Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 6:13

Και είπα: «Έως πότε, Κύριε;» Και απάντησε: «Έως ότου ερημωθούν οι πόλεις ώστε να μην κατοικούνται, και τα σπίτια ώστε να μην έχουν ανθρώπους, και η γη θα εγκαταλειφθεί έρημη. Και μετά από αυτά, ο Θεός θα απομακρύνει τους ανθρώπους, και αυτοί που θα απομείνουν θα πληθύνουν πάνω στη γη. Και θα παραμείνει σε αυτήν ακόμη το ένα δέκατο· και πάλι θα παραδοθεί σε λεηλασία, σαν την τερέβινθο και σαν τη βελανιδιά, όταν πέφτει ο καρπός από το περίβλημά της. Άγιο σπέρμα θα είναι το στήριγμά της».

Ή για εκείνους για τους οποίους είπε ο Απόστολος ότι προέκυψε υπόλειμμα κατ' εκλογήν της χάριτος, οι οποίοι και θα πληθυνθούν επί της γης, με το να υπάρχουν πλέον σε όλη τη γη εκείνοι που μαθητεύουν στο Ευαγγέλιο του Χριστού; Διότι, αν και δεν επέτυχε αυτό που επιζητεί ολόκληρος ο Ισραήλ, η εκλογή όμως το επέτυχε, για τους οποίους λέει στον Ηλία: «Άφησα για τον εαυτό μου επτά χιλιάδες άνδρες, οι οποίοι δεν έκλιναν γόνυ στον Βάαλ». Αυτοί λοιπόν είναι για τους οποίους έχει ειπωθεί: «Και ακόμη πάνω σε αυτήν θα παραμείνει το ένα δέκατο».

Το δε «Και πάλι θα προορίζεται για συγκομιδή, όπως η τερέβινθος και όπως το βαλανίδι, όταν πέσει από τη θήκη του», μου φαίνεται ότι δηλώνει τη σταδιακή μεταβολή από τα ιουδαϊκά έθη προς την κατά το Ευαγγέλιο πολιτεία. Διότι αυτοί θα συναχθούν και πάλι για συγκομιδή, όπως συνάγεται ο καρπός της τερεβίνθου, και όπως το βαλανίδι, το οποίο είναι ήδη ώριμο για συλλογή.

Διότι τότε αποδεσμεύεται από τον δεσμό με τη θήκη εκείνη που έχει ήδη ωριμάσει με την πάροδο του χρόνου και έχει τελειοποιηθεί. Ίσως δε, και εξαιτίας του ότι εξέπεσε από την ιουδαϊκή χώρα και βρέθηκε στη διασπορά, παρομοιάζεται με βελανίδι που εκπίπτει από τη θήκη του.

Το δε «Σπέρμα άγιον το στήλωμα αυτής» έχει προστεθεί από τον Θεοδοτίωνα, μη υπάρχον στους Εβδομήκοντα, και έχει αξιόλογο νόημα ως προς την ακολουθία των όσων έχουν προηγουμένως ερμηνευθεί. Διότι αυτοί συνάγονται όπως η τερέβινθος και όπως η δρυς, με το να καταστούν άγιο σπέρμα μέσω της σταθερότητας και της βεβαιότητάς τους. Σύμφωνα δε με τα όσα αναφέρονται σε πολλά σημεία της Γραφής, και εδώ διαφαίνεται το αγαθό τέλος εκείνων που τιμωρούνται προς ευεργεσία τους. Διότι λέγει: «Εγώ θα πατάξω και εγώ θα ιατρεύσω». Και αυτός προκαλεί τον πόνο και πάλι αποκαθιστά.

Εκείνοι, λοιπόν, που προηγουμένως άκουγαν και δεν κατανοούσαν, και έπρατταν τα όσα ακολούθησαν, σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην κατοικούνται πλέον οι πόλεις, και αφού βρέθηκαν στη διασπορά με αποτέλεσμα να διασωθεί μόλις το ένα δέκατο του λαού, —αυτοί θα πληθύνουν και πάλι και θα καρποφορήσουν ξανά, παρόμοια με την τερέβινθο και τη βελανιδιά, φέροντας άγιο σπέρμα, παραμένοντας εδραίοι και αμετακίνητοι και όντας ριζωμένοι στην αγάπη.

