Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 59:10

«Θα ψηλαφήσουν σαν τυφλός τον τοίχο, και θα ψηλαφήσουν σαν να μην έχουν μάτια, και θα πέσουν το μεσημέρι, σαν να είναι μεσάνυχτα. Σαν ετοιμοθάνατοι θα στενάξουν, σαν την αρκούδα και το περιστέρι μαζί θα πορευτούν.» Αφού κατέδειξε καταραμένη και άκρως παράνομη τη ζωή τους· διότι είπε ότι τα έργα τους είναι έργα ανομίας, και αφού τα απαρίθμησε λεπτομερώς, εξηγώντας ποια είναι και με πόσους τρόπους εκδηλώνονται, αναγκαστικά προσθέτει και παραθέτει την εξαιτίας αυτών επιβαλλόμενη σε αυτούς ζημία, και την ανταπόδοση της ασυγκράτητης φαυλότητας, δηλαδή τους καρπούς της ενυπάρχουσας σε αυτούς ασέβειας.

Διότι αυτό δηλώνει η λέξη αωρία. Έπειτα, φανερώνοντας το μέγεθος της τύφλωσης που τους συνέβη, είπε ότι θα ψηλαφούν τον τοίχο σαν τον τυφλό. Διότι έτσι συνηθίζουν μερικές φορές να περπατούν όσοι πάσχουν από την αναπηρία των ματιών. Και ενώ είναι μεσημέρι, λέει, θα πέσουν σαν να βρίσκονται σε μεσάνυχτα. Και μεσημέρι συνήθως ονομάζει το μέσο της ημέρας, όταν ο κύκλος του ήλιου, βρισκόμενος στο μέσο του ουρανού, στέλνει την πιο δυνατή ακτίνα σε αυτούς που βρίσκονται στη γη, και φωτίζει τα πάντα με πλουσιότερες ακτίνες. Ενώ μεσάνυχτα ονομάζει το μέσο της νύχτας, όταν βαθύ σκοτάδι απλώνεται σε όλους όσους βρίσκονται κάτω από τον ουρανό. Στο μεσημέρι λοιπόν, λέει, δηλαδή ενώ το πιο άφθονο φως, προφανώς το θεϊκό και νοητό, καταυγάζει την οικουμένη μέσω του Σωτήρα όλων μας Χριστού, οι Ιουδαίοι θα πέσουν σαν τυφλοί, χωρίς καν να γνωρίζουν πού βαδίζουν. Διότι δεν θέλησαν να υπακούσουν στον Χριστό που έλεγε: «Όσο έχετε το φως, να περπατάτε στο φως, για να μην σας καταλάβει το σκοτάδι». Καταλήφθηκαν λοιπόν από το σκοτάδι, επειδή δεν θέλησαν να περπατούν στο φως. Θα πάθουν όμως και κάτι άλλο. Θα στενάξουν σαν ετοιμοθάνατοι, λέει, δηλαδή σαν να έχουν κυριευθεί από βαριά και ανίατη ασθένεια.

Έπειτα, επειδή περίμεναν τον Χριστό του Θεού, ο οποίος τους κηρυσσόταν μέσω των προφητικών λόγων, αλλά όταν εκείνος ήλθε δεν τον αποδέχθηκαν, ακολούθως αναφέρεται: «ενώ περίμεναν το φως, τους έγινε σκοτάδι· ενώ περίμεναν την αυγή, περπάτησαν μέσα στο σκοτάδι». Και επειδή ψηλαφώντας τις θείες Γραφές δεν κατανοούσαν το βαθύτερο νόημα που ήταν κρυμμένο μέσα στις λέξεις, αλλά ασχολούνταν μόνο με το γράμμα, μοιάζουν σαν να ψηλαφούν κάποιον τοίχο. Για τον λόγο αυτόν, στη συνέχεια προσθέτει: «θα ψηλαφήσουν σαν τυφλοί τον τοίχο και θα ψηλαφήσουν σαν να μην έχουν μάτια», και με αυτά συνδέει τα εξής: «θα πέσουν το μεσημέρι σαν να είναι μεσάνυχτα και σαν να πεθαίνουν»· διότι, κατά τον καιρό του μεσημβρινού φωτός των εθνών, όταν η Εκκλησία του Θεού καταλάμπεται από τις σωτήριες και ευαγγελικές αυγές, μόνο αυτοί, έχοντας αμαρτήσει θανάσιμα, έχουν πέσει και ζουν σαν να βρίσκονται στα μεσάνυχτα. «Και θα στενάξουν», λέει, «σαν την αρκούδα και θα πορευθούν μαζί σαν το περιστέρι»· διότι οι στεναγμοί τους, εάν μεν γίνονταν δικαιολογημένα για όσα τόλμησαν να πράξουν εναντίον του Σωτήρα, θα ήταν ωφέλιμοι. Πρέπει, δηλαδή, αυτοί και να πενθούν και να στενάζουν και να οδύρονται και να δακρύζουν για τα αίματα που έχυσαν. Επειδή όμως δεν δείχνουν καμία τέτοια διάθεση, αλλά θρηνούν για την αισθητή πόλη, εννοώ την Ιερουσαλήμ, και στενάζουν παράλογα για την πτώση της, δικαίως παρομοιάστηκαν με άγριο θηρίο.

