Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 56:7

Διότι, όπως ακριβώς η δρόσος που κατεβαίνει στο όρος Αερμών του προσδίδει πολλή λαμπρότητα, έτσι και η νοητή δρόσος, κατεβαίνοντας αόρατα στα όρη της Σιών, όπου γινόταν η σύναξη των αδελφών από παντού, παρείχε την ανάλογη ωφέλεια στις ψυχές τους. Γι' αυτήν νομίζω τη θεία δρόσο, η οποία παρομοιάζεται με τις ενέργειες του Αγίου Πνεύματος, ομιλεί ο Ησαΐας και λέγει: «Διότι η δρόσος που προέρχεται από εσένα, είναι ίαμα γι' αυτούς». Η δρόσος λοιπόν του Αερμών, η οποία καταβαίνει στα όρη της Σιών· διότι εκεί διέταξε ο Κύριος την ευλογία, τη ζωή. Σε πολλά σημεία έδωσε υποσχέσεις ο Θεός, όπως είπε ο Μωυσής: «Και θα διαφυλάξει ο Κύριος τη διαθήκη και το έλεος, όπως ορκίστηκε στους πατέρες σου, και θα σε αγαπήσει, και θα σε ευλογήσει, και θα πληθύνει τα γεννήματα της κοιλίας σου, και τον καρπό της γης σου». Και πρόσθεσε λέγοντας: «Ζωή έως του αιώνος». Ιδού λοιπόν, τι καλό ή τι τερπνό υπάρχει, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί; Όπως ακριβώς και κληθήκατε. Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα· ένας Θεός και Πατέρας, ο οποίος είναι πάνω από όλους και διά μέσου όλων και μέσα σε όλους. Ιδού λοιπόν, τι καλό ή τι τερπνό υπάρχει, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί; Όχι μόνο σε οίκο υλικό, αλλά και σε τούτον τον άγιο και πνευματικό. Διότι «ο οίκος μου», λέγει, «οίκος προσευχής θα ονομαστεί». Αλλά και εμείς οι φωτισθέντες αξιωθήκαμε το ίδιο μύρο.

Και επειδή αναφέρεται σε όσους έχουν επιλέξει αυτά που ο ίδιος θέλει, και παραμένουν σταθεροί στη διαθήκη του. Ο Χριστός όμως δεν επιθυμεί τα νομικά τυπικά που αποτελούν σκιές και γράμμα, αλλά εκείνα που περιέχονται στη δική του διαθήκη· είναι δε προφανές ότι εννοεί τη νέα και ευαγγελική διαθήκη. <Και τους αλλογενείς που προσέρχονται στον Κύριο για να τον υπηρετούν, και να αγαπούν το όνομα του Κυρίου, για να γίνουν δούλοι και δούλες του, και όλους όσοι τηρούν τα Σάββατά μου χωρίς να τα βεβηλώνουν, και παραμένουν σταθεροί στη διαθήκη μου, θα τους οδηγήσω στο άγιο όρος μου, και θα τους ευφράνω στον οίκο της προσευχής μου. Τα ολοκαυτώματά τους και οι θυσίες τους θα είναι δεκτά πάνω στο θυσιαστήριό μου. Διότι ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής για όλα τα έθνη, είπε ο Κύριος, ο οποίος συνάγει τους διασκορπισμένους του Ισραήλ.> Αυτά πρέπει να συνδεθούν με τα προηγούμενα, ώστε το νόημα να είναι το εξής: Αυτά λέει ο Κύριος προς τους ευνούχους και προς τους αλλογενείς που προσέρχονται στον Κύριο για να τον υπηρετούν.