Όταν δε ο προφήτης ρωτούσε και ήθελε να μάθει μέχρι ποιον και για πόσο καιρό θα παραταθεί η πώρωση, απαντά ο Θεός: «Έως ότου ερημωθούν οι πόλεις, λόγω του ότι δεν κατοικούνται, και τα σπίτια, λόγω του ότι δεν υπάρχουν άνθρωποι, και μετά από αυτά ο Θεός θα απομακρύνει τους ανθρώπους»· ώστε μέσω αυτού να κατανοήσουμε τον καιρό της συντέλειας. Διότι πρέπει προηγουμένως να ακούσουμε για πολέμους και φήμες πολέμων, και να εγερθεί έθνος εναντίον έθνους και βασιλεία εναντίον βασιλείας, και να ερημωθούν πόλεις και σπίτια, και έπειτα θα έρθει το τέλος· μετά το οποίο απομακρύνονται πλέον οι άνθρωποι, δηλαδή μετά τον καιρό της αναστάσεως, ζώντας τον αγνό και αιώνιο βίο, έχοντας αναιρεθεί παντελώς η φθορά, έχοντας καταργηθεί ο θάνατος και έχοντας εξαλειφθεί κάθε αμαρτία. Το ότι δε έχει πωρωθεί ο Ισραήλ, αλλά θα κληθεί στους έσχατους καιρούς του αιώνος, εφόσον η θεόπνευστη Γραφή το λέει με σαφήνεια και ενάργεια, θεωρώ μάταιο το να επιχειρηματολογεί κανείς και να αναζητά αποδείξεις για επιβεβαίωση. <Και επάνω της υπάρχει ακόμη το ένα δέκατο, και πάλι θα δοθούν σε λεηλασία, όπως η τέρμιθος και όπως η βαλανιδιά όταν πέσει από το περικάρπιό της.> Ο προφητικός λόγος μάς υπενθυμίζει και τώρα μια ιστορία, την οποία είναι αναγκαίο, όπως φαίνεται, να αναφέρουμε· διότι έτσι θα γίνει σαφές το νόημα.

Καθώς λοιπόν, όπως ήδη προείπα, ο Ουεσπασιανός και ο Τίτος εκστράτευσαν εναντίον της χώρας των Ιουδαίων, η χώρα των Ιουδαίων καταστράφηκε, παραδομένη στις φλόγες μαζί με τις πόλεις και τις ίδιες τις κατοικίες, και αποτελούσε ένα φοβερό θέαμα, που προκαλούσε απέραντο οίκτο σε όσους το έβλεπαν, το ότι το έθνος τους είχε φτάσει πλέον σε τέτοιο σημείο λειψανδρίας, ώστε να μην απέχει από την αλήθεια αυτός που λέει ότι μόλις το ένα δέκατο όλου του λαού είχε απομείνει σε αυτήν. Έπειτα πέρασαν κάποια χρόνια ζώντας μεν ειρηνικά, αλλά όχι χωρίς τον φόβο ότι θα υποστούν και πάλι στο μέλλον λεηλασία, πράγμα το οποίο και συνέβη. Διότι ο Αδριανός, ο οποίος κατά καιρούς κατείχε τον θρόνο της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, καθώς και ο Αντίοχος, ο επονομαζόμενος Επιφανής, εισέβαλαν στη χώρα των Ιουδαίων, και τα δεινά δεν ήταν καθόλου μικρότερα από τα παλαιότερα, καθώς τα υπολείμματα ερημώνονταν ακόμη περισσότερο και οι συλλαμβανόμενοι στέλνονταν στην αιχμαλωσία, τότε που συνέβησαν και τα πάθη των Μακκαβαίων. Τέτοια γεγονότα μάς υπενθυμίζει πάλι προφητικά ο Θεός των όλων και λέει: «Ακόμη σε αυτήν υπάρχει το ένα δέκατο, και πάλι θα παραδοθεί σε λεηλασία». Διότι ο λαός των Ιουδαίων δεν θα βρεθεί εκτός της πρόνοιάς Του, λέει, έστω κι αν περιοριστεί σε υπολείμματα, και μάλιστα μικρά· αλλά θα παραδοθεί και πάλι σε λεηλασία. Και τότε η χώρα θα γίνει ξανά γι' αυτούς σαν την τερέβινθο, και οι ίδιοι σαν το βελανίδι, όταν πέφτει από το περικάρπιό του.

