Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 58:11

Εάν ο Θεός είναι και ονομάζεται πηγή σοφίας και ζωής, όπως αφενός λέει μέσω του Ιερεμία: «Εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζώντος ύδατος»· και πάλι: «Θρόνος δόξας υψωμένος, το αγίασμά μας, η υπομονή του Ισραήλ, Κύριε, όλοι όσοι σε εγκαταλείπουν ας ντροπιαστούν· όσοι αποστατούν ας γραφτούν πάνω στη γη, διότι εγκατέλειψαν τον Κύριο, την πηγή της ζωής»· και αφετέρου στον Βαρούχ είναι γραμμένο: «Εγκαταλείψατε την πηγή της σοφίας»· είναι επόμενο η ζωή και η σοφία ούτε να είναι ξένες προς την ουσία της πηγής, αλλά να είναι οικείες σε αυτήν, ούτε να είναι κάποτε ανύπαρκτες, αλλά να υπάρχουν πάντοτε. Και αυτά είναι ο Υιός, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η ζωή», και, «Εγώ, η σοφία, κατεσκήνωσα μαζί με τη βουλή». Πώς, λοιπόν, δεν ασεβεί εκείνος που λέει: «Υπήρξε κάποτε καιρός που δεν υπήρχε ο Υιός»; Διότι είναι το ίδιο σαν να λέει: «Υπήρξε κάποτε καιρός που η πηγή ήταν ξηρή, χωρίς τη ζωή και τη σοφία». Μια τέτοια όμως δεν θα μπορούσε να είναι πηγή· διότι αυτό που δεν γεννά από τον εαυτό του δεν είναι πηγή. Και από πόση ατοπία είναι γεμάτο αυτό! Διότι, από τη μια, ο Θεός υπόσχεται σε όσους πράττουν το θέλημά του ότι θα γίνουν σαν πηγή από την οποία δεν εξέλιπε ποτέ το νερό, λέγοντας μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Και θα χορτάσεις, όπως ακριβώς επιθυμεί η ψυχή σου, και τα οστά σου θα παχύνουν, και θα είσαι σαν κήπος άφθονα ποτισμένος, και σαν πηγή από την οποία δεν εξέλιπε το νερό»· αυτοί, από την άλλη, τολμούν να δυσφημούν τον Θεό, ο οποίος ονομάζεται και είναι πηγή της σοφίας, θεωρώντας τον άγονο και ότι κάποτε στερήθηκε την ίδια του τη σοφία.

Εάν ο Θεός είναι και ονομάζεται πηγή σοφίας και ζωής, όπως λέει μέσω του Ιερεμία: «εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζωντανού νερού», και πάλι: «θρόνος δόξας υψωμένος είναι το αγίασμά μας· η ελπίδα του Ισραήλ, Κύριε, όλοι όσοι σε εγκαταλείπουν ας καταντροπιαστούν· όσοι αποστατούν ας γραφτούν στο χώμα, διότι εγκατέλειψαν τον Κύριο, την πηγή της ζωής», ενώ στον Βαρούχ έχει γραφτεί: «εγκαταλείψατε την πηγή της σοφίας», τότε θα ήταν επόμενο η ζωή και η σοφία ούτε να είναι ξένες προς την ουσία της πηγής, αλλά γνήσια δικά της χαρακτηριστικά, ούτε να είναι κάποτε ανύπαρκτες, αλλά να υπάρχουν πάντοτε. Και αυτά είναι ο Υιός, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η ζωή» και «Εγώ, η σοφία, κατοίκησα μαζί με τη σύνεση». Πώς, λοιπόν, δεν ασεβεί εκείνος που λέει «υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε ο Υιός»; Διότι είναι το ίδιο σαν να λέει «υπήρξε καιρός που η πηγή ήταν ξηρή, χωρίς τη ζωή και τη σοφία». Μια τέτοια όμως δεν θα μπορούσε να είναι πηγή· διότι εκείνο που δεν γεννά από τον εαυτό του δεν είναι πηγή. Και από πόσο παραλογισμό είναι γεμάτο αυτό! Διότι ο μεν Θεός υπόσχεται σε όσους πράττουν το θέλημά του ότι θα γίνουν σαν πηγή από την οποία δεν λείπει το νερό, λέγοντας μέσω του προφήτη Ησαΐα: «και θα χορτάσεις, όπως ακριβώς επιθυμεί η ψυχή σου, και τα οστά σου θα αναζωογονηθούν, και θα είσαι σαν πλούσια ποτισμένος κήπος και σαν πηγή που δεν της έλειψε το νερό»· αυτοί όμως τολμούν να δυσφημούν τον Θεό, ο οποίος ονομάζεται και είναι πηγή της σοφίας, παρουσιάζοντάς τον ως άγονο και ισχυριζόμενοι ότι στερήθηκε κάποτε τη δική του σοφία.

