Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 55:9

Εκείνος που Τον αποκαλεί γενητό ασεβεί. Διότι η Γραφή μάς είπε ποια είναι τα γενητά, και ποιος είναι ο γενεσιουργός τους. Εκείνος όμως που Τον αποκαλεί αγένητο, πράγμα που δεν είπε η Γραφή, περιττολογεί. Ανόμ.: Αν δεν είναι γενητός, είναι αγένητος. Ορθ.: Ακόμη κι αν η ανθρώπινη διάνοια μας κάνει να το σκεφτόμαστε αυτό, η θεία Γραφή δεν δίδαξε έτσι· αλλά την ακούς να λέει: «Όσο απέχει η ανατολή από τη δύση, τόσο απέχουν τα διανοήματά σας από τα δικά μου διανοήματα». Αν λοιπόν ο Ευνόμιος νομίζει ότι έχει βρει το τι είναι ο Θεός, από το γεγονός ότι δεν είναι γενητός, ούτε έχει γενεσιουργό, ας Τον ονομάσει και άθεο, επειδή δεν έχει Θεό. Αλλά αν δεν πρέπει να λέγεται αυτό, έστω κι αν υποπίπτει στις έννοιές μας, ας μη λέγεται ούτε το αγένητο, έστω κι αν υποπίπτει στις έννοιές μας. Ανόμ.: Έγινε λοιπόν ο Θεός; Ορθ.: Δεν έγινε. Ανόμ.: Είναι λοιπόν αγένητος; Ορθ.: Ο Θεός έχει Θεό; Ανόμ.: Ο αγένητος, όχι. Ορθ.: Άρα είναι άθεος. Και βλέπεις πώς τα διανοήματά σας είναι παιδαριώδη και δουλικά;

Αδελφέ πολυπόθητε και ομόψυχε, ειρήνη να είναι μαζί σου, αυτήν που έδωσε ο Κύριος στους μαθητές του. Διότι πρώτα τους έδωσε ειρήνη εξορίζοντας από αυτούς όλους τους σαρκικούς λογισμούς και κάθε διαβολική σκέψη, ώστε να βρεθούν καθαρές οι καρδιές τους και να δεχθούν και αυτοί με καθαρότητα τις διδασκαλίες και τις εντολές του Δεσπότη τους. Έτσι κι εσύ, αγαπητέ, αφού δεχθείς αυτή τη φοβερή ειρήνη, όχι από εμένα, αλλά από τον Σωτήρα Ιησού Χριστό, ετοίμασε τον εαυτό σου συνετά και χωρίς ταραχή για να ακούσει και να πράξει. Διότι γνωρίζεις ότι θέλω να σε πάρω και να σε ανυψώσω στον ουρανό. Από παντού ο διάβολος περιφέρεται για να σε ταράξει με φθόνο, με οργή, και δεν βρήκε έδαφος. Και στα μηδαμινά σε βρήκε να γίνεσαι περίγελος, και σε αυτά σε πολεμά και ταράζει μέσω εσού και τον αδελφό. Και γι' αυτό σου έγραψα σε προηγούμενες επιστολές να πεις στον αδελφό τα σφάλματά του και να τον νουθετήσεις, ή δεν τα είπα καλά και εσύ τα περιφρόνησας, ή καλά τα είπα και εσύ ηττήθηκες στον πόλεμο. Και χαίρεται λοιπόν εναντίον σου ο διάβολος και έρχεται έχοντας τα πικρά του δικαιώματα και σου λέει: «Το είπες μια και δέκα φορές, αλλά άφησέ τον να κάνει ό,τι θέλει και εσύ να είσαι αμέριμνος, όπως είπαν οι Πατέρες». Και σε χλευάζουν και ως προς αυτό. Διότι απέχεις από αυτό το μέτρο όσο απέχει ο ουρανός από τη γη. Και θέλεις να μάθεις τι είπε ο Κύριος για τα δέντρα, ότι και αυτά γεννούν καρπούς;

