Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 59:5

Ω, υπερβολή της κακίας! Το να μάχεται κανείς την αλήθεια και να μην προσκυνά αυτόν που πράττει αυτά, αλλά να διασύρει τον ευεργέτη· το να μη θαυμάζει τη δύναμη, αλλά να προσπαθεί να εξευτελίσει τα γεγονότα. Πειστείτε και από τους γονείς, ω Φαρισαίοι, ότι ο άνθρωπος γεννήθηκε με την τύφλωση· και πάλι ανατρέχετε στον τυφλό, αναζητώντας από εκείνον για δεύτερη και τρίτη φορά πληροφορίες για τα κακά σας επιχειρήματα και τις επιβουλές. Αλλά όταν αποτυγχάνετε στην πρώτη απόπειρα, προχωράτε στη δεύτερη· όταν αποτυγχάνετε στη δεύτερη, στην τρίτη· όταν αποτυγχάνετε στην τρίτη, στην επόμενη. Ακολουθείτε τους δρόμους πανούργας αλεπούς και παντού σας έχουν περικυκλώσει τα δίχτυα της αλήθειας· η δε διέξοδος από το θαύμα είναι αδύνατη. Ωστόσο δεν παραλείπετε καμία πλεκτάνη υφαίνοντας ιστό αράχνης, σχεδιάζοντας επιβουλές με ποικίλους τρόπους, αλλά αδύναμα και αναποτελεσματικά.

Πολλά πραγματεύθηκαν περί φύσεως οι σοφοί των Ελλήνων, και ούτε μία θεωρία τους δεν στάθηκε ακίνητη και ασάλευτη, αφού πάντοτε ο επόμενος κατέρριπτε τον προηγούμενό του· ώστε για εμάς να μην υπάρχει καμία ανάγκη να ελέγξουμε τις απόψεις τους· διότι αρκούν ο ένας στον άλλον για τη δική τους ανατροπή. Επειδή, έχοντας αγνοήσει τον Θεό, δεν παραδέχθηκαν ότι μια έλλογη αιτία προΐσταται της γενέσεως των πάντων, αλλά ανάλογα με την αρχική τους άγνοια εξήγαγαν και τα περαιτέρω συμπεράσματα. Γι' αυτό, άλλοι μεν κατέφυγαν στις υλικές υποθέσεις, αποδίδοντας την αιτία του σύμπαντος στα στοιχεία του κόσμου· άλλοι δε φαντάστηκαν ότι άτομα και αμερή σώματα, καθώς και όγκοι και πόροι, συγκρατούν τη φύση των ορατών. Διότι υποστήριζαν πως, πότε με τη συνένωση των αμερών σωμάτων μεταξύ τους και πότε με την ανασύνθεσή τους, επέρχονται οι γενέσεις και οι φθορές· και ότι στα πιο διαρκή σώματα, η ισχυρότερη συμπλοκή των ατόμων παρέχει την αιτία της διατήρησής τους. Όντως, ιστό αράχνης υφαίνουν εκείνοι που τα γράφουν αυτά, υποθέτοντας τόσο λεπτές και ανυπόστατες αρχές για τον ουρανό, τη γη και τη θάλασσα.

Πράγματι, ιστό αράχνης υφαίνουν, τοποθετώντας τα χέρια τους πάνω στις τεντωμένες χορδές σαν σε στήμονες και μετακινώντας συνεχώς εδώ και εκεί το πλήκτρο σαν σαΐτα, χωρίς να επιδεικνύουν κανένα τελικό αποτέλεσμα της ενέργειάς τους. Διότι από τις τέχνες, όσες είναι αναγκαίες για τη ζωή, έχουν το αποτέλεσμά τους ορατό στα μάτια, όπως της ξυλουργικής το κάθισμα, της οικοδομικής η οικία, της ναυπηγικής το πλοίο, της υφαντικής το ένδυμα, της χαλκουργικής το μαχαίρι· των ματαιοτεχνιών όμως, όπως της κιθαριστικής, της ορχηστικής, της αυλητικής ή άλλων παρόμοιων, μόλις παύσει η ενέργεια, το έργο συναφανίζεται.

Διότι, από τους Έλληνες, εκείνοι που θεωρούνται συνετοί και είναι γεμάτοι από κοσμική και δαιμονική σοφία, αναλώνοντας μακροσκελείς και πικρούς λόγους, ξετυλίγοντας κύκλους μάταιων θεωρημάτων, και υφαίνοντας ιστό αράχνης, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, προσποιούνται ότι αναζητούν την αλήθεια, δηλαδή τι είναι εκ φύσεως το αγαθό ή το δίκαιο, και πλάθοντας για τον εαυτό τους μόνο κάτι σαν σκιά της αληθινής γνώσης, παραμένουν εντελώς άγευστοι της έμπρακτης αρετής, και μένοντας στερημένοι από την άνωθεν και πραγματική σοφία, επιδίδονται σε λεκτικές ασκήσεις χωρίς καμία απολύτως χρησιμότητα. Οι Ιουδαίοι πάλι, οι αδελφοί και γείτονες της δικής τους αμάθειας, αναζητούν τον Ιησού, όχι για να πιστέψουν αν τον βρουν, όπως έδειξε η φύση των πραγμάτων, αλλά για να τον κατατοξεύσουν με πολλές λοιδορίες, επιφέροντας έτσι στα δικά τους κεφάλια την άσβεστη φλόγα. Και με άλλον τρόπο, πάλι, θα θεωρήσουμε ότι η αναζήτησή τους είναι εντελώς μάταιη. Διότι προσποιούνται ότι τον αναζητούν μόνο και μόνο επειδή απουσιάζει.