Διότι ποιο θα είναι το τέλος αυτής της τέτοιας πνευματικής τους τύφλωσης; Και εκείνος απαντά: «Μέχρι να ερημωθούν οι πόλεις από το να μην κατοικούνται». Με αυτά υποδηλώνει την πρώτη ρωμαϊκή πολιορκία που επήλθε στον τόπο μετά τα όσα αποτόλμησαν εναντίον του Σωτήρα, κατά την οποία πάρα πολλές ιουδαϊκές πόλεις, αφού λεηλατήθηκαν επί αυτοκράτορα Ουεσπασιανού, έγιναν εντελώς αφανείς, ώστε να μην απομείνει ούτε ανάμνηση ούτε όνομά τους. Αντί δε του: «Και μετά από αυτά θα απομακρύνει ο Θεός τους ανθρώπους», με μεγαλύτερη σαφήνεια το απέδωσε ο Σύμμαχος λέγοντας: «Και μακριά θα στείλει ο Κύριος τους ανθρώπους». Και ο λόγος υποδηλώνει την αιχμαλωσία που υπέστη την ίδια εκείνη περίοδο το πλήθος του ιουδαϊκού έθνους, και τον διασκορπισμό που υπέστησαν, φεύγοντας για να γλιτώσουν από τις συμφορές που επικρέμονταν πάνω τους. Όταν δε εκείνοι, λέει, «απομακρυνθούν», τότε, «θα πληθυνθούν», λέει, «όσοι απέμειναν στη γη», οι οποίοι θα είναι διαφορετικοί από τους προηγούμενους. Και αυτοί θα είναι τόσοι πολλοί, ώστε αν συγκριθούν με τους πρώτους, να θεωρείται ότι αποτελούν πολλοστημόριο του πλήθους εκείνων· διότι «θα παραμείνει», λέει, «ακόμη σε αυτήν το ένα δέκατο».

Έπειτα, παρουσιάζει ποιο θα είναι το τέλος και αυτών που θα έχουν απομείνει, προσθέτοντας στη συνέχεια: «και πάλι θα παραδοθεί σε λεηλασία, όπως η τερέβινθος και όπως το βελανίδι όταν πέσει από τη θήκη του»· κατά δε τον Σύμμαχο έχει ειπωθεί: «και πάλι θα δοθεί για καταβόσκηση, όπως η δρυς και όπως το βελανίδι, που αφού ρίξει τον καρπό του, στέκεται μόνο του», προαναγγέλλοντας με αυτόν τον τρόπο ο λόγος την παντελή ερήμωση. Εκπληρωνόταν δε και αυτή η προφητεία κατά τους χρόνους του Αδριανού, κατά τους οποίους οι Ιουδαίοι, έχοντας υποστεί δεύτερη πολιορκία, περιήλθαν σε τέτοιο βαθμό δεινών, ώστε με αυτοκρατορικούς νόμους και διατάγματα να μην τους επιτρέπεται ούτε από μακριά να βλέπουν την ερήμωση της μητρόπολής τους. Πολύ κατάλληλα δε παραδείγματα χρησιμοποίησε ο λόγος, λέγοντας για τον λαό των Ιουδαίων: διότι «θα είναι σαν την τερέβινθο ή σαν τη δρυ ή σαν το βελανίδι όταν πέσει από τη θήκη του». Διότι λέει ότι δεν θα είναι πλέον «αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ», ούτε «σαν παράδεισος του Θεού», ούτε «σαν ωραία ελιά», ούτε «σαν φοίνικας κατά τον δίκαιο», ούτε σαν κανένα άλλο από τα ήμερα και αναγκαία φυτά, αλλά «σαν βελανίδι», το οποίο μάλιστα δεν στέκεται στη θέση του, αλλά «έχει πέσει από τη θήκη του», και «σαν τερέβινθος», ή κατά τους υπόλοιπους ερμηνευτές: «σαν δρυς».