Διότι θέλοντας και ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων να έχουμε εμείς αυτή τη διάθεση, λέει μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Διότι οι βουλές μου δεν είναι όπως οι δικές σας βουλές, ούτε οι οδοί μου είναι όπως οι δικές σας οδοί, λέει ο Κύριος· αλλά όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, τόσο απέχουν οι οδοί μου από τις δικές σας οδούς και τα διανοήματά σας από τη δική μου διάνοια». Αυτός, λοιπόν, που τόσο πολύ υπερέχει από εμάς και κατά τη σοφία και κατά τη δύναμη, πώς δεν θα ενεργήσει με τρόπο παράδοξο, και δεν θα ξεπεράσει τη δική μας αντίληψη;

Και θα το βεβαιώσει λέγοντας ο ίδιος μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Διότι οι οδοί μου δεν είναι όπως οι δικές σας οδοί, αλλά όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, έτσι απέχουν οι οδοί μου από τις δικές σας οδούς, και οι σκέψεις σας από τη δική μου σκέψη.» Ποιον, λοιπόν, λέει, είχε ποτέ ανάγκη για να τον συμβουλεύσει ή να τον καθοδηγήσει, ή να του υποδείξει κρίση, δηλαδή δικαιοσύνη, ήτοι δικαιοκρισία, ή οδό συνέσεως; Διότι, αν ο ίδιος αποτελεί την ίδια τη σοφία, και αυτός κάνει σοφό κάθε νου, και είναι ο χορηγός του φωτός της συνέσεως στη λογική κτίση, πώς θα είχε ανάγκη από άλλον, ή με ποιον τρόπο θα μπορούσε κάποιος να κατακρίνει ό,τι εκείνος αποφασίζει; Μέσα από αυτό, λοιπόν, ο προφήτης προσφέρει μεγάλο όφελος στους ακροατές. Διότι ήδη μερικοί από τους απίστους τολμούν ακόμη να λένε: Γιατί έπρεπε ο Λόγος του Θεού να γίνει σαν εμάς και να ανεχθεί τη σάρκα και τον ρύπο που προέρχεται από αυτήν, επειδή θέλησε να διασώσει τους ανθρώπους πάνω στη γη, ενώ, όπως λένε, δεν θα του ήταν καθόλου δύσκολο απλώς να γνέψει ως Θεός και να κατορθώσει αυτό που επιθυμεί; Επομένως, πώς δεν έγινε μάταια άνθρωπος; Και μέσω άτοπων σκέψεων, περιάγοντας ανόσια την οικονομία στην ασχήμια, μάχονται τη δόξα του μυστηρίου.

Λέμε λοιπόν ότι φωτιά είναι η καθαρτική δύναμη του Αγίου Πνεύματος, η οποία δίκην πυρός λιώνει τον ρύπο των σφαλμάτων μέσα μας. <Διότι δεν είναι οι βουλές μου όπως οι δικές σας βουλές, ούτε όπως οι δικοί μου δρόμοι είναι οι δικοί σας δρόμοι, αλλά όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, έτσι απέχει ο δικός μου δρόμος από τους δικούς σας δρόμους, και οι δικές σας σκέψεις από τη δική μου σκέψη.> Δεν επιτρέπει να απιστούν, μέσω της χάριτος του Χριστού, εκείνοι που καλούνται σε επιστροφή, λύτρωση και κάθαρση από την αμαρτία. Αυτό έπαθαν οι εξ αίματος Ισραηλίτες· διότι ενώ ο Θεός τους καλούσε σε επιστροφή και μετάνοια, αυτοί κατατρώγονταν από τους ελέγχους της συνείδησης και, θεωρώντας εντελώς αδύνατο να ξεπλυθεί ο ρύπος της δικής τους φαυλότητας, έλεγαν: «Οι πλάνες μας βρίσκονται μέσα μας, και μέσα σε αυτές εμείς γεννιόμαστε».

