Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 59:4

Διότι υπάρχει σε αυτόν και η παντοδυναμία, και το να αποδέχεται με αγαθότητα τις ικεσίες αυτών που υποφέρουν. Ποιες αμαρτίες λοιπόν χωρίζουν τον Θεό και τους εξ αίματος του Ισραήλ, προσθέτει λέγοντας: «Διότι τα χέρια σας είναι μολυσμένα με αίμα, και τα δάχτυλά σας με αμαρτίες. Και τα χείλη σας μίλησαν ανομία, και η γλώσσα σας μελετά την αδικία». Διότι σκότωσαν αγίους προφήτες απεσταλμένους από τον Θεό, και βεβαίως κακολόγησαν και τον ίδιο. Είπε λοιπόν ο Ιερεμίας: «Η δύναμή μου εξαντλήθηκε εξαιτίας αυτών που με καταρώνται»· αφήνοντας όμως αυτά στην άκρη τώρα, φαίνεται να εγκαλεί την ασέβεια κατά του Χριστού, λέγοντας ότι τα χέρια τους έχουν μολυνθεί με αίμα. Διότι έγιναν κυριοκτόνοι, και τα χείλη τους μίλησαν ανομία, και η γλώσσα τους μελέτησε αδικία· επειδή δεν έπαψαν να πολεμούν και να χλευάζουν, και να συκοφαντούν τον Χριστό, και πότε μεν να διασύρουν τα θαύματα και να ψεύδονται για τη θεοπρεπή μεγαλουργία του, πότε δε να κατηγορούν και να λένε: «Πάρε τον, πάρε τον, σταύρωσέ τον». Και εξαιτίας αυτής της αιτίας, καθώς ο Χριστός υπέστη άδικη καταδίκη, με αγιοπρεπή παρρησία ο προφήτης αναφωνεί: «Κανένας δεν μιλούσε δίκαια, ούτε υπάρχει αληθινή κρίση. Στηρίχθηκαν σε μάταια, και επικαλούνται κενά». Ποια είναι όμως η μάταιη πεποίθησή τους;

Διότι νόμισαν ότι, αν βγάλουν από τη μέση τον κληρονόμο, θα κρατήσουν την κληρονομιά του· και λέγοντας αυτά τα κούφια λόγια μεταξύ τους, οι άθλιοι ασέβησαν απέναντί του. Είτε, λοιπόν, ο προφητικός λόγος προσάπτει στους εξ αίματος Ισραηλίτες την ασέβεια προς τον Χριστό, είτε ότι με κανέναν τρόπο δεν θα μπορούσαν να βρεθούν επιεικείς αυτοί που έχουν τα χέρια τους μολυσμένα με αίμα, και τα χείλη και τη γλώσσα τους δεν γνωρίζουν να μελετούν τίποτε άλλο, παρά μόνο όσα αποβλέπουν στην ασέβεια, την ανομία και την αδικία, και ότι επιπλέον έγιναν άδικοι δικαστές, δωροδοκούμενοι προφανώς, και υποκύπτοντας σε αισχρά κέρδη. Διότι έχει ειπωθεί κάπου αλλού: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη, η Σιών που ήταν γεμάτη από ορθή κρίση, στην οποία κατοικούσε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα κατοικείται από φονιάδες; Το ασήμι σας είναι κίβδηλο, οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό, οι άρχοντές σου απειθούν, γίνονται συνένοχοι κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, κυνηγούν την ανταπόδοση, δεν κρίνουν δίκαια τα ορφανά, και δεν προσέχουν την υπόθεση της χήρας». <Διότι κυοφορούν τον πόνο, και γεννούν την ανομία. Έσπασαν αυγά οχιών και υφαίνουν ιστό αράχνης, και όποιος πρόκειται να φάει από τα αυγά τους, σπάζοντάς τα, βρήκε μέσα τους βασιλίσκο. Ο ιστός τους δεν θα γίνει ένδυμα, ούτε πρόκειται να ντυθούν από τα έργα των χεριών τους.> Είναι συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να αποκαλεί πάντοτε πόνο τον φθόνο.

Συνεπώς, δίδαξε ότι η αιτία της πτώσης του λαού και της έσχατης αποβολής του από τον Θεό δεν είναι τίποτε άλλο παρά οι αμαρτίες· το δε είδος αυτών το απαριθμεί στη συνέχεια λέγοντας: «τα χέρια σας είναι μολυσμένα με αίμα και τα δάχτυλά σας με αμαρτίες, και τα χείλη σας μίλησαν ανομία». Και δες πώς δεν τους κατηγορεί σε αυτά για ειδωλολατρία ούτε για κάποια άλλη παράνομη πράξη, αλλά για τη μιαιφονία διά των χειρών και την παρανομία διά του στόματος, μέσω των οποίων υπαινίχθηκε την εξέγερσή τους εναντίον του Σωτήρα και την επιβουλή τους εναντίον των δίκαιων ανδρών. Περί αυτών άλλωστε και στα προηγούμενα δήλωνε λέγοντας: «Δείτε πώς ο δίκαιος χάνεται, και κανείς δεν το κατανοεί, και άνδρες δίκαιοι απομακρύνονται, και κανείς δεν το αναλογίζεται στην καρδιά του. Διότι εξαιτίας της ανομίας απομακρύνθηκε ο δίκαιος· ειρηνική θα είναι η ταφή του, απομακρύνθηκε από το μέσο». Και αν δεν σκότωσαν τον Σωτήρα με τα ίδια τους τα χέρια, ζητώντας όμως να πέσει «το αίμα του πάνω σε αυτούς και στα παιδιά τους» και βγάζοντας άθεες κραυγές, απέδειξαν έμπρακτα ότι έχουν τα «χέρια μολυσμένα με αίμα», και τα «χείλη» τους έχουν «μιλήσει ανομία» και η «γλώσσα» τους έχει «μελετήσει αδικία». Γι' αυτό λέει ο προφήτης: «κανείς δεν μιλάει δίκαια, ούτε υπάρχει αληθινή κρίση».

