Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 6:8

Επειδή λοιπόν αμάρτησε και έπεσε ο άνθρωπος, και με την πτώση του τα πάντα ταράχτηκαν, ο θάνατος κυριάρχησε από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, η γη καταράστηκε, ο άδης άνοιξε, ο παράδεισος έκλεισε, ο ουρανός οργίστηκε, και τελικά ο άνθρωπος υπέστη φθορά και αποκτηνώθηκε, ενώ ο διάβολος επιτίθετο εναντίον μας. Τότε ακριβώς ο Θεός, επειδή είναι φιλάνθρωπος και δεν ήθελε να καταστραφεί ο πλασμένος κατ' εικόνα Του άνθρωπος, έλεγε: «Ποιον να αποστείλω, και ποιος θα πορευθεί;» Και ενώ όλοι σιωπούσαν, ο Υιός έλεγε: «Ιδού εγώ, απόστειλέ με»· και τότε, αφού του είπε «πορεύου», του παρέδωσε τον άνθρωπο, ώστε να γίνει ο ίδιος ο Λόγος σάρκα, και αφού αναλάβει τη σάρκα να τα επανορθώσει όλα πλήρως. Διότι παραδόθηκε σε αυτόν, ως ιατρό, για να θεραπεύσει το δάγκωμα του όφεως· ως ζωή, για να αναστήσει τον νεκρό· ως φως, για να καταυγάσει το σκοτάδι· και ως Λόγος που είναι, για να ανακαινίσει το λογικό ον. Καθώς λοιπόν του παραδόθηκαν τα πάντα και έγινε άνθρωπος, αμέσως επανορθώθηκαν και ολοκληρώθηκαν τα πάντα· η γη αντί για κατάρα ευλογήθηκε, ο παράδεισος άνοιξε για τον ληστή, ο άδης τρόμαξε και τα μνήματα άνοιξαν με την έγερση των νεκρών, οι πύλες του ουρανού υψώθηκαν, για να εισέλθει Εκείνος που έρχεται από την Εδώμ. Εξάλλου, το πώς παραδόθηκαν τα πάντα σε αυτόν, θέλοντας να το επισημάνει ο ίδιος ο Σωτήρας, πρόσθεσε αμέσως, όπως αναφέρει ο Ματθαίος: «Ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω»· διότι μου παραδοθήκατε, ώστε όσους κοπίασαν να τους αναπαύσω, και όσους νεκρώθηκαν να τους ζωοποιήσω.

Στη συνέχεια, προχωρώντας πιο κάτω λέει: «Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου, να λέει: Ποιον να αποστείλω; Και ποιος θα πάει προς τον λαό αυτόν; Και είπα: Ιδού εγώ, απόστειλέ με. Και μου είπε: Πήγαινε προς τον λαό αυτόν, και πες του: Ακούγοντας θα ακούσετε, και δεν θα κατανοήσετε· και βλέποντας θα δείτε, και δεν θα αντιληφθείτε· διότι πάχυνε η καρδιά του λαού τούτου», και τα εξής. Ο δε Ιωάννης τα εκλαμβάνει αυτά ως αναφερόμενα στον Υιό· διότι λέει: «Μολονότι δε εκείνος είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστεψαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος είπε: "Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Αυτά δε τα είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του"». Αναφερόμενος δε στο Πνεύμα ο Παύλος, συζητώντας με τους Ιουδαίους στη Ρώμη, είπε: «Ορθά μίλησε το Άγιο Πνεύμα μέσω του προφήτη Ησαΐα: "Ακούγοντας θα ακούσετε, και δεν θα κατανοήσετε· και βλέποντας θα δείτε, και δεν θα αντιληφθείτε"», και τα εξής.

Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου να λέει: «Ποιον να αποστείλω; Και ποιος θα πορευθεί;». Τον Μωυσή βέβαια δεν τον ερωτά, αλλά θεωρώντας τον έτοιμο λέει: «Και τώρα έλα· θα σε αποστείλω στον Φαραώ, τον βασιλιά της Αιγύπτου». Προς τον Ησαΐα, όμως, λέει: «Ποιον να αποστείλω; Και ποιος θα πορευθεί;». Ποια είναι λοιπόν η αιτία; Το ότι εκεί αφενός ο Μωυσής απεστάλη για το αγαθό και την ευεργεσία του λαού, ενώ εδώ πρόκειται για διακονία δυσάρεστων γεγονότων. Γι' αυτόν τον λόγο, στον μεν πρώτο δόθηκε πρόσταγμα, στον δε δεύτερο η υπηρεσία αφέθηκε στην ελεύθερη βούλησή του, διότι εμείς οι άνθρωποι από τη φύση μας αποδεχόμαστε εκείνα τα οποία οι ίδιοι εκούσια επιλέγουμε, έστω και αν είναι κοπιαστικά. Γι' αυτόν τον λόγο ο Κύριος επιθυμεί να αποδεχθεί ο προφήτης την αποστολή εκούσια. Και το ότι μεν υπήρχε ανάγκη για την αποστολή, το έδειξε· επιθυμεί όμως το κατάλληλο για τη διακονία πρόσωπο να αναδειχθεί μέσα από την ίδια του την προθυμία.

Παρατήρησε δε την ακρίβεια και τη σύνεση του Προφήτη. Διότι, σε δύο ερωτήματα, δίνει μία μόνο απάντηση: «Ποιον να αποστείλω; Και ποιος θα πορευτεί;» — «Ιδού εγώ είμαι· απόστειλέ με». Δεν πρόσθεσε επιπλέον: «Και εγώ θα πορευτώ». Διότι το μεν να αποδεχθούμε την αποστολή επαφίεται σε εμάς· το να ενδυναμωθούμε όμως για την πορεία, εξαρτάται από τον Θεό, ο οποίος χορηγεί τη χάρη και μας ενισχύει. Ώστε, ό,τι αφορούσε την προαίρεση το εξέφρασε, λέγοντας: «Ιδού εγώ είμαι· απόστειλέ με»· ό,τι όμως αφορούσε τη θεία χάρη, το άφησε στον Κύριο.

