Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 56:5

Διότι αυτό ακριβώς έλεγε ο Ησαΐας: «Αυτά λέει ο Κύριος στους ευνούχους: Όσοι τηρήσουν τα Σάββατά μου, και επιλέξουν αυτά που εγώ θέλω, και μείνουν σταθεροί στη διαθήκη μου, θα τους δώσω μέσα στον οίκο μου και μέσα στα τείχη μου τόπο ονομαστό· όνομα αιώνιο, καλύτερο από γιους και θυγατέρες, θα τους δώσω, το οποίο δεν θα εκλείψει». Έτσι λοιπόν, δεν υπάρχει καμία συγγένεια του Υιού προς τους αγγέλους· και εφόσον δεν υπάρχει καμία συγγένεια, το «ανώτερος» δεν ελέχθη συγκριτικά, αλλά διακριτικά, εξαιτίας της διαφοράς της φύσης Του από εκείνων. Γι' αυτό και ο ίδιος ο Απόστολος, ερμηνεύοντας το «ανώτερος», δεν το τοποθετεί πουθενά αλλού παρά στη διαφορά του Υιού από τα δημιουργήματα, λέγοντας ότι ο μεν είναι Υιός, ενώ τα άλλα είναι δούλοι· και ο μεν ως Υιός κάθεται μαζί με τον Πατέρα στα δεξιά, ενώ τα άλλα ως δούλοι παρίστανται, και αποστέλλονται, και λειτουργούν.

Ποια συγγένεια άραγε υπάρχει ανάμεσα στις επουράνιες αυλές και στους επίγειους οίκους; Ή ποια ομοιότητα έχουν τα πρόσκαιρα και θνητά με τα αιώνια και πνευματικά; Διότι αυτό ακριβώς λέγει και ο Ησαΐας: «Αυτά λέγει ο Κύριος στους ευνούχους, σε όσους φυλάξουν τα σάββατά μου, επιλέξουν όσα εγώ θέλω και τηρήσουν σταθερά τη διαθήκη μου: Θα δώσω σε αυτούς μέσα στον οίκο μου και μέσα στα τείχη μου τόπο ονομαστό· θα τους δώσω όνομα αιώνιο, ανώτερο από υιούς και θυγατέρες, το οποίο δεν θα εκλείψει». Έτσι λοιπόν, δεν υπάρχει καμία απολύτως συγγένεια του Υιού με τους αγγέλους. Και εφόσον δεν υπάρχει καμία συγγένεια, το «κρείττων» (ανώτερος) δεν ελέχθη συγκριτικά, αλλά διακριτικά, εξαιτίας της διαφοράς της δικής Του φύσεως σε σχέση με εκείνων. Εξάλλου και ο ίδιος ο Απόστολος, ερμηνεύοντας το «κρείττων», δεν το αποδίδει σε τίποτε άλλο παρά στη διαφορά του Υιού ως προς τα γενητά δημιουργήματα, λέγοντας ότι ο μεν είναι Υιός, ενώ τα άλλα είναι δούλοι· και ο μεν ως Υιός «κάθεται εκ δεξιών» μαζί με τον Πατέρα, ενώ τα άλλα ως δούλοι παρίστανται, αποστέλλονται και λειτουργούν.

«Διότι αυτά», αναφέρει, «λέγει ο Κύριος στους ευνούχους: όσοι επιλέξουν αυτά που εγώ θέλω, προκειμένου να προφυλάξουν τα χέρια τους από το να πράξουν αδικία, και δεν διαλογιστούν πονηρά εναντίον του Κυρίου, θα δώσω σε αυτούς», λέγει, «στον οίκο μου τόπο ονομαστό και μέσα στα τείχη μου κάτι ανώτερο από γιους και κόρες»· αυτά, καθώς και όσα διακηρύσσονται στα Ευαγγέλια πάλι από τον ίδιο τον Κύριο, ότι: «υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνούχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών». Κατά κύριο λόγο, λοιπόν, από τις Άγιες Γραφές ας στηρίζεται η ψυχή του νέου παιδιού.