Στο Λουκ. 9, 55 Αληθεύει, λοιπόν, ο Δεσπότης των όλων λέγοντας τα εξής: «Διότι δεν είναι οι βουλές μου σαν τις δικές σας βουλές, ούτε είναι σαν τις δικές μου οδούς οι δικές σας οδοί. Αλλά όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, έτσι απέχουν οι οδοί μου από τις δικές σας οδούς και τα δικά σας διανοήματα από τα δικά μου διανοήματα». Επέπληττε, λοιπόν, ωφέλιμα τους μαθητές του, περιστέλλοντας με λεπτότητα την οξυθυμία τους και πείθοντάς τους να δείχνουν ανεξικακία. Τους ωφέλησε, όμως, και με άλλον τρόπο. Επρόκειτο να γίνουν μυσταγωγοί της οικουμένης, να περιέρχονται πόλεις και χώρες διακηρύττοντας παντού το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα. Αλλά ήταν αναπόφευκτο, επιθυμώντας να πράξουν αυτό, να συναντήσουν και κάποιους ανόσιους ανθρώπους, οι οποίοι δεν θα ανέχονταν το θείο κήρυγμα, ούτε βέβαια θα επέτρεπαν να καταλύσει ο Ιησούς κοντά τους. Για να μάθουν, λοιπόν, ότι ιερουργώντας το θείο κήρυγμα οφείλουν να είναι μάλλον γεμάτοι από ανεξικακία και πραότητα, και όχι εκδικητικοί και οργίλοι, ούτε να επιτίθενται άγρια σε όσους σφάλλουν απέναντί τους, διδάσκονταν μέσω αυτής της επιτιμήσεως.

Άραγε λοιπόν, πες μου, δεν θα απαλλάξουμε αυτά από την παραφροσύνη και τη γελοιότητα; Άκουσε τι λέει ξεκάθαρα ο παντογνώστης Θεός: «Διότι οι βουλές μου δεν είναι σαν τις δικές σας βουλές, ούτε οι οδοί μου σαν τις δικές σας οδούς· αλλά όπως απέχει ο ουρανός από τη γη, έτσι απέχουν οι οδοί μου από τις δικές σας οδούς, και οι σκέψεις σας από τις δικές μου σκέψεις.» Διότι, όσο υπερβαίνει κατά τη φύση τα δικά μας, τόσο βέβαια θα σκέπτεται και καλύτερα, και τον τρόπο για κάθε τι που πρέπει να γίνει δεν τον βρίσκει μέσα από συλλογισμούς· αλλά συλλαμβάνοντάς τον αμέσως με την πρώτη σκέψη, φέρνει σε πέρας αυτό που εγκρίνει. «Διότι στο Θεό δεν υπάρχει απολύτως τίποτα που να αποτελεί σφάλμα, και κατορθώνει τα πάντα», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί και υμνηθεί από τους παλαιότερους. Αλλά αν σου είναι αρεστό και σε ενδιαφέρει να μάθεις και την αιτία της ενανθρώπησης, θα προσφέρω την αφήγηση ξεπερνώντας κάθε δισταγμό, και θα μιλήσω με συντομία.

Αλλά το ότι τα δικά μας είναι μικρά ή και εντελώς μηδαμινά σε σύγκριση με τον Θεό, θα το διασαφηνίσει ο ίδιος λέγοντας: «Διότι οι βουλές μου δεν είναι σαν τις δικές σας βουλές, ούτε οι οδοί μου είναι όπως οι δικές σας οδοί. Αλλά όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, τόσο απέχει η δική μου οδός από τις δικές σας οδούς, και τα διανοήματά σας από τη δική μου διάνοια.» Ας εγκαταλειφθεί, λοιπόν, ως περιττή και με κανέναν τρόπο κατορθωτή η βασανιστική έρευνα για αυτά. Διότι δημιουργεί όπως Εκείνος γνωρίζει και με τον τρόπο που δύναται ως Θεός. Αφού, λοιπόν, δημιουργήθηκαν εξ αρχής ο ουρανός και η γη, και έπειτα το πλήθος των υδάτων συγκεντρώθηκε σε έναν χώρο (διότι υπήρχε ανάγκη να υπακούσουν σε Εκείνον που διέταξε: «Ας συναχθεί το ύδωρ σε μία σύναξη»), αποκαλύφθηκε μεν η γη και άνθισε παντού από τόσο πολυειδή φυτά, και έγινε ασυνήθιστα πανέμορφη, καθώς έλαβε τη γένεση καρποφόρων δέντρων. Εμφανίστηκαν δε οι κύκλοι του ηλίου και της σελήνης, και ο νόμος του Θεού ήταν εκείνος που απένειμε στο καθένα το μέτρο της κυριαρχίας του. Διότι είχαν ταχθεί, ο μεν (ήλιος) για την αυγή και το φως, η δε (σελήνη) για τη νύχτα και το σκοτάδι· και ολόκληρος ο ουρανός καταστολίστηκε για εμάς με τα άστρα.