Διότι, σχηματίζοντας παραστάσεις στον νου με κάποια άφατη δύναμη, εκείνοι που τον διατηρούν απερίσπαστο και καθαρό, κατέχουν τον λόγο του Θεού σαν να ηχεί μέσα τους, έστω και αν ο αέρας δεν δέχεται τους τύπους των ήχων ούτε τους μεταφέρει στην ακοή. Διότι, σαν σε κάποιο βιβλίο, ο Θεός εγγράφει το δικό Του θέλημα στην ψυχή του Προφήτη· και λέγεται ότι ακούει, εκείνος που έχει δεχθεί τα θεία νοήματα στην ψυχή του. Γι' αυτόν τον λόγο, αφού ο Προφήτης είπε το «Ιδού, εγώ είμαι, απόστειλέ με», αποσιώπησε τη συνέχεια. Διότι δεν είπε «εγώ θα πορευθώ», επειδή η αποστολή ήταν σπουδαιότερη και ανώτερη από αυτόν. Αυτό που δεν ανέλαβε από μόνος του, του το χάρισε ο Κύριος. Διότι του είπε: «Πορεύσου και πες σε αυτόν τον λαό». Εκείνος όμως που λέει το «Ιδού, εγώ είμαι», έχοντας ήδη λάβει θάρρος, ως μέτοχος πλέον του Όντος, αποτολμά να συγκαταλέξει τον εαυτό του μεταξύ των όντων· και το είπε αυτό μετά τον καθαρισμό των χειλέων του.

Εκείνος όμως που βρίσκεται σε ανομίες και δεν αξιώνεται της επιγνώσεως του Όντος, δεν δύναται να δώσει για τον εαυτό του τη μαρτυρία: «Ιδού, εγώ είμαι». Επειδή δε ο Θεός έθεσε πρώτον Αποστόλους, δεύτερον Προφήτες, διά τούτο και ο Ησαΐας δέχεται πρώτον το χάρισμα της αποστολής. Αλλά και ο Μωυσής ανήκει στους Αποστόλους· διότι λέγει: «Έλα να σε αποστείλω προς τον Φαραώ, τον βασιλέα της Αιγύπτου». Και ο Ιερεμίας επίσης ακούει: «Προς όλους, σε όσους σε εξαποστείλω, θα πορευθείς».

Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου να λέγει: Ποιον να αποστείλω, και ποιος θα πορευθεί προς τον λαό αυτόν; —Και είπα: Ιδού εγώ· απόστειλέ με. Είναι άξιο διερεύνησης, για ποιον λόγο ο μεν Μωυσής αρνείται όταν αποστέλλεται και ανθίσταται επί μακρόν αποποιούμενος την αποστολή, ενώ ο Ησαΐας προσφέρει τον εαυτό του με τόση προθυμία.

Διότι, από τη μία πλευρά, ο Μωυσής δεν ερωτάται «Ποιον να αποστείλω;», αλλά δέχεται ο ίδιος προσωπικά την προσταγή: «Και τώρα», λέει, «έλα· θα σε αποστείλω στον Φαραώ στην Αίγυπτο, και θα εξάγεις τον λαό μου, τους υιούς του Ισραήλ, από τη γη της Αιγύπτου». Από την άλλη πλευρά, ο Ησαΐας, ενώ ο λόγος του Θεού αναζητούσε αόριστα αυτόν που θα διακονήσει την αποστολή, προσφέρει ο ίδιος τον εαυτό του. Τι συμπεραίνουμε λοιπόν; Δεν συγκρούονται μεταξύ τους οι διαθέσεις των Αγίων ως προς το ίδιο ζήτημα επειδή τηρούν αντίθετη στάση. Αλλά ο μεν Μωυσής γνώριζε το έργο για το οποίο αποστελλόταν, και για τον λόγο αυτόν δίσταζε, αποβλέποντας αφενός στο ανένδοτο της καρδιάς του Φαραώ και αφετέρου στο πόσο απείθαρχος και δυσάγωγος ήταν ο λαός. Επειδή, άλλωστε, είχε δοκιμάσει την αγνωμοσύνη των Ιουδαίων, αφού, αν και ευεργετήθηκαν, τον ανάγκασαν να φύγει. Γι' αυτό και, μη αντέχοντας την κακία τους, αποσύρθηκε στην ησυχία της ερήμου, και με την πρόφαση της ποιμαντικής απέφευγε τους θορύβους των πόλεων και των πολλών ανθρώπων. Για τον λόγο αυτόν λέει: «Ποιος είμαι εγώ, για να πορευθώ στον Φαραώ και να εξάγω τον λαό από τη γη της Αιγύπτου;»

Ο Ησαΐας, όμως, μετά τη συγχώρηση των αμαρτιών του, επειδή είχε πει ότι «Εγώ κατοικώ ανάμεσα σε λαό που έχει ακάθαρτα χείλη» και έπειτα άκουσε: «Ποιος θα πορευτεί προς τον λαό αυτόν;», νομίζοντας ότι αναζητείται ο απεσταλμένος προκειμένου να ευεργετηθούν και εκείνοι με παρόμοιο τρόπο, από μεγάλη χαρά προσέφερε τον εαυτό του, ώστε να συγχωρηθούν και σε εκείνους οι αμαρτίες.