Και θα το επιβεβαιώσει λέγοντας ο διανομέας των στεφάνων: «Αυτά λέγει ο Κύριος στους ευνούχους: Όσοι τηρούν τα σάββατά μου και επιλέγουν αυτά που εγώ θέλω και μένουν σταθεροί στη διαθήκη μου, θα τους δώσω στον οίκο μου και μέσα στα τείχη μου τόπο ονομαστό, καλύτερο από γιους και θυγατέρες· όνομα αιώνιο θα τους δώσω και δεν θα εξαλειφθεί». Επομένως, ο μισθός της εγκράτειας είναι αξιόλογος. Σε όσους όμως έχουν ήδη συνδεθεί με τα δεσμά του γάμου, δεν επιτρέπει να αποχωριστούν από εκείνη με την οποία έχουν ήδη συζευχθεί, για να μην καταστήσει το σωτήριο κήρυγμα αφορμή ταραχών σε όλη την οικουμένη· χωρίς βέβαια ο Σωτήρας όλων μας, ο Χριστός, να επαινεί αυτήν την πράξη, αν και ο νόμος, κατ' οικονομίαν, επέτρεψε στους παλαιότερους να το πράττουν λόγω της «σκληροκαρδίας τους», όπως ακριβώς λέει ο ίδιος ο Σωτήρας.

Και ο ίδιος ο Θεός λέει κάπου δια της φωνής του Ησαΐα σε αυτούς που ευνούχισαν «τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών»: «Ας μη λέει ο ευνούχος ότι εγώ είμαι ξερό ξύλο· αυτά λέει ο Κύριος στους ευνούχους: Όσοι τηρήσουν τα προστάγματά μου και πράξουν αυτά που εγώ θέλω, θα τους δώσω μέσα στον οίκο μου και μέσα στα τείχη μου τόπο ονομαστό, καλύτερο από γιους και θυγατέρες, όνομα αιώνιο θα τους δώσω». Και βέβαια κανείς δεν θα νομίσει, όπως είναι φυσικό, εφόσον σκέφτεται ορθά, ότι η ανταπόδοση της θείας γενναιοδωρίας θα απονεμηθεί με απλούς τίτλους ονομάτων σε αυτούς που από αγαθό και φιλάρετο φρόνημα κατατρόπωσαν κάθε κοσμική ηδονή, νέκρωσαν «τα μέλη τα επί της γης» και τίμησαν μόνο όσα δεν αντιβαίνουν στους θείους νόμους. Αλλά χρησιμοποιεί τη λέξη «όνομα» πάλι αντί της δόξας· διότι θα είναι αξιοζήλευτοι και περίβλεπτοι, συμβασιλεύοντας με τον Χριστό.

Και ας μη λέει ο ευνούχος, ότι «Εγώ είμαι ξύλο ξηρό». Διότι αυτά λέει ο Κύριος στους ευνούχους: Όσοι φυλάξουν τα Σάββατά μου, και επιλέξουν αυτά που εγώ θέλω, και τηρήσουν τη διαθήκη μου, θα τους δώσω μέσα στον οίκο μου και μέσα στα τείχη μου τόπο ονομαστό, καλύτερο από γιους και κόρες, όνομα αιώνιο θα τους δώσω, και δεν θα εξαλειφθεί. Μια άλλη υπεροψία των εξ αίματος Ισραηλιτών, δηλαδή μια πρόφαση αλαζονείας, σαθρή και έωλη, καταρρίπτει ο Θεός· διότι υπερηφανεύονταν πολύ, όπως είπα, λέγοντας: «Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ», και βεβαίως ότι είμαστε λαός άγιος και εκλεκτός, και έχουμε ταχθεί ως κληρονομιά του Θεού. Απέφευγαν δε και την ατεκνία, επειδή ακριβώς ο προπάτορας Αβραάμ έλαβε ως ευλογία από τον Θεό το να επεκταθεί το σπέρμα του σε άμετρο πλήθος· διότι ο Θεός υποσχέθηκε να το αναδείξει ισάριθμο με τα άστρα. Είχε λεχθεί δε προς αυτούς και μέσω του πάνσοφου Μωυσή το εξής: «Δεν θα υπάρξει ανάμεσά σας άγονος ούτε στείρα». Το ότι δε η πολυτεκνία θεωρούνταν από αυτούς ως κάτι σπουδαίο και εξαίρετο, μας το επιβεβαιώνει κάποιος από τους αγίους προφήτες λέγοντας: «Οι δόξες τους προέρχονται από γέννες και ωδίνες, και από συλλήψεις». Ότι δε επτά γυναίκες θα πιάσουν έναν άνδρα, αναφέρει ο προφήτης Ησαΐας· και είπαν ότι «Το δικό μας ψωμί θα τρώμε, και τα δικά μας ρούχα θα φοράμε, αρκεί μόνο το όνομά σου να κληθεί πάνω μας· αφαίρεσε τον ονειδισμό μας».

