Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 55:6

Διότι έπρεπε, λένε, να είναι παρών ανάμεσα σε αυτούς που γιορτάζουν ο θαυματουργός, επιδιώκοντας περισσότερο την ευχαρίστηση της τέρψης, και όχι οπωσδήποτε την ωφέλεια από τον θαυμασμό. Ενώ όμως έχουν ενδυθεί τη δόξα των νομομαθών και νομίζουν ότι έχουν εκπαιδευτεί στα ιερά γράμματα όχι σε μέτριο βαθμό, λησμονούν την προφητική φωνή, η οποία λέει τα εξής: «Ζητήστε τον Θεό, και όταν τον βρείτε επικαλεστείτε τον. Όταν σας πλησιάσει, ας εγκαταλείψει ο ασεβής τον δρόμο του και ο άνομος άνδρας τις βουλές του, και ας επιστρέψει προς τον Κύριο, και θα ελεηθεί». Βλέπεις πώς δεν αρκεί για τη σωτηρία μόνο το να ζητά κανείς, αλλά, αφού τον βρουν, είναι ανάγκη και να επιστρέψουν, δηλαδή μέσω της υπακοής και της πίστεως; Έτσι έπρεπε να διασωθεί ο αμαθής και δύστροπος λαός των Ιουδαίων. Επειδή όμως και σε αυτό συλλαμβάνονται να φέρονται με πολλή ασυνεσία, δικαιολογημένα λοιπόν θα ακούσουν: «Πώς λέτε ότι εμείς είμαστε σοφοί και ο λόγος του Κυρίου είναι μαζί μας; Μάταια έγινε ψευδής η γραφίδα των γραμματέων. Ντροπιάστηκαν οι σοφοί, τρόμαξαν, πιάστηκαν. Ποια σοφία υπάρχει σε αυτούς; Διότι αποδοκίμασαν τον λόγο του Κυρίου». Διότι πώς δεν τον αποδοκίμασαν, αφού δεν τον αποδέχτηκαν; Ή πώς δεν τον ατιμάζουν, όταν δεν παραιτούνται από το να λένε για αυτόν με αναίδεια το: «Πού είναι εκείνος;»;

Διότι εκείνος που δοξάζει τον Πατέρα, δοξάζει και εκείνον που προέρχεται από αυτόν, και εκείνος που δοξάζει τον Υιό, συνδοξάζει οπωσδήποτε μαζί με αυτόν και εκείνον από τον οποίο έχει γεννηθεί κατά φύση. Ή, αν θέλεις, μπορείς να προσεγγίσεις τα λεγόμενα και με άλλον τρόπο: «Επειδή ο Υιός, ενώ υπήρχε στη μορφή του Θεού και Πατέρα, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του, παίρνοντας μορφή δούλου, γενόμενος όμοιος με τους ανθρώπους, και αφού βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος, ταπείνωσε τον εαυτό του με το να γίνει υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού. Γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού Χριστού να καμφθεί κάθε γόνατο των επουρανίων και των επιγείων και των καταχθονίων, και κάθε γλώσσα να ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν του Θεού Πατρός. Αμήν.» Διότι, επειδή εξαιτίας του μέτρου της ανθρωπότητας ο Χριστός θεωρήθηκε κάπως άδοξος, ανέρχεται πάλι στη θεοπρεπή και υπέρτατη υπεροχή και δόξα που ενυπήρχε σε αυτόν, και μάλιστα με τη σάρκα. Και αυτό, νομίζω, σημαίνει το να λέγεται ότι δόθηκε στον Υιό από τον Πατέρα το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα. Γι' αυτό άλλωστε είπε προς αυτόν: «Πατέρα, δόξασέ με με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν υπάρξει ο κόσμος.» <Ζητήστε τον Θεό, και όταν τον βρείτε, επικαλεστείτε τον.