Διότι νόμισαν ότι, αν βγάλουν από τη μέση τον κληρονόμο, θα κρατήσουν την κληρονομιά του· και λέγοντας αυτά τα κούφια λόγια μεταξύ τους, οι άθλιοι ασέβησαν απέναντί του. Είτε, λοιπόν, ο προφητικός λόγος προσάπτει στους εξ αίματος Ισραηλίτες την ασέβεια προς τον Χριστό, είτε ότι με κανέναν τρόπο δεν θα μπορούσαν να βρεθούν επιεικείς αυτοί που έχουν τα χέρια τους μολυσμένα με αίμα, και τα χείλη και τη γλώσσα τους δεν γνωρίζουν να μελετούν τίποτε άλλο, παρά μόνο όσα αποβλέπουν στην ασέβεια, την ανομία και την αδικία, και ότι επιπλέον έγιναν άδικοι δικαστές, δωροδοκούμενοι προφανώς, και υποκύπτοντας σε αισχρά κέρδη. Διότι έχει ειπωθεί κάπου αλλού: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη, η Σιών που ήταν γεμάτη από ορθή κρίση, στην οποία κατοικούσε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα κατοικείται από φονιάδες; Το ασήμι σας είναι κίβδηλο, οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό, οι άρχοντές σου απειθούν, γίνονται συνένοχοι κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, κυνηγούν την ανταπόδοση, δεν κρίνουν δίκαια τα ορφανά, και δεν προσέχουν την υπόθεση της χήρας». <Διότι κυοφορούν τον πόνο, και γεννούν την ανομία. Έσπασαν αυγά οχιών και υφαίνουν ιστό αράχνης, και όποιος πρόκειται να φάει από τα αυγά τους, σπάζοντάς τα, βρήκε μέσα τους βασιλίσκο. Ο ιστός τους δεν θα γίνει ένδυμα, ούτε πρόκειται να ντυθούν από τα έργα των χεριών τους.> Είναι συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να αποκαλεί πάντοτε πόνο τον φθόνο.

Ο λόγος αυτός είναι πολύ λογικός· διότι λιώνει και μαραίνει τις καρδιές εκείνων που τον δέχονται. Κάτι τέτοιο λέει και ο Ψαλμωδός για κάποιον, δηλαδή για τον λαό των Ιουδαίων: «Συνέλαβε πόνο και γέννησε ανομία.» Διότι, αφού ένιωσαν πρώτα τις ωδίνες του φθόνου εναντίον του Χριστού, γέννησαν την ασέβεια εναντίον Του, δηλαδή την ανομία· επειδή, μέσα από τις επιδιώξεις τους, πιάνονται επ' αυτοφώρω να λένε σχεδόν εκείνο το προφητικό: «Ας δέσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι ενοχλητικός.» Θα βρούμε δε ότι και στις συνάξεις τους έλαβαν την πιο παράλογη απόφαση. Έλεγαν δηλαδή για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό: «Τι κάνουμε, αφού αυτός ο άνθρωπος κάνει πολλά θαύματα; Εάν τον αφήσουμε έτσι, θα έρθουν οι Ρωμαίοι και θα πάρουν και το έθνος και τη χώρα μας.» Ένας δε από αυτούς, ο Καϊάφας, αυτός έγινε ο εφευρέτης της ασέβειας εναντίον του Χριστού· διότι είπε πάλι: «Εσείς δεν γνωρίζετε τίποτα, ότι μας συμφέρει να πεθάνει ένας άνθρωπος για τον λαό, και να μη χαθεί όλο το έθνος.» Σαφέστατα, λοιπόν, από τα όσα ειπώθηκαν μπορεί κανείς να δει ότι, αφού κυοφόρησαν πόνο, δηλαδή αφού δοκίμασαν προηγουμένως τις ωδίνες του φθόνου εναντίον Του, παρήγαγαν την ανομία. Τι μας υποδεικνύει, λοιπόν, σε αυτά ο προφητικός λόγος; «Αυγά ασπίδων έσπασαν, και όποιος επρόκειτο να φάει από τα αυγά τους, αφού τα σύντριψε, βρήκε κλούβιο αυγό.»

Διότι οι Ιουδαίοι νόμιζαν ότι οι διαβουλεύσεις τους κατά του Χριστού θα κατέληγαν σε αίσιο τέλος για αυτούς, και θα απέβαιναν προς όφελος ολόκληρου του έθνους. Αλλά αστόχησαν ως προς τον σκοπό τους, και τους συνέβη να πάθουν κάτι παρόμοιο με αυτό που παθαίνουν από υπερβολική ανοησία εκείνοι που σπάνε τα αυγά των οχιών. Διότι, συντρίβοντάς τα, δεν θα βρουν τίποτε άλλο μέσα σε αυτά παρά μόνο έναν βασιλίσκο· και αυτό το γέννημα του φιδιού είναι πάρα πολύ επικίνδυνο και επιπλέον θανατηφόρο. Επομένως, το τέλος των τολμημάτων κατά του Χριστού υπήρξε ανώφελο για τους Ιουδαίους, ή μάλλον και πρόξενος ολέθρου. Διότι τους προέκυψε σαν φίδι και ολοφάνερο γέννημα που τους οδηγεί στα βάθη του Άδη. Και το ότι η σκευωρία κατά του Χριστού κατέστη εντελώς ανώφελη, το αποδεικνύει αμέσως και με άλλο παράδειγμα: Υφαίνουν, λέει, ιστό αράχνης. Διότι η αράχνη, εννοώ αυτό το μικρό και ευτελέστατο ζωύφιο, στα πιο απόμερα μέρη των δωματίων πλέκει ιστούς με λεπτούς και έντεχνα υφασμένους στήμονες, οι οποίοι, αν και κατασκευάζονται με πάρα πολύ κόπο, δεν την ωφελούν απολύτως σε τίποτα. Διότι δεν θα αποτελέσουν ένδυμα για εκείνη που τους έφτιαξε, αλλά διαρρηγνύονται πολύ εύκολα αν χρησιμοποιηθούν ως περιβολή, οσοδήποτε έντεχνοι και αν είναι.