«Ιδού», λέγει, «εγώ· απόστειλέ με». Επομένως, είναι εύλογη και η παραίτηση εκείνου και η προθυμία τούτου. Ασφαλής, βεβαίως, υπήρξε η απόκριση του αγίου, καθώς είχε ήδη ωφεληθεί από την κάθαρση διά των ανθράκων. Διότι, όταν ο Κύριος είπε: «Ποιον να αποστείλω;» και «Ποιος θα πορευθεί;», ως προς μεν το «Ποιον να αποστείλω», απάντησε: «Ιδού, εγώ είμαι»· ως προς δε το «Ποιος θα πορευθεί», δεν είπε πλέον ότι θα πορευθεί. Διότι γνώριζε ότι υπάρχει ανάγκη του Θεού ως συνεργού για την ενέργεια. Γι' αυτόν τον λόγο, ό,τι εξαρτιόταν από την προαίρεση, αυτό το προσέφερε· ό,τι όμως είχε ανάγκη από Εκείνον που το τελειοποιεί, αυτό το αποσιώπησε.

Μας έστειλε δε από τον ουρανό τον Παράκλητο, δια του οποίου και εντός του οποίου βρίσκεται μαζί μας και κατοικεί μέσα μας, μη εκχέοντας σε εμάς κάτι το ξένο, αλλά το Ίδιο το Πνεύμα που ανήκει στην ουσία Του και στην ουσία του Πατρός. Β. Συμφωνώ. Διότι θυμάμαι και εγώ ο ίδιος το θείο και ιερό Γράμμα, που λέει κάπως έτσι για τους αγίους αποστόλους ότι: «Δοκίμασαν μεν να μεταβούν στη Βιθυνία, αλλά δεν τους άφησε το Πνεύμα του Ιησού». Α. Και τι λοιπόν; Δεν λέει η Γραφή ότι και αυτοί οι ίδιοι οι λόγοι του Θεού είναι του Πνεύματος; Διότι ο θεσπέσιος Ησαΐας, εξιστορώντας μας εκείνη την εξαίσια και φρικωδέστατη θεοπτία, λέει: «Είδα τον Κύριο Σαβαώθ καθήμενο επί θρόνου υψηλού και υπερυψωμένου.» Και, παραθέτοντας όσα μεσολαβούν μεταξύ αυτών, προσθέτει: «Άκουσα τον Κύριο Σαβαώθ να λέει: Ποιον να αποστείλω, και ποιος θα πορευθεί προς τον λαό τούτο; Και είπα: Ιδού εγώ, απόστειλέ με.»

«Διότι εάν ομολογήσεις με το στόμα σου ότι ο Ιησούς είναι Κύριος, και πιστέψεις στην καρδιά σου ότι ο Θεός τον ανέστησε από τους νεκρούς, θα σωθείς· επειδή με την καρδιά πιστεύει κανείς για να δικαιωθεί, και με το στόμα ομολογεί για να σωθεί». Ας βρίσκεται, λοιπόν, στα χείλη μας ο θείος άνθρακας, αυτός που καταφλέγει τον συρφετό της αμαρτίας, και λιώνει τον ρύπο της ανομίας, και μας κάνει να ζέουμε εν πνεύματι. Αν δε λέγεται ότι λαμβάνεται με τη λαβίδα, θα κατανοήσεις ορθά ότι την πίστη σε αυτόν, αλλά και τη γνώση, τις δεχόμαστε σαν με κάποια λαβίδα μέσα από τις νομικές και προφητικές διδασκαλίες, δηλαδή από τις προφητείες. Εξού και ο λόγος των αγίων αποστόλων επισφραγίζεται παντού ως αληθινός. Διότι, κάνοντας χρήση των μαρτυριών του νόμου και των προφητών, πείθουν τους ακροατές τους, και σχεδόν προσφέρουν και αυτοί τον άνθρακα στα χείλη τους, προετοιμάζοντάς τους να ομολογήσουν την πίστη στον Χριστό. <Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου να λέει: Ποιον να αποστείλω; Και ποιος θα πορευτεί προς τον λαό αυτόν; Και είπα: Ιδού εγώ· απόστειλέ με.> Όταν ο άνθρακας άγγιξε τα χείλη του προφήτη και αφαίρεσε τις ανομίες του, τότε ακούει τη φωνή του Κυρίου, και δεν φοβάται πλέον, και αποσιωπά το «Ταλαίπωρος εγώ», αλλά παρίσταται πολύ πρόθυμα για αποστολή, προσερχόμενος σε αυτήν σαν αυτόκλητος με το, «Ιδού εγώ, απόστειλέ με».