Τι θέλει λοιπόν να πει και τώρα ο λόγος της προφητείας; Εισάγει το πρόσωπο του Πατρός, ο οποίος αναφωνεί και λέει στα πλήθη των εθνών: Ζητήστε τον Θεό, για τον οποίο προηγουμένως είπε ότι δόθηκε ως μαρτυρία στα έθνη, και ως άρχοντάς τους, και καθοδηγητής· αυτόν αμέσως τον ονομάζει και Θεό, και έχει προστάξει να αναζητείται. Αυτή η αναζήτηση όμως δεν είναι τοπική· διότι το Θείο είναι ασώματο, και δεν νοείται μέσα σε κάποιο τόπο. Διότι γεμίζει τα πάντα, και δεν απουσιάζει από κανένα από τα όντα, αλλά η αναζήτηση γίνεται με την προθυμία της ψυχής που διψά για την οικειότητα μαζί Του, μέσω των αγώνων για την ευσέβεια και της αληθινής θεογνωσίας. Διότι μια τέτοια αναζήτηση θα ταίριαζε σε εκείνους που βρίσκονται ακόμη μακριά και έχουν απομακρυνθεί από Αυτόν, εφόσον μεσολαβεί προφανώς η αμαρτία και η άγνοια που ενεργεί μέσα τους, και όταν αυτά εξαλειφθούν, θα βρεθούν κοντά στον Θεό. Έτσι κάπου και ο πάνσοφος Παύλος γράφει σε εκείνους που προέρχονται από τα έθνη, λέγοντας: «Τώρα όμως, εσείς που κάποτε ήσασταν μακριά, βρεθήκατε κοντά». Έτσι αναζητείται από εσάς ο Θεός των όλων. Αλλά όταν τον βρείτε, «επικαλεστείτε τον», λέει. Και το «επικαλεστείτε τον» δεν σημαίνει τίποτα άλλο, παρά μόνο: υμνήστε τον ως Θεό και ζητήστε από Αυτόν δύναμη και προθυμία, που να σας είναι αρκετή για την επιστροφή. Ζητήστε από Αυτόν τη λύτρωση, και τη δυνατότητα να ξεφύγετε από τα δεσμά της αμαρτίας και από το χέρι εκείνου που σας εκμεταλλεύτηκε, δηλαδή του Σατανά.

Διότι κατά το παρελθόν το πλήθος των εθνών ήταν ασύνετο, εύκολα παρασυρόταν εξολοκλήρου σε οτιδήποτε το άτοπο, και φερόταν σαν με ανοιχτά πανιά προς την επιθυμία να πράττει όσα δεν είναι θεμιτό ούτε να λέγονται. Επειδή όμως μέσω της πίστεως αναζήτησαν τον Θεό, Τον επικαλέστηκαν και εγκατέλειψαν τις προηγούμενες οδούς τους και τις άνομες βουλές τους, ελεήθηκαν από Αυτόν, μεταστοιχειώθηκαν σαν να πέρασαν σε μια άλλη ζωή, έγιναν σοφοί ως μέτοχοι της σοφίας, και γνώστες κάθε αγαθού πράγματος, απέσεισαν τον ζυγό της αρχαίας πλάνης και νίκησαν την αμαρτία. Δεν έχουν πλέον διάνοια που εύκολα παρασύρεται, αλλά μάλλον εδραιωμένη και ισχυρή, η οποία αποβλέπει σταθερά στην εκπλήρωση εκείνων με τα οποία ευαρεστείται ο Θεός. Αλλά, όταν υπόσχομαι αυτά, λέγει, μην απιστήσετε, ούτε βέβαια να υποθέσετε ότι θα είναι ακατόρθωτη η μεταβολή του φρονήματός τους· διότι δεν είναι οι δικές μου βουλές όπως οι δικές σας βουλές, ούτε όπως οι δικές μου οδοί είναι οι δικές σας οδοί. Διότι για εσάς, που είστε εκ φύσεως άνθρωποι, τα περισσότερα πράγματα είναι δυσχερή στην τέλεσή τους και ακατόρθωτα. Διότι δεν φτάνει απόλυτα και πάντοτε στο τέλος του καθετί που επιλέγετε να πράξετε. Για εμένα όμως, που είμαι Θεός, τα πάντα είναι ομαλά και ευκολοδιάβατα, και τίποτα δεν είναι διόλου ανηφορικό.

