Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 56:1

Δες λοιπόν αυτόν να προσφέρεται στον Πατέρα σαν ένας από εμάς, και να ακολουθεί τις σκιές του νόμου, και ακόμη να προσφέρει θυσία κατά τη συνήθεια, αν και αυτά γίνονταν μέσω της μητέρας του. Άραγε λοιπόν αγνοήθηκε από όλους στα Ιεροσόλυμα, και σε κανέναν από τους εκεί δεν ήταν γνωστός; Και όμως πώς είναι αυτό αληθές; Διότι ο Θεός και Πατέρας προανήγγειλε μέσω των προφητών από τους αιώνες, ότι ο Υιός θα εμφανιζόταν στον κατάλληλο καιρό, για να σώσει τους απολωλότες, και να καταφωτίσει τους σκοτισμένους. Είπε λοιπόν μέσω ενός από τους προφήτες: «Πλησιάζει γρήγορα η δικαιοσύνη μου και το έλεός μου για να αποκαλυφθούν, και το σωτήριό μου θα ανάψει σαν λαμπάδα». Έλεος δε και δικαιοσύνη είναι ο Χριστός. Διότι ελεηθήκαμε μέσω αυτού και δικαιωθήκαμε, αποπλύνοντας τους ρύπους της φαυλότητας, προφανώς μέσω της πίστης σε αυτόν. Και ό,τι είναι για όσους βρίσκονται στη νύχτα και στο σκοτάδι η λαμπάδα που προηγείται, αυτό έγινε ο Χριστός και για όσους βρίσκονται στην ομίχλη και στο νοητό σκοτάδι, εμφυτεύοντας σε αυτούς το θείο φως· γι' αυτό και οι μακάριοι προφήτες παρακαλούσαν να γίνουν μέτοχοι αυτής της χάρης, λέγοντας: «Δείξε σε εμάς, Κύριε, το έλεός σου, και το σωτήριό σου δώσε μας».

ΤΟΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ. <Αυτά λέγει ο Κύριος: Να τηρείτε το δίκαιο και να πράττετε δικαιοσύνη. Διότι έχει πλησιάσει η σωτηρία μου για να έλθει, και το έλεός μου για να αποκαλυφθεί.> Σχετικά με την κλήση των εθνών μέσω της πίστεως, δηλαδή της πίστεως εν Χριστώ, έχει κάνει εκτενείς λόγους λίγο πρωτύτερα, και αφού ολοκλήρωσε αυτό το ζήτημα, μεταβαίνει πάλι στην ανάγκη να νουθετήσει εκείνους που προέρχονται από το αίμα του Ισραήλ.

Διότι, επειδή είναι από τη φύση του αγαθός, θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας. Επειδή όμως είχαν τη συνήθεια να υπερηφανεύονται για την ευγενή καταγωγή των πατέρων τους και να καυχιούνται γι' αυτό και μόνο, νομίζοντας ότι αυτό τους αρκεί, ακόμη και αν δεν φαινόταν να έχουν το καύχημα του ενάρετου βίου, προσπαθεί να τους πληροφορήσει ότι η έπαρσή τους γι' αυτό θα είναι εντελώς μάταιη. Αντιθέτως, αποδεικνύει ότι αποκτούν θεοπρεπή δόξα όταν επιλέγουν να εκπληρώνουν τα διατεταγμένα και όταν αγαπούν να επιδιώκουν τη λαμπρότητα των έργων. Επομένως, λέει, να τηρείτε την κρίση, δηλαδή την ορθή κρίση, ή τα θεία κρίματα, που προφανώς είναι οι εντολές. Να πράττετε δικαιοσύνη· διότι δεν θα αρκέσει μόνο το να θέλει κανείς να προσκολλάται στους θείους νόμους, αλλά να απέχει από την υποχρέωση να τους εφαρμόζει. Πρέπει, αντίθετα, να αναδεικνύονται φύλακες των ιερών κριμάτων και, επιπλέον, να διαπρέπουν με κάθε αγαθοεργία. Και για να μη νομίσει κανείς από εμάς ότι με αυτά τα λόγια παρακινεί τους Ισραηλίτες στην τήρηση του νόμου, αναφέρομαι φυσικά σε εκείνη που συνίσταται σε σκιές και τύπους· διότι κανείς δεν δικαιώνεται ενώπιον του Θεού μέσω του νόμου, όπως έγραψε σε κάποιους ο πανάριστος Παύλος· λέει ότι το σωτήριο είναι εγγύς, και το έλεός του πρόκειται να αποκαλυφθεί. Έλεος δε και σωτήριο ονομάζει τον Χριστό· διότι ελεηθήκαμε μέσω αυτού, κερδίζοντας την άφεση και τη σωτηρία δια της πίστεως.