Αν όμως ο Θεός λέει: «Ποιον να αποστείλω; Και ποιος θα πορευτεί προς αυτόν τον λαό;», λέμε ότι η φωνή αυτή δεν ανήκει σε κάποιον που βρίσκεται σε αμηχανία, ούτε ότι υπάρχει έλλειψη εκείνου που πρόκειται να σταλεί, αλλά μάλλον ότι κατηγορεί τον Ισραήλ ως υπερβολικά απειθή, ο οποίος δεν υπάκουσε σε κανέναν από όσους είχαν αποσταλεί προηγουμένως, αλλά μάλλον τους σκότωσε. Διότι άλλους τους ύβρισαν, άλλους τους λιθοβόλησαν, και άλλους τους σκότωσαν, όπως ακριβώς λέει ο Χριστός, συνθέτοντας για εμάς την παραβολή στα Ευαγγέλια. Ποιον λοιπόν, λέει, να αποστείλω; Και ποιος θα πορευτεί προς αυτόν τον λαό; Οι οποίοι, έχοντας ήδη απειθήσει σε όσους είχαν προαποσταλεί, είναι σκληροί και δύστροποι, και απέδειξαν μέσω αυτών των ίδιων των πράξεών τους, ότι δεν θα ήταν υπόθεση του καθενός τυχαίου να τους πλησιάσει, αλλά ίσως μόνο εκείνου που έχει απελπιστεί ακόμα και για την ίδια του τη ζωή. Και το ότι ο Ισραήλ έγινε άκαμπτος και εξαιρετικά ανεπίδεκτος νουθεσίας, μπορεί κανείς να το μάθει και από όσα είπε ο Θεός προς τον μακάριο Ιεζεκιήλ. Τα οποία έχουν ως εξής: «Υιέ ανθρώπου, βάδισε, είσελθε στον οίκο του Ισραήλ, και μίλησέ τους τα λόγια μου, διότι δεν αποστέλλεσαι προς λαό ακατάληπτο και βραδύγλωσσο, προς τον οίκο του Ισραήλ, ούτε προς πολλούς λαούς με διαφορετική φωνή ή διαφορετική γλώσσα, ούτε που έχουν βαριά γλώσσα, των οποίων δεν θα καταλάβεις τα λόγια τους».

«Και αν σε είχα αποστείλει σε τέτοιους ανθρώπους, αυτοί θα σε εισάκουγαν· ο οίκος του Ισραήλ όμως δεν θα θελήσει να σε ακούσει, διότι δεν θέλουν να εισακούσουν εμένα, επειδή όλος ο οίκος του Ισραήλ είναι φιλόνεικοι και σκληρόκαρδοι.» Εύλογα, λοιπόν, σχεδόν απορώντας, ή μάλλον, όπως μόλις είπα, κατηγορώντας τους Ισραηλίτες για πάρα πολύ μεγάλη σκληρότητα, αναρωτιέται: «Ποιον, λοιπόν, να αποστείλω;» Χωρίς να διστάσει, επομένως, καθόλου ο προφήτης, λέει: «Ιδού εγώ, απόστειλέ με». Όταν, λοιπόν, και εμάς μας αγγίξει ο θείος άνθρακας, θα καθαριστούμε από τα σφάλματά μας και θα γίνουμε πρόθυμοι και ακμαίοι για την αποστολή, πράγμα που έπραξαν άλλωστε και οι θεσπέσιοι μαθητές.

Διότι, αν και κατάγονταν από τους Ιουδαίους και πριν από την αγάπη τους προς τον Χριστό είχαν ίσως και αυτοί, όπως και οι άλλοι, ακάθαρτα χείλη, όταν όμως αποδέχθηκαν την πίστη και έκαναν την καλή ομολογία, και τους άγγιξε ο άνθρακας, τότε κλήθηκαν σε αποστολή και ακολούθησαν χωρίς καθυστέρηση, μολονότι ο πάνσοφος Μωυσής έλεγε: «Σε παρακαλώ, Κύριε, προχείρισε κάποιον άλλον ικανό, τον οποίο θα στείλεις»· και ο Ιερεμίας πάλι έλεγε: «Δέσποτα Κύριε, ιδού, δεν γνωρίζω να μιλώ, διότι είμαι πολύ νέος.» Είναι επομένως πιο θερμοί ως προς την αποστολή και τη διακονία οι εν Χριστώ πιστοί σε σχέση με τους παλαιότερους αγίους. Και σαφής προτύπωση αυτού του γεγονότος θα μπορούσε να είναι ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, ο οποίος, μετά την επαφή του με τον άνθρακα, αναφώνησε και είπε: «Ιδού εγώ, απόστειλόν με.» <Και είπε: Πήγαινε και πες σε αυτόν τον λαό: Θα ακούσετε με την ακοή σας και δεν θα καταλάβετε· και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια, και ακούσουν με τα αυτιά, και κατανοήσουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και εγώ τους θεραπεύσω.> Ότι δηλαδή επήλθε πώρωση εν μέρει στον Ισραήλ, το γράφει ο θεσπέσιος Παύλος· ερμηνεύοντας δε με ποιον τρόπο τους συνέβη να πάθουν την πώρωση, λέει: «Διότι μέχρι σήμερα, όταν αναγινώσκεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους.»

«Όραση», λέει, «που είδε ο Ησαΐας ο υιός του Αμώς ο προφήτης»· «είδα τον Κύριο», λέει, «να κάθεται σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο· και είδα Σεραφείμ και Χερουβείμ, και άκουσα τον Κύριο να μου λέει: πήγαινε, πες σε αυτόν τον λαό, με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε». Και αφού άκουσε από τον Κύριο, ήλθε προς τον λαό και είπε: «Τάδε λέγει Κύριος». Δεν βλέπεις ότι ο λόγος προέρχεται από άνθρωπο που έχει πλήρη επίγνωση και δεν βρίσκεται σε έκσταση, και ότι η φωνή του δεν ακουγόταν σαν να προερχόταν από νου που βρισκόταν σε έκσταση; Ομοίως και ο προφήτης Ιεζεκιήλ, ακούγοντας από τον Κύριο το «φτιάξε για τον εαυτό σου άρτο πάνω σε ανθρώπινη κοπριά», έλεγε: «Μη γένοιτο, Κύριε· ποτέ δεν εισήλθε στο στόμα μου κάτι βέβηλο ή ακάθαρτο». Διότι, κατανοώντας πως ο λόγος αυτός ελέχθη προς αυτόν από τον Κύριο ως απειλή, δεν επιχειρούσε να το πράξει φερόμενος σαν να βρίσκεται σε έκσταση του νου, αλλά παρακαλούσε, έχοντας τη διάνοιά του υγιή και σε πλήρη επίγνωση, και έλεγε: «Μη γένοιτο, Κύριε». Διότι αυτά είναι τα γνωρίσματα των αληθινών προφητών, οι οποίοι, εν Αγίω Πνεύματι, έχουν υγιή τον νου τους, και αυτή είναι η διδασκαλία και η συλλογιστική τους.