Διότι, επειδή είχε αναγγελθεί πόλεμος και ο φόβος είχε αναταράξει τα πάντα, νήστευσαν μεν, νόμισαν δε ότι θα μάθουν ποια θα είναι τελικά η έκβαση των πραγμάτων. Αυτό, νομίζω, σημαίνει το «Επιθυμούν να γνωρίσουν τις οδούς μου». Επιθυμούν δε σαν λαός που έχει πράξει δικαιοσύνη και δεν έχει εγκαταλείψει την κρίση του Θεού του· δηλαδή, σαν να είχαν πολιτευτεί σύμφωνα με τον νόμο και να είχαν γίνει άριστοι φύλακες των προσταγμάτων που τους δόθηκαν, έχοντας άμεμπτη ζωή και περιβεβλημένοι με το καύχημα μιας ευσεβούς πολιτείας. Διότι σε τέτοιους ανθρώπους θα ταίριαζε να ζητούν τον Θεό, δηλαδή να θέλουν να είναι κοντά Του και να απολαμβάνουν την άνωθεν ευσπλαχνία, και επιπλέον να γνωρίσουν τις οδούς Του. Ειπώθηκε λοιπόν μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Ζητήστε τον Κύριο, και όταν τον βρείτε επικαλεστείτε τον. Και όταν σας πλησιάσει, ας εγκαταλείψει ο ασεβής την οδό του, και ο άνομος άνδρας τη βουλή του, και ας επιστρέψει στον Κύριο, και θα ελεηθεί· διότι θα συγχωρήσει άφθονα τις αμαρτίες τους.» <Ζητούν τώρα από εμένα δίκαιη κρίση, και επιθυμούν να πλησιάσουν τον Θεό, λέγοντας: Γιατί νηστεύσαμε και δεν είδες; Ταπεινώσαμε τις ψυχές μας και δεν το αναγνώρισες;>

Μας ωφελεί λοιπόν ο Προφήτης, ανακράζοντας και λέγοντας: «Ζητήστε τον Κύριο, και όταν τον βρείτε επικαλεστείτε τον. Όταν δε σας πλησιάσει, ας εγκαταλείψει ο ασεβής τους δρόμους του και ο άνομος άνδρας τις βουλές του, και ας επιστρέψει προς τον Κύριο, και θα ελεηθεί». Διότι πρέπει εμείς, αν θεωρούμε σπουδαίο το να είμαστε με τον Θεό, με κάθε δύναμη να αποφεύγουμε την αμαρτία, και να θυμόμαστε αυτόν που λέει: «Άγιοι θα είστε, διότι εγώ είμαι άγιος». <Και δεν θα εισέλθω σε πόλη. Πίσω από τον Κύριο θα πορευτώ.> Έρχεται μερικές φορές στον νου των αγίων Προφητών με ακρίβεια η γνώση των μελλοντικών γεγονότων, καθώς το Άγιο Πνεύμα τους φωτίζει. Γι' αυτό και ανάμεσα στα δικά τους λόγια, δηλαδή σε εκείνα που προέρχονται άνωθεν και από τον Θεό, κάποιες φορές αναφωνούν εκ των προτέρων τις φωνές κάποιων που είτε μετανοούν, είτε ευχαριστούν, είτε αγάλλονται για εκείνα με τα οποία ο Θεός υπόσχεται να τους ευφράνει. Κάτι τέτοιο θα βρούμε ότι βιώνει και τώρα ο μακάριος Ωσηέ. Διότι ο Θεός των όλων υποσχόταν την πραότητά του, και έλεγε ότι δεν θα εξολοθρεύσει εντελώς αυτούς που αμάρτησαν, επειδή είναι Θεός, δηλαδή αγαθός, και όχι άνθρωπος. Επειδή δεν είναι σαν κι εμάς Αυτός που βρίσκεται πάνω από όλη την κτίση. Εκείνοι δε, σαν να έχουν αποκτήσει επίγνωση των δικών τους αμαρτημάτων, και νιώθοντας πια ντροπή για την υπερβολική και απροσδόκητη χάρη, υπόσχονται ότι θα εγκαταλείψουν τις δικές τους επινοήσεις, μέσω των οποίων και έχουν προσκρούσει.

