Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 55:13

Διότι παλαιότερα ολόκληρη η γη ήταν σαν κάτι ξηρό και άκαρπο, και σαν γη διψασμένη, η οποία δεν είχε ήμερους καρπούς. Επειδή όμως πλούτισε με τη βροχή του Χριστού, δηλαδή την πνευματική, και με τη χορηγία μέσω του Αγίου Πνεύματος, αναθάλαμε σαν ρίζα, δηλαδή σαν ένα ωραίο και γεμάτο άνθη φυτό. Και γι' αυτό είπε σε εμάς κάποιος από τους άγιους προφήτες: «Και θα σας μακαρίζουν όλα τα έθνη, διότι εσείς θα είστε γη επιθυμητή, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας». Και «επιθυμητή» ονομάζει την εύφορη και γονιμότατη γη, διότι αυτή είναι περιζήτητη στους γεωργούς. Ότι δε η άλλοτε ξηρή και άνυδρη γη, που γεννούσε αγκάθια, μεταβλήθηκε σε γονιμότατη, και στο να μπορεί να πλουτίζει με πνευματικούς καρπούς, το αποσαφηνίζει ο Θεός των όλων λέγοντας μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Και θα συμβεί, αντί για στοιβή να φυτρώσει κυπαρίσσι, και αντί για κόνυζα να φυτρώσει μυρτιά». Διότι η στοιβή και η κόνυζα είναι είδη αγκαθιών, και αυτά τα τρέφει πάντοτε η χέρσα και άνυδρη γη, ενώ η μυρτιά και το κυπαρίσσι ξεχωρίζουν στους κήπους. Όταν λοιπόν αφαιρεθεί το αγκάθι, λέει, θα βλαστήσουν πλέον τα πιο εύοσμα φυτά, όταν η διψασμένη γη γεμίσει νερά, καθώς λέει ο Θεός ότι: «Θα μετατρέψω την έρημο σε τόπους με νερά, και τη διψασμένη γη σε υδραγωγεία. Θα φυτέψω στην άνυδρη γη κέδρο, και πυξάρι, και μυρτιά, και κυπαρίσσι, και λεύκα».

Διότι θα διδαχθείτε με χαρά, και εντρυφώντας στους ιερούς λόγους. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Δαβίδ λέει: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου! Περισσότερο από το μέλι και την κηρήθρα στο στόμα μου.» Και διαβεβαίωνε ότι χαιρόταν περισσότερο για αυτά, και μάλιστα πολύ συνετά, σαν να επρόκειτο για κάθε είδους πλούτο· θα μπορούσε όμως να νοηθεί και με άλλο τρόπο ότι εξέρχονται με χαρά: διότι, απαλλασσόμενοι από την παλαιά πλάνη, αποδέχονται πρόθυμα με χαρά την κλήση του Θεού, και το ότι αυτό είναι αληθές μπορεί κανείς να το διαπιστώσει από τα ίδια τα πράγματα. <Διότι τα όρη και οι βουνοί θα αναπηδήσουν υποδεχόμενα εσάς με χαρά, και όλα τα δέντρα του αγρού θα επικροτήσουν με τα κλαδιά τους, και αντί για τη στοιβή θα φυτρώσει κυπαρίσσι, και αντί για την κόνυζα θα φυτρώσει μυρτιά. Και θα υπάρχει ο Κύριος ως όνομα και ως αιώνιο σημείο, και δεν θα εκλείψει.> Ως όρη αναφέρει εδώ ίσως τις άνω και ουράνιες δυνάμεις, οι οποίες έχουν ταχθεί από τον Θεό για την προστασία όσων βρίσκονται στη γη. Διότι είναι πνεύματα λειτουργικά που αποστέλλονται προς διακονία χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία, και χαίρονται έστω και για έναν αμαρτωλό που μετανοεί. Και βεβαίως θα μπορούσαν εύλογα να παρομοιαστούν με όρη, επειδή έλαχαν τη θέση να βρίσκονται πολύ ψηλά, εξαιτίας του μεγέθους της αρετής που ενυπάρχει σε αυτές.