Ο Ησαΐας δεν προερχόταν από σπουδές ούτε είχε ωφεληθεί από διδασκαλίες, αλλά, προερχόμενος από τους αγρούς και από έναν βίο, όπως τουλάχιστον φαίνεται στους πολλούς, αφανή και περιφρονημένο, έγινε μέτοχος της θείας εμπνεύσεως και σοφίας. Πρέπει μάλιστα να ονομάζουμε τον Ησαΐα και ευαγγελιστή, καθώς επιτέλεσε την ίδια διακονία με τους ευαγγελιστές· διότι με εξαιρετικό τρόπο κηρύττει τον Υιό του Θεού, άλλοτε μεν θεολογώντας, άλλοτε δε προφητεύοντας την άνοδό Του στους ουρανούς και προαναγγέλλοντας τη γέννηση του Εμμανουήλ από Παρθένο και την ανάσταση, αλλά πρέπει να τον ονομάζουμε και απόστολο· διότι και αυτό το αποδεικνύει η γραφή του, η οποία λέει: «Και είπε ο Κύριος: Ποιον να αποστείλω, και ποιος θα πορευθεί προς τον λαό αυτόν; Και είπα: Ιδού, εγώ είμαι· απόστειλέ με».

Μετά δε την κάθαρση αυτών, ακολούθως αξιώνεται να ακούσει τη φωνή 〈Εκείνου που κάθεται επί του θρόνου〉, η οποία έλεγε: 〈Ποιον να αποστείλω,⌝ και ποιος θα πορευθεί προς τον λαό αυτόν;〉 ⌜Αυτή λοιπόν η φωνή, εκφερόμενη εμμέσως, δοκίμαζε την προθυμία του προφήτη, προκειμένου να αποκτήσει την αμοιβή της αγαθής του προαιρέσεως. Γι' αυτό δεν τον διέταξε με προστακτικό τρόπο να αναχωρήσει, αλλά ρωτούσε εμμέσως ποιος θα ήταν έτοιμος να πράξει αυτό.⌝ Εκείνος δε, απαντώντας με πολύ θάρρος, εφόσον 〈είχε καθαριστεί στα χείλη〉, είπε: 〈Ιδού εγώ είμαι· απόστειλέ με〉.

και έκραζαν ο ένας προς τον άλλον και έλεγαν: «Άγιος, άγιος, άγιος ο Κύριος Σαβαώθ, πλήρης όλη η γη από τη δόξα του», και στη συνέχεια προσθέτει: «Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου να λέει: Ποιον να αποστείλω, και ποιος θα πορευθεί προς τον λαό αυτόν; Και είπα: Ιδού, εγώ είμαι· απόστειλέ με. Και μου είπε: Πορεύσου και πες στον λαό αυτόν: Με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να καταλάβετε, και βλέποντας θα βλέπετε και δεν πρόκειται να αντιληφθείτε. Διότι πάχυνε η καρδιά του λαού τούτου, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και τα μάτια τους τα έκλεισαν, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά, και εννοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Και είπα: Έως πότε, Κύριε; Και είπε: Έως ότου ερημωθούν οι πόλεις, ώστε να μην κατοικούνται, και τα σπίτια, ώστε να μην υπάρχουν άνθρωποι».

Αφού προφητεύθηκαν αυτά, στη συνέχεια προχωρώντας ο προφήτης μαρτυρεί ότι, αν και «ολόκληρη η γη» θα είναι «γεμάτη από τη δόξα του», εντούτοις το έθνος των Ιουδαίων δεν θα τον αποδεχτεί. Γι' αυτό λέει: Και είπε ο Κύριος (δηλαδή ο ίδιος ο «Κύριος Σαβαώθ» που εθεάθη), «ποιον να αποστείλω, και ποιος θα πορευτεί προς αυτόν τον λαό; Και είπα, ιδού εγώ είμαι· απόστειλέ με. Και είπε, πορεύσου και πες σε αυτόν τον λαό, με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα βλέπετε και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια τους και ακούσουν με τα αυτιά τους, και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω». Μέσα από αυτά τα λόγια προφητεύει ξεκάθαρα τη μελλοντική αντίθεση του ιουδαϊκού λαού προς αυτόν, και ότι, παρόλο που θα τον δουν, δεν θα προσέξουν ποιος είναι, και ενώ θα τον ακούνε να μιλάει και να διδάσκει ανάμεσά τους, δεν θα κατανοήσουν ούτε ποιος είναι αυτός που τους μιλάει, ούτε τα διδάγματα της νέας διδασκαλίας που θα τους παραδώσει. Για την έκβαση αυτών των λόγων δίνει μαρτυρία ο ευαγγελιστής Ιωάννης, λέγοντας για τον Σωτήρα μας: «Παρόλο που είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστεψαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη Ησαΐα, τον οποίο είπε: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;».