Η Θεία Γραφή συνηθίζει να ονομάζει 〈δρυν〉 και 〈βάλανον〉 και δρυμό, και τα πιο άκαρπα και άγρια από τα μη ήμερα δέντρα, όταν θέλει να υποδηλώσει τα αλλόφυλα έθνη. Με αυτά λέει ότι θα εξομοιωθεί και ο λαός των Ιουδαίων, ο οποίος σε τίποτα δεν θα διαφέρει από τα αλλόφυλα έθνη ούτε ως προς τον βίο ούτε ως προς τον τρόπο τους, αλλά μάλιστα θα βρίσκεται σε χειρότερη κατάσταση, με το γεγονός ότι εκείνα μεν (τα έθνη) κατέχουν τις δικές τους χώρες και παράγουν τους δικούς τους φυσικούς καρπούς, ενώ αυτοί εξέπεσαν από τη δική τους (χώρα) και δεν ενεργούν όμοια με εκείνους. Για τον λόγο αυτόν παραβάλλονται με τη 〈δρυν〉, ένα άγριο φυτό, και τη 〈βάλανον〉, έναν καρπό θρεπτικό για τα άλογα ζώα, και μάλιστα 〈που έχει εκπέσει από τη θήκη του〉. Αμέσως μετά από αυτά, με την προσθήκη αστερίσκων, προσθέτει τα εξής σχετικά με το 〈άγιο σπέρμα〉 που προέρχεται από αυτούς, για το οποίο έγινε λόγος και πιο πάνω: «εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε 〈σπέρμα〉, θα γινόμασταν σαν τα Σόδομα και θα μοιάζαμε με τα Γόμορρα». Η φράση 〈σπέρμα άγιο είναι το στήλωμά της〉 δεν υπάρχει μεν στα δικά μας αντίγραφα, γι' αυτό και θα φαινόταν περιττή· πλην όμως, επειδή ο μεν Θεοδοτίων την εξέδωσε λέγοντας τα εξής: 〈σπέρμα άγιον τὸ στήλωμα αὐτῆς〉, ο δε Ακύλας: 〈σπέρμα ἡγιασμένον στήλωσις αὐτῆς〉, και ο Σύμμαχος: 〈σπέρμα ἅγιον ἡ ἀντίστασις αὐτῆς〉. Τι άλλο θα μπορούσε να πει κανείς ότι αποτελεί την 〈αντίσταση ή στήλωση〉 του λαού εκείνων που εξέπεσε, παρά το 〈άγιο σπέρμα〉 που προήλθε από αυτούς, το οποίο δεν εξέπεσε ούτε υπέστη πτώση όμοια με τους υπολοίπους;

Αυτό δε το αγαθό και σπάνιο σπέρμα, δηλαδή ο αποστολικός χορός που διαχωρίστηκε από το πλήθος εκείνων που χάνονται, «θα κληρονομήσει το όρος το άγιό μου», το οποίο βεβαίως και ομολογούσαν ότι γνωρίζουν λέγοντας: «προσήλθαμε στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ», και εκείνη την επουράνια κληρονομιά, λέει, θα λάβουν «οι εκλεκτοί μου και οι δούλοι μου, και θα κατοικήσουν εκεί», υποδηλώνοντας πάλι και εδώ ως εκλεκτούς και δούλους του τους αποστόλους, οι οποίοι βρέθηκαν ως ρώγες σταφυλιού, τους οποίους εξέλεξε ωσάν για τη διαφύλαξη άλλων και τους ονόμασε «άγιο σπέρμα» και «εκλεκτό». Μέσω αυτών εκπληρώνονταν και τα εξής· ποια είναι δε αυτά; «Και θα υπάρξουν», λέει, «μέσα στον δρυμό επαύλεις ποιμνίων»· «δρυμό» συνηθίζει η Γραφή να ονομάζει το πλήθος των αλλοφύλων και αλλογενών εθνών, μέσα στα οποία θεσπίζει ότι «θα υπάρξουν επαύλεις ποιμνίων», υπονοώντας τις εκκλησίες των προβάτων του Θεού. Αλλά και όπως ακριβώς άλλοτε η φάραγγα του Αχώρ έγινε αναθεματισμένη, εκεί όπου, όπως αναφέρει η ιστορία του Ιησού του Ναυή, του διαδόχου του Μωυσή, ο Αχώρ μαζί με όλο του το γένος, εξαιτίας της παρανομίας που διέπραξε, χάθηκε μέσα στη φάραγγα, αφού λιθοβολήθηκε και έγινε ανάθεμα. Κάπως τέτοια ήταν και η χώρα αυτών των αναθεματισμένων, των άθεων, δηλαδή και των αλλοφύλων εθνών.