Διότι χαίρονται όσοι πίστεψαν, όπως ακριβώς βεβαίως και τα όρη και οι βουνοί, δηλαδή εκείνοι που τους έλαχε να καθοδηγούν τους λαούς, για τη σωτηρία εκείνων που καλούνται στη ζωή και για την εκπλήρωση της άχραντης μυσταγωγίας, μέσω της οποίας τους μεταδίδεται το θείο φως. Έπειτα, ότι θα υπάρξει πάρα πολύ μεγάλη μεταβολή των προσκεκλημένων προς το ασυγκρίτως καλύτερο, το αποδεικνύει αμέσως λέγοντας, ότι αντί για την στοιβή θα υπάρξει κυπαρίσσι, και αντί για την κόνυζα θα αναβλαστήσει μυρτιά. Τη στοιβή και την κόνυζα λένε ότι είναι πικρά και απρόσιτα [ή απορριπτέα] αγκάθια, τα οποία δεν φυτρώνουν καθόλου σε χωράφια που καλλιεργούνται από γεωργούς, αλλά ευδοκιμούν σε χέρσα και αλμυρή γη. Τέτοιοι ακριβώς ήταν οι πλανεμένοι, που λάτρευαν την κτίση παρά τον Κτίστη. Επειδή όμως έχουν κληθεί στην επίγνωση της αλήθειας, αφού εγκατέλειψαν το να είναι στοιβή και κόνυζα, έχουν μεταβληθεί νοητώς στα πιο ψηλά και ευωδιαστά από τα φυτά. Διότι ονομάζονται πλέον κυπαρίσσι και μυρτιά. Μεγάλο λοιπόν είναι το θαύμα Εκείνου που καλλιεργεί γεωργικά την Εκκλησία, δηλαδή του Χριστού. Διότι μετατρέπει τα αγκάθια στα πιο ευγενή και εξαίρετα από τα φυτά, και τους αναδεικνύει ολότελα διαφορετικούς πατρικώς [ή πνευματικώς]. Θα βρούμε δε ότι αυτό έχει συμβεί και σε εκείνους που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ.

Διότι, αν και ο Ματθαίος και ο Παύλος ήταν κάποτε σαν αγκαθωτοί θάμνοι και πικρόχορτα —επειδή ο μεν ήταν τελώνης, ο δε διώκτης και υβριστής— έγιναν οικουμενικοί φωστήρες και αναδίδουν την ευωδία του Χριστού σε κάθε τόπο, τόσο σε αυτούς που σώζονται όσο και σε αυτούς που χάνονται, όπως λέει ο ιερότατος Παύλος. Το ότι δε ο χορηγός και κυβερνήτης όλων αυτών θα παραμένει σε ατελεύτητη δόξα και διαμονή, το διδάσκει λέγοντας ότι «Θα είναι ο Κύριος εις όνομα και εις σημείο αιώνιο, και δεν θα εκλείψει»· και με το «όνομα» εννοεί εδώ τη δόξα, ενώ με το «σημείο», όπως τουλάχιστον νομίζω, τη λαμπρότητα του σταυρού, δια του οποίου έχουμε σωθεί, και στον οποίο θα βρισκόμαστε ακατάπαυστα. Διότι δεν πρόκειται να μας λείψει η χάρη Του σε κανέναν καιρό και με κανέναν τρόπο.