Ξεκάθαρα, λοιπόν, έχει εκπληρωθεί το «και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη»· διότι μόνο στο όνομα του σωτήρα μας Ιησού Χριστού ήλπισαν τα έθνη των Χριστιανών, φέροντας το όνομά του, ως πατέρα της ευσέβειας την οποία έχουν παραλάβει. Και πράγματι, έχει προαναγγελθεί ότι δεν έχει δοθεί σε άλλους «ως φως» παρά μόνο στα έθνη, και μέσω αυτού, σύμφωνα με την προφητεία, άνοιξαν τα μάτια των τυφλών που παλαιότερα είχαν πωρωμένη τη διάνοια (και όχι μόνο αυτών, αλλά και όσων είχαν βλάβη στο ίδιο τους το σώμα), και εκείνοι που ήταν δεμένοι με τα δεσμά και τις αλυσίδες των αμαρτιών και κυλιόνταν προηγουμένως στο σκοτάδι και την άγνοια της αληθινής ευσέβειας, αφού ελευθερώθηκαν από τις αμαρτίες μέσω αυτού, αξιώθηκαν το φως της γνώσης και την ελευθερία που προέρχεται από τον Θεό. Εάν δε και εσύ, με την ησυχία σου, εξετάσεις επιμελώς το κείμενο σε ακολουθία με όσα έχουν ερμηνευθεί, θα διαπιστώσεις ότι απολύτως κάθε τι που δηλώνεται μέσα από αυτό έχει εκπληρωθεί με ακρίβεια μόνο στο πρόσωπο του Κυρίου και σωτήρα μας. Από τον ίδιο. «Είδα τον Κύριο να κάθεται σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο», «και τα Σεραφείμ στέκονταν γύρω του». Έπειτα, προχωρώντας παρακάτω λέει: «Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου να λέει: Ποιον να αποστείλω, και ποιος θα πορευτεί προς τον λαό αυτόν; Και είπα: Ιδού εγώ, απόστειλέ με. Και είπε: Πήγαινε και πες σε αυτόν τον λαό: Με την ακοή θα ακούσετε και δεν θα καταλάβετε, και βλέποντας θα βλέπετε και δεν θα αντιληφθείτε».

Κεφάλαιο 9. Όραμα της δόξας του Θεού και της στάσης καθώς και της υμνωδίας των Σεραφείμ· και χειροτονία του προφήτη που στάλθηκε για να κατηγορήσει τους Ιουδαίους και να κηρύξει όσα επρόκειτο να υποστούν από υπακοή. Και έγινε... είδα τον Κύριο να κάθεται σε θρόνο ψηλό και υπερυψωμένο, και ο οίκος ήταν γεμάτος από τη δόξα του. Και Σεραφείμ στέκονταν γύρω του, έξι φτερούγες είχε το ένα και έξι φτερούγες το άλλο· και με τις δύο σκέπαζαν το πρόσωπο, με τις δύο σκέπαζαν τα πόδια και με τις δύο πετούσαν. Και έκραζαν το ένα προς το άλλο και έλεγαν: Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ... και σείστηκε το ανώφλι από τη φωνή με την οποία έκραζαν, και ο οίκος γέμισε καπνό. Και είπα: Ω, ταλαίπωρος εγώ, διότι έχω συντριβεί, επειδή όντας άνθρωπος και έχοντας ακάθαρτα χείλη, κατοικώ ανάμεσα σε λαό που έχει ακάθαρτα χείλη, και με τα μάτια μου είδα τον Βασιλιά, τον Κύριο Σαβαώθ. Και στάλθηκε σε μένα ένα από τα Σεραφείμ, και στο χέρι του είχε αναμμένο άνθρακα που είχε πάρει με τη λαβίδα από το θυσιαστήριο, και άγγιξε το στόμα μου και είπε: Ιδού, αυτό άγγιξε τα χείλη σου και θα αφαιρέσει τις ανομίες σου... Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου να λέει: Ποιον να αποστείλω, και ποιος θα πορευτεί προς τον λαό αυτόν;... Και είπε: Πορεύσου και πες στον λαό αυτόν: Ακούγοντας θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε.

Διότι ο μεν Μωυσής άκουσε: «Έλα, θα σε αποστείλω στην Αίγυπτο.» Ο δε Ησαΐας άκουγε τον Θεό να λέει: «Ποιον να αποστείλω και ποιος θα πάει σε αυτόν τον λαό;» Και εκείνος έλεγε: «Ιδού εγώ, απόστειλέ με.» Οι ψευδοπροφήτες όμως, και εκείνοι που ανακηρύχθηκαν άρχοντες και προστάτες (τέτοιοι ήταν και οι οπαδοί του Θευδά, και ο Ιούδας ο Γαλιλαίος, και ο Αιγύπτιος που τέθηκε επικεφαλής των σικαρίων), επειδή δεν είχαν αποσταλεί, αλλά επιζητούσαν την προβολή, ορίζοντας οι ίδιοι τον εαυτό τους και όντες κυνηγοί αξιωμάτων, ενήργησαν με δική τους πρωτοβουλία. Το ότι δε ειπώθηκε ακριβώς για αυτούς, το δηλώνει το επόμενο: «Διότι ο κλέφτης, λέει, δεν έρχεται παρά μόνο για να σφάξει, να κλέψει και να καταστρέψει.» Διότι όλοι όσοι τους πίστεψαν, κατασφάγηκαν και χάθηκαν, επειδή επιχείρησαν να νοθεύσουν την αλήθεια, και ταχύτερα από τον λόγο, έσβησαν ολοκληρωτικά.