Δ'. Επομένως, αφού θέσουμε εκ των προτέρων το παράδειγμα ως έναν αισθητό τύπο για τις θεωρητικές αναζητήσεις, ας υψωθούμε προς αυτό που υπερέχει ασυγκρίτως, και όσο το δυνατόν καλύτερα, στο μέτρο του εφικτού, προσεγγίζοντας το ίδιο το κάλλος της θείας φύσεως, ας κατανοήσουμε ότι ο μεν ανθρώπινος λόγος, και βεβαίως η μορφή που τυχόν θα μπορούσε να νοηθεί ότι ενυπάρχει στα σώματα, στερούνται αυτόνομης υπάρξεως και σε καμία περίπτωση δεν υφίστανται ιδιαιτέρως και αυτοτελώς· αντίθετα, το θείο και υπερκόσμιο γέννημα, δηλαδή ο Υιός, υφίσταται, έχοντας γεννηθεί υποστατικώς από τον Πατέρα, ο Οποίος υφίσταται αγεννήτως. Ας μην ταράζει όμως κανέναν η διαφορά των λέξεων. Διότι δεν θα αποδεχτούμε βεβαίως τις επιπόλαιες σκέψεις ορισμένων, οι οποίοι μιλούν από την καρδιά τους και όχι από το στόμα του Κυρίου, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Σε αυτούς ταιριάζει να αναφωνήσουμε και να πούμε: «Συνέλθετε, εσείς που μεθάτε από το δικό σας κρασί». Ή μάλλον, για να πούμε την αλήθεια, μη γνωρίζοντας ούτε καν τον εαυτό τους, υψώνουν υπερήφανα το κέρας τους «και μιλούν με αδικία κατά του Θεού», όπως ψάλλει σε εμάς και ο ίδιος ο θείος Δαβίδ. Διότι, συνδέοντας χωρίς σύνεση τα εφευρήματα των ανθρώπινων εννοιών και «υφαίνοντας ιστό αράχνης» με κάποιους αδύναμους συλλογισμούς, σύμφωνα με τη Γραφή, λεηλατούν ανόσια τις ψυχές των πιο απλοϊκών ανθρώπων, παρασύροντάς τες στην πλάνη και ρίχνοντάς τες στους λάκκους της απώλειας.

Αλλά όμως, όλοι αυτοί δεν έχουν ρίζα μέσα τους, διότι απέρριψαν το αδιάρρηκτο θεμέλιο της αλήθειας, δηλαδή τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Προς αυτούς δικαίως θα μπορούσε να μιλήσει ο προφήτης Ησαΐας, λέγοντας: στηρίζονται σε μάταια πράγματα και μιλούν ανόητα, διότι κυοφορούν πόνο και γεννούν ανομία. Έσπασαν αυγά οχιών και υφαίνουν ιστό αράχνης. Και εκείνος που πρόκειται να φάει από τα αυγά τους, αφού τα συντρίψει, βρίσκει κλούβιο αυγό, και μέσα σε αυτό ένα δηλητηριώδες φίδι. Ο ιστός τους δεν θα γίνει ένδυμα, ούτε πρόκειται να ντυθούν με τα έργα τους. Διότι δεν ντρέπονται να καθυβρίζουν το πάθος του σωτήρα μας Θεού, μέσω του οποίου σώθηκε κάθε λογική φύση, αλλά με κενοφωνίες ανατρέπουν την πίστη μερικών, χωρίς να αναλογίζονται την αγανάκτηση του Κυρίου, ο οποίος σοφά το φανερώνει αυτό μέσω των παραβολών λέγοντας: αλίμονό σας, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, επειδή κλείνετε τη βασιλεία του Θεού μπροστά στους ανθρώπους. Διότι εσείς δεν εισέρχεστε, ούτε αφήνετε να εισέλθουν εκείνους που θέλουν να εισέλθουν.

