Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 56:10

Διότι τους αποκαλεί άλαλα σκυλιά, και φίδια, γεννήματα εχιδνών, και με παρόμοιους χαρακτηρισμούς. Επειδή όσοι είναι έτοιμοι για την αλληλοφθορά τους και για τη βλάβη των ομοφύλων τους, δικαιολογημένα θα μπορούσαν να συγκαταλεχθούν στα θηρία και στα ιοβόλα, στα οποία ενυπάρχει εκ φύσεως αδιάλλακτο μίσος προς τους ανθρώπους. Εξαιτίας του θυμού οι γλώσσες γίνονται αχαλίνωτες και τα στόματα ασυγκράτητα· τα χέρια ακράτητα, οι ύβρεις, οι ονειδισμοί, οι κακολογίες, τα χτυπήματα και όλα τα άλλα που ούτε καν να απαριθμήσει θα μπορούσε κανείς, είναι πάθη και γεννήματα της οργής και του θυμού. Εξαιτίας του θυμού ακονίζεται και το ξίφος· αποτολμάται ο θάνατος ανθρώπου από ανθρώπινο χέρι. Εξαιτίας αυτού αδελφοί αγνόησαν ο ένας τον άλλον, και γονείς και τέκνα λησμόνησαν τη φύση τους. Διότι οι οργιζόμενοι αγνοούν πρώτα τον ίδιο τους τον εαυτό, και έπειτα όλους μαζί τους οικείους τους. Διότι όπως ακριβώς οι χείμαρροι, ρέοντας ορμητικά προς τα κοιλώματα, παρασύρουν ό,τι βρεθεί μπροστά τους, έτσι και οι ορμές των οργιζομένων, βίαιες και ακάθεκτες, σαρώνουν τα πάντα αδιακρίτως στο πέρασμά τους.

Αυτά αναγκαίως σας τα διασαφηνίσαμε, ώστε να προφυλαχθείτε από τις βλάβες των πονηρών διδασκαλιών. Διότι πράγματι, αν πρέπει να παρομοιάζουμε τις πονηρές διδασκαλίες με ολέθρια δηλητήρια, όπως λένε οι ονειροκρίτες που βρίσκονται ανάμεσά σας, αυτές είναι και το κώνειο και το ακόνιτο και κάθε άλλο ανθρωποκτόνο φάρμακο. Αυτά είναι τα δηλητήρια των ψυχών, και όχι οι δικοί μας λόγοι, αυτά δηλαδή που κραυγάζουν οι μεθυσμένοι εγκέφαλοι, οι οποίοι είναι γεμάτοι φαντασιώσεις εξαιτίας του πάθους. Αυτοί, εάν σωφρονούσαν, θα έπρεπε να γνωρίζουν ότι το προφητικό χάρισμα καταυγάζει στις άχραντες και καθαρισμένες από κάθε κηλίδα ψυχές. Διότι, ούτε σε ρυπαρό κάτοπτρο είναι δυνατόν να αποτυπωθούν οι αντανακλάσεις των εικόνων, ούτε ψυχή που είναι κυριευμένη από τις βιοτικές μέριμνες και σκοτισμένη από τα πάθη που πηγάζουν από το σαρκικό φρόνημα, είναι δυνατόν να δεχθεί τις ελλάμψεις του Αγίου Πνεύματος. Διότι δεν αποτελεί κάθε ενύπνιο ευθύς αμέσως προφητεία, όπως λέει ο Ζαχαρίας: «Ο Κύριος εποίησε φαντασία και χειμερινό υετό, διότι εκείνοι που αποφθέγγονται μίλησαν για κόπους και διηγούνταν ψευδή ενύπνια». Αυτοί δε, οι οποίοι κατά τον Ησαΐα βλέπουν ενύπνια και αγαπούν την κλίνη για να νυστάζουν, αγνοούν και τούτο: ότι πολλές φορές αποστέλλεται ενέργεια πλάνης στους υιούς της απειθείας. Και υπάρχει ψευδές πνεύμα, το οποίο, αφού εισήλθε στους ψευδοπροφήτες, εξαπάτησε τον Αχαάβ.

Δείτε ότι όλοι έχουν τυφλωθεί και δεν γνώρισαν τη σύνεση. Όλοι είναι σκύλοι βουβοί, που δεν μπορούν να γαβγίσουν, ονειρεύονται στο κρεβάτι, αγαπούν τον ύπνο, και σαν σκύλοι με αναίσχυντη ψυχή, που δεν γνωρίζουν χορτασμό, και είναι πονηροί χωρίς να γνωρίζουν σύνεση, όλοι ακολούθησαν τους δικούς τους δρόμους, ο καθένας με τον ίδιο τρόπο. Με δύο τρόπους μπορείς να προσεγγίσεις τα γεγραμμένα: διότι είτε αποκαλεί θηρία ατίθασα και ανήμερα αυτούς που προέρχονται από τα έθνη, επειδή ακριβώς ανατράφηκαν υπό την εξουσία ενός τέτοιου τυράννου, εννοώ του διαβόλου, και έχουν τρόπον τινά εξαγριωθεί και δεν ζουν ανθρώπινα· είτε φαίνεται να ονομάζει θηρία αυτούς που λεηλάτησαν τον Ισραήλ και τον κατέφαγαν με ολάνοιχτο στόμα εξαιτίας της ασέβειάς του προς τον Χριστό. Και αν μεν αναφέρεται στα έθνη ως θηρία, λέμε ότι προς αυτά έχει απευθυνθεί από τον Θεό το: Ελάτε, φάγετε.