Γράφει λοιπόν έτσι ο πάνσοφος Παύλος. Υπόσχεται ότι θα εισαγάγει τους νυν αλλογενείς στο άγιο όρος του, και θα τους γεμίσει με ευφροσύνη μέσα στον οίκο της προσευχής του. Εδώ παρατήρησε τη σκιά του νόμου να ανατρέπεται, και την παλαιότητα του γράμματος να καθίσταται πλέον κατά κάποιον τρόπο ανενεργή. Διότι τα πάντα έγιναν καινούργια εν Χριστώ, τα παλαιά παρήλθαν. Ο μεν νόμος απαγόρευσε το να εισέρχονται στον οίκο του Θεού οι αλλογενείς· διότι έλεγε: «Δεν θα εισέλθει Αμμανίτης και Μωαβίτης στην Εκκλησία του Κυρίου». Ο δε Σωτήρας και Κύριος των όλων, μεταθέτοντας τη ζωή μας στην πνευματική καινότητα, υπόσχεται να εισαγάγει στον άγιο οίκο του τους αλλογενείς. Διότι δεν εννοεί ως άγιο όρος κανένα άλλο, παρά τη δική του Εκκλησία, στην οποία, αφού εισέλθουν, ευφραίνονται με τα δικά του χαρίσματα, απολαμβάνοντας δηλαδή αφθονία και πλουτίζοντας με την ελπίδα των αγίων· και ότι θα πολιτευθούν με καθαρότητα, και θα έχουν ευμενή και ίλεω τον Θεό των όλων, το φανέρωσε λέγοντας, ότι τα ολοκαυτώματά τους και οι θυσίες τους θα γίνουν δεκτές πάνω στο θυσιαστήριό μου. Ο λόγος αυτός διατυπώθηκε χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα και τύπο τη λατρεία σύμφωνα με τον νόμο.

Θα γίνουν λοιπόν δεκτοί, και μάλιστα ως οσμή ευωδίας, αφενός εκείνοι που αναδεικνύουν ολόκληρη τη ζωή τους ιερή, ώστε να νοούνται στην τάξη των ολοκαυτωμάτων. Αφετέρου δε, ως μερική θυσία γίνονται δεκτοί εκείνοι των οποίων η ζωή είναι όπως αυτών που έχουν έλθει σε γάμο εν Κυρίω, όντας κατά κάποιον τρόπο μοιρασμένοι μεταξύ Θεού και κόσμου. Διότι από τα ζώα που προσφέρονταν για θυσίες, δεν τοποθετούνταν εξ ολοκλήρου πάνω στα θυσιαστήρια, αλλά το ήμισυ, δηλαδή ένα μέρος τους. Συνεπώς, είναι δεκτοί οι αλλογενείς που αφιερώνουν τον εαυτό τους προς πνευματική ευωδία. Το δε ότι ο θείος ναός, δηλαδή ο οίκος της προσευχής του Θεού των πάντων, δεν έχει παραχωρηθεί μόνο σε όσους προέρχονται από τον Ισραήλ, αλλά μάλλον δοξάζεται από όσους σε όλη τη γη καλούνται μέσω της επιστροφής και της πίστεως στην επίγνωσή Του, το καθιστά σαφές λέγοντας: «Ο οίκός μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής για όλα τα έθνη». Ποιος είναι λοιπόν αυτός που τα υπόσχεται αυτά εκ των προτέρων; Μήπως ο θεσπέσιος προφήτης Ησαΐας εκφράζοντας δική του γνώμη; Ασφαλώς όχι. Διότι, όπως αναφέρεται, μίλησε ο Κύριος, αυτός που συνάγει τους διεσπαρμένους του Ισραήλ.

Διότι δέχεται κατά κάποιον τρόπο τις φωνές εκείνων που προσεύχονται με αυτόν τον τρόπο, όταν υψώνουν όσια χέρια την ώρα της προσευχής. Και είναι μεν ασυνήθιστο για τους Ιουδαίους να υψώνουν τα χέρια την ώρα της ικεσίας, είναι όμως συνηθισμένο σε όσους ζουν εν Χριστώ. Διότι φανερώνουν με την έκταση των χεριών τους το τίμιο σχήμα του σωτηρίου σταυρού, ομολογώντας με αυτήν ακριβώς την πράξη ότι αφιερώνονται στον Χριστό, κάνοντας καύχημά τους τον σταυρό Του. Επειδή, έχοντας γίνει κοινωνοί των παθημάτων Του, σηκώνοντας τον δικό μας σταυρό και ακολουθώντας Τον, σύμφωνα με όσα λέει ο Ίδιος, παίρνουμε το σχήμα του σταυρού. Όμως δεν προσευχόμαστε στις γωνίες των πλατειών όπως οι Ιουδαίοι, για να μας δουν οι άνθρωποι, αλλά μέσα στον άγιο ναό του Θεού υψώνουμε τα χέρια μας με συστολή και αναπέμπουμε τα αιτήματά μας. «Διότι ο οίκος μου», λέει ο Θεός μέσω του προφήτη, «οίκος προσευχής θα ονομαστεί».