Τέτοια δε είναι τα όσα υπάρχουν στους προαναφερθέντες 〈αυγά, διότι κυοφορούν πόνο και γεννούν ανομία〉.

Αλλά τα αμαρτήματά σας δημιουργούν χάσμα ανάμεσα σε εσάς και στον Θεό, και εξαιτίας των αμαρτιών σας απέστρεψε το πρόσωπό του από εσάς για να μην σας ελεήσει· διότι τα χέρια σας είναι μολυσμένα με αίμα, και τα δάχτυλά σας με αμαρτίες, ενώ τα χείλη σας μίλησαν ανομία, και η γλώσσα σας μελετά την αδικία. Κανείς δεν μιλάει δίκαια, ούτε είναι αληθινή η κρίση· στηρίζονται σε μάταια πράγματα και λένε κενά λόγια, επειδή κυοφορούν πόνο και γεννούν ανομία. Έσπασαν αυγά από ασπίδες (οχιές) και υφαίνουν ιστό αράχνης, και όποιος θελήσει να φάει από τα αυγά τους, αφού τα σπάσει, βρίσκει κλούβιο αυγό και μέσα σε αυτό έναν βασιλίσκο. Ο ιστός τους δεν πρόκειται να γίνει ένδυμα, ούτε πρόκειται να ντυθούν από τα έργα τους· διότι τα έργα τους είναι έργα ανομίας, και τα πόδια τους τρέχουν προς την πονηριά, βιαστικά στο να χύσουν αίμα, και οι διαλογισμοί τους είναι διαλογισμοί αφρόνων. Σύντριμμα και ταλαιπωρία υπάρχει στους δρόμους τους, τα μονοπάτια που διαβαίνουν είναι διεστραμμένα, και δεν γνωρίζουν την ειρήνη. Γι' αυτό απομακρύνθηκε το δίκαιο από αυτούς, και δεν πρόκειται να τους φτάσει η δικαιοσύνη. Ενώ περίμεναν το φως, τους ήρθε σκοτάδι, ενώ περίμεναν την αυγή, περπάτησαν μέσα σε βαθύ σκοτάδι. Θα ψηλαφούν τον τοίχο σαν τυφλοί, και θα ψηλαφούν σαν να μην έχουν μάτια, θα πέσουν καταμεσήμερο σαν να ήταν μεσάνυχτα, θα στενάξουν σαν τους ετοιμοθάνατους, θα πορεύονται μαζί σαν την αρκούδα και το περιστέρι», και τα εξής.

«Όποιος σπέρνει φαύλα πράγματα θα θερίσει κακά· τη ματαιότητα των έργων του θα φέρει σε πέρας.» «Εκείνοι που επιδιώκουν μάταια πράγματα, στερούνται σύνεσης.» «Μάταιοι είναι όλοι όσοι πράττουν τις επιθυμίες της καρδιάς τους, οι οποίες δεν πρόκειται να τους ωφελήσουν.» «Εγώ είπα: Άδικα κοπίασα εις μάτην, και στο τίποτα ανάλωσα τη δύναμή μου.» «Στηρίζουν την πεποίθησή τους σε μάταια πράγματα, και λαλούν λόγια κενά· διότι κυοφορούν πόνο, και γεννούν μάταια πράγματα, και υφαίνουν ιστό αράχνης.» «Σαν αυτόν που συγκολλά σπασμένα κεραμικά, είναι εκείνος που διδάσκει τον άφρονα.» «Ο ένας οικοδομεί και ο άλλος γκρεμίζει, τι περισσότερο κερδίζουν από κόπους; Ο ένας προσεύχεται και ο άλλος καταριέται, τίνος τη φωνή θα εισακούσει ο Δεσπότης;» Είναι σαν να μεταφέρουν νερό με το κόσκινο και να αντλούν σε τρύπιο πιθάρι.

