Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 59:11

«Θα ψηλαφήσουν σαν τυφλός τον τοίχο, και θα ψηλαφήσουν σαν να μην έχουν μάτια, και θα πέσουν το μεσημέρι, σαν να είναι μεσάνυχτα. Σαν ετοιμοθάνατοι θα στενάξουν, σαν την αρκούδα και το περιστέρι μαζί θα πορευτούν.» Αφού κατέδειξε καταραμένη και άκρως παράνομη τη ζωή τους· διότι είπε ότι τα έργα τους είναι έργα ανομίας, και αφού τα απαρίθμησε λεπτομερώς, εξηγώντας ποια είναι και με πόσους τρόπους εκδηλώνονται, αναγκαστικά προσθέτει και παραθέτει την εξαιτίας αυτών επιβαλλόμενη σε αυτούς ζημία, και την ανταπόδοση της ασυγκράτητης φαυλότητας, δηλαδή τους καρπούς της ενυπάρχουσας σε αυτούς ασέβειας.

Θα πορευθούν δε ταυτόχρονα και σαν αρκούδα και σαν περιστέρι, και όχι σαν δύο που συμβιβάζονται μεταξύ τους, εκ των οποίων ο ένας θα μπορούσε να νοηθεί ως αρκούδα και ο άλλος ως περιστέρι, αλλά ο καθένας από αυτούς ταυτόχρονα ως προς την έξη και ως προς την ενυπάρχουσα σε αυτούς διάνοια, υπάρχοντας συγχρόνως ως αρκούδα και ως περιστέρι. Επειδή δηλαδή είπε ότι αυτοί στενάζουν, καταδεικνύει πολύ καλά ποιος και πόσος θα είναι ο στεναγμός τους. Διότι λένε ότι οι αρκούδες, εάν στερηθούν τα τέκνα τους επειδή κάποιος άρπαξε τα μικρά τους, οδύρονται φοβερά, και γεμίζουν μεν με ακράτητη μανία, περιπλανώνται δε σε βουνά και κοιλάδες, και επιτίθενται ακάθεκτα σε όσους συναντούν. Και κάπου, μέσω ενός από τους αγίους προφήτες, ο Θεός των όλων υποδηλώνει κάτι τέτοιο, λέγοντας για εκείνους που προέρχονται από το αίμα του Ισραήλ: «Θα τους συναντήσω σαν αρκούδα στερημένη τα μικρά της», δηλαδή, ωμά και άγρια. Τα δε περιστέρια, καθισμένα στις φωλιές τους, γογγύζουν συχνά και βγάζουν ένα είδος γοερής φωνής. Τέτοιοι ακριβώς έχουν γίνει οι Ιουδαίοι· διότι, αφού λεηλατήθηκε όλη η χώρα τους μαζί με την αγία πόλη, εννοώ δηλαδή την Ιερουσαλήμ, και αφού πυρπολήθηκε και ο ίδιος ο ναός, τρέφουν μεν θηριώδη διάθεση εναντίον εκείνων που την κυρίευσαν. Θρηνούν όμως για τα πάθη της σαν τα περιστέρια. Διότι είναι γραμμένο ότι: «Και θα είναι πάνω στα όρη σαν περιστέρια που στενάζουν». Ή ίσως θα πρέπει να θεωρήσουμε ότι ο προφητικός λόγος με αυτά φανερώνει και κάτι άλλο.