Κάτι τέτοιο βλέπουμε να διακηρύσσει και ο μακάριος Ιωάννης ο Βαπτιστής προς τα πλήθη των Ιουδαίων· διότι, ενώ προσέρχονταν τιμώντας το δικό του βάπτισμα, το οποίο ήταν βάπτισμα μετανοίας, τους έλεγχε αυστηρά επειδή ήταν πολύ σκληροί, λέγοντας: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μέλλουσα οργή; Κάντε, λοιπόν, καρπούς άξιους της μετανοίας, και μην ξεγελιέστε λέγοντας μέσα σας: Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ.» Και αλλού λέει: «Αν είχατε πατέρα τον Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ.» Μακάριος λοιπόν, λέει, δεν είναι όποιος απλώς είναι γιος του Αβραάμ, αλλά αυτός που τηρεί αυτά. Και ποια είναι αυτά; Την κρίση και τη δικαιοσύνη, και επιπλέον αυτού εκείνος που τα τηρεί και τα εφαρμόζει ορθά και τα κρατάει σταθερά, δηλαδή, δεν προχωράει σε αυτά παρεμπιπτόντως ή χαλαρά, αλλά με κάθε προθυμία και με ζωηρότητα, ώστε να προσκολλάται σθεναρά σε αυτά, και να τηρεί τα Σάββατα χωρίς να τα βεβηλώνει. Για να το κατανοήσεις πάλι αυτό: δεν επιτρεπόταν το Σάββατο να μεριμνά κανείς για κάποιον από τους σωματικούς κόπους ή τις ασχολίες.

«Όλα, λοιπόν, όσα θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, έτσι και εσείς να κάνετε σε αυτούς παρομοίως.» Και υποδεικνύοντας ότι η αγάπη είναι το πολυτιμότερο αγαθό ενώπιον του Θεού, λέγει: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας.» Και πώς θα μπορούσε κανείς να αμφιβάλλει ότι ανύψωνε τον νου εκείνων που τον πλησίαζαν προς την επίγνωση του όντως αληθινού Θεού; Διότι παρουσίαζε τον εαυτό του σε εμάς ως εικόνα Εκείνου που τον γέννησε, λέγοντας στον γνήσιο μαθητή του - ο οποίος ήταν ο Φίλιππος: «Δεν πιστεύεις ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα; Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα. Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα.» Εάν, βέβαια, κάποιος επέλεγε να πει ότι και ο ίδιος ο Υιός είναι το έλεος του Πατέρα, το οποίο υπερβαίνει θυσίες και ολοκαυτώματα, θα κατανοούσε ορθά. Διότι έτσι έχει ονομαστεί από τη θεόπνευστη Γραφή. Διότι ο ίδιος ο Θεός και Πατέρας είπε κάπου προς εμάς σχετικά με αυτόν: «Πλησιάζει γρήγορα η δικαιοσύνη μου, και το έλεός μου είναι έτοιμο να αποκαλυφθεί»· οι δε προφήτες λένε προς αυτόν: «Δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου, και δώσε μας, Κύριε, το σωτήριό σου.» Διότι αληθινά ο Χριστός είναι το έλεος που προέρχεται από τον Πατέρα, καθώς αφαιρεί τις αμαρτίες, συγχωρεί τα πταίσματα, δικαιώνει μέσω της πίστεως, σώζει τους απολωλότες και τους αναδεικνύει ανώτερους από τον θάνατο· και τι από τα κάλλιστα αγαθά δεν δωρίζει άλλωστε;