Στη συνέχεια προτρέπει 〈να αναζητούν τον Κύριο〉, συνδέοντας με την προσταγή την υπόσχεση ότι θα τον βρουν. Γι' αυτό λέει: 〈Ζητήστε τον Κύριο, και όταν τον βρείτε, επικαλεστείτε τον〉. Έπειτα συμβουλεύει λέγοντας: όταν 〈τον βρείτε〉 να στέκεται κοντά σας και όχι να κατοικεί κάπου μακριά, να διορθώσετε τη ζωή σας, σαν να στέκεστε ενώπιόν του. Και επειδή ακριβώς απευθύνει αυτά τα λόγια στα έθνη που ήταν παλαιότερα άθεα και ασεβή, στη συνέχεια προτρέπει λέγοντας: 〈όταν σας πλησιάσει〉 ο Κύριος, 〈ας εγκαταλείψει ο ασεβής τους δρόμους του και ο άνομος άνδρας τις βουλές του〉. Διότι είναι καλή η μετάνοια και η απομάκρυνση από τα κακά. Γιατί, ακόμη κι αν νομίζετε ότι η κατάστασή σας είναι αθεράπευτη, κι αν θεωρείται απελπιστική για τα ανθρώπινα δεδομένα, για εμένα όμως δεν είναι ανίατη και αθεράπευτη· διότι 〈πολύ〉 συνηθίζω 〈να συγχωρώ〉. 〈Διότι οι βουλές μου δεν είναι σαν τις δικές σας βουλές, ούτε όπως οι δικοί σας δρόμοι〉, των ανθρώπων, έτσι είναι και οι δικές μου κρίσεις και 〈οι δρόμοι, λέει ο Κύριος. Διότι, όπως ο ουρανός είναι ψηλά από τη γη, έτσι θα υψωθούν οι δρόμοι μου πάνω από τους δικούς σας δρόμους και οι λογισμοί μου πάνω από τους δικούς σας λογισμούς〉.

Διότι, λέει, υπάρχει καιρός για να αναζητήσει κανείς και καιρός για να χάσει. Τι είναι λοιπόν αυτό που πρέπει να αναζητήσω, ώστε να επιτύχω τον κατάλληλο καιρό; Το τι πρέπει να αναζητείται, μας το δείχνει η προφητεία λέγοντας: «Αναζητήστε τον Κύριο και ενδυναμωθείτε»· και πάλι: «Αναζητήστε τον Κύριο και όταν τον βρείτε, επικαλεστείτε τον», και «Ας ευφρανθεί η καρδιά εκείνων που αναζητούν τον Κύριο». Έμαθα, λοιπόν, μέσα από όσα ειπώθηκαν, τι είναι αυτό που πρέπει να αναζητήσει κανείς, του οποίου η εύρεση είναι η ίδια η διαρκής αναζήτηση. Διότι δεν είναι άλλο πράγμα η αναζήτηση και άλλο η εύρεση, αλλά το κέρδος από την αναζήτηση είναι η ίδια η αναζήτηση. Θέλεις να μάθεις και την κατάλληλη ευκαιρία, ποιος είναι δηλαδή ο καιρός για να αναζητά κανείς τον Κύριο; Με συντομία λέω: ολόκληρος ο βίος. Διότι μόνο για αυτό το ζήτημα ο μοναδικός καιρός της προσπάθειας είναι ολόκληρη η ζωή. Διότι το να αναζητά κανείς τον Κύριο δεν είναι αγαθό μόνο σε κάποιον καθορισμένο καιρό και σε οριοθετημένο χρόνο, αλλά το να μην παύει ποτέ κανείς να τον αναζητά διαρκώς, αυτή είναι η αληθινή ευκαιρία. Διότι λέει: «Τα μάτια μου είναι πάντοτε στραμμένα προς τον Κύριο». Βλέπεις πώς ο οφθαλμός ερευνά με επιμέλεια το ζητούμενο, χωρίς να δίνει στον εαυτό του καμία άνεση ούτε κάποιο διάλειμμα από την ενατένιση του ζητουμένου; Διότι με την προσθήκη του «πάντοτε» υπέδειξε το διηνεκές και αδιάλειπτο της προσπάθειας. Με τον ίδιο τρόπο ας κατανοήσουμε και τον καιρό της απώλειας, θεωρώντας ότι είναι κέρδος να χάσουμε εκείνο του οποίου η ύπαρξη προξενεί ζημία σε όποιον το κατέχει. Κακό απόκτημα είναι η φιλαργυρία· επομένως, ας την αποβάλουμε.