Τι είπε; Είδα τον Κύριο καθήμενο επί θρόνου υψηλού, και τα εξής. Δόξα, λοιπόν, ονομάζει εδώ το θέαμα εκείνο, τον καπνό, την ακρόαση των απόρρητων μυστηρίων, τη θέα των Σεραφείμ, την αστραπή που ξεπηδούσε από τον θρόνο, απέναντι στην οποία δεν μπορούσαν να στρέψουν το βλέμμα τους οι δυνάμεις εκείνες. Και μίλησε για αυτόν. Τι είπε; Ότι άκουσε μια φωνή να λέει: Ποιον να αποστείλω, και ποιος θα πορευτεί;

Και είπα: Ιδού εγώ είμαι, απόστειλέ με. Και είπε: Με την ακοή θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι τύφλωσε τους οφθαλμούς τους και πώρωσε την καρδιά τους, μήπως τυχόν δουν με τους οφθαλμούς και κατανοήσουν με την καρδιά. Ιδού πάλι ένα άλλο ζήτημα· αλλά δεν υφίσταται, εάν προσέξουμε ορθά.

Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου να λέει: «Ποιον να αποστείλω και ποιος θα πορευθεί προς τον λαό αυτόν;» Βλέπεις πόσα επέτυχε το όραμα, πόσα κατόρθωσε ο φόβος; Καίτοι κάτι τέτοιο συνέβη και στην περίπτωση του Μωυσή· διότι, αν και δεν εμφανίστηκαν Σεραφείμ, ούτε ο Ίδιος καθόταν πάνω σε θρόνο, εντούτοις ένα άλλο παράδοξο θέαμα παρουσιάστηκε τότε στον προφήτη και μάλιστα τέτοιο, ώστε κανείς να μην μπορεί να στρέψει το βλέμμα του σε αυτό που φαινόταν. Διότι η βάτος καιγόταν, λέει, και δεν κατακαιγόταν. Αλλά όμως, ακόμη και μετά από εκείνα και παρά τη μεγάλη προτροπή του Θεού, ο μέγας Μωυσής διστάζει, προφασίζεται και επινοεί μύριες αφορμές παραίτησης, λέγοντας: «Είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος», και: «Επίλεξε εσύ άλλον, τον οποίο θα αποστείλεις». Και ο Ιερεμίας πάλι προβάλλει ως δικαιολογία την ηλικία του. Και ο Ιεζεκιήλ, αφού έλαβε την εντολή, παρέμεινε επτά ημέρες κοντά στον ποταμό, διστάζοντας και αδρανώντας. Γι' αυτό και ο Θεός πρόσθεσε εκείνη την παραβολή λέγοντας: «Σκοπό σε έθεσα στον οίκο Ισραήλ»· και ότι: «Την ψυχή τους από τα χέρια σου θα αναζητήσω».

Ο δε Ιωνάς όχι μόνο αρνήθηκε, αλλά και δραπέτευσε. Τι συμβαίνει λοιπόν; Ήταν ο Ησαΐας πιο τολμηρός από όλους και από τον μεγάλο Μωυσή; Και ποιος θα μπορούσε να το πει αυτό; Πώς λοιπόν εκείνος, αν και διαταζόταν, δίσταζε, ενώ τούτος, χωρίς να έχει διαταχθεί φανερά, έσπευσε ορμητικά; Διότι δεν του είπε: «Πήγαινε», αλλά, όταν ο Θεός είπε: «Ποιον να αποστείλω;», εκείνος άρπαξε την προσταγή.

Διότι, όπως ακριβώς οι άγιοι ήταν φιλόθεοι, έτσι ήταν και οι πιο φιλόστοργοι από όλους τους ανθρώπους. Ελπίζοντας, λοιπόν, ότι θα αναγγείλει κάποια λύση των δεινών, έσπευσε αμέσως και λέει: «Ιδού εγώ, απόστειλόν με». Εξάλλου, διέθετε ψυχή εξαιρετικά προετοιμασμένη απέναντι στους κινδύνους· και αυτό το ήθος του είναι ολοφάνερο σε ολόκληρη την προφητεία. Εφόσον, λοιπόν, υποσχέθηκε να πάει και πλέον δεν τολμούσε να αρνηθεί, τότε ακούει τα δυσάρεστα. Διότι και ο Θεός τον μεταχειρίστηκε με σοφία. Δεν του είπε εξαρχής: «Πορεύσου και πες», αλλά πρώτα άφησε μετέωρη την προσταγή και ασαφή τον τρόπο της αποστολής. Και αφού εκείνος υπάκουσε πρόθυμα, τότε του ανακοινώνει τα δεινά που επρόκειτο να βρουν τους Ιουδαίους. Και ποια ήταν αυτά;

Και ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας, στον λόγο του περί του Πνεύματος προς τον Ερμεία, του οποίου η αρχή είναι: «Πόνων ἀγαθῶν», αναφέρει τα εξής: «Τι λοιπόν; Δεν λέει η Γραφή ότι και αυτά τα ίδια τα λόγια του Θεού ανήκουν στο Πνεύμα; Διότι ο θεσπέσιος Ησαΐας, διηγούμενος σε εμάς εκείνη την εξαίσια και φρικωδέστατη θεοπτία, λέει: "Είδα τον Κύριο Σαβαώθ να κάθεται σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο", και αφού παραθέτει τα ενδιάμεσα, προσθέτει: "Άκουσα τον Κύριο Σαβαώθ να λέει: Ποιον να αποστείλω και ποιος θα πορευτεί προς τον λαό αυτόν; Και είπα: Ιδού εγώ, απόστειλέ με. Και είπε: Πήγαινε και πες στον λαό αυτόν: Με την ακοή θα ακούσετε και δεν θα καταλάβετε, και βλέποντας θα βλέπετε και δεν θα αντιληφθείτε". Αλλά ο μεν θεσπέσιος Ιωάννης λέει για τον Μονογενή: "Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του και μίλησε για αυτόν". Ο δε σοφότατος Στέφανος, απευθυνόμενος στους Ιουδαίους, είπε: "Σκληροτράχηλοι και απερίτμητοι στην καρδιά, εσείς πάντοτε αντιτάσσεστε στο Άγιο Πνεύμα, όπως ακριβώς και οι πατέρες σας". Άραγε δεν είναι πλέον ολοφάνερο πως, από τη μία, ως προς την ετερότητα της ιδιαίτερης υποστάσεως, το τι είναι ο Πατέρας, και τι ο Υιός, και τι το Πνεύμα διακρίνεται σαφέστατα, από την άλλη όμως, λόγω της συμφωνίας τους προς τη φυσική ενότητα, τα πάντα ανήκουν σε όλους τους, δηλαδή η παρουσία, οι λόγοι, η μέθεξη, η ενέργεια, η δόξα και όλα όσα περικοσμούν τη θεία φύση;»