«Διότι θα πορευθούν, λέει, σαν την αρκούδα και το περιστέρι», δηλαδή θα διαβιώσουν με αγριότητα νου, στην οποία έχει συζευχθεί η ασυνεσία. Της μεν αγριότητας εικόνα, ήτοι παράδειγμα, είναι η αρκούδα, της δε αφέλειας και ασυνεσίας το περιστέρι. Έχει λεχθεί, εξάλλου, για τον Ισραήλ μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Και ήταν ο Εφραίμ σαν ανόητο περιστέρι, χωρίς καρδιά»· και θα διαπιστώσουμε ότι οι Ιουδαίοι είναι πράγματι, κατά μία έννοια, άγριοι και μωροί. Διότι δεν υπάρχει σε αυτούς η σύνεση και η πραότητα που προέρχεται από τον Χριστό· διότι αρνήθηκαν αυτόν που είναι χορηγός σοφίας και σύνεσης, και ο οποίος καθιστά ήμερους και πράους όσους τον αγαπούν. Γι' αυτό ο προφήτης Ιερεμίας είπε γι' αυτούς άλλοτε μεν, ότι «Μωράνθηκε κάθε άνθρωπος από τη γνώση», άλλοτε δε πάλι, «Δεν υπάρχει καμία σοφία σε αυτούς, επειδή αποδοκίμασαν τον λόγο του Κυρίου.» <Περιμέναμε κρίση, και δεν υπάρχει σωτηρία, έχει απομακρυνθεί πολύ από εμάς· διότι πολλή είναι η ανομία μας ενώπιόν σου, και οι αμαρτίες μας στάθηκαν εναντίον μας· διότι οι ανομίες μας βρίσκονται μέσα μας, και γνωρίσαμε τα αδικήματά μας. Ασεβήσαμε και ψευσθήκαμε, και αποστατήσαμε από το να ακολουθούμε τον Θεό μας. Μιλήσαμε άδικα και απειθήσαμε· κυοφορήσαμε και μελετήσαμε από την καρδιά μας λόγια άδικα, και απωθήσαμε προς τα πίσω την κρίση, και η δικαιοσύνη βρίσκεται πολύ μακριά.> Πάντοτε είναι φιλαλήθης ο λόγος των αγίων προφητών.

Με άκρα λοιπόν οικονομία, για να μη νομίσει κανείς ότι η αλήθεια ψεύδεται, τους παρουσιάζει να μετανοούν και, αναλαμβάνοντας το πρόσωπό τους, σχεδόν τους παρουσιάζει στον Θεό να λένε: «Περιμέναμε κρίση, και δεν υπάρχει». Ως κρίση δε εννοούν τη δικαιοσύνη, προφανώς αυτήν που προέρχεται μέσω του Χριστού, την οποία περίμεναν μεν να λάβουν, αλλά δεν βρίσκεται σε αυτούς, και έχουν γίνει σκληροί και απειθείς. Γι' αυτό λέει: «Η σωτηρία βρίσκεται μακριά από εμάς. Διότι είναι πολλή η ανομία μας ενώπιόν σου, και οι αμαρτίες μας βρίσκονται μέσα μας». Επειδή δηλαδή εξέπεσαν εντελώς από Εκείνον που δικαιώνει μέσω της πίστης, βρέθηκαν μακριά και από τη δική Του σωτηρία, μη έχοντας αποβάλει τους μολυσμούς της αμαρτίας, μη έχοντας εξαλείψει τα εγκλήματα της ανομίας, αλλά έχοντας τον ρύπο που προέρχεται από αυτά σαν να έχει συγχωνευτεί μέσα τους. Γι' αυτό τον λόγο τους απευθυνόταν ο Χριστός λέγοντας: «Αλήθεια σας λέω, ότι αν δεν πιστέψετε πως εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας». Επομένως, επειδή ακριβώς δεν πίστεψαν, πέθαναν μέσα στις αμαρτίες τους· και επειδή με πολλούς τρόπους ασέβησαν κατά του Χριστού, προβαίνουν σε εξομολόγηση και αυτών ακριβώς των πράξεων. Λένε, δηλαδή: «Γνωρίσαμε τα αδικήματά μας, ασεβήσαμε, είπαμε ψέματα και αποστατήσαμε εγκαταλείποντας τον Θεό μας».