Αν, λοιπόν, δημιουργός του ουρανού και της γης είναι ο Θεός, ο Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μάταια έχουν ειπωθεί όλα από τον συκοφάντη Σίμωνα, ότι δηλαδή ο κόσμος δημιουργήθηκε με ατέλεια από αγγέλους, και όλα τα άλλα, όσα ο πλάνος εισηγήθηκε παραλαλώντας προς τον κόσμο σαν δαιμονισμένος, προκαλώντας την πλάνη σε όσους εξαπατήθηκαν από αυτόν. 7. Και αυτά που ειπώθηκαν από εμένα συνοπτικά εναντίον της αίρεσής του θα είναι αρκετά για όσους τα μελετήσουν, ως αφορμή για την αλήθεια και τη θεραπεία, καθώς και για τον έλεγχο εκείνων που μέσω μιας τέτοιας θηριώδους φθοράς προσπαθούν να βλάψουν όσους έχουν άγνοια. Θα προχωρήσω όμως και θα μεταβώ και πάλι στον έλεγχο μιας άλλης αίρεσης, έχοντας συντρίψει επαρκώς το δηλητήριο αυτού εδώ. Διότι υπάρχει σε αυτόν μεταβλητότητα και αμφιβολία, εφόσον είναι μεν πλάνος, έχει ενδυθεί όμως τη μορφή του ονόματος του Χριστού, όπως ακριβώς η ερπετώδης φθορά των εκτρωμάτων που κυοφορείται από κλούβια αυγά ασπίδων και άλλων οχιών, όπως λέει ο προφήτης: «Έσπασαν αυγά ασπίδων, και αυτός που επρόκειτο να φάει από τα αυγά τους βρήκε ένα κλούβιο, και μέσα σε αυτό έναν βασιλίσκο». Αλλά, όπως είπα, αφού τον πλήξαμε με τη δύναμη του Χριστού μέσω των λόγων της αλήθειας και αφού εξαφανίσαμε τη μόλυνσή του, ας προχωρήσουμε στις επόμενες, αγαπητοί.

Έπειτα, επειδή ακριβώς, εξαπατώντας τους εαυτούς τους, προσδοκούν άλλον Χριστό, πλάθοντας κάποιους ανθρώπινους μύθους γι' αυτόν, για τον λόγο αυτόν προσθέτει: «έχουν πεποίθηση σε μάταια πράγματα και λαλούν κενά λόγια». Γι' αυτό, ο θείος Απόστολος προτρέπει να μην δίνουν προσοχή «σε ιουδαϊκούς μύθους και σε εντολές ανθρώπων που αποστρέφονται την αλήθεια». Οι ίδιοι αυτοί, επινοώντας σοφιστείες για τους εαυτούς τους και συνθέτοντας από δικούς τους λογισμούς κάποιους βλάσφημους λόγους κατά του Χριστού, του Θεού, «κυοφορούν πόνο και γεννούν ανομία»· διότι δεν γνωρίζουν να λένε: «από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και κοιλοπονήσαμε και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας». Τέτοια δε κυοφορούν, όπως έχει ειπωθεί και μέσω άλλου: «Ιδού, κοιλοπόνησε αδικία, συνέλαβε πόνο και γέννησε ανομία· έσκαψε λάκκο και τον βάθυνε, και θα πέσει στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε». Τέτοια θα ήταν και τα ασεβή και άθεα δόγματα, όσα ο καθένας, κάνοντας ευρηματικούς συλλογισμούς από τη δική του διάνοια, αναπλάθει. Οι άνθρωποι αυτού του είδους «έσπασαν αυγά ασπίδων», επειδή κυοφόρησαν μέσα τους τα σπέρματα των αντίθετων δυνάμεων· γι' αυτό και λεγόταν στους υιούς της κακίας και της πονηρίας τους: «όφεις, γεννήματα εχιδνών». Σε αντιστοιχία προς τον θείο σπόρο, ονόμασε τον σπόρο των αντίθετων δυνάμεων αυγά, εξαιτίας του παραδείγματος του γένους των ερπετών· διότι οι ασπίδες, τα φίδια και τα παρόμοια ανήκουν στα ωοτόκα.

Επειδή δε, μετά από τόση κακία, επαγγέλλονται μεν τις διδασκαλίες από τις θείες Γραφές, εκπίπτουν όμως σε «γραώδεις μύθους» και σε «παραδόσεις ανθρώπων» που δεν περιέχουν τίποτα το υγιές ούτε το ωφέλιμο, εύλογα προσθέτει: «και ιστόν αράχνης υφαίνουν», παραβάλλοντας το σαθρό και άτιμο αυτής της σπουδής τους με το ύφασμα της «αράχνης». «Και εκείνος που πρόκειται», λέει, «να φάει από τα αυγά τους, αφού τα συνέτριψε, βρήκε ούριον (κλούβιο), και μέσα σε αυτό βασιλίσκο»· για ποια «αυγά» όμως γίνεται λόγος, παρά για εκείνα για τα οποία έχει λεχθεί: «έσπασαν αυγά ασπίδων»; Εκείνοι λοιπόν που είναι τέλειοι στην κακία, «αφού έσπασαν» αυτά τα «αυγά», δέχθηκαν μέσα τους τα πλήρως ανεπτυγμένα γεννήματά τους, ενώ οι πιο ατελείς, τρώγοντας από αυτά πριν «σπάσουν» και αναπτυχθούν πλήρως, καταστρέφονται. Γι' αυτό σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές έχει λεχθεί: όποιος «τρώει από τα αυγά τους θα πεθάνει». Εάν όμως βρισκόταν κάποιος συνετός άνδρας που να μπορούσε να τα «συντρίψει» με ανατρεπτικό και ελεγκτικό λόγο, αυτός θα «έβρισκε» το ανεμιαίο και «ούριο» και δυσώδες και φθοροποιό στοιχείο μέσα τους, και μέσα σε όλα αυτά να σέρνεται και να κρύβεται εκείνο που απ' όλα τα ερπετά προκαλεί τον θάνατο ακόμη και με το βλέμμα του, τον «βασιλίσκο» εννοώ. Σύμφωνα δε με τον Ακύλα: «και αυτό που επωάστηκε σκίστηκε (και βγήκε) έχιδνα», σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «εκείνο δε που έχει συστραφεί, αφού σπάσει, θα γίνει ασπίδα», και σύμφωνα με τον Θεοδοτίωνα: «εκείνο που επωάστηκε έσπασε (και βγήκε) ασπίδα».