Μέσα από αυτά, νομίζω, ο λόγος αναιρεί την αντίληψη των Ιουδαίων, επειδή θεωρούσαν τους εαυτούς τους θεοφιλείς εξαιτίας της πολυτεκνίας τους· διότι σε αυτήν υπέθεταν ότι έγκειται η ευλογία του Θεού. Για τους προσήλυτους όμως από τα έθνη, εάν τηρούν τα προαναφερθέντα και έχουν θέσει ως σκοπό όχι μόνο να δουλεύουν τον Θεό, αλλά και να τον αγαπούν και να μένουν σταθεροί στη διαθήκη του, υπόσχεται ότι θα εισαγάγει και αυτούς στο άγιο όρος του, θα τους ευφράνει και θα αποδεχθεί τις θυσίες τους, έστω κι αν φαίνεται ότι τυγχάνουν αλλογενείς και αλλόφυλοι· διότι ο οίκος του δεν ανήκει σε κάποιους μεν και σε κάποιους άλλους δε, αλλά είναι ανοιχτός σε όλα τα έθνη, εξαιτίας της υπερβολικής του φιλανθρωπίας, ώστε να δέχεται ακόμη και ευνούχους και προσήλυτους. Ως «θυσίες» δε από τα προαναφερθέντα πρόσωπα, εννοεί ότι θα αποδεχθεί οπωσδήποτε αυτές που προσφέρονται μέσω προσευχών και αίνων.

ΟΜΙΛΙΑ ΞΖ΄. Και αφού εισήλθε ο Ιησούς στο ιερό, έβγαλε έξω όλους όσοι πουλούσαν και αγόραζαν μέσα στο ιερό, και ανέτρεψε τα τραπέζια των αργυραμοιβών και τα καθίσματα εκείνων που πουλούσαν τα περιστέρια, και τους λέει: «Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών».

Διότι εκεί μεν παρουσιάστηκε κατά το ίδιο το Πάσχα, ενώ εδώ πολύ νωρίτερα. Και εκεί μεν οι Ιουδαίοι λένε: «Τι σημάδι μας δείχνεις;», εδώ όμως σιωπούν, μολονότι επιτιμήθηκαν, επειδή ήδη προκαλούσε τον θαυμασμό όλων. Αυτό δε αποτελεί μεγαλύτερη κατηγορία κατά των Ιουδαίων, το ότι δηλαδή, παρόλο που Εκείνος το έπραξε αυτό και μία και δύο φορές, αυτοί επέμεναν ακόμη στην καπηλεία και έλεγαν ότι ήταν αντίθεος, ενώ έπρεπε και από αυτό να μάθουν τον σεβασμό Του προς τον Πατέρα και τη δική Του δύναμη. Διότι και θαύματα επιτέλεσε, και έβλεπαν τα λόγια να συμφωνούν με τις πράξεις. Αλλά ούτε και έτσι πείθονταν, παρά αγανακτούσαν· και αυτά, ενώ άκουγαν τον προφήτη να βοά, και τα παιδιά να Τον δοξολογούν δυσανάλογα με την ηλικία τους. Γι' αυτό και ο Ίδιος προβάλλει απέναντί τους ως κατήγορο τον Ησαΐα, λέγοντας: «Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής». Και δεν αποδεικνύει την εξουσία Του μόνο με αυτό, αλλά και με τη θεραπεία ποικίλων ασθενειών. Διότι Τον πλησίασαν χωλοί και τυφλοί, και τους θεράπευσε· και επιδεικνύει τη δύναμή Του και την εξουσία Του. Εκείνοι όμως ούτε και έτσι πείθονταν, αλλά, παράλληλα με τα υπόλοιπα θαύματα, ακούγοντας και τα παιδιά να Τον ανυμνούν πνίγονταν από την οργή τους, και λένε: «Δεν ακούς τι λένε αυτοί;»