Δεν βλάπτει καθόλου, αλλά μάλλον θεωρώ αναγκαίο να υπενθυμίσουμε και τώρα αυτούς που ευνούχισαν τους εαυτούς τους για χάρη της βασιλείας των ουρανών, σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρα, στους οποίους θα μπορούσε κανείς, και μάλιστα πολύ εύλογα, να εφαρμόσει τον σχετικό λόγο του Θεού. Διότι λέει: «Θα τους δώσω μέσα στον οίκο μου και μέσα στο τείχος μου τόπο ονομαστό». Οίκο και τείχος, δηλαδή περίβολο και ασφάλεια, φαίνεται πως ονομάζει την Εκκλησία, ίσως την άνω και επουράνια, ή και την επίγεια, στην οποία διαπρέπουν άνδρες που συμβιώνουν με την αγνεία και τη σεμνότητα, οι οποίοι στεφανώνονται με το καύχημα της εγκράτειας, θεωρώντας τη δόξα αυτή ανώτερη από την πολυτεκνία, και οι οποίοι ως προς τη σεμνότητα της πολιτείας τους δεν διαφέρουν σε τίποτα από τους ευνούχους. Αυτοί λαμβάνουν από τον Θεό αιώνια δόξα· αυτό δηλώνει η λέξη «όνομα», και η χάρη Του δεν πρόκειται ποτέ να εκλείψει από αυτούς. Διότι τα βραβεία της εγκράτειας είναι εξαιρετικά, πλην όμως δεν υπόσχεται τη χορηγία τόσο λαμπρών αξιωμάτων σε απλούς ευνούχους, αλλά σε εκείνους που τηρούν τα Σάββατά Του, δηλαδή τα Σάββατα του Χριστού. Όμως, όπως έχω ήδη πει, τα δικά Του Σάββατα είναι διαφορετικά από εκείνα του νόμου. Διότι τα μεν του νόμου ήταν προτυπώσεις, ενώ αυτά καταυγάζονται από το κάλλος της αλήθειας.

Παράθεση ρητών που δηλώνουν ότι η θεία Γραφή χρησιμοποιεί το «κρείττων» (ανώτερος) ακόμη και για πράγματα που απέχουν πολύ μεταξύ τους, είτε ως προς τον λόγο της φύσης, είτε ως προς την αξία, είτε ως προς το μέτρο της χάρης. Όσον αφορά τη χάρη: «Είναι ανώτερη μία ημέρα στις αυλές σου παρά χιλιάδες»· διότι τι θα μπορούσε να είναι ίσο με τις αυλές που βρίσκονται στους ουρανούς; Ως προς την ανομοιότητα της φύσης: «Λάβετε παιδεία, και όχι αργύριο· διότι η σοφία είναι ανώτερη από τους πολύτιμους λίθους». Ο Ησαΐας, σχετικά με τους ευνούχους, παρουσιάζει τον Θεό να λέει: «Θα τους δώσω αιώνιο όνομα, ανώτερο από γιους και κόρες». Επομένως, το «ανώτερο» δεν χρησιμοποιείται για οποιαδήποτε τυχαία διαφορά, αλλά συχνά τίθεται και για μεγάλη και ασύγκριτη υπεροχή.