Για να μη φανεί ότι ο Θεός τιμωρεί άσκοπα και ότι επιβάλλει τιμωρίες χωρίς λόγο, παραθέτει αμέσως τις αιτίες, εξαιτίας των οποίων βρέθηκαν ένοχοι και παραδίδονται προς όλεθρο στους εχθρούς, δηλαδή στα θηρία για κατασπάραξη. Διότι «δείτε», λέει, «ότι όλοι έχουν τυφλωθεί, δεν γνώρισαν τη σύνεση». Επειδή πραγματικά τυφλοί είναι εκείνοι από τον Ισραήλ, και περισσότερο από όλους τους άλλους οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, καθώς και εκείνοι που έλαχαν να είναι καθοδηγητές της Συναγωγής. Διότι δεν δέχθηκαν το αληθινό φως, ούτε θέλησαν να γνωρίσουν τον Χριστό, αν και Εκείνος διακήρυττε ξεκάθαρα, άλλοτε μεν ότι «Εγώ είμαι το φως του κόσμου», άλλοτε δε πάλι ότι «Εγώ ήρθα ως φως σε τούτο τον κόσμο· όποιος με ακολουθεί δεν πρόκειται να περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής». Ενώ, λοιπόν, ήταν δυνατόν να πλουτίσουν με το φως αποδεχόμενοι την πίστη, δεν το έπραξαν αυτό, αλλά όπως λέει ο προφήτης, «Ενώ περίμεναν το φως, τους ήρθε το σκοτάδι· ενώ περίμεναν την αυγή, περπάτησαν μέσα σε βαθύ σκοτάδι». Είπε εξάλλου και ο ίδιος ο Σωτήρας και γι' αυτούς και για τους λαούς που είχαν υπό την εξουσία τους ότι «Είναι τυφλοί, και οδηγοί τυφλών». Άρα, όλοι έχουν τυφλωθεί, λέει, και δεν γνώρισαν τη σύνεση.

Και εκτός από το ότι είναι τυφλοί, λέει, ήταν και σκυλιά βουβά, που δεν μπορούσαν να γαβγίσουν, που έβλεπαν όνειρα ξαπλωμένα και αγαπούσαν τον λήθαργο. Μιλάει για αυτούς χρησιμοποιώντας ένα ξεκάθαρο παράδειγμα. Διότι τα σκυλιά που ακολουθούν τα κοπάδια και περιφέρονται συνεχώς γύρω από αυτά, είναι ανώτερα και από τον ύπνο και από τη νύστα.

Αλλά δεν ήθελαν να είναι τέτοιοι οι προεστώτες της Συναγωγής των Ιουδαίων· διότι ήταν μάλλον άφωνα σκυλιά, που αγαπούσαν τον νυσταγμό και ονειρεύονταν στην κλίνη τους. Και ενώ έπρεπε να διδάσκουν τα ωφέλιμα στους λαούς που βρίσκονταν υπό την εξουσία τους και να αποκρούουν τις επιθέσεις εκείνων που συνήθιζαν να ετεροδιδασκαλούν, αυτό δεν το έπρατταν, αλλά αντίθετα οι ίδιοι τους έριχναν στους λάκκους της απώλειας.

Και αυτό θα το διδάξει λέγοντας ο Θεός των όλων: «Οι ιερείς σου δεν είπαν: Πού είναι ο Κύριος; Και αυτοί που εφάρμοζαν τον νόμο δεν με γνώρισαν, και οι ποιμένες ασεβούσαν απέναντί μου, και οι προφήτες προφήτευαν στο όνομα του Βάαλ». Επομένως, σαν τα σκυλιά δεν ήθελαν να γαβγίζουν εναντίον εκείνων που έβλαπταν τα ποίμνια, αλλά μιμούνταν την αναισχυντία των σκύλων, και το ότι δεν γνωρίζουν χορτασμό. Επειδή, όντας φιλόπλουτοι και υποκύπτοντας σε αισχρά κέρδη, και χαιρόμενοι με δωροδοκίες παρανομούσαν, οι οποίοι, εξάγοντας άδικη απόφαση, κάποιες φορές καταδίκαζαν εκείνους που δεν αδικούσαν σε τίποτα, ενώ δικαίωναν τον ασεβή, διότι δεν γνώριζαν χορτασμό, δηλαδή προφανώς κορεσμό από αισχρά κέρδη. Και για αυτά τους κατηγορούσε και ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Αλίμονό σας, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι αποδεκατώνετε τον δυόσμο, και το άνηθο, και το κύμινο, και παραλείψατε τα βαρύτερα του νόμου, την κρίση, και το έλεος και την πίστη». Ανέφερε δε για αυτούς και ο θεσπέσιος προφήτης Ησαΐας: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν γεμάτη δικαιοσύνη, στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα υπάρχουν φονιάδες;»

Διότι έτσι εξέπεσαν και στα εγκλήματα της Κυριοκτονίας, και ετράπησαν, ο καθένας με διαφορετικό τρόπο, στον δικό του δρόμο. Διότι υπήρξαν φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι, και εύρισκαν μεγαλύτερη απόλαυση στους περισπασμούς του παρόντος βίου, αδιαφορώντας εντελώς για την έννομη και άριστη ζωή. <Δείτε πώς χάθηκε ο δίκαιος, και κανείς δεν το λαμβάνει στην καρδιά του, και άνδρες δίκαιοι απομακρύνονται, και κανείς δεν το κατανοεί. Διότι εξαιτίας της αδικίας απομακρύνθηκε ο δίκαιος, η ταφή του θα γίνει εν ειρήνη, απομακρύνθηκε από το μέσον.> Αφού αποφάνθηκε ότι έγιναν σκυλιά βουβά και ακόρεστα για φιλοκέρδεια, αποδεικνύει επιπρόσθετα σε αυτά ότι είναι ράθυμοι και περιφρονητές, ώστε να παραμένουν σκληρόκαρδοι ακόμη και στα έσχατα αμαρτήματα, και να μην έχουν τη διάθεση ούτε καν να βάλουν στον νου τους ότι πρέπει να μετανοήσουν. Διότι χάθηκε, λέει, ο δίκαιος, και κανείς δεν το λαμβάνει στην καρδιά του, και άνδρες δίκαιοι απομακρύνονται, και κανείς δεν το κατανοεί.