«Στον οίκο σου πρέπει αγιότητα, Κύριε, εις μακρότητα ημερών.» «Εισέλθετε στις πύλες του με δοξολογία.» «Ας τον υψώσουν σε σύναξη του λαού.» «Ανοίξτε μου τις πύλες της δικαιοσύνης, για να εισέλθω μέσα από αυτές,» κ.λπ. «Ευφράνθηκα για εκείνους που μου είπαν: Θα πορευθούμε στον οίκο του Κυρίου.» «Ο Κύριος βρίσκεται στον άγιο ναό του, ας στέκεται με ευλάβεια ενώπιόν του όλη η γη.» «Η έσχατη δόξα αυτού του οίκου θα είναι μεγαλύτερη από την πρώτη, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ.» «Ελάτε, ας ανεβούμε στο όρος του Κυρίου, και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ. Θα μας αναγγείλει την οδό του.» «Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής για όλα τα έθνη.» «Πόσο μεγάλος είναι ο οίκος του Θεού, και εκτεταμένος ο τόπος της κτίσεώς του! Μεγάλος, και δεν έχει τέλος· υψηλός και αμέτρητος.» «Εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτήν την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα την κατανικήσουν.»

«Θα τους φέρω στο άγιο όρος μου και θα τους ευφράνω στον οίκο της προσευχής μου· τα ολοκαυτώματά τους και οι θυσίες τους θα είναι δεκτά πάνω στο θυσιαστήριό μου· διότι ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής για όλα τα έθνη». Δεν νομίζω, βέβαια, ότι κάποιοι από τους νεοφανείς Ιουδαίους θα έφταναν σε τέτοιο βαθμό παραφροσύνης, ώστε να νομίζουν ότι μέσω αυτών των λόγων εισάγεται η λατρεία που περιοριζόταν σε έναν μόνο τόπο, εννοώ στα Ιεροσόλυμα. Διότι ποιος είναι τόσο ανίδεος, τη στιγμή που οι προφήτες έχουν διακηρύξει εκ των προτέρων εκ μέρους του Θεού του σύμπαντος, ότι εκείνες οι θυσίες αυτών που θυσιάζουν ζώα και τεμαχίζουν κρέατα έχουν αποκηρυχθεί και απορριφθεί, ενώ στη θέση τους έχουν εισαχθεί οι λατρείες όσων επικαλούνται τον Θεό και ιερουργούν εν Πνεύματι; «Τι να το κάνω το πλήθος των θυσιών σας; λέγει ο Κύριος· είμαι χορτασμένος· ολοκαυτώματα κριαριών και λίπος αρνιών, και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ· διότι ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας;» Ούτε ανέχεται πλέον τις νουμηνίες και τα Σάββατα.

Και τους λέγει: Έχει γραφτεί: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών.» Ως δεσπότης του οίκου, δηλαδή του ιερού, έβγαλε έξω εκείνους που πουλούσαν, δείχνοντας ότι τα του Πατρός είναι και δικά του. Το έκανε δε αυτό, αφενός φροντίζοντας για την ευκοσμία του ιερού, αφετέρου υποδηλώνοντας τη μετάθεση των θυσιών. Διότι, με το να βγάλει έξω τα βόδια και τα περιστέρια, προανήγγειλε ότι δεν υπάρχει πλέον ανάγκη ζωοθυσιών ή σφαγίων, αλλά προσευχής·

Αυτή η συκιά αποτελεί επίσης τύπο της Συναγωγής των Ιουδαίων, οι οποίοι είχαν μόνο φύλλα, δηλαδή νόμο που τους παρείχε σκιά, αλλά δεν είχαν κανέναν απολύτως καρπό. Ο Ιησούς πείνασε για τη σωτηρία τους. Διότι δική μου τροφή, λέγει, είναι να κάνω το θέλημα του Πατέρα μου. Και θέλημα του Θεού είναι το να επιστρέφουν οι αμαρτωλοί. Επειδή λοιπόν η συναγωγή δεν είχε καρπό, καταράστηκε και ξεράθηκε, μη έχοντας πλέον ούτε προφήτη ούτε δάσκαλο. «Και έρχονται στα Ιεροσόλυμα. Και αφού εισήλθε ο Ιησούς στο ιερό, άρχισε να βγάζει έξω αυτούς που πουλούσαν και αγόραζαν μέσα στο ιερό. Και ανέτρεψε τα τραπέζια των αργυραμοιβών και τα καθίσματα αυτών που πουλούσαν τα περιστέρια. Και δεν άφηνε κανέναν να μεταφέρει σκεύος μέσα από το ιερό. Και τους δίδασκε, λέγοντας: Δεν είναι γραμμένο ότι, Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής για όλα τα έθνη;»