Α— Πρώτον μεν, διότι δεν αξίζει να καταπονούμε με υπέρμετρες λεπτολογίες την τόσο αρχαιότατη παράδοση της πίστεως, η οποία φθάνει σε εμάς από τους ίδιους τους αγίους αποστόλους, ούτε βέβαια να υποβάλλουμε σε ακραίες έρευνες τα όσα υπερβαίνουν τον νου, ούτε και να παρουσιαζόμαστε ως νομοθέτες και να λέμε ριψοκίνδυνα ότι το τάδε είναι ορθό, ενώ το δείνα θα έπρεπε να είναι διαφορετικό και θα ήταν αληθινά καλύτερο, αλλά μάλλον πρέπει να παραχωρούμε στον πάνσοφο Θεό την οδό των δικών του κρίσεων, και να μην επικρίνουμε αλαζονικά εκείνα που Εκείνος έχει δοκιμάσει ως ορθά. Διότι θα Τον ακούσουμε να λέει ξεκάθαρα: «Διότι οι βουλές μου δεν είναι όπως οι δικές σας βουλές, ούτε οι οδοί μου όπως οι δικές σας οδοί, αλλά όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, τόσο απέχει η οδός μου από τις δικές σας οδούς, και οι σκέψεις σας από τη δική μου σκέψη.» Έπειτα, αυτό που τους φαίνεται ότι έχει επινοηθεί με σοφία, θα αποδειχθεί εντελώς έωλο και αμαθές. Διότι, εάν κάποιος επέλεγε να απογυμνώσει εκείνον τον θείο ναό από τη λογική ψυχή, η ένωση δεν θα προέλθει από δύο ατελή μέρη, κάθε άλλο. Διότι είναι ομολογουμένως αληθές, ως προς τον όλο άνθρωπο, δηλαδή αυτόν που αποτελείται από ψυχή και σώμα, ότι η σάρκα, μόνη και καθ' εαυτήν, αποτελεί απλώς ένα μέρος.

Στη συνέχεια προτρέπει 〈να αναζητούν τον Κύριο〉, συνδέοντας με την προσταγή την υπόσχεση ότι θα τον βρουν. Γι' αυτό λέει: 〈Ζητήστε τον Κύριο, και όταν τον βρείτε, επικαλεστείτε τον〉. Έπειτα συμβουλεύει λέγοντας: όταν 〈τον βρείτε〉 να στέκεται κοντά σας και όχι να κατοικεί κάπου μακριά, να διορθώσετε τη ζωή σας, σαν να στέκεστε ενώπιόν του. Και επειδή ακριβώς απευθύνει αυτά τα λόγια στα έθνη που ήταν παλαιότερα άθεα και ασεβή, στη συνέχεια προτρέπει λέγοντας: 〈όταν σας πλησιάσει〉 ο Κύριος, 〈ας εγκαταλείψει ο ασεβής τους δρόμους του και ο άνομος άνδρας τις βουλές του〉. Διότι είναι καλή η μετάνοια και η απομάκρυνση από τα κακά. Γιατί, ακόμη κι αν νομίζετε ότι η κατάστασή σας είναι αθεράπευτη, κι αν θεωρείται απελπιστική για τα ανθρώπινα δεδομένα, για εμένα όμως δεν είναι ανίατη και αθεράπευτη· διότι 〈πολύ〉 συνηθίζω 〈να συγχωρώ〉. 〈Διότι οι βουλές μου δεν είναι σαν τις δικές σας βουλές, ούτε όπως οι δικοί σας δρόμοι〉, των ανθρώπων, έτσι είναι και οι δικές μου κρίσεις και 〈οι δρόμοι, λέει ο Κύριος. Διότι, όπως ο ουρανός είναι ψηλά από τη γη, έτσι θα υψωθούν οι δρόμοι μου πάνω από τους δικούς σας δρόμους και οι λογισμοί μου πάνω από τους δικούς σας λογισμούς〉.