Ενώ, λοιπόν, καθόταν ο βασιλιάς στον θρόνο του και παρακαθόταν μαζί του και ο γιος του, όπως ακριβώς είπαμε, και ενώ παρίσταντο οι άσοφοι ρήτορες, οι οποίοι είχαν ακονίσει τις γλώσσες τους σαν ρομφαία για να ανατρέψουν την αλήθεια, οι οποίοι, κατά τον λόγο του Ησαΐα, εγκυμονούν πόνο και γεννούν ανομία, και ενώ είχαν συγκεντρωθεί αμέτρητα πλήθη για να παρακολουθήσουν τον αγώνα, ώστε να μάθουν ποια παράταξη θα κερδίσει τη νίκη, λέει στον Ναχώρ ένας από τους ρήτορες, ο πιο διακεκριμένος από όλους τους ομοϊδεάτες του: «Εσύ είσαι ο Βαρλαάμ, που υβρίζεις τόσο αναίσχυντα και ιταμά τους θεούς μας, και που περιέβαλες τον πολυαγαπημένο γιο του βασιλιά με τέτοια πλάνη και τον δίδαξες να λατρεύει τον Εσταυρωμένο;» Και ο Ναχώρ απάντησε: «Εγώ είμαι, εγώ είμαι ο Βαρλαάμ, που τους μεν θεούς σου εξευτελίζω, όπως ακριβώς είπες, τον δε γιο του βασιλιά δεν τον περιέβαλα με πλάνη, αλλά τον απάλλαξα από την πλάνη και τον οικείωσα με τον αληθινό Θεό». Και ο ρήτορας είπε: «Εφόσον μεγάλοι και θαυμαστοί άνδρες, που εφηύραν όλη την επιστήμη της σοφίας, τους ονομάζουν υψηλούς και αθάνατους θεούς, και εφόσον όλοι οι βασιλιάδες της γης και οι ένδοξοι τους προσκυνούν και τους σέβονται, πώς εσύ κινείς τη γλώσσα σου εναντίον τους και τολμάς γενικά να αποθρασύνεσαι με τέτοια λόγια;»

Επομένως, ο όρος που επινοήθηκε από αυτούς κρίνεται εντελώς έκπτωτος και απορριπτέος από την Εκκλησία· διότι δεν θα μπορούσε καν να ονομαστεί όρος, εφόσον μάλιστα δεν του έχει δοθεί απολύτως κανένα οριστό και υποκείμενο στοιχείο. Διότι το να αποκαλεί κανείς σύνοδο τον παράφωνο δουλοπρεπή όχλο, απέχει πάρα πολύ από την αλήθεια· πώς λοιπόν πρέπει να ονομαστεί αυτός; Τι άλλο άραγε παρά εκείνο που τα θεία προφητικά λόγια έχουν προανακράξει: «Θολερή ανατροπή, την οποία πότισαν τον πλησίον τους, μεθώντας τον, για να βλέπει τα σπήλαιά τους· χορτασμό από ατιμία και όχι από δόξα»· πράγματα με τα οποία έχουν απειληθεί εκείνοι που διδάσκουν τα ψεύδη. Διότι και όσοι κενολογούν για τέτοια πράγματα, σύμφωνα με τα γραφέντα: «Εμπιστεύονται σε μάταια πράγματα και λαλούν κενά, διότι κυοφορούν πόνο και γεννούν ανομία, υφαίνοντας όντως ιστό αράχνης». Διότι αυτά δεν είναι παρά ανώφελη φλυαρία, που εκπονήθηκε από αυτούς μάταια και συντέθηκε άκοσμα και ανόσια, και άλογη και σατανική στάση που ενοχλεί και θορυβεί τους απλουστέρους, και παγίδα κρυμμένη που στέλνει στον πυθμένα του θανάτου και κατεβάζει στον βυθό του Άδη, στην οποία όσοι περνούν απρόσεκτα πέφτουν με δεινό τρόπο, και πονηρή καταστροφή και πονηρό εργαστήριο που συγκροτείται από σαρκικά και εμπαθή θελήματα, ή μάλλον από εκείνους που οδηγούν στα ενάντια.

Αυτός σε όσους τον φοβούνται δίνει γλώσσα παιδείας και αυτί συνέσεως για να ακούν άνωθεν τη φωνή του και να αναγγέλλουν στον οίκο του Ιακώβ, την Εκκλησία των πιστών, τα προστάγματά του. Σε όσους όμως δεν υπάρχει οφθαλμός για να βλέπουν τις ακτίνες του ήλιου της δικαιοσύνης, και αυτί για να ακούν τα ένδοξα του Θεού, το μερίδιό τους [η εκπλήρωση] είναι το σκοτάδι της άγνοιας και η ελπίδα τους μαζί με τα λόγια τους είναι μάταιη. Κανείς από αυτούς δεν μιλάει δίκαια, ούτε υπάρχει σε αυτούς κρίση αληθείας· διότι στηρίζονται σε μάταια πράγματα και λένε κενά λόγια. Κυοφορούν φθόνο και γεννούν βασκανία, επειδή τα αυτιά τους είναι απερίτμητα και δεν μπορούν να ακούσουν, και γι' αυτόν τον λόγο ο λόγος της γνώσεως του Θεού έγινε γι' αυτούς όνειδος, και δεν πρόκειται με κανέναν τρόπο να θελήσουν να τον ακούσουν.