Γι' αυτό έχει ειπωθεί: 〈και θα στενάξουν σαν αρκούδα〉, και σε άλλα σημεία έχει λεχθεί: «σαν 〈αρκούδα〉 που έχασε τα παιδιά της». Ονομάστηκαν, λοιπόν, 〈αρκούδα〉 εξαιτίας του ανθρωποφάγου χαρακτήρα του θηρίου, επειδή και αυτοί έφαγαν ανθρώπους, διαπράττοντας φόνους και ‹σκοτώνοντας τους προφήτες›, ενώ παρομοιάστηκαν με ‹〈αρκούδα〉› ‹που έχασε τα παιδιά της› εξαιτίας της απώλειας των τέκνων τους. Αντί, δε, της φράσης: 〈και σαν περιστέρι μαζί θα πορευτούν〉, ο Σύμμαχος και ο Θεοδοτίων είπαν: 〈σαν περιστέρι με μελέτη θα μελετήσουμε〉, ενώ ο Ακύλας: 〈και σαν περιστέρια με φωνή θα ηχήσουμε〉. Διότι, έπειτα από τόσα, ακόμη και τώρα προσπαθούν να 〈καταμελετούν〉 τις θείες Γραφές και μόνο αυτό τους έχει απομείνει, το να τις μαθαίνουν απέξω και να τις 〈μελετούν〉 με το στόμα, ψάλλοντάς τες με τη φωνή, ώστε να μη διαφέρουν σε τίποτα από το άλογο 〈περιστέρι〉, το οποίο φαίνεται μεν να κάνει κάτι μέσω της 〈φωνής〉 που βγάζει, χωρίς όμως να αποδίδει κάποιον έναρθρο λόγο. Γι' αυτό, αποδίδοντας ορθά την κυριολεξία της εβραϊκής λέξης, ο Ακύλας λέει: 〈και σαν περιστέρια, λέει, με φωνή θα ηχήσουμε〉, και όλα τα συμφραζόμενα οι υπόλοιποι τα εξέθεσαν ως προερχόμενα από το πρόσωπο του κατηγορουμένου λαού. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο έχει ειπωθεί: 〈Εξαιτίας αυτού απομακρύνθηκε η κρίση από εμάς, και δεν πρόκειται να μας προφτάσει. Διότι θα προσδοκούμε δικαιοσύνη στο φως, και ιδού σκοτάδι· στο φέγγος, αλλά θα περπατήσουμε στον ζόφο. Θα ψηλαφήσουμε τον τοίχο σαν τυφλοί και θα ψηλαφήσουμε σαν να μην υπάρχουν μάτια〉.

Αλλά τα αμαρτήματά σας δημιουργούν χάσμα ανάμεσα σε εσάς και στον Θεό, και εξαιτίας των αμαρτιών σας απέστρεψε το πρόσωπό του από εσάς για να μην σας ελεήσει· διότι τα χέρια σας είναι μολυσμένα με αίμα, και τα δάχτυλά σας με αμαρτίες, ενώ τα χείλη σας μίλησαν ανομία, και η γλώσσα σας μελετά την αδικία. Κανείς δεν μιλάει δίκαια, ούτε είναι αληθινή η κρίση· στηρίζονται σε μάταια πράγματα και λένε κενά λόγια, επειδή κυοφορούν πόνο και γεννούν ανομία. Έσπασαν αυγά από ασπίδες (οχιές) και υφαίνουν ιστό αράχνης, και όποιος θελήσει να φάει από τα αυγά τους, αφού τα σπάσει, βρίσκει κλούβιο αυγό και μέσα σε αυτό έναν βασιλίσκο. Ο ιστός τους δεν πρόκειται να γίνει ένδυμα, ούτε πρόκειται να ντυθούν από τα έργα τους· διότι τα έργα τους είναι έργα ανομίας, και τα πόδια τους τρέχουν προς την πονηριά, βιαστικά στο να χύσουν αίμα, και οι διαλογισμοί τους είναι διαλογισμοί αφρόνων. Σύντριμμα και ταλαιπωρία υπάρχει στους δρόμους τους, τα μονοπάτια που διαβαίνουν είναι διεστραμμένα, και δεν γνωρίζουν την ειρήνη. Γι' αυτό απομακρύνθηκε το δίκαιο από αυτούς, και δεν πρόκειται να τους φτάσει η δικαιοσύνη. Ενώ περίμεναν το φως, τους ήρθε σκοτάδι, ενώ περίμεναν την αυγή, περπάτησαν μέσα σε βαθύ σκοτάδι. Θα ψηλαφούν τον τοίχο σαν τυφλοί, και θα ψηλαφούν σαν να μην έχουν μάτια, θα πέσουν καταμεσήμερο σαν να ήταν μεσάνυχτα, θα στενάξουν σαν τους ετοιμοθάνατους, θα πορεύονται μαζί σαν την αρκούδα και το περιστέρι», και τα εξής.