Σε εκείνους λοιπόν τους «ευνούχους» που τηρούν τα όσα έχουν λεχθεί, και δεν έχουν αποκτήσει κανέναν καρπό στην ανθρώπινη διαδοχή, αντί για την οποιαδήποτε πολυτεκνία, υπόσχεται «να δώσει μέσα στον οίκο του και στο τείχος του τόπο ονομαστό», ή σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: «χείρα και όνομα καλύτερο από υιούς και θυγατέρες», και «όνομα αιώνιο θα τους δώσω», λέγει, «το οποίο δεν θα εξαλειφθεί». «Όπως ακριβώς, λοιπόν, κάποτε χάρισα στον Ιακώβ όνομα, ονομάζοντάς τον Ισραήλ αντί για Ιακώβ, καθιστώντας τον έμπρακτα άνθρωπο που θεωρεί τον Θεό –διότι έτσι μεταφέρεται στην ελληνική γλώσσα ο Ισραήλ, ερμηνευόμενος ως "άνθρωπος που ορά τον Θεό"– έτσι και στους κατά σάρκα άτεκνους, εάν επιλέξουν τη θεοσέβεια, θα παράσχω "όνομα", το οποίο θα είναι γι' αυτούς ανώτερο από κάθε πολυπαιδία». Εάν δε, σύμφωνα με τη σωτήρια διδασκαλία, «υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνούχισαν εαυτούς διά την βασιλείαν των ουρανών», θα ήταν επακόλουθο να εννοήσουμε ακόμη περισσότερο και για αυτούς το πώς έχει ειπωθεί το: «θα τους δώσω μέσα στον οίκο μου και στο τείχος μου τόπο ονομαστό»· διότι, «εάν υπάρχουν πολλές μονές παρά τω Πατρί, και υπάρχει η επουράνια πόλη του Θεού, η Ιερουσαλήμ, και τόπος γι' αυτούς μέσα στον οίκο του Θεού στις πολλές μονές, θα τους δοθεί και μερίδιο στο τείχος της επουράνιας πόλης του Θεού». Και «όνομα» θα δοθεί σε αυτούς «καλύτερο από υιούς και θυγατέρες», ή σύμφωνα με τον Ακύλα: «και όνομα αγαθό σε σύγκριση με υιούς και θυγατέρες, όνομα αιώνιο θα τους δώσω».

Μέσα από αυτά, νομίζω, ο λόγος αναιρεί την αντίληψη των Ιουδαίων, επειδή θεωρούσαν τους εαυτούς τους θεοφιλείς εξαιτίας της πολυτεκνίας τους· διότι σε αυτήν υπέθεταν ότι έγκειται η ευλογία του Θεού. Για τους προσήλυτους όμως από τα έθνη, εάν τηρούν τα προαναφερθέντα και έχουν θέσει ως σκοπό όχι μόνο να δουλεύουν τον Θεό, αλλά και να τον αγαπούν και να μένουν σταθεροί στη διαθήκη του, υπόσχεται ότι θα εισαγάγει και αυτούς στο άγιο όρος του, θα τους ευφράνει και θα αποδεχθεί τις θυσίες τους, έστω κι αν φαίνεται ότι τυγχάνουν αλλογενείς και αλλόφυλοι· διότι ο οίκος του δεν ανήκει σε κάποιους μεν και σε κάποιους άλλους δε, αλλά είναι ανοιχτός σε όλα τα έθνη, εξαιτίας της υπερβολικής του φιλανθρωπίας, ώστε να δέχεται ακόμη και ευνούχους και προσήλυτους. Ως «θυσίες» δε από τα προαναφερθέντα πρόσωπα, εννοεί ότι θα αποδεχθεί οπωσδήποτε αυτές που προσφέρονται μέσω προσευχών και αίνων.

Η ομορφιά μαραίνεται, η δόξα παρέρχεται, ο πλούτος είναι ρεύμα απατηλό, και η εξουσία ανήκει σε λίγους· εσύ όμως, αφού διέφυγες από τις περιδινήσεις του πλάνου κόσμου, είσελθε γελαστή στα άγια των αγίων, και μαζί με τους αγγέλους θα συμμετάσχεις στην ακατάπαυστη χορεία, έχοντας λάβει θέση ανώτερη από γιους και κόρες.