Γι' αυτό λοιπόν χαίροντας ο ψαλμωδός εν Πνεύματι αναφωνούσε γι' αυτούς: «Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους». Κάτι το μεγάλο και εξαίσιο διακήρυξε ο λόγος των αγίων, και «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους», καθώς είναι γραμμένο, «και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους». Τέτοιους ποταμούς μάς υποσχέθηκε ότι θα αναδείξει ο Θεός μέσω του προφήτη Ησαΐα, ο Θεός και Δεσπότης των πάντων, λέγοντας: «Θα με δοξάσουν τα θηρία του αγρού, οι σειρήνες και οι κόρες των στρουθοκαμήλων, διότι έδωσα στην έρημο νερό και ποταμούς σε γη άνυδρη, για να ποτίσω το εκλεκτό μου γένος, τον λαό μου που απέκτησα για να διηγείται τις αρετές μου». Είναι ολοφάνερο λοιπόν ότι ο Σωτήρας, λέγοντας πως ποταμοί θα ρεύσουν από την κοιλιά του πιστού, εννοεί τη διδακτική και σοφή χάρη που χορηγείται μέσω του Πνεύματος, την οποία μνημονεύει και ο Παύλος λέγοντας: «Στον έναν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας». Είναι επιπλέον καλό να γνωρίζουμε, ότι ο Σωτήρας δεν ενέταξε στους λόγους του το ρητό ακριβώς όπως διατυπώνεται στη Θεία Γραφή, αλλά μάλλον ερμήνευσε το βαθύτερο νόημά του. Διότι βρίσκουμε κάπου να λέγεται για τον καθένα που τιμά και αγαπά τον Θεό, ότι «Θα είναι σαν κήπος πλούσια ποτισμένος και σαν πηγή από την οποία δεν έλειψε το νερό». Αυτό δε που είπε αργότερα προς τη γυναίκα από τη Σαμάρεια, αυτό και τώρα διακηρύσσει σαφώς.