«Και αυτό είναι το όνομά του, με το οποίο θα τον ονομάσει ο Κύριος: Ιωσεδέκ, μέσα στα προφητικά βιβλία.» Διότι βασίλευσε εφ' ημών ως δίκαιος βασιλιάς ο Χριστός, απέδωσε κρίση και δικαιοσύνη, απαλλάσσοντας από τις αμαρτίες τους πλανημένους, και καταδικάζοντας τον εχθρό που πλεονέκτησε εις βάρος μας, τον Σατανά. Το δε όνομά του είναι Ιωσεδέκ, δηλαδή δικαιοσύνη του Θεού. «Διότι δικαιωθήκαμε εν αυτώ, και όχι εξαιτίας έργων δικαιοσύνης τα οποία πράξαμε εμείς, αλλά σύμφωνα με το άφθονο έλεός του.» Γι' αυτό λοιπόν έλεγε και ο Θεός και Πατέρας: «Πλησιάζει ταχέως η δικαιοσύνη μου, και το έλεός μου θα αποκαλυφθεί.» Διότι ο Χριστός έγινε για εμάς έλεος και δικαιοσύνη από τον Θεό και Πατέρα, τον οποίο ακριβώς με αυτό το όνομα αποκαλούσε και ο λαμπρός χορός των αγίων. Διότι ο μακάριος Σαμουήλ, ο ξακουστός μεταξύ των προφητών, μιλούσε στους Ισραηλίτες, λέγοντας: «Και ιδού, εγώ πορεύτηκα ενώπιόν σας από τη νεότητά μου έως αυτήν την ημέρα. Ιδού εγώ, καταθέστε εναντίον μου ενώπιον του Κυρίου και ενώπιον του Χριστού του.» Και πάλι: «Μάρτυρας ανάμεσά σας είναι ο Κύριος, και μάρτυρας είναι ο Χριστός του τη σημερινή ημέρα, ότι δεν βρήκατε στα χέρια μου τίποτα.» Ακόμη πιο ξεκάθαρα και ο μακάριος Δαβίδ σχεδόν ευθέως κατηγορεί την παραφροσύνη των Ιουδαίων και το αχαλίνωτο θράσος τους κατά του Χριστού, καθώς και τη ματαιότητα των σκέψεών τους και την παιδαριώδη ανοησία των συλλογισμών τους, λέγοντας: «Γιατί φρύαξαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα;»

Και αυτό θα αποτελεί για αυτούς αιώνιο σημείο της σωτηρίας από τον Θεό, το να φέρουν επιγεγραμμένο το όνομα του Κυρίου, το οποίο θα παραμείνει σε αυτούς εις τον αιώνα και δεν θα εκλείψει ποτέ· «διότι τα χαρίσματα του Θεού είναι αμεταμέλητα». Επειδή ο λαός των Ιουδαίων, μη πράττοντας κανένα αγαθό, ούτε τηρώντας την κρίση, ούτε εφαρμόζοντας τη δικαιοσύνη, περιποιούνταν μόνο την ημέρα του Σαββάτου σαν να προσέφερε κάποια μεγάλη χάρη στον Θεό, εύλογα λέγει προς αυτούς: Ακούστε εσείς, επειδή, παραλείποντας τα αναγκαία, νομίζετε ότι πρέπει να τηρείτε την ημέρα του Σαββάτου και ότι αυτό συνιστά το κατόρθωμα της θεοσέβειας, οφείλετε να μην αγνοείτε ότι πρέπει, πρώτα από όλα, να τηρείτε την κρίση και να πράττετε δικαιοσύνη· διότι αυτός που τα πράττει αυτά θα καθίστατο άξιος του μακαρισμού από τον Θεό. Μαζί δε με αυτά, είναι αναγκαίο και το να μη βεβηλώνετε τα Σάββατα· το οποίο θα επιτευχθεί, εάν διατηρήσετε τα χέρια σας καθαρά από κάθε άτοπη πράξη. Εάν όμως, χωρίς να πράττετε αυτά, διέρχεστε την ημέρα του Σαββάτου με σχόλη και αργία, να γνωρίζετε ότι δεν κάνετε απολύτως τίποτα. Έπειτα προσκαλεί και τους προσήλυτους ανάμεσά τους, οι οποίοι, μολονότι ήσαν αλλόφυλοι και ξένοι ως προς το γένος, ενώθηκαν με τον λαό δια της προσελεύσεώς τους στον Θεό.