Εάν, όμως, προσλαμβάνει από σώματα και κυοφορεί, δεν είναι πλέον πνεύμα, αλλά σώμα. Και εφόσον είναι σώμα, πώς είναι αόρατος και πνεύμα; Και είναι μεγάλος ο παραλογισμός της μωρολογίας τους. Διότι θέλουν τη μαρτυρία που στρέφεται εναντίον τους, η οποία προέρχεται από την επιστολή του Ιούδα, να την προσαρμόσουν δήθεν προς όφελός τους, λέγοντας: «όπως ακριβώς εκείνοι που βλέπουν ενύπνια μολύνουν τη σάρκα, αθετούν την κυριότητα και βλασφημούν τις δόξες». Όμως, ο μακάριος Ιούδας, ο αδελφός του Κυρίου, δεν μίλησε για αυτούς που βλέπουν ενύπνια μέσα σε σώματα· διότι αμέσως προσθέτει και αποδεικνύει ότι ομιλεί περί εκείνων που ονειρεύονται, εκείνων δηλαδή που προφέρουν τα λόγια τους σαν μέσα από όνειρα και όχι εν ώρα πνευματικής νήψεως και εγρηγόρσεως των λογισμών. Επειδή και ο Ησαΐας, σχετικά με τους διδασκάλους στην Ιερουσαλήμ, λέει: «όλοι είναι σκύλοι βουβοί που δεν μπορούν να γαβγίσουν, που ονειρεύονται στο κρεβάτι» και τα λοιπά, έτσι και εδώ, στην επιστολή του Ιούδα, το καταδεικνύει λέγοντας: «[ονειρευόμενοι στο κρεβάτι,] λέγοντας αυτά που δεν γνωρίζουν». Και απέδειξε ότι δεν κάνει λόγο για το ενύπνιο του φυσικού ύπνου, αλλά για τη μυθώδη τραγωδία και μωρολογία τους, η οποία εκφέρεται σαν μέσα από ύπνο και όχι από υγιή διάνοια. 14. Δυσφορώ πραγματικά να τα εξιστορήσω όλα. Διότι είναι έργο μόνου του Θεού να σφραγίσει τον βυθό αυτής της δυσωδίας. Και θα προσπεράσω αυτό το χωρίο, προσευχόμενος στον παμβασιλέα Θεό να μην εγκλωβιστεί κανείς σε αυτόν τον βόρβορο ούτε καν να συλλάβει με τον νου του την έννοια αυτής της δυσώδους ακαθαρσίας.

Διότι έτσι η ανοησία και η σπορά των λόγων του διαβόλου συνηθίζει να προκαλεί τέτοια ταραχή και σύγχυση, ξεσηκώνοντας μέσω βλάσφημων λογισμών τη διάνοια των κτιστών ανθρώπων, ώστε να στρατεύονται εναντίον του ίδιου του Δεσπότη τους με κακές υποψίες και αρνήσεις του Θεού. Αλλά βέβαια πάλι, κάποιοι που εξέκλιναν από αυτό, τόλμησαν να βαδίσουν σε άλλα μονοπάτια, αρνούμενοι τον μόνο Δεσπότη που τους εξαγόρασε, τον μονογενή Υιό Ιησού Χριστό, τον Υιό του ζώντος Θεού, τον όντως Όντα, ο οποίος γεννήθηκε από τον Πατέρα άναρχα και άχρονα, τον πάντοτε υπάρχοντα εκ του Πατρός και συνυπάρχοντα με τον Πατέρα, ο οποίος γεννήθηκε ακατάληπτα και άχραντα, όντας ομοούσιος με τον Πατέρα και όχι διαφορετικός από τον Πατέρα. Αυτοί λοιπόν, πάλι, έχοντας κυριευθεί από μανία, σαν λυσσασμένοι σκύλοι γαυγίζουν εναντίον του ίδιου του Δεσπότη τους, όπως ακριβώς από την αρχή οι Ιουδαίοι, οι οποίοι Τον αγνόησαν, έχουν ονομαστεί «άλαλοι σκύλοι», λαμβάνοντας δικαίως αυτή την προσωνυμία από τον προφήτη, εξαιτίας της αναίσχυντης ορμής τους απέναντι στον Κύριο και την παρουσία Του, όπως μπορεί κανείς αληθινά να διαπιστώσει. Διότι λέγεται ότι οι λυσσασμένοι σκύλοι αποκαλούνται άλαλοι, επειδή καθίστανται νωδοί εξαιτίας της διάνοιας που τους εγκαταλείπει. 4.

Πώς να μη λεχθούν ευλόγως τα όσα αναφέρονται εναντίον τους; Και ποια είναι αυτά που προσθέτει; «Δείτε ότι όλοι έχουν τυφλωθεί». Ο δε Σύμμαχος λέει: «Οι σκοποί του είναι τυφλοί, όλοι ανόητοι, όλοι σκύλοι άλαλοι, που δεν μπορούν να υλακτούν». Οι άρχοντες του ιουδαϊκού έθνους αποκαλούνται «τυφλοί σκοποί» και «ανόητοι» και «σκύλοι βουβοί, που δεν μπορούν να υλακτούν». Διότι θα έπρεπε αυτοί να υπερασπίζονται το ποίμνιο του Θεού και, δίκην κυνηγετικών «σκύλων», να απομακρύνουν τους λύκους από τα θρέμματα. Αυτοί όμως, σαν «βουβοί σκύλοι», ούτε στο σημείο να «υλακτούν» δεν έφταναν, αλλά χωρίς να διαφέρουν σε τίποτα από αυτούς που κοιμούνται, έδιναν προσοχή μόνο σε φαντασιώσεις, σαν να «έβλεπαν όνειρα». Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έχει λεχθεί: «οραματιστές, που κοιμούνται, που αγαπούν να νυστάζουν», ενώ σύμφωνα με τον Ακύλα: «αυτοί που ζουν με φαντασιώσεις, που αγαπούν να νυστάζουν». Τέτοιοι λοιπόν ήταν οι άρχοντες των Ιουδαίων απέναντι στους εξωτερικούς, απέναντι στους οποίους θα έπρεπε να αγρυπνούν, να νήφουν και να «υλακτούν» εναντίον των εχθρών.