Ότι ήταν ο Ιησούς, θα το αναγνωρίσετε. Διότι και ο ίδιος ονομαζόταν Ισραήλ, και είχε μετονομάσει ομοίως τον Ιακώβ με αυτό το όνομα. Το ότι, εξάλλου, άγγελοι και απόστολοι του Θεού ονομάζονται οι προφήτες που αποστέλλονται για να αναγγείλουν τα μηνύματά Του, έχει δηλωθεί στον Ησαΐα. Διότι λέγει εκεί ο Ησαΐας: Απόστειλόν με. Και το ότι προφήτης ισχυρός και μέγας έγινε αυτός που έλαβε το όνομα Ιησούς, είναι φανερό σε όλους. Εάν λοιπόν γνωρίζουμε ότι με τόσες μορφές φανερώθηκε εκείνος ο Θεός στον Αβραάμ, στον Ιακώβ και στον Μωυσή, πώς απορούμε και απιστούμε ότι, σύμφωνα με το θέλημα του Πατέρα των όλων, δεν θα μπορούσε να γεννηθεί και ως άνθρωπος μέσω Παρθένου, και μάλιστα έχοντας τέτοιες Γραφές, από τις οποίες είναι δυνατόν να κατανοήσουμε ρητώς ότι και αυτό έχει γίνει σύμφωνα με το θέλημα του Πατέρα.

Δόξα. Ήχος δ'. Άλλοτε μεν αστράγαλος αγγελικού χεριού υπέγραφε τον θάνατο για τον βασιλιά των Χαλδαίων· σε σένα όμως, θεοφόρε, τον ζωοδότη και ουράνιο άρτο από το θυσιαστήριο, επαξίως σού προσφέρει αγγελικό χέρι, το οποίο γινόταν ορατό στον ιερέα από τον αστράγαλο (καρπό). Διότι, αφού έλαβες τη χάρη του προφήτη Ησαΐα, όπως εκείνος, καθαρίστηκες στα χείλη με τον θείο άνθρακα, και αφού στάλθηκες σε λαό που υπηρετεί τον Θεό, οδήγησες τους πάντες προς την οδό της σωτηρίας με θεόπνευστους λόγους. Γι' αυτό και εμάς, φωτίζοντάς μας με τα λόγια και τις πράξεις, κάνε μας να ευαρεστήσουμε τον Θεό, αναδεικνύοντάς μας ανώτερους από τα πάθη μέσω της αρετής, Μάρκε παμμακάριστε.

Εσύ, όμως, αναζήτησέ μου επιπλέον και εκείνο, το «ποιος θα απατήσει τον Αχαάβ;» και το «ποιον να αποστείλω, και ποιος θα πορευθεί προς τον λαό;». Διότι δίνει μεν την εντύπωση ότι είναι δυνατόν να αναχθεί σε κάποιο από τα προηγουμένως διευκρινισμένα, όμως στην πραγματικότητα δεν βρίσκει τέτοια διέξοδο, αλλά μάλλον διασώζει τον τύπο μιας προτρεπτικής έννοιας παρά κάποιου άλλου πράγματος. Και το «ποια είναι η δύναμή μου, ώστε να υπομένω; Ή ποιος είναι ο χρόνος μου, ώστε να αντέχω;», πώς δεν θα επιζητήσει κάποιο διαφορετικό νόημα, μέσω του οποίου δεν θα κακοποιήσει την ίδια του την πρόθεση; Διότι αυτός που έχει καταπονηθεί από την ταλαιπωρία, θέλοντας να παραστήσει το βραχύ, το άτονο και το ολιγοχρόνιο του βίου και της δύναμης, μέσω αυτών των ρημάτων φανερώνει ταυτόχρονα τόσο εκείνα όσο και τον νου που θρηνεί και έχει απηυδήσει εξαιτίας τους. Εξάλλου, και το «ποιος άραγε θα γνώριζε πώς να τον βρω;» και το «ποιος ξέρει αν θα επιστρέψει;», τα οποία έχουν λεχθεί ως έκφραση απορίας, εάν εκληφθούν με αυτόν τον τρόπο, διόλου δεν θα συσκοτίσουν το νόημα και σε καμία αμφιβολία δεν θα εμπλέξουν τον ακροατή. Εάν, όμως, απομακρυνθούν από μια τέτοια σημασία, τότε δεν θα τον γεμίσουν με μικρότερη αμηχανία από ό,τι θα ήθελε να δηλώσει η ορθότητα του νοήματος. Και όχι μόνο αυτές, αλλά και πολλές άλλες διαφορές της προκείμενης λέξης, οι οποίες έχουν παραλειφθεί, θα μπορούσε να βρει σε αφθονία όποιος επιθυμεί μελετώντας την Αγία Γραφή, τις οποίες δεν είναι καθόλου δύσκολο έργο ούτε ο ίδιος να εντοπίσει ούτε στους άλλους να αποκαλύψει.