Σε όσους βέβαια διέπρεψαν στη δικαιοσύνη, παρέχει τα αιτήματά τους χωρίς καμία απολύτως καθυστέρηση και τους προσφέρει την ακοή Του με απόλυτη προθυμία, ώστε για κάθε τους αίτημα να χαίρονται και να λένε: «Άκουσε τη φωνή μου από τον άγιο ναό Του, και η κραυγή μου ενώπιόν Του θα εισέλθει στα αυτιά Του.» Επομένως, το γεγονός ότι δεν αναβάλλει τη δωρεά Του και την απόλυτη ετοιμότητα του Θεού που τα χορηγεί, τα φανερώνει ξεκάθαρα το ότι φωνάζει «Ιδού, είμαι εδώ», ενώ ο δίκαιος μιλάει ακόμη και αναπέμπει τις ικεσίες του. <Εάν αφαιρέσεις από κοντά σου τον δεσμό, και το τέντωμα του χεριού, και τα λόγια γογγυσμού, και δώσεις τον άρτο σου στον πεινασμένο, και χορτάσεις την ταπεινωμένη ψυχή, τότε θα ανατείλει μέσα στο σκοτάδι το φως σου, και το σκοτάδι σου θα γίνει σαν το μεσημέρι, και ο Θεός σου θα είναι μαζί σου παντοτινά.> Τα εξαίρετα διδάγματα, ακόμη κι αν επαναλαμβάνονται πολλές φορές σε κάποιους, εντούτοις παραμένουν ωφέλιμα. Γράφει εξάλλου ο πάνσοφος Παύλος σε εκείνους που πίστεψαν μέσω αυτού: «Το να σας γράφω τα ίδια, για μένα δεν είναι κοπιαστικό, ενώ για σας είναι ασφαλές.» Επομένως, με πολλούς τρόπους απευθύνεται σε εμάς λέγοντας τα ίδια πράγματα και καθιστώντας ολοφάνερους τους δρόμους της αρετής, περιγράφοντας παράλληλα τη λαμπρότητα των βραβείων που πρόκειται να δοθούν στους αγίους, ώστε να τους κάνει ακόμη πιο πρόθυμους να επιλέγουν να πράττουν εκείνα τα έργα με τα οποία θα γίνουν σεβαστοί, και θα βρουν την άνωθεν χάρη από Αυτόν. Επομένως, λέει, «Εάν αφαιρέσεις από κοντά σου τον δεσμό και το τέντωμα του χεριού.»

Αυτό ακριβώς έπραξαν και οι Ισραηλίτες καθώς διέσχιζαν εκείνη τη βαθιά έρημο. Διότι, ενώ ο Θεός τους κατέβαζε το μάννα, εκείνοι ενέδιδαν στη ροπή προς τα χειρότερα λέγοντας: «Μακάρι να είχαμε πεθάνει, χτυπημένοι από τον Κύριο στη γη της Αιγύπτου, όταν καθόμασταν δίπλα στα καζάνια με τα κρέατα και τρώγαμε ψωμί μέχρι χορτασμού.» Αλλά ο γογγυσμός τους εναντίον του Θεού κατέληξε σε όλεθρο για αυτούς, διότι εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια. Γι' αυτό και ο σοφότατος Παύλος λέει: «Μην γογγύζετε, όπως γόγγυσαν μερικοί από αυτούς και εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια.» Επομένως, με χαρωπό φρόνημα οφείλει αυτός που φροντίζει για κάθε κοσμιότητα και επιθυμεί τα εξαιρετικά ανδραγαθήματα, αφού αποβάλει τον λόγο του γογγυσμού, εάν δώσει τον άρτο σε αυτόν που πεινά και χορτάσει την ταπεινωμένη ψυχή, δηλαδή, εάν γίνει φιλεύσπλαχνος, φιλάγαθος και φιλάλληλος, πρόθυμος να μοιράζεται και κοινωνικός, αγαπώντας τον πλησίον του σαν τον εαυτό του, τότε θα ανατείλει στο σκοτάδι το φως του. Και πώς άραγε θα γίνει αυτό; Διότι, όπως από τη νύχτα γίνεται ημέρα, έτσι και μέσα μας, όταν αποβάλλεται το νοητό σκοτάδι, εισέρχεται στη θέση του το θείο φως, ώστε να φαίνεται πως βρισκόμαστε στο μεσημέρι, δηλαδή στην ακμή της λαμπρότητας. Επειδή ο ηλιακός δίσκος, όταν βρίσκεται στο μεσουράνημα, τότε ακριβώς στέλνει το πιο λαμπρό φως του σε όσους βρίσκονται στη γη. Έτσι λοιπόν ο Θεός σου θα είναι μαζί σου παντοτινά. Και αυτό, εκτός από τα άλλα, είναι μέγιστο. Διότι ποιο από τα αγαθά δεν κατέχουν εκείνοι που αξιώθηκαν κάτι τέτοιο;