Γι' αυτό, εάν αποδέχονταν αυτά που εγώ θέλω, και «τηρούσαν σταθερά τη διαθήκη μου», την οποία μόλις προηγουμένως υπέδειξα λέγοντας ότι πρέπει «να διαφυλάττουν την κρίση και να πράττουν δικαιοσύνη», και: «μακάριος ο άνδρας που πράττει αυτά και ο άνθρωπος που τα τηρεί σταθερά και που προφυλάσσει τα χέρια του από το να πράξουν αδίκημα»· —διότι πώς να μην είναι «μακάριος» αυτός που έχει λάβει τέτοιες επαγγελίες;— διότι αυτά ήταν όσα εγώ θέλω, τα οποία εάν τα έπρατταν οι «προσήλυτοι» και οι «ευνούχοι», καθόλου δεν θα τους δυσαρεστούσε και το «να τηρούν τα σάββατα» εξαιτίας της επιταγής του νόμου.

Αυτά λέγει ο Κύριος: Τηρήστε την κρίση, πράξτε δικαιοσύνη· διότι πλησίασε η σωτηρία μου να έλθει, και το έλεός μου να αποκαλυφθεί. Μακάριος είναι ο άνδρας που πράττει αυτά, και ο άνθρωπος που τα κρατάει σταθερά, και τηρεί τα σάββατα ώστε να μην τα βεβηλώνει, και προφυλάσσει τα χέρια του από το να πράξουν αδίκημα. Ας μην λέει ο αλλογενής που έχει προσεγγίσει τον Κύριο: «Άραγε θα με αποχωρίσει ο Κύριος από τον λαό του;»· και ας μην λέει ο ευνούχος ότι «εγώ είμαι ξηρό δέντρο». Διότι αυτά λέγει ο Κύριος προς τους ευνούχους: Όσοι τηρήσουν τα σάββατά μου και επιλέξουν αυτά που εγώ θέλω... θα δώσω σε αυτούς μέσα στον οίκο μου και μέσα στα τείχη μου τόπο ονομαστό, ανώτερο από γιους και θυγατέρες... και στους αλλογενείς που έχουν προσεγγίσει τον Κύριο για να τον υπηρετούν... και όλους όσοι τηρούν τα σάββατά μου ώστε να μην τα βεβηλώνουν και κρατούν σταθερά τη διαθήκη μου, θα τους εισαγάγω στο άγιο όρος μου και θα τους ευφράνω στον οίκο της προσευχής μου· τα ολοκαυτώματά τους και οι θυσίες τους θα γίνουν δεκτές πάνω στο θυσιαστήριό μου· διότι ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής για όλα τα έθνη, είπε ο Κύριος που συνάγει τους διεσπαρμένους του Ισραήλ, ότι θα συνάξω σε αυτόν σύναξη από όλα τα άγρια θηρία· ελάτε, φάγετε, όλα τα θηρία του δάσους. Δείτε ότι όλοι έχουν τυφλωθεί, δεν εγνώρισαν, όλοι τους είναι σκύλοι βουβοί που δεν δύνανται να υλακτούν, που βλέπουν ενύπνια στο κρεβάτι, και αγαπούν να νυστάζουν.