Και η Σοφία λέει: Εκείνος που κρύβει την αμαρτία του δεν θα ωφεληθεί· εκείνος όμως που ομολογεί τις αμαρτίες του και τις εγκαταλείπει, θα λάβει έλεος από τον Θεό. Και ο Ησαΐας λέει: Αναζητήστε τον Κύριο, και αφού τον βρείτε, επικαλεστείτε τον· και όταν τον πλησιάσει, ας εγκαταλείψει ο αμαρτωλός την οδό του και ο άδικος άνδρας τις σκέψεις του, και επιστρέψτε σε εμένα και εγώ θα τον ελεήσω, ως πολυέλεος, διότι οι σκέψεις μου δεν είναι σαν τις δικές σας σκέψεις, ούτε οι οδοί μου σαν τις δικές σας οδούς. Εάν με ακούσετε, θα γευθείτε τα αγαθά της γης. Ελάτε σε εμένα και υπακούστε με, και η ψυχή σας θα ζήσει.

Και στον Ιερεμία πάλι έτσι μίλησε ο Θεός: «Πάρε μια μεμβράνη και γράψε όλα όσα σου έχω πει· από τις ημέρες του Ιωσία, του βασιλιά του Ιούδα, μέχρι σήμερα, όλα τα δεινά που σου είπα ότι θα επιφέρω σε αυτόν τον λαό, προκειμένου, αφού ακούσει και φοβηθεί, να εγκαταλείψει κάθε άνθρωπος τον πονηρό του δρόμο και επιστρέφοντας να μετανοήσουν, ώστε να αφαιρέσω τις αμαρτίες τους». Και η Σοφία είπε: «Εκείνος που κρύβει την αμαρτία του δεν θα προκόψει, ενώ εκείνος που ομολογεί τις αμαρτίες του και απομακρύνεται από αυτές, θα βρει έλεος από τον Θεό». Και ο Ησαΐας λέει: «Αναζητήστε τον Κύριο και, όταν τον βρείτε, επικαλεστείτε τον· και πλησιάζοντάς τον, ας εγκαταλείψει ο αμαρτωλός τον δρόμο του και ο άδικος άνθρωπος τις σκέψεις του, και επιστρέψτε σε εμένα, και εγώ θα σας ελεήσω· διότι οι δικές μου σκέψεις δεν είναι όπως οι δικές σας σκέψεις, ούτε οι δρόμοι μου όπως οι δικοί σας δρόμοι. Εάν λοιπόν με ακούσετε, θα γευθείτε τα αγαθά της γης».

Δίκαιος και σωτήρας δεν υπάρχει εκτός από εμένα. Επιστρέψτε σε εμένα, και θα σωθείτε εσείς που βρίσκεστε στα πέρατα της γης.» «Ακούστε με, εσείς που έχετε χάσει την καρδιά σας, εσείς που βρίσκεστε μακριά από τη δικαιοσύνη μου. Πλησιάστε στη δικαιοσύνη μου, και την αλήθεια, και τη σωτηρία που προέρχεται από εμένα δεν θα την καθυστερήσω.» «Ζητήστε τον Θεό, και όταν τον βρείτε επικαλεστείτε τον· όταν δε σας πλησιάσει, ας εγκαταλείψει ο ασεβής τους δρόμους του, και ο άνομος άνδρας τα σχέδιά του, και επιστρέψτε προς τον Κύριο, και θα ελεηθείτε, διότι θα συγχωρήσει πλουσιοπάροχα τις αμαρτίες σας.» «Εάν ανορθωθεί και κάνεις την Ιερουσαλήμ καύχημα πάνω στη γη, ορκίστηκε ο Κύριος στη δόξα του, και στη δύναμη του βραχίονά του, ότι δεν θα δώσω πλέον το σιτάρι σου και τα τρόφιμά σου στους εχθρούς σου, και ότι δεν θα πιούν πλέον ξένοι το κρασί σου, για το οποίο μόχθησες.» «Επιστρέψτε σε εμένα, κατοικία του Ισραήλ, λέει ο Κύριος, και δεν θα οργιστώ εναντίον σας στον αιώνα.»