Ή με ποια χαρίσματα δεν θα είναι γεμάτος ο άνθρωπος, όταν είναι μαζί του ο παντοδύναμος Θεός, ο οποίος διανέμει με πλουσιοπάροχο χέρι εκείνα των οποίων είναι χορηγός και δωρητής, και ο οποίος αποκρούει τις επιθέσεις των πειρασμών, καθιστώντας τον τόσο δυνατό, ώστε να αντιστέκεται γενναία και στον ίδιο τον Σατανά και στις επήρειες των παθών; <Και θα χορτάσεις, όπως επιθυμεί η ψυχή σου, και τα οστά σου θα παχύνουν, σαν καλοποτισμένος κήπος και σαν πηγή της οποίας το νερό δεν στερεύει, και τα οστά σου θα βλαστήσουν σαν χορτάρι και θα παχύνουν, και θα κληρονομήσουν γενεές γενεών.> Και με τι άραγε θα χορτάσετε; λέει. Προφανώς με θεία χαρίσματα και με αγιοπρεπή τροφή. Διότι, όπως είπε κάπου ο ίδιος ο Χριστός: «Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού», αυτό και παλαιότερα καταγραφόταν τυπικώς για τους εξ αίματος Ισραηλίτες, όταν ο Θεός κατέβαζε το μάννα από τον ουρανό· επειδή, κατά κάποιον τρόπο, θα μπορούσε να νοηθεί ως άρτος αγγέλων και άρτος ουρανού. Εάν πάλι υπάρχουν κάποιοι στους οποίους το θείο φως άστραψε πλουσιοπάροχα στον νου και τους δημιούργησε ακριβή και αλάνθαστη γνώση των ιερών Γραφών, λέμε ότι και αυτοί έχουν χορτάσει και έχουν φτάσει στον κορεσμό της άνωθεν και προερχόμενης από τον Θεό τρυφής· όμως από αυτό εξέπεσε ο Ισραήλ, ενώ αντίθετα περιήλθαν στην κτήση και την κατοχή των εθνών μέσω της πίστεως, καθώς και όσων προσέρχονται στον ευαγγελικό και σωτήριο λόγο.

Ο λόγος διαμορφώθηκε μεταφορικά με βάση αυτούς που συνηθίζουν να τρυφούν σαρκικά. Η ψυχή τέτοιων ανθρώπων θα μπορούσε να γίνει σαν κήπος μεθυσμένος από νερό, δηλαδή γεμάτος άνθη και δέντρα, στολισμένος με ποικίλα είδη λουλουδιών και παράγοντας κάθε είδους καρπούς. Διότι οι άνυδροι κήποι είναι πάρα πολύ άσχημοι, επειδή είναι ξεροί και εντελώς έρημοι από καρπό, και ίσως μάλιστα να στερούνται και τα ίδια τα φυτά. Αντίθετα, εκείνοι που έχουν μεθύσει από τις ανεξάντλητες ορμές των υδάτων στεφανώνονται, όπως είπα, με κάθε είδους καρπούς. Κήπος του Χριστού βέβαια έχει γίνει η Εκκλησία, της οποίας το πρόσωπο αναλαμβάνοντας η νύμφη που περιγράφεται στο Άσμα Ασμάτων λέει: «Ας κατέβει ο αγαπημένος μου στον κήπο του, και ας φάει τον καρπό των οπωροφόρων δέντρων του»· διότι ό,τι είναι στα φυτά το οπωροφόρο, δηλαδή ο ωραίος καρπός, αυτό ακριβώς είναι και στις ψυχές των αγίων η καλή και γλυκύτατη αρετή στον Θεό. Επομένως, σαν κήπος μεθυσμένος από νερό θα είναι, λέει, η ψυχή σου, και μάλιστα σαν πηγή, από την οποία δεν εξέλιπε ποτέ το νερό. Τέτοιοι έγιναν οι θεσπέσιοι μυσταγωγοί, αναβλύζοντας τα νάματα της ευσεβούς διδασκαλίας σαν από την αέναη πηγή της καρδιάς τους και ποτίζοντας πλουσιοπάροχα τις ψυχές όσων διδάσκονταν. Και αυτό το επιβεβαιώνει ο ίδιος ο διανομέας των τόσο εξαιρετικών χαρισμάτων, λέγοντας: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, καθώς είπε η Γραφή, ποταμοί ύδατος ζωής θα ρεύσουν από την κοιλιά του.»