Απέναντι δε στους οικείους υπήρχαν κάποιοι 〈αναιδείς〉, οι οποίοι ‹καταβρόχθιζαν› τα ‹πρόβατα› που οι ίδιοι ποίμαιναν. Γι' αυτό προσθέτει στη συνέχεια: 〈και οι σκύλοι είναι αναιδείς στην ψυχή, χωρίς να γνωρίζουν χορτασμό· και είναι πονηροί χωρίς να γνωρίζουν σύνεση, όλοι ακολούθησαν τους δικούς τους δρόμους〉, ⌜όχι 〈τους δρόμους〉 του Θεού, αλλά τους δικούς τους, πράττοντας τις επιθυμίες της καρδιάς τους.⌝ Πολύ λογικά δε, αφού μνημόνευσε τους 〈τυφλούς φύλακες〉 και τους αποκάλεσε 〈σκύλους〉, αφενός ως άλαλους 〈που νυστάζουν〉 και δεν ξέρουν 〈να γαβγίζουν〉, αφετέρου δε ως 〈αναιδείς〉 και πονηρούς, αναφέρθηκε στο θράσος τους εναντίον των δίκαιων και θεοφιλών ανδρών και στις απειλές τους κατά των προφητών, λέγοντας: 〈Δείτε πώς ο δίκαιος αφαιρείται, και κανείς δεν το παίρνει κατά καρδιά, και δίκαιοι άνδρες αφαιρούνται, και κανείς δεν το κατανοεί〉. ⌜Και πώς, άλλωστε, επρόκειτο 〈να το κατανοήσουν〉 αυτοί που είναι 〈τυφλοί〉 στην ψυχή;⌝

Διότι, εάν δεν βρίσκονταν σε αυτήν την κατάσταση, θα έβλεπαν τον δίκαιο και θα κατανοούσαν την κατ' αυτόν οικονομία, αλλά αυτοί μεν, όντας τυφλοί και αναιδείς κύνες, τολμούσαν τέτοιες πράξεις εναντίον των δικαίων, οι δε παραλαμβάνονταν εν ειρήνη από τον Θεό. Και η ταφή του δε είχε αρθεί από το μέσον. Θα μπορούσε δε να πει κανείς ότι αυτά δύνανται να αρμόζουν και στον Σωτήρα και στους μαθητές Του, οι οποίοι υπέστησαν τις επιβουλές του ιουδαϊκού έθνους, αλλά το ρητό λέει ότι υπαινίσσεται και την ανάσταση του Σωτήρος ημών· του μεν θανάτου δηλουμένου μέσω της ταφής Του, της δε αναστάσεως μέσω του ότι «έχει αρθεί από το μέσον η ταφή Του». Αλλά αυτός μεν ήρθη εκ μέσου της αδικίας και βρέθηκε εν ειρήνη, και η ταφή του εκ μέσου έγινε αφανής, επειδή δεν παρέμεινε ο ίδιος στον τόπο της ταφής· γι' αυτό και ο άγγελος, παρουσιαζόμενος στις γυναίκες, έλεγε: «Ποιον ζητάτε; Τον Ιησού;»

«δεν είναι εδώ· ελάτε να δείτε τον τόπο του». Εσείς όμως, που τολμήσατε να πράξετε παρόμοια με εκείνα που καταγγέλθηκαν παλαιότερα από τους προφήτες του Θεού, οι αληθινά τυφλωμένοι και σκύλοι βουβοί και αναιδείς, «πλησιάστε εδώ» (ή «ζυγώστε εδώ» σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές), υιοί άνομοι και σπέρμα μοιχών και πόρνης· διότι δεν σας αξίζει να ονομάζεστε τέκνα του Αβραάμ και της Σάρρας· «γιατί αν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». Ο θείος λόγος, εξάλλου, συνηθίζει να ονομάζει «μοιχοὺς» εκείνους που παλαιότερα ειδωλολατρούσαν, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «και μοίχευσαν με το ξύλο και με την πέτρα», ενώ «πόρνη» ονομάζει την Ιερουσαλήμ, όπως το φανέρωσε πρωτύτερα ο παρών προφήτης λέγοντας: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών;»· γι' αυτό, σύμφωνα με τη μετάφραση του Συμμάχου, ονομάστηκαν «σπέρμα μοιχών και γυναίκας που πόρνευσε», έτσι ώστε, ακόμα κι αν τα τέκνα των Ιουδαίων δεν ειδωλολατρούν επί του παρόντος, αποτελούν ωστόσο σπέρμα μοιχών και πόρνης. Γι' αυτό τους λέει ο λόγος: σπέρμα μοιχών και πόρνης, πλησιάστε εδώ, και αφού έρθετε κοντά πείτε μου· ποιον εμπαίξατε; ή κατά τον Σύμμαχο: ποιον καταχλευάσατε και εναντίον ποιου ανοίξατε διάπλατα το στόμα, και βγάλατε έξω τη γλώσσα; Διότι κατηγορεί προπάντων τη γλώσσα και το στόμα τους εξαιτίας των κραυγών τους εναντίον του Σωτήρα και των βλασφημιών που μέχρι και σήμερα εκστομίζουν εναντίον του. Γι' αυτό λέει: εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας και εναντίον ποιου αφήσατε ελεύθερη τη γλώσσα σας;

Αυτά μεν λέγονται ως προς τους προειρημένους «τυφλούς σκοπούς» και τους «άφωνους σκύλους», τα δε επόμενα τα προσθέτει απευθυνόμενος προς την ίδια την Ιερουσαλήμ και τη συναγωγή του ιουδαϊκού λαού, λέγοντας: «αγάπησες αυτούς που κοιμούνται μαζί σου», κατά δε τον Σύμμαχο και τους υπόλοιπους ερμηνευτές: «αγάπησες την κοίτη τους». Ποιων «αυτών» όμως, εάν όχι των προαναφερθέντων «σκοπών σου» και των «αναίσχυντων σκύλων»; «Και πλήθυνες την πορνεία σου μαζί τους»· γι' αυτό και ελέγετο περί αυτών: «ονειρεύονται στην κοίτη τους, αγαπούν να νυστάζουν».