Έπειτα, επειδή είχε προλεχθεί: 〈και υφαίνουν ιστό αράχνης〉, εκθέτει εκτενέστερα το νόημά του, λέγοντας: 〈ο ιστός τους δεν θα γίνει ένδυμα, ούτε πρόκειται να ντυθούν από τα έργα τους· τον ιστό〉 τον έμαθε από τον ίδιο τον προφήτη Ησαΐα, ο οποίος είπε πρωτύτερα: «ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη του, όμως η καρδιά τους απέχει μακριά από εμένα· και μάταια με σέβονται, διδάσκοντας ως διδασκαλίες ανθρώπινα εντάλματα», διότι τηρώντας με προσήλωση ‹τις παραδόσεις των πρεσβυτέρων› τους, παραμελούσαν τον νόμο του Θεού, 〈υφαίνοντας〉 και συνδέοντας μεταξύ τους ‹εντολές ανθρώπων› που αποστρέφονται την αλήθεια. Γι' αυτό λέει: 〈ο ιστός τους δεν θα γίνει ένδυμα, ούτε πρόκειται να ντυθούν από τα έργα τους· διότι τα έργα τους είναι έργα ανομίας〉. ⌜Εκείνοι λοιπόν που μέσω των θείων λόγων, οι οποίοι έχουν ειπωθεί από το Άγιο Πνεύμα, «συγκρίνοντας τα πνευματικά με τα πνευματικά», 〈υφαίνουν〉 έναν θείο χιτώνα, σε αντίθεση με εκείνους που φθείρονται άσκοπα ‹με τις ιουδαϊκές μυθολογίες› και δεν επιζητούν τίποτε περισσότερο από τον 〈ιστό〉 της 〈αράχνης〉 για να θηρεύσουν ευτελείς ψυχές, οι οποίες αιχμαλωτίζονται σαν σε παγίδες μέσα στις μυθολογίες τους.⌝ Στη συνέχεια αναφέρεται: 〈διότι τα έργα τους είναι έργα ανομίας, και τα πόδια τους τρέχουν προς την κακία, βιαστικά για να χύσουν αίμα· και οι διαλογισμοί τους είναι διαλογισμοί αφρόνων〉.

Όλα αυτά τα εξυφαίνουν για τους εαυτούς τους μέσα από τον δικό τους ιστό, μιμούμενοι την αράχνη και τρέχοντας προς την πονηρία και γινόμενοι ταχείς στο να χύνουν αναίτιο αίμα, σύμφωνα με τους λοιπούς ερμηνευτές. Γι' αυτό και πιο πάνω λεγόταν προς τους ίδιους: «Διότι τα χέρια σας είναι μολυσμένα με αίμα και τα δάχτυλά σας με αμαρτίες, τα δε χείλη σας μίλησαν ανομία, και η γλώσσα σας μελετά την αδικία», αλλά και «σύντριμμα και ταλαιπωρία», λέει, «υπάρχει στους δρόμους τους, και δρόμο ειρήνης δεν γνώρισαν». Γι' αυτό και τους θρήνησε ο Σωτήρας λέγοντας προς την Ιερουσαλήμ: «Εάν γνώριζες και εσύ εκείνα που φέρνουν την ειρήνη σου. Διότι θα έλθουν ημέρες για σένα και οι εχθροί σου θα σε περιβάλουν με χαράκωμα και θα σε κυκλώσουν και θα ισοπεδώσουν εσένα και τα τέκνα σου». «Δεν γνώρισαν», λοιπόν, «δρόμο ειρήνης», αλλά ούτε και «κρίση βρέθηκε στους δρόμους τους», παρά μόνον κάθε ακρισία και αδικία, και όλα «τα μονοπάτια τους είναι διεστραμμένα, και δεν γνωρίζουν ειρήνη»· διότι δεν αποδέχθηκαν τον πρύτανη της ειρήνης, για τον οποίο έχει λεχθεί: «διότι αυτός είναι η ειρήνη μας».

Και αυτά αρμόζει να λέγονται για την παρούσα κατάσταση του λαού της περιτομής. Διότι τώρα, αληθινά, όλες οι προηγούμενες ημέρες τους εξέλιπαν, όταν τους κατέλαβε η εσπέρα, και όταν εξέλιπαν μέσα στην οργή του Θεού. Επειδή, ενώ παλαιά παρέβλεπε και προσπερνούσε τις ανομίες τους, μετά όμως από την επιβουλή κατά του Σωτήρος εκπληρώθηκε σε αυτούς το εξής: «Δεν θα ανεχθώ πλέον τις αμαρτίες σας»· γι' αυτό λέει: «Έθεσες τις ανομίες μας ενώπιόν σου, και ο αιώνας (ο βίος) μας στο φως του προσώπου σου». Αντί αυτού, ο Σύμμαχος απέδωσε με μεγαλύτερη σαφήνεια λέγοντας: «Τις αμέλειές μας να φαίνονται στο πρόσωπό σου. Τα έτη μας τα περνούσαμε σαν την αράχνη». Οι ημέρες των ετών μας φθάνουν στα εβδομήντα έτη. Εάν όμως υπάρχει ευρωστία, ογδόντα έτη, και το μεγαλύτερο μέρος τους είναι κόπος και πόνος. Εδώ είναι επίκαιρο να παραθέσουμε την προφητεία του Ησαΐα, διά της οποίας λέει: «Αυγά ασπίδων έσπασαν και ιστό αράχνης υφαίνουν». Αυτά δε τα προφήτευε ο Προφήτης, ανάγοντας τον λόγο στην κατάσταση του λαού μετά την παρουσία του Σωτήρος ημών, κατά την οποία οι άρχοντές τους, δίκην πτηνού που τίκτει, προβάλλουν τα δικά τους αποκυήματα σε τέτοιο βαθμό, ώστε να παρομοιάζονται με γεννήματα ασπίδας, εξαιτίας του ιού (δηλητηρίου) της βλασφημίας κατά του Σωτήρος ημών που εκχέεται από αυτούς, καθώς και της λοιπής απιστίας τους προς Αυτόν.