ΑΛΛΟ. Πιθανό επιχείρημα για το ίδιο θέμα. Ο Θεός υπόσχεται να κάνει εκείνους που τον υπηρετούν σαν πηγή από την οποία δεν στέρεψε ποτέ το νερό. Έτσι, μέσω του προφήτη Ησαΐα λέει: «Και θα χορτάσεις όπως επιθυμεί η ψυχή σου, και τα οστά σου θα παχύνουν· και θα είσαι σαν κήπος που ποτίζεται άφθονα, και σαν πηγή της οποίας το νερό δεν στερεύει». Εφόσον ο Θεός υπόσχεται ότι θα κάνει αυτά στους ανθρώπους, πώς δεν θα είναι ένοχοι για κάθε είδους ασέβεια εκείνοι που ισχυρίζονται ότι η θεία εκείνη και άφθαρτη πηγή υπήρξε κάποτε ξηρή, ώστε να φαίνεται ο Θεός κατώτερος και από τους ανθρώπους; Αν όμως αυτό είναι άτοπο, τότε υπήρχε μέσα στην πηγή το νερό της ζωής και η σοφία που πηγάζει από αυτήν, δηλαδή ο Υιός.

Επιπλέον θα έχεις και αυτά τα εξαίρετα προνόμια, διότι, μόλις βοήσεις προς τον Θεό, θα τον βρεις πρόθυμο να σε εισακούσει· διότι σχεδόν αρθρώνοντας φωνή, και ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, θα σου πει: «Ιδού, είμαι παρών». Όλα δε αυτά θα σου συμβούν, εάν τηρείς τα όσα έχουν προειπωθεί και εάν αφαιρέσεις από τον εαυτό σου τα δεσμά των αμαρτημάτων· διότι καθόλου δεν βλάπτει να κάνουμε για δεύτερη φορά μνεία των ίδιων πραγμάτων. Εάν, λοιπόν, «αφαιρέσεις από τον εαυτό σου τον δεσμό» της αμαρτίας και τις άδικες χειρονομίες και τις επικρίσεις των λόγων σου, καθώς και τους γογγυσμούς κατά του Θεού. Ακόμη δε, εάν, όπως προειπώθηκε, «δώσεις στον πεινασμένο τον άρτο σου», να γνωρίζεις ότι έχεις χαρίσει στον εαυτό σου μεγάλα αγαθά. Παρομοίως, εάν «χορτάσεις την ταπεινωμένη» από την ένδεια «ψυχή» με τα αγαθά που αφθονούν σε εσένα, και πάλι ο λόγος θα σου δώσει τις ίδιες υποσχέσεις: «θα ανατείλει μέσα στο σκοτάδι το φως σου, και το σκοτάδι σου θα λάμψει σαν το μεσημέρι. Και ο Θεός σου θα είναι μαζί σου παντοτινά· και θα σε χορτάσει όπως επιθυμεί η ψυχή σου»· σου υπόσχεται δηλαδή τροφή για την ψυχή και απόλαυση των αγαθών Του. «Και τα οστά σου», λέει, δηλαδή οι δυνάμεις της ψυχής, «θα θραφούν πλουσιοπάροχα» από την πνευματική και ένθεη τροφή. Θα υπάρχει δε μέσα σου και «πηγή ζώντος ύδατος» και κήπος αειθαλής, που θα καρποφορεί με τις φυτείες του Αγίου Πνεύματος.