Αλλά και γι' αυτό απορούν μερικοί, ή μάλλον εγκαλούν τον υπερουράνιο αυτοί που είναι χώμα και πηλός, τον προαιώνιο αυτοί που είναι χθεσινοί. Γιατί δηλαδή, λένε, τους κάλεσε ο Θεός, εφόσον γνώριζε εκείνους που δεν επρόκειτο να υπακούσουν καθόλου ή έμπρακτα; Και γιατί γενικά δημιούργησε εκείνους που πρόκειται να κολασθούν, και μάλιστα γνωρίζοντάς το εκ των προτέρων; Και δεν ακούν ούτε εκείνο: «Όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, τόσο απέχουν οι σκέψεις μου από τις δικές σας σκέψεις», λέει ο Κύριος· αλλά ζητούν εξηγήσεις και ανακρίνουν τον απερινόητο. Πόσο διαφέρουμε εμείς από τα μυρμήγκια; Δεν προέρχεται από τα ίδια στοιχεία αυτό το δικό μας φύραμα, το σώμα εννοώ; Δεν τρεφόμαστε από τα ίδια; Δεν ζούμε μέσα στα ίδια; Δεν χρησιμοποιούμε σχεδόν τις ίδιες δυνάμεις;

Και αν κάποιος από τους πατέρες εκφράζει τα ίδια με τους έξω, αυτό συμβαίνει μόνο στα λόγια· ως προς τα νοήματα όμως, υπάρχει μεγάλη διαφορά· διότι αυτοί, σύμφωνα με τον Παύλο, «έχουν νουν Χριστού», ενώ εκείνοι, αν όχι κάτι χειρότερο, μιλούν από ανθρώπινη διάνοια. «Όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, τόσο απέχει η δική μου διάνοια από τις δικές σας διάνοιες» λέει ο Κύριος. Εξάλλου, ακόμη και αν ως προς τη διάνοια κάπου επικοινωνούν εκείνοι με τον Μωυσή και τον Σολομώντα και τους ομοίους τους, ποιο είναι το όφελος γι' αυτούς από αυτό ή ποιος, που έχει υγιή νου και συμπαρατάσσεται μαζί μας, θα έλεγε ότι έχουν διδαχθεί αυτά από τον Θεό, εκτός αν κάποιος αποκαλούσε θεοδίδακτους και τους αιρετικούς μετά τον Χριστό, επειδή, αφού άκουσαν από την Εκκλησία, δεν διέστρεψαν κάθε αλήθεια; «Κάθε τέλειο δώρημα έρχεται άνωθεν από τον Πατέρα των φώτων», αποφάνθηκε ο μαθητής του φωτός· και αν Εκείνος δεν αποδέχεται ως δώρα κολοβά ζώα, πώς θα μπορούσε ο ίδιος να τα προσφέρει; Καίτοι ένα κολοβό ζώο δεν παύει να είναι ζώο.