Ονομάζει δε τον ναό σπήλαιο ληστών, εξαιτίας της φιλοκέρδειας. Διότι το γένος των ληστών κυριεύεται από το πάθος για το κέρδος. Επειδή λοιπόν και αυτοί πουλούσαν τα ζώα που προσφέρονταν για θυσία χάριν κέρδους, τους ονόμασε ληστές. Κολλυβιστές δε ήταν εκείνοι που αντάλλασσαν τα νομίσματα. Διότι ο «κόλλυβος» είναι είδος μικρού χάλκινου νομίσματος. Φέρνει δε απέναντί τους ως κατήγορο και τον προφήτη Ησαΐα, που λέει: «Ο οίκος μου, οίκος προσευχής θα κληθεί». Αλλά μη γένοιτο να εκδιωχθούμε και εμείς έξω από το ιερό. Διότι πολλοί εισερχόμαστε και στο δικό μας ιερό, πουλώντας τα καλά και αγοράζοντας τα χειρότερα. Υπάρχουν δε και κάποιοι που έχουν τραπέζια γεμάτα από νομίσματα, αυτοί που διαχειρίζονται και διοικούν τα εκκλησιαστικά πράγματα, αλλά τα κάνουν όλα από φιλαργυρία. Αλλά και οι καθέδρες αυτών που πουλούν τα περιστέρια ανατρέπονται, δηλαδή τους αρχιερείς που πουλούν τα πνευματικά χαρίσματα (διότι το περιστέρι είναι σύμβολο του Πνεύματος) τους εκδιώκει ο Κύριος από την αρχιεροσύνη.

Τώρα όμως αποκρύφτηκε από τα μάτια σου, ότι εξαιτίας εμού, τον οποίο εσύ απορρίπτεις, θα σε βρουν αφόρητα δεινά και θα πάθεις το ένα και το άλλο, επειδή δεν αναγνώρισες τον καιρό της επισκοπής σου, δηλαδή της δικής μου παρουσίας, όταν ήρθα να σε επισκεφτώ και να σε σώσω. Έπρεπε, λοιπόν, να γνωρίσεις όσα συντελούν στην ειρήνη σου και να πιστέψεις σε εμένα, και θα είχες ειρήνη από τους Ρωμαίους και απαλλαγή από κάθε κακουχία. Διότι, πράγματι, όλοι όσοι πίστεψαν στον Χριστό, διασώθηκαν από την άλωση, ώστε, αν όλοι είχαν πιστέψει, κανείς δεν θα είχε αιχμαλωτιστεί. «Και αφού εισήλθε στο ιερό, άρχισε να βγάζει έξω αυτούς που πουλούσαν και αγόραζαν μέσα σε αυτό, λέγοντάς τους: Είναι γραμμένο, ο οίκος μου είναι οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών.»

«Ούτε εγώ σας λέγω με ποια εξουσία τα πράττω αυτά.» Αφού ο Κύριος εισήλθε με δόξα στην Ιερουσαλήμ, δίνει δείγμα της δικής του αυθεντίας, με το να καθαρίσει τον οίκο του Πατέρα του από εκείνους που τον καπηλεύονταν, αν και το είχε πράξει αυτό και στην αρχή του κηρύγματός του, όπως αναφέρει ο Ιωάννης, και τώρα πάλι το πράττει για δεύτερη φορά. Αυτό συνιστά ακόμη μεγαλύτερη κατηγορία κατά των Ιουδαίων, διότι δεν συνετίστηκαν ούτε από την προηγούμενη παρρησία του, αλλά επέμεναν στην καπηλεία, και αποκαλούσαν αντίθεο εκείνον που τιμούσε τόσο τον Πατέρα και Θεό, ώστε να καθαρίσει τον οίκο του από τους καπηλευτές. Γι' αυτό και τους προβάλλει ως κατήγορο τον Ησαΐα, ο οποίος λέει: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής. Αυτοί όμως ανόητα τον ερωτούν: Με ποια εξουσία τα πράττεις αυτά; Καίτοι ήταν δυνατόν να το έχουν κατανοήσει.