Βλαστήσαμε δε και εμείς με το θέλημα του Πατρός, τα άλλοτε ξηρά και άκαρπα δέντρα, ενώ έγιναν ξηρά και μαράθηκαν κατά κάποιον τρόπο εκείνοι που βρίσκονταν σαν σε υγρασία και ζωή του νόμου, δηλαδή εκείνοι από τον Ισραήλ. Και εκείνοι μεν ήταν υψηλοί, ενώ εμείς ταπεινοί και καταβεβλημένοι. Αλλά υψωθήκαμε εν Χριστώ μέσω της πίστεως. Εκείνοι δε εξέπεσαν από την αρχαία δόξα και έγιναν ταπεινοί. Επομένως, ο Θεός είναι ο Κύριος των πάντων, ο οποίος με τα δικά Του προστάγματα ταπεινώνει τα υψηλά, και ανυψώνει τα ταπεινά, και ξηραίνει το χλωρό δέντρο, και κάνει να αναθάλλει το ξηρό δέντρο. Διότι, το ότι εκείνοι από την αρχαία Συναγωγή, μην έχοντας καμία διαφορά από τα αγκάθια και τα τριβόλια, σχεδόν αποκόπτονται από την άγια γη, ενώ στη θέση τους φύτρωσε το πλήθος των πιστών και παρομοιάζεται με τα πιο ευωδιαστά δέντρα, θα το μάθεις από τα λόγια του Θεού: «Και θα μετατρέψω την έρημο σε λιμνάζοντα ύδατα, και τη γη σε υδραγωγεία. Θα φυτέψω στην άνυδρη γη κέδρο, και πυξάρι, και μυρτιά, και κυπαρίσσι, και λεύκα.» Και παρακάτω: «Και αντί για στοιβή θα φυτρώσει κυπαρίσσι, και αντί για κόνυζα θα φυτρώσει μυρτιά.» Διότι, μέσω του κέδρου θα εννοήσεις την ελπίδα για αφθαρσία εκείνων που πίστεψαν, επειδή ο κέδρος δεν γνωρίζει τη σήψη.

Διότι είπε κάπου ο Θεός μέσω της φωνής του Ησαΐα, υποδηλώνοντας τις ευωδίες -προφανώς τις πνευματικές, καθώς και τα ύψη της αρετής- εκείνων που μέσω της πίστης στον Χριστό αναβλάστησαν στη ζωή: «Και θα δημιουργήσω στην έρημο ζωντανό νερό, και σε άνυδρη γη ποταμούς, και θα φυτέψω στην άνυδρη γη κέδρο, και πύξο, και μυρτιά, και κυπαρίσσι, και λεύκα». Και πάλι: «Και θα συμβεί», λέει, «αντί για αγκαθωτό θάμνο, θα φυτρώσει κυπαρίσσι· και αντί για κόνυζα, θα φυτρώσει μυρτιά»· ονομάζοντας έτσι εύστοχα, νομίζω, τον αγκαθωτό θάμνο και την κόνυζα, τις ψυχές που είναι ακόμη ανήμερες και εμφανίζονται με τη μορφή άγριου αγκαθιού ενώπιον των οφθαλμών της θεότητας. Αλλά και με λίθους μερικές φορές παρομοιάζεται το σεπτό πλήθος των αγίων: «Διότι λίθοι άγιοι κυλίονται πάνω στη γη». Ακόμη, ο Σωτήρας έλεγε ότι η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με προζύμι και με κόκκο σιναπιού. Επομένως, είναι συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να φανερώνει τα ανθρώπινα μέσα από πολλά και σαφέστατα παραδείγματα. ΠΑΛΛ. Συμφωνώ. ΚΥΡ. Πρόσεξε λοιπόν ότι, ενώ παραθέτει χρησίμως αναρίθμητα είδη κτηνών, καθώς και πτηνών και ψαριών, άλλα τα κηρύσσει ως εντελώς ακάθαρτα, ενώ άλλα τα αποδέχεται και τα απαλλάσσει από την κατηγορία, προκειμένου να γνωρίζουν ορθά εκείνοι που λατρεύουν τον Θεό ποιες πράξεις εάν κάνουν δεν θα γίνουν αποδεκτοί· και από ποιες εάν απέχουν με σύνεση, θα μείνουν μακριά από κάθε ψεγάδι, θα είναι λαμπροί και αξιόλογοι, και θα τιμηθούν από την άνωθεν κρίση.