Έπειτα, επειδή περίμεναν τον Χριστό του Θεού, ο οποίος τους κηρυσσόταν μέσω των προφητικών λόγων, αλλά όταν εκείνος ήλθε δεν τον αποδέχθηκαν, ακολούθως αναφέρεται: «ενώ περίμεναν το φως, τους έγινε σκοτάδι· ενώ περίμεναν την αυγή, περπάτησαν μέσα στο σκοτάδι». Και επειδή ψηλαφώντας τις θείες Γραφές δεν κατανοούσαν το βαθύτερο νόημα που ήταν κρυμμένο μέσα στις λέξεις, αλλά ασχολούνταν μόνο με το γράμμα, μοιάζουν σαν να ψηλαφούν κάποιον τοίχο. Για τον λόγο αυτόν, στη συνέχεια προσθέτει: «θα ψηλαφήσουν σαν τυφλοί τον τοίχο και θα ψηλαφήσουν σαν να μην έχουν μάτια», και με αυτά συνδέει τα εξής: «θα πέσουν το μεσημέρι σαν να είναι μεσάνυχτα και σαν να πεθαίνουν»· διότι, κατά τον καιρό του μεσημβρινού φωτός των εθνών, όταν η Εκκλησία του Θεού καταλάμπεται από τις σωτήριες και ευαγγελικές αυγές, μόνο αυτοί, έχοντας αμαρτήσει θανάσιμα, έχουν πέσει και ζουν σαν να βρίσκονται στα μεσάνυχτα. «Και θα στενάξουν», λέει, «σαν την αρκούδα και θα πορευθούν μαζί σαν το περιστέρι»· διότι οι στεναγμοί τους, εάν μεν γίνονταν δικαιολογημένα για όσα τόλμησαν να πράξουν εναντίον του Σωτήρα, θα ήταν ωφέλιμοι. Πρέπει, δηλαδή, αυτοί και να πενθούν και να στενάζουν και να οδύρονται και να δακρύζουν για τα αίματα που έχυσαν. Επειδή όμως δεν δείχνουν καμία τέτοια διάθεση, αλλά θρηνούν για την αισθητή πόλη, εννοώ την Ιερουσαλήμ, και στενάζουν παράλογα για την πτώση της, δικαίως παρομοιάστηκαν με άγριο θηρίο.

Γι' αυτό έχει ειπωθεί: 〈και θα στενάξουν σαν αρκούδα〉, και σε άλλα σημεία έχει λεχθεί: «σαν 〈αρκούδα〉 που έχασε τα παιδιά της». Ονομάστηκαν, λοιπόν, 〈αρκούδα〉 εξαιτίας του ανθρωποφάγου χαρακτήρα του θηρίου, επειδή και αυτοί έφαγαν ανθρώπους, διαπράττοντας φόνους και ‹σκοτώνοντας τους προφήτες›, ενώ παρομοιάστηκαν με ‹〈αρκούδα〉› ‹που έχασε τα παιδιά της› εξαιτίας της απώλειας των τέκνων τους. Αντί, δε, της φράσης: 〈και σαν περιστέρι μαζί θα πορευτούν〉, ο Σύμμαχος και ο Θεοδοτίων είπαν: 〈σαν περιστέρι με μελέτη θα μελετήσουμε〉, ενώ ο Ακύλας: 〈και σαν περιστέρια με φωνή θα ηχήσουμε〉. Διότι, έπειτα από τόσα, ακόμη και τώρα προσπαθούν να 〈καταμελετούν〉 τις θείες Γραφές και μόνο αυτό τους έχει απομείνει, το να τις μαθαίνουν απέξω και να τις 〈μελετούν〉 με το στόμα, ψάλλοντάς τες με τη φωνή, ώστε να μη διαφέρουν σε τίποτα από το άλογο 〈περιστέρι〉, το οποίο φαίνεται μεν να κάνει κάτι μέσω της 〈φωνής〉 που βγάζει, χωρίς όμως να αποδίδει κάποιον έναρθρο λόγο. Γι' αυτό, αποδίδοντας ορθά την κυριολεξία της εβραϊκής λέξης, ο Ακύλας λέει: 〈και σαν περιστέρια, λέει, με φωνή θα ηχήσουμε〉, και όλα τα συμφραζόμενα οι υπόλοιποι τα εξέθεσαν ως προερχόμενα από το πρόσωπο του κατηγορουμένου λαού. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο έχει ειπωθεί: 〈Εξαιτίας αυτού απομακρύνθηκε η κρίση από εμάς, και δεν πρόκειται να μας προφτάσει. Διότι θα προσδοκούμε δικαιοσύνη στο φως, και ιδού σκοτάδι· στο φέγγος, αλλά θα περπατήσουμε στον ζόφο. Θα ψηλαφήσουμε τον τοίχο σαν τυφλοί και θα ψηλαφήσουμε σαν να μην υπάρχουν μάτια〉.