Εκείνοι, λοιπόν, ήταν τέτοιου είδους, που «έβλεπαν όνειρα» στα κρεβάτια τους και «αγαπούσαν να νυστάζουν», η δε καταγγελλόμενη μέσα από τα προηγούμενα λόγια, σαν να χαίρεται σε αυτούς ακριβώς, ακούει τα εξής: «Αγάπησες όσους κοιμούνται μαζί σου και πλήθυνες την πορνεία σου με αυτούς και έκανες πολλούς να βρίσκονται μακριά από εσένα»· διότι πολλοί άνδρες αφιερωμένοι στον Θεό εγκατέλειψαν την Ιερουσαλήμ εξαιτίας των άθεων πράξεων που συντελούνταν σε αυτήν. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «και έκανες πολλούς να βρίσκονται μακριά από εσένα», αλλά «και απέστειλες», λέει, «πρέσβεις» πέρα από «τα όριά σου», ή, κατά τη μετάφραση του Συμμάχου: «και πλήθυνες τα αρώματά σου, απέστειλας τους ομήρους σου έως πολύ μακριά». Όλα αυτά τα προσωποποιεί, απευθυνόμενος σαν σε πόρνη που καλλωπίζεται και τα κάνει όλα για την ηδονή εκείνων που την πλησιάζουν. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «ταπεινώθηκες έως τον άδη, κοπίασες στις πολλές σου οδούς»· επειδή δεν βάδιζες σε μία, «τη βασιλική οδό», αλλά σε πολλές και πλανεμένες. Επομένως, «κοπίασες» και ούτε έτσι σταμάτησες, «ούτε είπες: Ας σταματήσω, ανακτώντας τις δυνάμεις μου», αλλά, σαν να «είχες δύναμη» και φερόμενη με θράσος, «έπραξες» χειρότερα από αυτά, επιμένοντας στα δικά σου ατοπήματα. Εξαιτίας αυτού ούτε επέστρεψες, ούτε «με ικέτευσες», ή κατά τον Ακύλα: «δεν παρακάλεσες», ώστε να λάβεις άφεση.

Και θα πει: Ανοίξτε δρόμο, ετοιμάστε οδό, αφαιρέστε τα προσκόμματα από τον δρόμο του λαού μου. Διότι αυτός που έχει προκόψει ενώπιον του Θεού δεν θα μεριμνήσει μόνο για τη δική του σωτηρία, αλλά θα καταστήσει τον εαυτό του χρήσιμο και στον λαό του Θεού, προτρέποντας να εξομαλύνουν γι' αυτόν την οδό της θεοσεβείας και να αφαιρούν τα φαινομενικά προσκόμματα των θείων αναγνωσμάτων μέσω της σαφέστερης ερμηνείας τους. Ο λόγος, αφού στην προηγούμενη προφητεία απευθύνθηκε προς τους άρχοντες του ιουδαϊκού έθνους, τους οποίους ονόμαζε «άλαλα σκυλιά» και «τυφλούς σκοπούς», και «άνομους υιούς και σπέρμα μοιχών και πόρνης», και αφού διακήρυξε τα κατάλληλα για τον λαό που βρισκόταν υπό την εξουσία τους, μέσω των προκειμένων λόγων προσφέρει τώρα παρηγοριά και παραμυθία σε όσους ανάμεσά τους είναι ευλαβείς, κατέχουν τον φόβο του Θεού και μετανοούν για όσα αμάρτησαν, τους οποίους το παρόν χωρίο ονομάζει «συντετριμμένους στην καρδιά και ολιγόψυχους».

Επειδή και μέσω του προφήτη Ησαΐα το ίδιο το Άγιο Πνεύμα διδάσκει για τους ίδιους ανθρώπους, λέγοντας: «Όλοι είναι σκύλοι άλαλοι που δεν γνωρίζουν να γαυγίζουν»· και στον εικοστό πρώτο ψαλμό, ο οποίος περιγράφει τα πάθη του Σωτήρα μας, έχει ειπωθεί από το ίδιο το πρόσωπο του Σωτήρα: «Με περικύκλωσαν σκύλοι πολλοί, συναγωγή κακοποιών με περιέκλεισαν». Αυτοί, λοιπόν, που εργάζονται την ανομία και οι άνδρες των αιμάτων, αν και τώρα φαίνεται να έχουν μεγάλη δύναμη και να κατέχουν τη βασιλεία όπως ο Σαούλ έως τώρα στο παρόν, ωστόσο όλοι όσοι έπραξαν τα παρόμοια με αυτόν θα επιστρέψουν κάποτε αργά, και το βράδυ θα θορυβήσουν και θα ηχήσουν όλοι μαζί, χωρίς να εκφέρουν καμία έναρθρη φωνή ούτε να προσφέρουν λόγια άξια μνήμης προερχόμενα από λογική διάνοια, αλλά βγάζοντας γαυγίσματα παρόμοια με τους σκύλους, και φωνές υβριστικές και αναιδείς. Γι' αυτό και θα λιμοκτονήσουν στερημένοι από τον άρτο της ζωής, επειδή δεν αποδέχθηκαν τη σωτήρια και ουράνια τροφή, τον ίδιο που έχει πει: «Εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στους ανθρώπους». Εξού και ένας άλλος προφήτης, υπονοώντας αυτήν την πείνα, φώναζε λέγοντας: «Ιδού, οι δούλοι μου θα φάνε, εσείς όμως θα πεινάσετε· ιδού, οι δούλοι μου θα πιουν, εσείς όμως θα διψάσετε». Στερημένοι, λοιπόν, από την αιώνια τροφή και έχοντας απορρίψει τον άρτο της ζωής, δεν θα γίνουν πλέον ως πρόβατα του καλού ποιμένα, αλλά θα παρομοιαστούν με σκύλους.