Παρακαλεί ο Απόστολος, για να ανακαλέσει πάλι εκείνη που μνηστεύθηκε τον Χριστό και αθέτησε τις συμφωνίες. Ο φιλάνθρωπος Δεσπότης λέει: Δεν μνησικακώ για την ύβρη που έγινε. Υβρίστηκε η δική μου κλίνη, ατιμάστηκε η δική μου συζυγία· αλλά δεν σε εγκαλώ για τίποτε από όσα έγιναν και τα οποία έπραξες. Γιατί όμως, ενώ σε πολεμούσε ο αντίπαλος, δεν αντιστάθηκες; Πώς δεν κατατρόπωσες τα ιοβόλα του βέλη με τον τύπο του σταυρού μου; Μήπως δεν κατοίκησα εγώ σε παρθενική μήτρα για αυτόν ακριβώς τον λόγο, ώστε η φύση που από παλιά είχε ατιμαστεί μέσω της απάτης, να τιμηθεί μέσω της παρθενίας; Διότι, ενώ η Εύα ήταν παρθένος την αιχμαλώτισε ο εχθρός, και μέσω της παρθενίας την εισήγαγα πάλι στον παράδεισο. Δεν με άκουσες να λέω, ότι δεν υπάρχει κανείς που να άφησε πατέρα ή μητέρα ή σπίτι και να απαρνήθηκε όλα τα του βίου, ο οποίος δεν θα λάβει εκατονταπλάσια και δεν θα κληρονομήσει αιώνια ζωή; Δεν με άκουσες να λέω μέσω του προφήτη Ησαΐα: Εκείνοι που με υπηρετούν θα ευφρανθούν; Μήπως μέσω του ίδιου του δούλου μου Ησαΐα δεν υποσχέθηκα σε όσους διατηρούν το σώμα τους σε αγνεία ότι θα κληρονομήσουν πολλά αγαθά, και καρπούς ανώτερους από γιους και κόρες; Μήπως, χάρη στην παρθενία, δεν κράτησε την κορυφή της κεφαλής μου; Μήπως ο Ιωάννης, ο γιος του Ζεβεδαίου, χάρη στην παρθενία του δεν ονομάστηκε από εμένα γιος της βροντής και γιος της μητέρας μου; Πώς δεν άκουσες τον απόστολό μου Παύλο να λέει: Μην προνοείτε για τη σάρκα;

Καρπός στείρας είχε γίνει και ο σοφότατος Ιωσήφ· και πριν από αυτόν, ο μακάριος Ιακώβ, που τον γέννησε από τη στείρα Ραχήλ· και ο Ιωσήφ μεν ήταν σώφρων (διότι έστησε εναντίον της Αιγυπτίας το αξιοθαύμαστο τρόπαιο της σωφροσύνης), αλλά δεν έγινε στρατηγός της παρθενίας, όπως ο Ιωάννης. Το πόσο μεγάλη είναι η διαφορά μεταξύ παρθενίας και σωφροσύνης, το διαλαλούν τα ίδια τα αξιώματα των αρετών· καθώς και η θέση η ανώτερη από γιους και θυγατέρες, η οποία δίνεται εκεί μόνο σε όσους τίμησαν ταυτόχρονα την εν Χριστώ παρθενία της ψυχής και της σάρκας, και έγιναν μιμητές της αχράντου Παρθένου που Τον γέννησε. Αυτό, εξάλλου, το φανέρωσε ολοκάθαρα σε όλους και ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας ότι δεν είναι όλοι ικανοί να χωρέσουν αυτό, το χάρισμα της παρθενίας εννοώ, παρά ο Ιησούς το έχει ετοιμάσει, σύμφωνα με τη θεία πρόγνωση, μόνο για εκείνους που είναι άξιοι. Αγαπήθηκε από τον Θεό και ο Ιακώβ, ενώ βρισκόταν ακόμη στη μητρική κοιλιά· διότι ειπώθηκε με θεία φωνή προς εκείνην που τον κυοφορούσε: «Τον Ιακώβ αγάπησα, και τον Ησαύ μίσησα». Όμως, κατά την κυοφορία του δεν έγινε πλήρης Αγίου Πνεύματος· και μπόρεσε να παλέψει με τον Θεό ολονύχτια· διότι νύχτα άγνοιας για τον Θεό είχε τότε απλωθεί σε όλους· όμως δεν μπόρεσε να προτρέξει του Θεού και να βαπτίσει τον Θεό, κάτι που μόνος ανάμεσα στους ανθρώπους τόλμησε να πράξει ο Ιωάννης.