Και στη μετάφραση των Εβδομήκοντα, όμως, τα όσα ακολουθούν έχουν ειπωθεί εκ μέρους του λαού, λέγει λοιπόν: «περιμέναμε κρίση, και δεν υπάρχει· η σωτηρία έχει απομακρυνθεί πολύ από εμάς· διότι είναι πολλή η ανομία μας ενώπιόν σου». Αυτά δε τα λέγει ο προφήτης εκ μέρους του λαού, διδάσκοντάς τους να εξομολογούνται στον Θεό τις αμαρτίες τους και να κατηγορούν οι ίδιοι τον εαυτό τους, ώστε έστω και με αυτόν τον τρόπο, έχοντας πληγεί στην ψυχή, να ανανήψουν και να επιστρέψουν, αφού διδαχθούν τη μετάνοια. Πώς όμως «περίμεναν κρίση, και δεν υπάρχει»; Επειδή δεν βρήκαν την «κρίση» που είχε εξαγγελθεί στα έθνη, όπως έχει ήδη λεχθεί· διότι «μακριά» από αυτούς «απομακρύνθηκε», και για ποιον λόγο; Το διδάσκουν οι ίδιοι λέγοντας: «διότι είναι πολλή η ανομία μας ενώπιόν σου, και οι αμαρτίες μας στάθηκαν εναντίον μας· διότι οι ανομίες μας βρίσκονται μέσα μας, και τα αδικήματά μας τα γνωρίσαμε».

Περιμέναμε δικαιοσύνη, και δεν υπάρχει σωτηρία, απομακρύνθηκε πολύ από εμάς. ... και αναγνωρίσαμε τα αδικήματά μας, ασεβήσαμε και ψευσθήκαμε, και αποστατήσαμε εγκαταλείποντας τον Θεό μας. Μιλήσαμε άδικα και απειθήσαμε, κυοφορήσαμε και μελετήσαμε από την καρδιά μας λόγια άδικα, και στρέψαμε πίσω την κρίση, και η δικαιοσύνη απομακρύνθηκε πολύ από εμάς, διότι χάθηκε στους δρόμους τους η αλήθεια ... και η αλήθεια έχει απομακρυνθεί, και μετέβαλαν τη διάνοιά τους ώστε να μην κατανοούν. Και το είδε ο Κύριος, και δεν του άρεσε που δεν υπήρχε δικαιοσύνη. Και είδε, και δεν υπήρχε κανένας άνδρας, και παρατήρησε, και δεν υπήρχε κανείς για να βοηθήσει, και αμύνθηκε εναντίον τους με τον βραχίονά του και στηρίχθηκε στην ελεημοσύνη του. ... και φόρεσε περικεφαλαία σωτηρίας στο κεφάλι του, και περιβλήθηκε ιμάτιο εκδίκησης και πανωφόρι για να ανταποδώσει με ντροπή στους εχθρούς. Και θα φοβηθούν από τη δύση το όνομα του Κυρίου και από την ανατολή του ηλίου το ένδοξο όνομά του. Διότι η οργή από τον Κύριο θα έρθει σαν βίαιος ποταμός, θα έρθει με θυμό.

«Αλλά τα αμαρτήματά σας δημιουργούν χάσμα ανάμεσα σε εσάς και τον Θεό, και εξαιτίας των αμαρτιών σας απέστρεψε το πρόσωπό του ώστε να μην ελεήσει». Επομένως, το ότι αμαρτάνουμε δεν προέρχεται από τη θεϊκή αποστροφή, ούτε η ισχύς των αμαρτημάτων προκύπτει από το ότι ο Θεός τα παραβλέπει και δεν εισακούει, αλλά εξαιτίας των αμαρτιών και των σφαλμάτων μας προκαλείται και η αποστροφή και η οργή και η εγκατάλειψη του Θεού. Και πάλι λέει: «Περιμέναμε κρίση, και δεν υπάρχει σωτηρία, απομακρύνθηκε μακριά από εμάς»· γιατί; «Διότι η ανομία μας είναι μεγάλη ενώπιόν σου, και οι αμαρτίες μας στάθηκαν εναντίον μας· διότι οι ανομίες μας είναι μέσα μας και αναγνωρίσαμε τα αδικήματά μας· ασεβήσαμε και ψευσθήκαμε και αποστατήσαμε παύοντας να ακολουθούμε τον Θεό μας». Και είναι γεμάτα από τέτοιες αναφορές τόσο τα παλαιά κείμενα όσο και εκείνα με τα οποία ανακαινίζεται η χάρις.