Σκύλοι δε που τον περικύκλωναν και «συναγωγή πονηρευομένων» ήταν οι εκ περιτομής άρχοντες των Ιουδαίων, οι γραμματείς και οι αρχιερείς, και οι Φαρισαίοι, οι οποίοι μάλιστα ξεσήκωσαν ολόκληρο το πλήθος να ζητήσει το αίμα του πάνω στους εαυτούς τους και στα ίδια τους τα τέκνα. Με σαφήνεια, άλλωστε, ο Ησαΐας τους αποκαλεί σκύλους λέγοντας: όλοι είναι «σκύλοι βουβοί», που δεν μπορούν «να γαβγίζουν». Διότι έπρεπε αυτοί, ακόμη και αν δεν είχαν αναλάβει τον ρόλο των ποιμένων, τουλάχιστον σαν καλοί σκύλοι που φυλάνε τη λογική ποίμνη του δεσπότη και «τα πρόβατα του οίκου Ισραήλ» να «γαβγίζουν» με επίγνωση, δείχνοντας την αφοσίωσή τους μεν και αναγνωρίζοντας τον δικό τους δεσπότη και αρχιποίμενα, φρουρώντας με κάθε προφύλαξη την ποίμνη που τους είχε εμπιστευθεί, να γαβγίζουν δε, εάν χρειαζόταν, εναντίον εκείνων που από έξω επιβουλεύονται την ποίμνη. Αυτοί όμως, με τρόπο αληθινά βουβών και λυσσασμένων σκύλων έβγαζαν γαβγίσματα, εξαγριώνοντας τα πρόβατα του ποιμένα, ώστε ευλόγως να τους αρμόζει το «με περικύκλωσαν σκύλοι πολλοί, συναγωγή πονηρευομένων με περιέκλεισε». Αλλά και όλοι όσοι μέχρι σήμερα πράττουν με τον ίδιο τρόπο με εκείνους στο να βλασφημούν και να γαβγίζουν εναντίον του Χριστού του Θεού, δεν θα μπορούσαν να θεωρηθούν ξένοι προς εκείνους. Επίσης, και όσοι, όπως ακριβώς οι ασεβείς στρατιώτες εκείνης της εποχής, «ανασταυρώνουν τον Υιό του Θεού και τον διαπομπεύουν», δεν θα μπορούσαν να βρεθούν μακριά από τη δική τους διάθεση.

Μερικοί φαυλότατοι άνθρωποι συνηθίζουν με πονηρό δόλο να περιφέρουν το Όνομα, πράττοντας έργα ανάξια του Θεού και έχοντας φρονήματα αντίθετα προς τη διδασκαλία του Χριστού, προς όλεθρο του εαυτού τους και εκείνων που τους πείθονται. Αυτούς πρέπει εσείς να τους αποφεύγετε σαν θηρία. Διότι ο δίκαιος, αποφεύγοντάς τους, σώζεται εις τον αιώνα, ενώ η απώλεια των ασεβών επέρχεται άμεσα και γίνεται αντικείμενο καταφρόνησης. Επειδή αυτοί είναι σκυλιά βουβά, που δεν μπορούν να γαβγίσουν, λυσσασμένα, που δαγκώνουν ύπουλα, τα οποία πρέπει να προσέχετε, διότι πάσχουν από ανίατη νόσο. Δικός μας ιατρός είναι ο μόνος αληθινός Θεός, ο αγέννητος και απρόσιτος, ο Κύριος των όλων, ο Πατέρας και γεννήτορας του Μονογενούς. Έχουμε ιατρό και τον Κύριό μας και Θεό, τον Ιησού Χριστό, τον προ αιώνων Μονογενή Υιό και Λόγο, ο οποίος αργότερα έγινε και άνθρωπος από την Παρθένο Μαρία. Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα, ο ασώματος μέσα σε σώμα, ο απαθής μέσα σε παθητό σώμα, ο αθάνατος μέσα σε θνητό σώμα, η ζωή μέσα στη φθορά, ώστε να ελευθερώσει από τον θάνατο και τη φθορά και να ιατρεύσει τις ψυχές μας, θεραπεύοντάς τες ενώ ασθενούσαν μέσα στην ασέβεια και τις πονηρές επιθυμίες.