Παλαιότερα, λοιπόν, ύφαιναν χιτώνες για τον αρχιερέα και άγιες στολές· τώρα όμως, κάθε ύφανσή τους και τη διδασκαλία που κατασκευάζουν με τον λόγο, την οποία προβάλλουν διαμέσου της συμπλοκής και της ύφανσης των θείων Γραφών, ο προφητικός λόγος την παρομοίασε με ιστό αράχνης. Γι' αυτό λέει: Ιστό αράχνης υφαίνουν.

Αλλά τα αμαρτήματά σας δημιουργούν χάσμα ανάμεσα σε εσάς και στον Θεό, και εξαιτίας των αμαρτιών σας απέστρεψε το πρόσωπό του από εσάς για να μην σας ελεήσει· διότι τα χέρια σας είναι μολυσμένα με αίμα, και τα δάχτυλά σας με αμαρτίες, ενώ τα χείλη σας μίλησαν ανομία, και η γλώσσα σας μελετά την αδικία. Κανείς δεν μιλάει δίκαια, ούτε είναι αληθινή η κρίση· στηρίζονται σε μάταια πράγματα και λένε κενά λόγια, επειδή κυοφορούν πόνο και γεννούν ανομία. Έσπασαν αυγά από ασπίδες (οχιές) και υφαίνουν ιστό αράχνης, και όποιος θελήσει να φάει από τα αυγά τους, αφού τα σπάσει, βρίσκει κλούβιο αυγό και μέσα σε αυτό έναν βασιλίσκο. Ο ιστός τους δεν πρόκειται να γίνει ένδυμα, ούτε πρόκειται να ντυθούν από τα έργα τους· διότι τα έργα τους είναι έργα ανομίας, και τα πόδια τους τρέχουν προς την πονηριά, βιαστικά στο να χύσουν αίμα, και οι διαλογισμοί τους είναι διαλογισμοί αφρόνων. Σύντριμμα και ταλαιπωρία υπάρχει στους δρόμους τους, τα μονοπάτια που διαβαίνουν είναι διεστραμμένα, και δεν γνωρίζουν την ειρήνη. Γι' αυτό απομακρύνθηκε το δίκαιο από αυτούς, και δεν πρόκειται να τους φτάσει η δικαιοσύνη. Ενώ περίμεναν το φως, τους ήρθε σκοτάδι, ενώ περίμεναν την αυγή, περπάτησαν μέσα σε βαθύ σκοτάδι. Θα ψηλαφούν τον τοίχο σαν τυφλοί, και θα ψηλαφούν σαν να μην έχουν μάτια, θα πέσουν καταμεσήμερο σαν να ήταν μεσάνυχτα, θα στενάξουν σαν τους ετοιμοθάνατους, θα πορεύονται μαζί σαν την αρκούδα και το περιστέρι», και τα εξής.

Είθε να δεχθείς ως προσκυνητές και αυτούς, οι οποίοι τώρα είναι υβριστές· και μακάρι να μη χάσουμε κανέναν, ούτε τον πιο ελάχιστο, έστω και αν χρειαστεί να στερηθώ εγώ κάτι από τη χάρη· διότι δεν τολμώ να ξεστομίσω τόσο μεγάλο λόγο, όσο εκείνον που είπε ο Απόστολος. ΙΔ΄. Αλλά αυτά δεν σας είναι αρεστά; Μήπως σπαρταρά η γλώσσα σας και κοιλοπονά να γεννήσει την αντίρρηση; Θα την αντιμετωπίσουμε κάποτε και αυτήν, ή εμείς ή εκείνοι που διαθέτουν περισσότερο ελεύθερο χρόνο από εμάς· θα γνωρίσουμε και τα κομψά σας γεννήματα, ή μάλλον εκτρώματα, όταν, σπάζοντας ή συντρίβοντας τα αυγά των ασπίδων με λόγο σκληρό και στερεό, αποδείξουμε ότι αυτά είναι κλούβια και κενά, και φέρουμε στο φως τον βασιλίσκο της ασέβειας που κρύβεται μέσα τους. Έναν βασιλίσκο που, αν και βασιλίσκος, είναι ωστόσο νεκρός, ατελής και ακίνητος, καθώς πέθανε μέσα στις ωδίνες, και ο οποίος «δεν υπήρχε πριν γεννηθεί», για να μιλήσω με τα δικά σας λόγια ώστε να σας κάνω και μια μικρή χάρη· και ο οποίος δεν είναι περισσότερο μισητός για τη σύλληψή του από όσο είναι αξιοθρήνητος για την άμβλωσή του.