Και τα παλαιά έρημα της ψυχής «θα οικοδομηθούν» μέσα σου και θα αναπληρωθούν μέσα από θεία διδάγματα και λόγια· ώστε να γίνεις και εσύ «οικοδόμος» του εαυτού σου, «οικοδομώντας» με ένθεες διδασκαλίες τους λογισμούς στη διάνοιά σου. Ήδη δε θα περιβάλεις με «φραγμό» την ψυχή σου, «περιφράσσοντάς» την από παντού και προφυλάσσοντάς την από τις εξωτερικές ενοχλήσεις. Αυτά δε έχουν ειπωθεί προς τον καθένα ξεχωριστά από τους ακροατές, στο πρόσωπο ολόκληρου του λαού· διότι εάν τα πράξεις αυτά, λαέ που προηγουμένως κατακρίθηκες, θα εκπληρωθούν σε σένα τα υπεσχημένα: «θα ανατείλει μέσα στο σκοτάδι το φως σου, και το σκοτάδι σου θα γίνει σαν μεσημέρι. Και ο Θεός σου θα είναι μαζί σου παντοτινά· και θα χορτάσεις όπως επιθυμεί η ψυχή σου, και τα οστά σου θα παχύνουν»· ως «οστά» δε του λαού εύλογα θα μπορούσαν να ονομαστούν οι δυνατοί εντός αυτού, εκείνοι δηλαδή που υποβαστάζουν ολόκληρο το σώμα. «Θα γίνει» δε μέσα σου και «σαν ποτισμένος κήπος και σαν πηγή που δεν της έλειψε το νερό. Και θα οικοδομηθούν για σένα οι αιώνιες έρημοι»· αυτά δηλαδή που από πολύν καιρό είχαν γίνει «έρημα» εξαιτίας της αμαρτίας, αυτά «θα οικοδομηθούν».

Εάν αφαιρέσεις από σένα τον δεσμό και την καταδεικτική χειρονομία και τον λόγο του γογγυσμού, και δώσεις το ψωμί σου στον πεινασμένο με όλη σου την ψυχή και χορτάσεις την ταπεινωμένη ψυχή, τότε θα ανατείλει στο σκοτάδι το φως σου, και το σκοτάδι σου θα γίνει σαν το μεσημέρι, ... και θα χορτάσεις όπως επιθυμεί η ψυχή σου, και τα οστά σου θα παχύνουν, και θα είσαι σαν ποτισμένος κήπος και σαν πηγή της οποίας το νερό δεν στέρεψε· ... και θα ανοικοδομηθούν τα αιώνια ερείπιά σου, και τα θεμέλιά σου θα είναι αιώνια, θα τα ανορθώσεις για γενεές γενεών, και θα ονομαστείς οικοδόμος φραγμών, και θα ανανεώσεις τα μονοπάτια στο μέσον τους. Εάν αποστρέψεις το πόδι σου από τα Σάββατα, για να μην κάνεις τα θελήματά σου κατά την άγια ημέρα, και ονομάσεις τα Σάββατα ημέρα τρυφής, άγια για τον Θεό σου, δεν σηκώσεις το πόδι σου για εργασία ούτε ξεστομίσεις λόγο οργής από το στόμα σου, και έχεις πεποίθηση στον Κύριο, τότε θα σε αναβιβάσει στα αγαθά της γης και θα σε θρέψει με την κληρονομιά του Ιακώβ του πατέρα σου· διότι το στόμα του Κυρίου τα είπε αυτά.

Ομοιάζει, λοιπόν, η βασιλεία των ουρανών με κόκκο σιναπιού, τον οποίο έλαβε ένας άνθρωπος και τον έσπειρε στον δικό του κήπο. Σπείρε αυτόν τον κόκκο του σιναπιού στον κήπο της ψυχής σου, για να λες και εσύ: Εξεγέρσου, βοριά, και έλα, νοτιά, φύσηξε τον κήπο μου, και ας αναβλύσουν τα αρώματά μου. Εάν έχεις αυτόν τον κόκκο του σιναπιού στον κήπο της ψυχής σου, θα πει και σε σένα ο προφήτης: Και θα είσαι σαν κήπος πλούσια ποτισμένος, και σαν πηγή της οποίας το νερό δεν στέρεψε ποτέ· εάν έχεις αυτόν τον κόκκο στον κήπο της ψυχής σου, και μεταλάβεις από το μύρο του, λέγεται και για σένα: Η οσμή των ενδυμάτων σου είναι σαν οσμή λιβανιού· δηλαδή, η οσμή των σαρκικών σου είναι σαν οσμή λιβανιού. Κήπος κλεισμένος, πηγή σφραγισμένη, είναι οι βλαστοί σου.