Διότι αυτό που έλεγα χθες, το λέω και τώρα: πολλοί από τους ανθρώπους δεν είναι άνθρωποι. Έτσι και η Γραφή αποκαλεί λύκους τους άρπαγες, αποκαλεί όνους τους ανόητους, αποκαλεί σκύλους τους αναίσχυντους, αποκαλεί ψευδωνύμους τους Ιουδαίους· διότι, επειδή υιοθέτησαν την πονηρία, κληρονόμησαν και την ονομασία εκείνων. Για τον λόγο αυτόν ακριβώς λέγει και η Γραφή: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατενόησε· εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά.» Διότι, όταν αρπάζει, γίνεται λύκος· όταν φέρεται με αναίδεια, γίνεται σκύλος· όταν ενεργεί ανόητα, γίνεται όνος· όταν έχει δόλο, γίνεται όφις. Διότι έτσι λέγει και ο Ιωάννης: «Φίδια, γεννήματα οχιάς, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από την επερχόμενη οργή;» Και πάλι κάποιος άλλος: «Σκύλοι βουβοί, που δεν μπορούν να γαυγίσουν.» Και πάλι άλλος: «Κάθισε στην έρημο σαν εγκαταλελειμμένη κουρούνα.» Και πάλι άλλος: «Έγιναν άλογα θηλυμανή, καθένας χρεμέτιζε για τη γυναίκα του πλησίον του.» Επειδή λοιπόν ο ένας έγινε όνος, ο άλλος σκύλος, και ο άλλος λύκος, λέγει: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατενόησε· αλλά εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά.» Μη μου λες: «Ο δείνα είναι άνθρωπος.» Όχι, εάν έχει απλώς την όψη ανθρώπου, αλλά εάν έχει καρπό ανθρώπου. Επειδή και τα δέντρα με αυτόν τον τρόπο τα εξετάζουμε. Υπάρχει η ελιά, και υπάρχει η αγριελιά· υπάρχει ομοιότητα στην όψη, αλλά διαφορά στη φύση.

Γι' αυτόν τον λόγο και η Θεία Γραφή, εξαιτίας των παθών που ενοχλούν κατ' αυτόν τον τρόπο, αποδίδει συχνά σε όσους έχουν τιμηθεί με τη λογική τις ονομασίες των άλογων ζώων, καθώς και των αγρίων θηρίων: άλλοτε μεν τους ονομάζει σκύλους, εξαιτίας της αναισχυντίας και της αυθάδειας· «Διότι είναι», λέει, «σκύλοι βουβοί, που δεν μπορούν να γαβγίσουν»· άλλοτε άλογα, εξαιτίας της λαγνείας· «Διότι έγιναν άλογα θηλυμανή, ο καθένας χλιμίντριζε για τη γυναίκα του πλησίον του»· άλλοτε γαϊδούρια, εξαιτίας της αγνωμοσύνης και της ανοησίας· «Διότι παραβλήθηκε», λέει, «με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά»· άλλοτε λιοντάρια και λεοπαρδάλεις, εξαιτίας της αρπακτικότητας και της πλεονεξίας· άλλοτε πάλι ασπίδες, εξαιτίας της δολιότητας· «Δηλητήριο», λέει, «ασπίδων βρίσκεται κάτω από τα χείλη τους»· άλλοτε φίδια και οχιές, εξαιτίας του δηλητηρίου και της πονηρίας, όπως ακριβώς φώναζε και ο μακάριος Ιωάννης λέγοντας: «Φίδια, γεννήματα οχιών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μελλοντική οργή;». Και τους προσάπτει και άλλα ονόματα, που είναι κατάλληλα για τα πάθη τους, ώστε, έστω και με αυτόν τον τρόπο, νιώθοντας ντροπή να επιστρέψουν επιτέλους κάποτε στην οικεία τους ευγένεια, να συμφιλιωθούν με το ομογενές τους και να θεωρήσουν τους νόμους του Θεού προτιμότερους από τα δικά τους πάθη, στα οποία από ραθυμία έχουν παραδώσει τον εαυτό τους.

Πρόσεξε πώς εξαιτίας της άμετρης λαγνείας αποδίδει την προσωνυμία του άλογου ζώου. Άλλοτε πάλι, «Δηλητήριο ασπίδων υπάρχει κάτω από τα χείλη τους»· εδώ καταδεικνύει αυτούς που μιμούνται το ύπουλο και δολερό του θηρίου. Και πάλι, αποκαλεί κάποιους άλλους βουβούς σκύλους. Και ξανά, «Σαν την κουφή ασπίδα που βουλώνει τα αυτιά της», αινισσόμενη αυτούς που φράζουν την ακοή τους απέναντι στη διδασκαλία της αρετής.

Σοδομίτες είναι εκείνοι που ακούν τα λόγια τους. Πάλι αλλού [λέει]: Βουβά σκυλιά είναι οι Ιουδαίοι, που δεν μπορούν να γαβγίσουν· όχι επειδή μετέπεσαν σε σκύλους κατά τη φύση τους, αλλά επειδή έγιναν σκύλοι κατά την προαίρεσή τους. Ο Ιωάννης, ο πολίτης της ερήμου, το υψηλό φρόνημα, η αδούλωτη γνώμη, εκείνος που βαδίζει κάτω στη γη και αγγίζει την ουράνια αψίδα, ο καρπός της στείρας, η λύση της αφωνίας του πατέρα, η φωνή του άφωνου, αυτός που βοά στην έρημο, μέσα στη μήτρα (διότι η μήτρα ήταν έρημος, αφού ήταν στείρα), ο διπλός κήρυκας, που περιφρονεί τους παίδες, που υψώνεται πάνω από τα ορατά, ήλθε προς τους Ιουδαίους και τους λέει: Φίδια, γεννήματα εχιδνών· όχι επειδή ήταν φίδια κατά τη φύση, αλλά επειδή ήταν δόλιοι κατά την προαίρεση.