Στους καλούς, όμως, και ενάρετους να δίνεις πάντοτε. Ανάμεσα στο να πεις, να ακούσεις και να πράξεις, μικρή είναι η απόσταση. ΤΙΤΛΟΣ ΙΔʹ. — Περί δικαιοσύνης και αρετής. «Η δικαιοσύνη σώζει από τον θάνατο.» «Στους δρόμους της δικαιοσύνης υπάρχει ζωή.» «Η δικαιοσύνη εξυψώνει το έθνος.» «Εκείνος που σπέρνει δικαιοσύνη θα λάβει βέβαιη αμοιβή.» «Η δικαιοσύνη προστατεύει τους άκακους.» «Ο Θεός αγαπά εκείνους που επιδιώκουν τη δικαιοσύνη. Στη μεγάλη δικαιοσύνη υπάρχει πολλή δύναμη.» «Ο δρόμος της δικαιοσύνης και της ελεημοσύνης θα βρει ζωή και δόξα.» «Από τον καρπό της δικαιοσύνης φυτρώνει δέντρο ζωής.» «Η αρχή της δικαιοσύνης δίνει κύρος στα λόγια.» «Η δικαιοσύνη κατευθύνει ορθά τους δρόμους των αμέμπτων.» «Η αρχή του αγαθού δρόμου είναι να πράττει κανείς τα δίκαια.» «Μήκος βίου χαρίζει ο δρόμος της δικαιοσύνης.» «Το να πράττει κανείς τα δίκαια και να λέει την αλήθεια είναι πιο αρεστά στον Θεό παρά το αίμα των θυσιών.» «Τα έργα της δικαιοσύνης θα φέρουν ειρήνη, και η δικαιοσύνη θα εξασφαλίσει ανάπαυση.» «Μάθετε τη δικαιοσύνη, εσείς που κατοικείτε στη γη· διότι ο ασεβής έχει εξαλειφθεί. Ανοίξτε τις πύλες, ας εισέλθει ο λαός που τηρεί τη δικαιοσύνη και την αλήθεια.» «Αυτά λέει ο Κύριος: Τηρείτε την κρίση, πράττετε τη θεία δικαιοσύνη. Μακάριος είναι αυτός που τα πράττει αυτά και μένει προσηλωμένος σε αυτά.» «Η δικαιοσύνη είναι αθάνατη.» «Εάν κάποιος αγαπά τη δικαιοσύνη, οι κόποι του είναι αρετές.» «Εάν επιδιώκεις το δίκαιο, θα το αποκτήσεις και θα το ενδυθείς σαν ποδήρη χιτώνα δόξας.» «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτάσουν.» «Καθένας που πράττει τη δικαιοσύνη προέρχεται από τον Θεό.»

Και είπε ο βασιλιάς: «Φέρτε μου ένα σπαθί». Και έφεραν μπροστά στον βασιλιά ένα σπαθί. Και είπε ο βασιλιάς: «Χωρίστε το ζωντανό παιδί στα δύο, και δώστε το μισό σε τούτην, και το μισό σε εκείνην». Και αποκρίθηκε η γυναίκα της οποίας ήταν ο ζωντανός γιος, και είπε προς τον βασιλιά, διότι ταράχτηκαν τα σπλάχνα της: «Σε καμία περίπτωση, κύριε, δώσε σε εκείνη το παιδί, και μην το θανατώσετε». Και η άλλη είπε: «Ούτε δικό μου, ούτε δικό της ας είναι· χωρίστε το». Και αποκρίθηκε ο βασιλιάς: «Δώστε το παιδί στη μητέρα που είπε, "Δώστε σε αυτήν τούτο, και μην το θανατώσετε", διότι αυτή είναι η μητέρα του». «Να κρίνετε με δίκαιη κρίση. Τη χήρα, και το ορφανό, και τον ξένο, και τον φτωχό να μην τους καταδυναστεύετε.» «Αυτά λέει ο Κύριος: Τηρήστε την κρίση, και πράξτε δικαιοσύνη. Μακάριος είναι εκείνος που τα πράττει αυτά, και μένει προσηλωμένος σε αυτά και προφυλάσσει τα χέρια του από το να κάνουν άδικα έργα.» «Εκζητήστε την κρίση, λυτρώστε τον αδικούμενο, αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό, και δικαιώστε τη χήρα, και ελάτε, και ας αναμετρηθούμε, λέει ο Κύριος.» «Γέμισε η Σιών από κρίση και δικαιοσύνη· εκεί υπάρχει σοφία και ευσέβεια προς τον Θεό· αυτοί είναι οι θησαυροί της δικαιοσύνης.» «Θα σε ευλογήσει ο φτωχός λαός, και πόλεις αδικημένων ανθρώπων θα σε ευλογήσουν. Διότι έγινες βοηθός σε κάθε ταπεινωμένη πόλη, και σκέπη σε εκείνους που απελπίστηκαν λόγω στέρησης· από πονηρούς ανθρώπους λύτρωσέ τους.»