«Τότε θα βοήσεις, και ο Θεός θα σε εισακούσει· ενώ ακόμη θα μιλάς, θα πει: "Ιδού, είμαι παρών". Τότε θα ανατείλει μέσα στο σκοτάδι το φως σου, και το σκοτάδι σου θα γίνει σαν το μεσημέρι. Και ο Θεός θα είναι μαζί σου διαπαντός· και θα εκπληρωθούν όσα επιθυμεί η ψυχή σου». Βλέπεις ότι, με το να λύνουμε κάθε δεσμό αδικίας από την καρδιά μας, και να διαλύουμε κάθε θηλιά βίαιων συναλλαγών και μνησικακίας, και να σπεύδουμε να ευεργετούμε τον πλησίον με όλη μας την ψυχή, περιλαμπόμαστε από το φως της γνώσης, και ελευθερωνόμαστε από τα πάθη της ατιμίας, και πληρούμαστε από κάθε αρετή, και καταλαμπόμαστε από τη δόξα του Θεού, και ελευθερωνόμαστε από κάθε άγνοια· και προσευχόμενοι για τα του Χριστού εισακουόμαστε, και θα έχουμε τον Θεό μαζί μας διαπαντός, και πληρούμαστε από την κατά Θεόν επιθυμία.

Έλεγε εκεί: «Δεν εξέλεξα εγώ τέτοιου είδους νηστεία»· λέει και εδώ: «Δεν εξέλεξα εγώ τέτοιου είδους ανδρεία». Έλεγε εκεί: αλλά «λύνε κάθε δεσμό αδικίας, διάλυε τους στραγγαλισμούς των βίαιων συναλλαγών, απόλυε ελεύθερους τους καταπιεσμένους και ξέσκιζε κάθε άδικο συμβόλαιο»· λέει και εδώ: αλλά «λύνε κάθε δεσμό κακοήθειας, διάλυε τις μαγγανείες των δαιμονικών θελημάτων, στέλνε τις σκέψεις ψηλά προς τον Θεό και μελέτα κάθε θεόπνευστο σύγγραμμα». Έλεγε εκεί: «μοίραζε με προθυμία τον άρτο σου σε αυτόν που πεινά και φέρε στο σπίτι σου φτωχούς και άστεγους· εάν δεις κάποιον γυμνό, ντύσε τον, και δεν θα παραβλέψεις τους συγγενείς σου»· λέει και εδώ: «ανάθεσε προς τον Θεό όλη την ελπίδα σου και δίωχνε τους άτοπους λογισμούς από την καρδιά σου· εάν είσαι φτωχός στην αρετή, ξύπνα και σπεύσε να μην απομακρυνθείς από τους οικείους του Θεού σου». Έλεγε εκεί: «τότε θα ανατείλει γρήγορα το φως σου και οι θεραπείες σου ταχέως θα φανούν, θα προπορεύεται μπροστά σου η δικαιοσύνη σου και η δόξα του Θεού θα σε περισκεπάσει· τότε θα φωνάξεις και ο Θεός θα σε εισακούσει, και ενώ ακόμη θα μιλάς, θα πει: ιδού, είμαι παρών»· λέει και εδώ: «τότε η ανδρεία σου θα ευαρεστήσει τον Θεό και τα τρόπαιά σου θα είναι αξιοζήλευτα ως θεϊκά, τότε θα φωνάξεις και ο Θεός θα σε εισακούσει» και τα εξής «και θα είναι ο Θεός μαζί σου παντοτινά».