Διότι, προτού γίνει άνθρωπος, επικρατούσε τυραννικά η κακία, και βαθύτατη νύχτα κάλυπτε τα πάντα. Παντού υπήρχαν βωμοί και ναοί για τα είδωλα, και κνίσες, και καπνός, και χείμαρροι αίματος, που δεν έρρεαν μόνο από πρόβατα και βόδια, αλλά και από ανθρώπους. Διότι θυσίασαν τους γιους τους και τις κόρες τους στα δαιμόνια· και αυτά τα έκανε ο λαός που είχε προφήτες, που μετείχε στον νόμο, που είχε απολαύσει θεοπτία, που είχε ανατραφεί με τόσα θαύματα. Αν λοιπόν αυτοί ήταν τέτοιοι, αναλογίσου σε τι κατάσταση βρίσκονταν τα υπόλοιπα μέρη της οικουμένης: κυριευμένα από δαιμονική μανία, τυραννούμενα από την κακία, υποκύπτοντας σε όλα τα πάθη, λατρεύοντας ξύλα, προσκυνώντας λίθους, όρη και βουνά, κοιλάδες και δέντρα, λίμνες, πηγές και ποταμούς. Και τι χρειάζεται να μιλάμε για τους άλλους; Διότι από τα κακά που συνέβαιναν στους Ιουδαίους θα διαπιστώσω την υπερβολή των άλλων. «Έγιναν άλογα θηλυμανή, ο καθένας χρεμέτιζε για τη γυναίκα του πλησίον του». «Το βόδι γνώρισε τον ιδιοκτήτη του, και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του, ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε». «Σκυλιά βουβά, που δεν μπορούν να γαβγίσουν». «Όψη πόρνης απέκτησες, συμπεριφέρθηκες εντελώς αναίσχυντα προς όλους». «Δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί, δεν υπάρχει κανείς που να αναζητά τον Θεό· όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν». Και πάλι ένας άλλος λέει: «Μάταια σφυρηλατεί ο αργυροκόπος· οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν».

Άκουσε λοιπόν τον Ιωάννη που λέει: Φίδια, γεννήματα οχιάς· και πάλι κάποιον άλλον προφήτη που λέει: Έγιναν άλογα θηλυμανή· ο καθένας χλιμίντριζε για τη γυναίκα του πλησίον του· και άλλου πάλι: Σκυλιά βουβά που δεν μπορούν να γαβγίσουν· και αλλού πάλι να τους αποκαλεί αλεπούδες, και αλλού δράκοντες και βασιλίσκους. Είναι όμως πολύ χειρότερο, ενώ ζούμε σε αυτήν τη ζωή, να αποθηριωνόμαστε, παρά να πάθουμε όσα έπαθε ο Ναβουχοδονόσορ. Διότι εκείνος μεν δεν υπέστη τίποτα το φοβερό στην ψυχή του· εμείς όμως, συσσωρεύοντας κατ' αυτόν τον τρόπο αναρίθμητα αμαρτήματα, πόσο χειρότεροι είμαστε ήδη, όπως έχει λεχθεί.

Και φανερώνοντας αυτό οι προφήτες, και καθιστώντας σε όλους γνωστή τη μεταβολή που προέρχεται από την κακία, ο ένας έλεγε: «Σκύλοι βουβοί που δεν μπορούν να γαβγίσουν», παρομοιάζοντας τους ύπουλους ανθρώπους και όσους απεργάζονται κρυφές επιβουλές με τους λυσσασμένους σκύλους.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γʹ. «Στο εξής, αδελφοί μου, να χαίρεστε εν Κυρίω. Το να σας γράφω τα ίδια εμένα δεν μου είναι κοπιαστικό.» Και πώς είναι δυνατόν να υπάρχει χαρά, όταν και αυτός είναι δεμένος με δεσμά; «Για σας όμως είναι ασφαλές.» Διότι ασφάλιζε σε μεγάλο βαθμό την ψυχή τους, διδάσκοντάς τους να μην αδημονουν για τα δεσμά που υφίσταντο εξαιτίας του κηρύγματος. «Προσέχετε τους σκύλους· προσέχετε τους κακούς εργάτες.» Εννοεί τους άρχοντες των Ιουδαίων, για τους οποίους έχει γραφεί: Όλοι είναι σκύλοι βουβοί, που δεν μπορούν να γαβγίσουν, και σκύλοι με αναιδή ψυχή, που δεν γνωρίζουν χορτασμό. «Προσέχετε την κατατομή.» Διότι μόνο τη σάρκα κατακόβουν, χωρίς να ωφελούνται καθόλου από το γεγονός αυτό· διότι η περιτομή είναι σφραγίδα της πίστεως· αυτοί όμως δεν πιστεύουν. Γιατί λοιπόν περιτέμνονται; Τίνος πράγματος τη σφραγίδα λαμβάνουν; Επομένως, απλώς υφίστανται μια κατατομή. «Διότι εμείς είμαστε η περιτομή, εμείς που λατρεύουμε με το Πνεύμα του Θεού και καυχόμαστε εν Χριστώ Ιησού, και δεν στηρίζουμε την πεποίθησή μας στη σάρκα· αν και εγώ έχω πεποίθηση και στη σάρκα.» Εννοεί εμάς που αποκόπτουμε κάθε κοσμική επιθυμία. Διότι το Πνεύμα του Θεού μας έδωσε τη χάρη να το κάνουμε αυτό, όπως και την καύχηση στον Χριστό. «Εάν κάποιος άλλος νομίζει ότι έχει πεποίθηση στη σάρκα, εγώ έχω περισσότερο.»

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Ρ. ΤΙΤΛΟΣ Αʹ. — Περί των ρεμβομένων. «Δείτε, ότι όλοι έχουν τυφλωθεί και δεν γνώρισαν σύνεση. Όλοι αυτοί λοιπόν είναι σκυλιά βουβά, που δεν μπορούν να γαβγίσουν. Ονειρεύονται στο κρεβάτι τους, αγαπούν τη νύστα· και είναι σκυλιά αναιδή, και δεν γνωρίζουν χορτασμό· και είναι πονηροί, και δεν γνωρίζουν σύνεση· όλοι πορεύθηκαν στους δικούς τους δρόμους, ο καθένας σύμφωνα με το δικό του συμφέρον.» «Ο ρεμβασμός της επιθυμίας αλλοιώνει τον άκακο νου.» «Ο πλανημένος γιος ντροπιάζει τη μητέρα του.» Αυτό το αρρώστημα είναι χαρακτηριστικό της οκνηρής και ράθυμης ψυχής: το να βλέπει όνειρα ενώ το σώμα είναι ξύπνιο.