Μετά από αυτά, η προφητεία λέει προς εκείνους από τα έθνη που προσέρχονται στον σωτήριο λόγο: «διότι με ευφροσύνη θα εξέλθετε και με χαρά θα διδαχθείτε»· διότι θα εξέλθετε από την πατροπαράδοτη πλάνη, και θα τύχετε της διδασκαλίας σύμφωνα με το σωτήριο Ευαγγέλιο, η οποία θα γίνει σε εσάς πρόξενος ένθεης χαράς. Ο δε Σύμμαχος λέει: «με ευφροσύνη θα εξέλθετε και με ειρήνη θα οδηγηθείτε». Έπειτα λέει: «τα όρη και οι λόφοι θα σκιρτήσουν μπροστά σας με αγαλλίαση, και όλα τα δέντρα του αγρού θα χειροκροτήσουν»· μέσω των οποίων νομίζω ότι δηλώνονται οι θεϊκές δυνάμεις που συγχαίρουν όσους μετανοούν επάνω στη γη, πράγμα ακριβώς που δίδαξε και ο Σωτήρας λέγοντας ότι «θα υπάρξει χαρά στους ουρανούς για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Και ως «δέντρα του αγρού που επικροτούν με τα κλαδιά» ίσως νοούνται οι καρποφόρες ψυχές που συγχαίρουν τις ψυχές των ανόμων όταν εκείνες επιστρέφουν προς τον Θεό. Έδιναν, λοιπόν, σημάδια χαράς με το να «χτυπούν τα κλαδιά τους», αλλά «και αντί για τη στοιβή», λέει, «θα φυτρώσει κυπαρίσσι, και αντί για την κόνυζα θα φυτρώσει μυρτιά». Αλληγορικά μάλιστα, μέσω αυτών, υποδήλωνε την καρποφορία των ψυχών που μεταβαίνουν από τα χειρότερα στα καλύτερα· οι οποίες στο παρελθόν, όταν βρίσκονταν στην αθεΐα, δεν έφεραν τίποτα το γόνιμο ούτε το θρεπτικό· αλλά, σαν σε έρημο, χέρσο και ακαλλιέργητο τόπο, φύτρωναν τη «στοιβή» της άχρηστης ύλης και την «κόνυζα», το πλέον δυσώδες και παντελώς άχρηστο χόρτο.

Τώρα όμως, αφού μετείχαν στη θεία χάρη, καρποφορούσαν την ευωδέστατη μυρτιά και το πανύψηλο και επίσης ευωδιαστό κυπαρίσσι. Κατά δε τον Σύμμαχο: «αντί για στοιβή», λέει, «θα αναβλαστήσει βράθυ (άρκευθος), και αντί για κνίδη (τσουκνίδα) θα αναβλαστήσει μυρτιά», σαν να λεγόταν με μεγαλύτερη σαφήνεια: αντί για την κακία θα αναβλαστήσει δικαιοσύνη, και αντί για την ακολασία σωφροσύνη, και αντί για το θράσος ανδρεία, και αντί για την αφροσύνη φρόνηση, και γενικά, αντί για την πονηρία η αρετή. Επιπλέον αυτών, υπόσχεται και κάτι άλλο θαυμαστό στα έθνη που επέστρεψαν στον Θεό: «διότι θα είναι», λέει, «ο Κύριος για αυτούς ως όνομα και ως σημείο αιώνιο, και δεν θα εκλείψει». Και ποιος δεν θα εκπλησσόταν βλέποντας την εκπλήρωση αυτού του λόγου, ότι δηλαδή σε ολόκληρη την οικουμένη προσαγορεύονται Χριστιανοί από το όνομα του Χριστού του Θεού;