Σε καμία περίπτωση· διότι δεν το κάνεις εσύ αυτό, αλλά εκείνος ο θηριώδης. Διότι, εάν ενώ εσύ τον ευεργετείς, τον τιμάς και επιδιώκεις τη συνδιαλλαγή, εκείνος παραμένει διατηρώντας την έχθρα, ο ίδιος άναψε τη φωτιά στον εαυτό του, ο ίδιος έκαψε το κεφάλι του· εσύ όμως είσαι αναίτιος. Μη γίνεσαι πιο φιλάνθρωπος από τον Θεό, επειδή θα υποστείς μύρια δεινά· ή μάλλον, ούτε κι αν το θελήσεις θα μπορέσεις, ούτε στο ελάχιστο. Πώς άλλωστε; Όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, λέει, τόσο απέχουν οι βουλές μου από τις δικές σας βουλές· και πάλι: Αν εσείς, λέει, που είστε πονηροί γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας, πόσο μάλλον ο Πατέρας σας ο ουράνιος θα δώσει σε εσάς; Αλλά αυτά είναι δικαιολογίες και προφάσεις. Ας μην προσπαθούμε λοιπόν να διαστρέφουμε με σοφίσματα τα προστάγματα του Θεού. Και πώς τα διαστρέφουμε με σοφίσματα, λέει; Είπε η Γραφή: Κάνοντας αυτό, θα σωρεύσεις αναμμένα κάρβουνα στο κεφάλι του· εσύ όμως λες: Φοβάμαι τον εχθρό, επειδή με αδίκησε πολύ. Δεν λες αυτά; Αλλά πώς εξάλλου έφτασες να αποκτήσεις εχθρό; Αυτόν που σε αδίκησε φοβάσαι, και δεν φοβάσαι τον εαυτό σου; Μακάρι να φρόντιζες τον εαυτό σου. Μην το πράττεις με τέτοιο σκοπό· ή μάλλον, πράξε το έστω και με τέτοιο σκοπό. Αλλά δεν το πράττεις. Δεν σου λέω μόνο ότι θα σωρεύσεις αναμμένα κάρβουνα, αλλά σου λέω και κάτι επιπλέον· αρκεί μόνο να το πράξεις. Διότι όλα αυτά, λέει ο Παύλος, ελέχθησαν για να σε προτρέψει, ώστε με την ελπίδα της τιμωρίας να διαλύσεις την έχθρα.

Με ποιον λόγο; Με τον λόγο της φιλανθρωπίας. Διότι Αυτός είναι που λέει: «Όπως απέχει ο ουρανός από τη γη, έτσι απέχουν οι βουλές μου από τις δικές σας βουλές, και οι οδοί μου από τις δικές σας οδούς». Και πάλι: «Όσο είναι το ύψος του ουρανού από τη γη, τόσο εστερέωσε ο Κύριος το έλεός Του σε όσους Τον φοβούνται». Και πάλι: «Όσο απέχει η ανατολή από τη δύση, τόσο απομάκρυνε από εμάς τις ανομίες μας». Δηλαδή, δεν έσωσα μόνον αυτούς που κατόρθωσαν το αγαθό, αλλά σπλαχνίστηκα και αυτούς που αμάρτησαν, και εν μέσω των δικών σου σφαλμάτων επέδειξα τη δική μου προστασία και φροντίδα.

Τι θα μπορούσε να συγκριθεί με αυτή τη φροντίδα, τη φιλανθρωπία, την αγαθότητα; Γι' αυτόν τον λόγο και ο ίδιος λέει: «Όπως απέχει ο ουρανός από τη γη, έτσι απέχει η δική μου οδός από τις δικές σας οδούς, και τα δικά μου διανοήματα από τα δικά σας διανοήματα». Και ο πραότατος Δαβίδ, μιλώντας για τη φιλανθρωπία Του, λέει: «Όσο είναι το ύψος του ουρανού από τη γη, τόσο κραταίωσε ο Κύριος το έλεός Του σε εκείνους που Τον φοβούνται· όσο απέχει η ανατολή από τη δύση, τόσο απομάκρυνε από εμάς τις ανομίες μας· όπως σπλαχνίζεται ένας πατέρας τους γιους, έτσι σπλαχνίστηκε ο Κύριος αυτούς που Τον φοβούνται». Και το λέει αυτό όχι επειδή η αγάπη Του είναι μόνο τόση, αλλά επειδή δεν γνωρίζουμε άλλο, μεγαλύτερο παράδειγμα άκρας φιλοστοργίας. Άλλωστε, ο Ησαΐας δίδαξε ότι ισχύει κάτι ακόμη περισσότερο από αυτό· διότι, λαμβάνοντας ως παράδειγμα τη μητέρα, η οποία είναι πολύ πιο συμπονετική προς τα παιδιά από ό,τι ο πατέρας, λέει τα εξής: «Μήπως θα ξεχάσει ποτέ μια γυναίκα το παιδί της, ώστε να μη σπλαχνιστεί τα γεννήματα της κοιλιάς της; Αλλά ακόμη κι αν μια γυναίκα τα ξεχάσει αυτά, εγώ δεν θα σε ξεχάσω, λέει ο Κύριος», δείχνοντας έτσι ότι το έλεος του Θεού είναι ανώτερο ακόμη και από τη φυσική φιλοστοργία.