Ας δούμε όμως και ποια είναι αυτά που προσθέτει στα όσα ελέχθησαν. «Διότι δεν μερίζει», λέγει, «τη δική του ουσία κατά τη γέννηση, ούτε είναι ο ίδιος και αυτός που γεννά και αυτός που γεννάται ή να γίνεται ο ίδιος Πατέρας και Υιός· διότι είναι άφθαρτος». Αυτό είναι ίσως παρόμοιο με εκείνο που λέει ο προφήτης για τους ασεβείς, ότι δηλαδή «υφαίνουν ιστό αράχνης». Διότι, όπως ακριβώς σε εκείνον υπάρχει μεν το σχήμα του υφάσματος, αλλά δεν υπάρχει καμία υπόσταση μέσα στο σχήμα (επειδή όποιος τον αγγίζει δεν έρχεται σε επαφή με τίποτα το σταθερό και υπαρκτό, αφού τα νήματα της αράχνης καταστρέφονται με το άγγιγμα των δακτύλων), τέτοια είναι και η ανυπόστατη ύφανση των μάταιων λέξεων. «Ούτε», λέγει, «μερίζει τη δική του ουσία κατά τη γέννηση, ούτε είναι ο ίδιος και αυτός που γεννά και αυτός που γεννάται». Άραγε πρέπει να ονομάσουμε αυτά τα λεγόμενα λόγο ή μάλλον κάποια μάζα φλέγματος που αποπτύεται από κάποια υδρωπική πληθώρα; Διότι τι σημαίνει το «να μερίζει τη δική του ουσία κατά τη γέννηση και να είναι ο ίδιος και αυτός που γεννά και αυτός που γεννάται»; Ποιος είναι τόσο παράφρων, ποιος έχει χάσει τόσο πολύ τα λογικά του, ώστε να εκφράσει αυτόν τον ισχυρισμό εναντίον του οποίου φαίνεται να πολεμά ο Ευνόμιος; Διότι η Εκκλησία πιστεύει ότι ο αληθινός Πατέρας είναι αληθινά Πατέρας Υιού, δικού Του, όπως λέει ο Απόστολος, και όχι ξένου. Έτσι ακριβώς αποφάνθηκε σε κάποια από τις επιστολές του: «Εκείνος που δεν λυπήθηκε τον δικό του Υιό», αντιδιαστέλλοντας με την προσθήκη του «δικό του» εκείνους που έχουν αξιωθεί την υιοθεσία κατά χάριν και όχι κατά φύσιν.

Και γιατί απορείς αν τους αποκαλεί έτσι από την πατρίδα τους, εφόσον τους αποδίδει τέτοιους πατέρες λέγοντας: «Ο πατέρας σου είναι Αμορραίος, και η μητέρα σου Χετταία»; Και δεν σταματά την κατηγορία ούτε εδώ, αλλά επεκτείνει τον λόγο του και στα θηρία, με την μεν Καινή Διαθήκη να λέει: «Φίδια, γεννήματα οχιών»· και πάλι στην Παλαιά: «Έσπασαν αυγά ασπίδων και υφαίνουν ιστό αράχνης». Και αλλού: «Δεν είστε για μένα σαν τους γιους των Αιθιόπων;» Έτσι λοιπόν και εδώ ονόμασε Τυρίους αυτούς που είχαν ζήσει μέσα στην ασέβεια και την ασέλγεια. Αλλά και αυτούς θα τους υπερνικήσω, λέει, και θα τους κυριεύσω, και θα τους κυριεύσω με τέτοιον τρόπο, ώστε να προσκυνήσουν, και όχι απλώς να προσκυνήσουν, αλλά και να προσφέρουν δώρα και απαρχές, πράγμα το οποίο αποτελεί το μέγιστο είδος λατρείας και σημάδι απόλυτης υπακοής. «Το πρόσωπό σου θα ικετεύσουν οι πλούσιοι του λαού». Τι σημαίνει, «θα ικετεύσουν»; Θα τιμήσουν, θα δοξάσουν οι μεγάλοι και οι υψηλοί της παρούσας ζωής. Διότι αυτό συμβαίνει και στην Εκκλησία· εκείνους που ζουν με αρετή τους τιμούν και τους περιποιούνται άπαντες, έστω κι αν διαθέτουν άφθονο πλούτο και αξιώματα. Διότι η αρετή είναι ανώτερη από κάθε ευπορία.

«Όποιος σπέρνει φαύλα πράγματα θα θερίσει κακά· τη ματαιότητα των έργων του θα φέρει σε πέρας.» «Εκείνοι που επιδιώκουν μάταια πράγματα, στερούνται σύνεσης.» «Μάταιοι είναι όλοι όσοι πράττουν τις επιθυμίες της καρδιάς τους, οι οποίες δεν πρόκειται να τους ωφελήσουν.» «Εγώ είπα: Άδικα κοπίασα εις μάτην, και στο τίποτα ανάλωσα τη δύναμή μου.» «Στηρίζουν την πεποίθησή τους σε μάταια πράγματα, και λαλούν λόγια κενά· διότι κυοφορούν πόνο, και γεννούν μάταια πράγματα, και υφαίνουν ιστό αράχνης.» «Σαν αυτόν που συγκολλά σπασμένα κεραμικά, είναι εκείνος που διδάσκει τον άφρονα.» «Ο ένας οικοδομεί και ο άλλος γκρεμίζει, τι περισσότερο κερδίζουν από κόπους; Ο ένας προσεύχεται και ο άλλος καταριέται, τίνος τη φωνή θα εισακούσει ο Δεσπότης;» Είναι σαν να μεταφέρουν νερό με το κόσκινο και να αντλούν σε τρύπιο πιθάρι.