Και αυτό θα αποτελεί για αυτούς αιώνιο σημείο της σωτηρίας από τον Θεό, το να φέρουν επιγεγραμμένο το όνομα του Κυρίου, το οποίο θα παραμείνει σε αυτούς εις τον αιώνα και δεν θα εκλείψει ποτέ· «διότι τα χαρίσματα του Θεού είναι αμεταμέλητα». Επειδή ο λαός των Ιουδαίων, μη πράττοντας κανένα αγαθό, ούτε τηρώντας την κρίση, ούτε εφαρμόζοντας τη δικαιοσύνη, περιποιούνταν μόνο την ημέρα του Σαββάτου σαν να προσέφερε κάποια μεγάλη χάρη στον Θεό, εύλογα λέγει προς αυτούς: Ακούστε εσείς, επειδή, παραλείποντας τα αναγκαία, νομίζετε ότι πρέπει να τηρείτε την ημέρα του Σαββάτου και ότι αυτό συνιστά το κατόρθωμα της θεοσέβειας, οφείλετε να μην αγνοείτε ότι πρέπει, πρώτα από όλα, να τηρείτε την κρίση και να πράττετε δικαιοσύνη· διότι αυτός που τα πράττει αυτά θα καθίστατο άξιος του μακαρισμού από τον Θεό. Μαζί δε με αυτά, είναι αναγκαίο και το να μη βεβηλώνετε τα Σάββατα· το οποίο θα επιτευχθεί, εάν διατηρήσετε τα χέρια σας καθαρά από κάθε άτοπη πράξη. Εάν όμως, χωρίς να πράττετε αυτά, διέρχεστε την ημέρα του Σαββάτου με σχόλη και αργία, να γνωρίζετε ότι δεν κάνετε απολύτως τίποτα. Έπειτα προσκαλεί και τους προσήλυτους ανάμεσά τους, οι οποίοι, μολονότι ήσαν αλλόφυλοι και ξένοι ως προς το γένος, ενώθηκαν με τον λαό δια της προσελεύσεώς τους στον Θεό.

Πάλι μαθαίνουμε μέσα από τους επαίνους που ακολουθούν, πώς μπορεί κάποιος να γίνει αδελφή και ομόζυγος του Κυρίου, μέσα από τα λόγια όπου λέει: «Κήπος κλεισμένος είναι η αδελφή μου, η νύμφη». Επομένως, εάν κάποιος επιδιώκει να γίνει νύμφη με το να προσκολληθεί στον Κύριο, και αδελφή με το να πράττει το θέλημά Του, όπως λέει το Ευαγγέλιο, ας γίνει ένας θαλερός κήπος, που θα έχει μέσα του την ωραιότητα όλων των φυτών, και τη γλυκιά συκιά και την κατάκαρπη ελιά και τον υψίκομο φοίνικα και την ακμάζουσα άμπελο, όχι κάποιον ακανθώδη θάμνο ούτε κόνυζα, αλλά αντί για αυτά κυπαρίσσι και μυρτιά. Διότι έτσι γνωρίζουν να ωραΐζουν έναν τέτοιο κήπο και ο μέγας Δαβίδ και ο υψηλός Ησαΐας· εκ των οποίων ο μεν πρώτος λέει: «Ο δίκαιος θα ανθίσει ως φοίνικας»· και «Εγώ δε, είμαι ωσάν την κατάκαρπη ελιά»· και «Η γυναίκα σου είναι ως άμπελος ακμάζουσα»· ο δε Ησαΐας λέει ότι αντί για θάμνο θα αναβλαστήσει κυπαρίσσι, και αντί για κόνυζα μυρτιά· και από κάποιον άλλον προφήτη μακαρίζεται εκείνος που αναπαύεται κάτω από τη δική του συκιά.

Διότι τα όρη και οι βουνοί θα σκιρτήσουν υποδεχόμενα εσάς με χαρά, και όλα τα δέντρα του αγρού θα χειροκροτήσουν με τα κλαδιά τους, και αντί για τη στοιβή θα αναβλαστήσει κυπαρίσσι, και αντί για την κόνυζα θα αναβλαστήσει μυρτιά. Και θα είναι ο Κύριος εις όνομα και εις σημείο αιώνιο, και δεν θα εκλείψει.