Για τους πιστούς και η νύχτα λογίζεται ως ημέρα, ενώ για τους απίστους και η ημέρα μετατρέπεται σε νύχτα. Γι' αυτό τον λόγο, μιλώντας για τους πιστούς η Γραφή λέει: «Και η νύχτα θα είναι φως μέσα στην τρυφή μου, διότι το σκοτάδι δεν θα σκοτεινιάσει εξαιτίας σου και η νύχτα θα φωτιστεί σαν την ημέρα». Στον πιστό, λοιπόν, και η νύχτα μεταβάλλεται σε ημέρα, ενώ στον άπιστο και η ημέρα μετατρέπεται σε νύχτα, καθώς αναφωνεί ο προφήτης λέγοντας: «Θα ψηλαφίσουν τον τοίχο σαν τυφλοί και θα περπατήσουν μέσα στην ημέρα σαν να βρίσκονται στα μεσάνυχτα».

Έτσι, λοιπόν, εφόσον ο Σωτήρας δίνει τις εντολές, οι Προφήτες και οι Απόστολοι κηρύττουν, και όλοι οι άγιοι με έργα και με λόγια μάς ωθούν στην πλέον αλάνθαστη οδό της αρετής, έστω κι αν είναι λίγοι αυτοί που τη βαδίζουν, ενώ είναι περισσότεροι εκείνοι που προτιμούν την ευρύχωρη οδό που οδηγεί στην απώλεια, δεν πρόκειται εξαιτίας αυτού να μειωθεί η αξία της πολιτείας αυτής της ένθεης φιλοσοφίας. Αντιθέτως, όπως ακριβώς ο ήλιος, που ανατέλλει για να φωτίσει τους πάντες, εκπέμπει άφθονα τις ακτίνες του προτρέποντας όλους να φωτιστούν, έτσι και η αληθινή φιλοσοφία φωταγωγεί σαν τον ήλιο, περιθάλπει και αναδεικνύει λαμπρούς τους εραστές της. Αν, πάλι, κάποιοι, κλείνοντας τα μάτια, δεν θελήσουν να αντικρίσουν το φως του, ούτε ο ήλιος είναι αξιοκατάκριτος εξαιτίας αυτού ούτε πρέπει να παραβλέπεται από τους υπολοίπους, ούτε βέβαια η δόξα της λαμπρότητάς του πρόκειται να ατιμαστεί εξαιτίας της δικής τους ανοησίας. Αλλά εκείνοι μεν, έχοντας στερήσει από τον εαυτό τους το φως, θα ψηλαφούν τον τοίχο σαν τυφλοί, θα πέσουν σε πολλούς λάκκους και θα πληγωθούν τα μάτια τους από πολλά αγκάθια, ενώ ο ήλιος, παραμένοντας σταθερός στη δική του λαμπρότητα, θα φωτίζει αυτούς που με ακάλυπτο πρόσωπο αντικατοπτρίζουν το φως του.

Αφού λοιπόν έστησε μια μικρή σκηνή μπροστά από το σπήλαιο, όπου και αφιέρωνε τον χρόνο του, ο δαίμονας παρακίνησε ληστές εναντίον του μέσα στα άγρια μεσάνυχτα. Όμως ο Θεός, ο οποίος υπερασπίζεται τους δικούς Του δούλους, πάταξε τους ληστές με τύφλωση, και παρόλο που είχαν μπροστά στα μάτια τους τόσο τον όσιο όσο και τη σκηνή, δεν τα έβλεπαν, αλλά, σύμφωνα με τον άγιο Ησαΐα, «θα ψηλαφήσουν όπως οι τυφλοί τον τοίχο και θα ψηλαφήσουν σαν να μην έχουν μάτια». Έτσι, ενώ κι αυτοί ψηλαφούσαν, πέρασε η νύχτα. Και όταν ξημέρωσε, κοντά στην αυγή, είδαν τον όσιο. Απορία και ταυτόχρονα έκπληξη τους κυρίευσε, και «τότε κατάλαβαν» ότι κάποια θεϊκότερη δύναμη απέτρεπε εκείνους από την επίθεσή τους, ενώ διατηρούσε τον άγιο σώο. Έπειτα, υποκρινόμενοι φιλία ή και περιπαίζοντας, του έλεγαν: Αν σου επιτίθεντο τώρα ληστές, τι θα τους έκανες; Και εκείνος με πραότητα και ιλαρότητα αποκρίθηκε: Και τι φόβο μπορεί να έχει από τους ληστές ο γυμνός; Εκείνοι όμως απάντησαν ότι το ξίφος δεν λυπάται ούτε τον γυμνό.