Άραγε δεν αρμόζουν αυτά και στη σημερινή δική μας σύνοδο; Και βεβαίως, θα έλεγα εγώ, με την εξαίρεση ότι δεν μπόρεσε να χρησιμοποιήσει ιδιαίτερα τη μέση οδό και τη διπλότητα, παρόλο που το επιθυμούσε, επειδή εμποδιζόταν από τους μισθοδότες της. Γι' αυτόν τον λόγο και ξεστόμισε φανερά τη βλασφημία, όπως φαινόταν καλό σε εκείνους, ή μάλλον, για να μιλήσουμε σύμφωνα με τον προφήτη, «έσπασαν αυγά οχιών και φαίνουν ιστό αράχνης»· και όντως ιστός αράχνης είναι ο όρος που συντάχθηκε και ονομάστηκε από αυτούς. Ας μην μας εξαπατούν, λοιπόν, καταφεύγοντας και πάλι στη μέση οδό και στη διπλότητα· διότι αποτελούν καϊαφικό συνέδριο, εφόσον η ένωση που πραγματοποιήθηκε από αυτούς επισκοτίζει την Εκκλησία.

Εάν όμως τα πάντα είναι περιγραπτά, προς τι αυτή η ανυπόστατη και ψυχρή ένσταση, ότι ο Λόγος αποκλείεται μόνο από το δικό του σώμα; Όντως, ιστό αράχνης υφαίνουν όσοι φρονούν και λέγουν αυτά. 42. Αφού λοιπόν ειπώθηκαν αυτά κατ' αυτόν τον τρόπο, ας στραφούμε στο υπόλοιπο μέρος του λόγου. Εάν πρεσβεύει ότι ο Χριστός προέρχεται από διπλότητα, και εάν ήθελε να διασώσει το εύφημο και κομψό όνομα της διπλότητας που διαθρυλεί, έπρεπε να ομολογήσει τον Χριστό περιγραπτό κατά την έτερη των φύσεων. Επειδή όμως δεν το παραδέχεται αυτό, έχει αποκαλυφθεί το συνεπτυγμένο και θαυμαστό της διπλότητάς του· και έχει απογυμνωθεί από τη διπλότητα του τρόπου και των πανούργων του σοφισμάτων.

Επομένως, ο όρος που επινοήθηκε από αυτούς κρίνεται εντελώς έκπτωτος και απορριπτέος από την Εκκλησία· διότι δεν θα μπορούσε καν να ονομαστεί όρος, εφόσον μάλιστα δεν του έχει δοθεί απολύτως κανένα οριστό και υποκείμενο στοιχείο. Διότι το να αποκαλεί κανείς σύνοδο τον παράφωνο δουλοπρεπή όχλο, απέχει πάρα πολύ από την αλήθεια· πώς λοιπόν πρέπει να ονομαστεί αυτός; Τι άλλο άραγε παρά εκείνο που τα θεία προφητικά λόγια έχουν προανακράξει: «Θολερή ανατροπή, την οποία πότισαν τον πλησίον τους, μεθώντας τον, για να βλέπει τα σπήλαιά τους· χορτασμό από ατιμία και όχι από δόξα»· πράγματα με τα οποία έχουν απειληθεί εκείνοι που διδάσκουν τα ψεύδη. Διότι και όσοι κενολογούν για τέτοια πράγματα, σύμφωνα με τα γραφέντα: «Εμπιστεύονται σε μάταια πράγματα και λαλούν κενά, διότι κυοφορούν πόνο και γεννούν ανομία, υφαίνοντας όντως ιστό αράχνης». Διότι αυτά δεν είναι παρά ανώφελη φλυαρία, που εκπονήθηκε από αυτούς μάταια και συντέθηκε άκοσμα και ανόσια, και άλογη και σατανική στάση που ενοχλεί και θορυβεί τους απλουστέρους, και παγίδα κρυμμένη που στέλνει στον πυθμένα του θανάτου και κατεβάζει στον βυθό του Άδη, στην οποία όσοι περνούν απρόσεκτα πέφτουν με δεινό τρόπο, και πονηρή καταστροφή και πονηρό εργαστήριο που συγκροτείται από σαρκικά και εμπαθή θελήματα, ή μάλλον από εκείνους που οδηγούν στα ενάντια.

Διότι όσο ο Μεθόδιος συγκαταλεγόταν μεταξύ των ζώντων, ούτε ο άρχοντας άφησε να εκραγεί η ωδίνη της καρδιάς του, αλλά κρατούσε τον βασιλίσκο κρυμμένο και τρεφόμενο μέσα στα αυγά των ασπίδων, ούτε η θεία δίκη επέφερε τη δική της μάστιγα, αλλά, αν και κρατούσε τεντωμένο το τόξο και ακόνιζε τη ρομφαία, δεν είχε ακόμη εξαπολύσει το βέλος στην καρδιά του εχθρού, ούτε είχε υψώσει το χέρι για να καταφέρει το πλήγμα. Όταν όμως ο άγιος αναχώρησε και όλη η κακία ήταν πλέον παρούσα, μη καλύπτοντας την ασχημοσύνη κάτω από παραπέτασμα και προσωπείο, αλλά δείχνοντας αναίδεια με πρόσωπο πόρνης και εγείροντας διωγμό εναντίον των Ορθοδόξων, τότε βεβαίως και ο Θεός δεν παρέλειψε να τιμωρήσει τον άρχοντα. Αλλά αυτά βέβαια θα αναφερθούν αργότερα.