Ιδού, τον έδωσα ως μάρτυρα στα έθνη, άρχοντα και προστάζοντα στα έθνη. Έθνη, τα οποία δεν σε γνωρίζουν, θα σε επικαλεστούν, και λαοί, οι οποίοι δεν σε ξέρουν, σε σένα θα καταφύγουν, χάριν του Θεού σου, του αγίου του Ισραήλ, διότι σε δόξασε. Ζητήστε τον Θεό και, όταν τον βρείτε, επικαλεστείτε τον, εφόσον είναι κοντά σας. Ας εγκαταλείψει ο ασεβής τους δρόμους του και ο άνομος άνδρας τις βουλές του, και ας επιστρέψει στον Κύριο, και θα ελεηθεί, διότι θα συγχωρήσει άφθονα τις αμαρτίες σας. Διότι οι βουλές μου δεν είναι σαν τις δικές σας βουλές, ούτε οι οδοί μου σαν τις δικές σας οδούς, αλλά όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, τόσο απέχει η δική μου οδός από τη δική σας οδό και τα διανοήματά σας από τη δική μου διάνοια. Διότι, όπως ακριβώς κατεβαίνει το χιόνι ή η βροχή από τον ουρανό και δεν επιστρέφει πίσω, μέχρις ότου ποτίσει άφθονα τη γη και την κάνει να γεννήσει και να βλαστήσει και να δώσει σπόρο στον σπορέα και άρτο για βρώση, έτσι θα είναι και ο λόγος μου, ο οποίος θα εξέλθει από το στόμα μου· δεν πρόκειται να επιστρέψει, μέχρις ότου συντελεστούν όλα όσα θέλησα, και θα ευοδώσω τα προστάγματά μου. Διότι με ευφροσύνη θα εξέλθετε και με χαρά θα διδαχθείτε· διότι τα όρη και οι λόφοι θα αναπηδήσουν από χαρά υποδεχόμενα εσάς, και όλα τα δέντρα των αγρών θα χειροκροτήσουν με τα κλαδιά τους, και αντί για αγκαθωτό θάμνο θα αναβλαστήσει κυπαρίσσι, και αντί για κόνυζα θα αναβλαστήσει μυρτιά, και θα αποτελεί για τον Κύριο όνομα και σημείο αιώνιο, και δεν θα εκλείψει.

Εισερχόμενος στην άρχουσα των πόλεων χαμήλωσε λίγο την οφρύ του και στενοχωριόταν για αυτά τα συμβάντα. Προηγουμένως όμως δεν είχε αυτή τη διάθεση, αλλά όταν αναχωρούσε εναντίον των βαρβάρων, αποδίδοντας στον εαυτό του εκείνα τα προφητικά λόγια, πίστευε ότι με ευφροσύνη θα εξέλθει και με χαρά θα εισέλθει, και ότι τα όρη και οι λόφοι θα σκιρτήσουν υποδεχόμενα αυτόν με χαρά, και όλα τα δέντρα του δάσους θα χειροκροτήσουν με τα κλαδιά τους, και αντί για αγκάθια θα φυτρώσει κυπαρίσσι, και αντί για κόνυζα θα φυτρώσει μυρτιά, επειδή είχε διαμορφώσει αλλοπρόσαλλες ιδέες για τον εαυτό του. Και πολλές φορές, φανερώνοντας όσα έκρυβε στα βάθη της καρδιάς του, έλεγε ότι δεν βάρυνε το αυτί του Κυρίου ώστε να μην μας ακούει και ότι δεν παραδοθήκαμε σε μαστίγωση από έναν λαό μωρό και όχι σοφό εξαιτίας των κοινών αμαρτημάτων μας και της κρίσης του Θεού που μας εγκατέλειψε όλους, αλλά ότι οι λεηλατηθέντες παραδόθηκαν σε τέτοια δεινά εκτίοντας την ποινή επειδή ακολούθησαν τον Αλέξιο Βρανά, ο οποίος νόσησε από αποστασία εναντίον του.