Και την αιτία της ερήμωσής τους την ελέγχει ο προφητικός λόγος, ερμηνεύοντάς την σχεδόν με σαφήνεια και παρουσιάζοντας την αιτία της πτώσης τους. Διότι, επειδή, ενώ ο Σωτήρας μας δίδασκε ανάμεσά τους, αυτοί αν και άκουσαν, δεν άκουσαν με τα αυτιά της διανοίας, ούτε κατάλαβαν ποιος ήταν, και αν και τον είδαν με τα μάτια της σάρκας, δεν τον αντίκρυσαν με τα μάτια της ψυχής, αλλά επάχυναν την καρδιά τους, και σχεδόν έκλεισαν τα μάτια της διανοίας και βάρυναν τα αυτιά τους, όπως λέει η προφητεία. Για τον λόγο αυτόν, λέει, θα ερημωθούν οι πόλεις τους ώστε να μην κατοικούνται, και η γη θα γίνει έρημη, και ελάχιστοι από αυτούς θα απομείνουν, διαφυλαγμένοι σαν γόνιμος και ζωογόνος σπόρος, οι οποίοι λέγεται ότι, αφού εξαπλωθούν σε όλους τους ανθρώπους, θα πληθυνθούν πάνω στη γη. Ωστόσο, ακόμη και μετά την πορεία αυτών ακριβώς, δηλαδή των αποστόλων του Σωτήρα μας, λέει ότι θα παραμείνει ακόμη στην ίδια τη χώρα της Ιουδαίας «το ένα δέκατο», και ότι μετά από αυτά θα δοθούν πάλι «για διαρπαγή, όπως η τερέβινθος και όπως το βελανίδι όταν πέσει από τη θήκη του». Φανερώνει δε, όπως νομίζω, μέσω αυτών ο λόγος, ότι μετά την πρώτη πολιορκία, την οποία, όπως ιστορείται, υπέστησαν κατά τους χρόνους των αποστόλων και επί του Ρωμαίου αυτοκράτορα Βεσπασιανού, αφού πολιορκήθηκαν πάλι για δεύτερη φορά επί Αδριανού, αποκλείστηκαν εντελώς από τον τόπο, ώστε να μην τους επιτρέπεται ούτε στο έδαφος της Ιερουσαλήμ να πατήσουν.

Αυτό, λοιπόν, υπονοώντας λέει: «και πάλι θα παραδοθεί σε λεηλασία, σαν την τερέβινθο και το βελανίδι όταν πέσει από το περίβλημά του». 〈〈ΛΘ΄〉.〉 «Και θα συμβεί την ημέρα εκείνη, ένας άνθρωπος να εκθρέψει μια αγελάδα και δύο πρόβατα· και, λόγω του ότι θα παράγουν άφθονο γάλα, θα φάει βούτυρο, και μέλι θα φάει καθένας που θα έχει απομείνει πάνω στη γη».

Άγιο σπέρμα είναι το στήριγμά της. Δεν θα είναι βέβαια αγιάτρευτα τα κακά, λέει, ούτε ατελείωτα, αλλά το σπέρμα της θα είναι άγιο, και Στήριγμα, δηλαδή βέβαιο, στερεωμένο, ακίνητο, που θα αναμένει τη μεταβολή των πραγμάτων. Διότι θα εκπέσουν μεν από την ευημερία, αλλά δεν θα υποστούν πανωλεθρία· αντίθετα, θα παραμείνουν και θα σταθούν όρθιοι, μέχρι να ανακτήσουν πάλι τον προηγούμενο τρόπο ζωής και να επανέλθουν στην προηγούμενη αγιότητα.