μπορεί κανείς να το παρατηρήσει και στους ανθρώπους. Και γιατί δεν είπε: «Χαρείτε και σκιρτήστε», αλλά: «Χτυπήστε τα χέρια» και «Αλαλάξτε»;

Ιδού, τον έδωσα ως μάρτυρα στα έθνη, άρχοντα και προστάζοντα στα έθνη. Έθνη, τα οποία δεν σε γνωρίζουν, θα σε επικαλεστούν, και λαοί, οι οποίοι δεν σε ξέρουν, σε σένα θα καταφύγουν, χάριν του Θεού σου, του αγίου του Ισραήλ, διότι σε δόξασε. Ζητήστε τον Θεό και, όταν τον βρείτε, επικαλεστείτε τον, εφόσον είναι κοντά σας. Ας εγκαταλείψει ο ασεβής τους δρόμους του και ο άνομος άνδρας τις βουλές του, και ας επιστρέψει στον Κύριο, και θα ελεηθεί, διότι θα συγχωρήσει άφθονα τις αμαρτίες σας. Διότι οι βουλές μου δεν είναι σαν τις δικές σας βουλές, ούτε οι οδοί μου σαν τις δικές σας οδούς, αλλά όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, τόσο απέχει η δική μου οδός από τη δική σας οδό και τα διανοήματά σας από τη δική μου διάνοια. Διότι, όπως ακριβώς κατεβαίνει το χιόνι ή η βροχή από τον ουρανό και δεν επιστρέφει πίσω, μέχρις ότου ποτίσει άφθονα τη γη και την κάνει να γεννήσει και να βλαστήσει και να δώσει σπόρο στον σπορέα και άρτο για βρώση, έτσι θα είναι και ο λόγος μου, ο οποίος θα εξέλθει από το στόμα μου· δεν πρόκειται να επιστρέψει, μέχρις ότου συντελεστούν όλα όσα θέλησα, και θα ευοδώσω τα προστάγματά μου. Διότι με ευφροσύνη θα εξέλθετε και με χαρά θα διδαχθείτε· διότι τα όρη και οι λόφοι θα αναπηδήσουν από χαρά υποδεχόμενα εσάς, και όλα τα δέντρα των αγρών θα χειροκροτήσουν με τα κλαδιά τους, και αντί για αγκαθωτό θάμνο θα αναβλαστήσει κυπαρίσσι, και αντί για κόνυζα θα αναβλαστήσει μυρτιά, και θα αποτελεί για τον Κύριο όνομα και σημείο αιώνιο, και δεν θα εκλείψει.

Εισερχόμενος στην άρχουσα των πόλεων χαμήλωσε λίγο την οφρύ του και στενοχωριόταν για αυτά τα συμβάντα. Προηγουμένως όμως δεν είχε αυτή τη διάθεση, αλλά όταν αναχωρούσε εναντίον των βαρβάρων, αποδίδοντας στον εαυτό του εκείνα τα προφητικά λόγια, πίστευε ότι με ευφροσύνη θα εξέλθει και με χαρά θα εισέλθει, και ότι τα όρη και οι λόφοι θα σκιρτήσουν υποδεχόμενα αυτόν με χαρά, και όλα τα δέντρα του δάσους θα χειροκροτήσουν με τα κλαδιά τους, και αντί για αγκάθια θα φυτρώσει κυπαρίσσι, και αντί για κόνυζα θα φυτρώσει μυρτιά, επειδή είχε διαμορφώσει αλλοπρόσαλλες ιδέες για τον εαυτό του. Και πολλές φορές, φανερώνοντας όσα έκρυβε στα βάθη της καρδιάς του, έλεγε ότι δεν βάρυνε το αυτί του Κυρίου ώστε να μην μας ακούει και ότι δεν παραδοθήκαμε σε μαστίγωση από έναν λαό μωρό και όχι σοφό εξαιτίας των κοινών αμαρτημάτων μας και της κρίσης του Θεού που μας εγκατέλειψε όλους, αλλά ότι οι λεηλατηθέντες παραδόθηκαν σε τέτοια δεινά εκτίοντας την ποινή επειδή ακολούθησαν τον Αλέξιο Βρανά, ο οποίος νόσησε από αποστασία εναντίον του.