Οι Νινευίτες, όταν άκουσαν τον προφήτη να διατείνεται και να απειλεί σαφώς ότι: «Ακόμη τρεις ημέρες και η Νινευή θα καταστραφεί», ούτε και τότε απελπίστηκαν, αλλά, μολονότι δεν είχαν την πεποίθηση ότι θα πείσουν τον Θεό, και μάλλον είχαν λόγο να υποπτεύονται το αντίθετο από τον χρησμό —διότι αυτό που ειπώθηκε δεν διατυπώθηκε με κάποιον όρο, αλλά αποτελούσε απόλυτη απόφαση— εντούτοις επέδειξαν μετάνοια λέγοντας: «Ποιος γνωρίζει εάν θα μετανοήσει και θα παρακληθεί ο Θεός και θα αποτρέψει την οργή του θυμού του, ώστε να μην καταστραφούμε;». Έπειτα προσθέτει: «Και είδε ο Θεός τα έργα τους, ότι αποστράφηκαν από τις πονηρές οδούς τους, και μετενόησε ο Θεός για το κακό που είχε πει να τους κάνει, και δεν το έκανε». Εάν λοιπόν άνθρωποι βάρβαροι και αμαθείς μπόρεσαν να κατανοήσουν ένα τέτοιο πράγμα, πολύ περισσότερο οφείλουμε να το πράττουμε εμείς, που έχουμε διδαχθεί τα θεία δόγματα και έχουμε δει τεράστιο πλήθος τέτοιων παραδειγμάτων, τόσο σε λόγια όσο και σε έργα· «Διότι δεν είναι, λέγει, οι βουλές μου όπως οι δικές σας βουλές, ούτε οι οδοί μου όπως οι δικές σας οδοί· αλλά όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, τόσο απέχουν τα διανοήματά μου από τις δικές σας διάνοιες, και οι βουλές μου από τις δικές σας βουλές».

Και μέσω μεν του Δαβίδ λέει: «Όσο είναι το ύψος του ουρανού από τη γη, τόσο εστερέωσε ο Κύριος το έλεός Του σε όσους τον φοβούνται», και: «Όσο απέχει η ανατολή από τη δύση, τόσο απομάκρυνε από εμάς τις ανομίες μας», μέσω δε του Ησαΐα: «Διότι οι βουλές μου δεν είναι σαν τις δικές σας βουλές, ούτε οι οδοί μου σαν τις δικές σας οδούς· αλλά όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, τόσο απέχουν οι οδοί μου από τις δικές σας οδούς και τα διανοήματά μου από τα δικά σας διανοήματα». Και αυτά τα έλεγε, αφού προηγουμένως είχε μιλήσει για την άφεση των αμαρτιών και είχε πει: «Διότι σε μεγάλο βαθμό θα συγχωρήσω τις ανομίες σας». Έπειτα, για να δείξει το πόσο, πρόσθεσε αυτό το παράδειγμα· και δεν αρκείται μόνο σε αυτά, αλλά κατεβάζει τον λόγο σε μια άλλη, πιο απτή εικόνα. Διότι στο βιβλίο του Ωσηέ έλεγε: «Τι να σου κάνω, Εφραίμ; Τι να σου κάνω, Ιούδα; Θα σε κάνω σαν την Αδαμά και σαν τη Σεβωείμ. Μεταστράφηκε η καρδιά μου μέσα μου· συγκλονίστηκε η μεταμέλειά μου». Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: Ούτε καν τον ίδιο τον λόγο της απειλής δεν άντεξα, λέει. Και βέβαια μιλάει με ανθρώπινο τρόπο, όχι για να υποπτευθείς κάτι το ανθρώπινο, μη γένοιτο, αλλά για να κατανοήσεις, μέσα από την πλέον προσιτή αυτή έκφραση, την αγάπη ως θεοπρεπή, γνήσια και ακατάλυτη.