Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 61:2

Διότι σε αυτόν βρίσκεται το Πνεύμα και εν Πνεύματι προσκυνείται και είναι χορηγός του Πνεύματος, και δι' αυτού οι δώδεκα καρποί του αποστολικού χορού μάς δωρίζουν αστείρευτο τον καρπό της θεογνωσίας, δια των οποίων αναγγέλλεται σε εμάς ο δεκτός ενιαυτός του Κυρίου και η ημέρα της ανταποδόσεως, που είχε προκηρυχθεί από τον προφήτη.

Ότι η Τριάδα παρηγορεί· διότι Παράκλητος ονομάζεται επειδή παρηγορεί και σώζει, ως Θεός και Σωτήρας. Σχετικά με τον Πατέρα, ο Παύλος λέει: «Είμαστε πρεσβευτές υπέρ του Χριστού, σαν να παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών.» Και ο Ησαΐας προς την Ιερουσαλήμ: «Σε παρηγορεί εκείνος που σε ονόμασε.» Παρηγορεί και ο Υιός, όπως έλεγε: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε· με απέστειλε να ευαγγελιστώ τους φτωχούς, να παρηγορήσω όλους όσοι πενθούν.» Ο Ιωάννης στην Επιστολή του γράφει: «Εάν κάποιος αμαρτήσει, έχουμε Παράκλητο προς τον Πατέρα, τον Ιησού Χριστό τον δίκαιο, και αυτός είναι ιλασμός για τις αμαρτίες μας.» Σχετικά με το Πνεύμα, ο Σωτήρας λέει προς τους μαθητές του: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου. Και εγώ ανεβαίνω προς τον Πατέρα μου· και θα τον παρακαλέσω, και θα σας στείλει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αληθείας.»

Ορίστηκε, λοιπόν, ως άνθρωπος κληρονόμος των πάντων κατά θεία οικονομία, ώστε πλέον να διασώσει, ως αρμόζοντα και δικό του κλήρο, αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη, οι οποίοι είχαν αρπαγεί ανόσια από τον διάβολο και από τις πονηρές δυνάμεις που ήταν μαζί του. Γι' αυτό εξάλλου του είπε ο Θεός και Πατέρας: «Ζήτησε από εμένα και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου» και τα εξής. Και αφού αυτό εκπληρώθηκε, λέει προς τον Πατέρα του για εμάς: «Αυτούς που μου έδωσες από τον κόσμο, δικοί σου ήταν και τους έδωσες σε εμένα». Πρόσεξε, λοιπόν, πώς ανέρχεται στον πλούτο που του ανήκει εκ φύσεως, ακόμη και με τη σάρκα. Διότι, αν αυτοί που βρίσκονταν στον κόσμο ανήκαν στον Πατέρα, με ποιον τρόπο θα μπορούσαν να νοηθούν ότι ανήκουν στον Λόγο που συμβασιλεύει μαζί Του; Γι' αυτό εξάλλου και έλεγε ότι «όλα τα δικά μου είναι δικά σου και τα δικά σου είναι δικά μου, και έχω δοξαστεί σε αυτά». Πώς, λοιπόν, λαμβάνει την προσταγή να ζητήσει, και δέχεται μεν ως κληρονομιά τα έθνη, και αποκτά ως κυριότητα τα πέρατα της γης; Επειδή ο δημιουργός των όλων και Πατέρας, θέλοντας να διασώσει τον άνθρωπο που είχε αποσκιρτήσει ολέθρια από τη δουλεία του Θεού, έστειλε σε αυτόν τον κόσμο τον Μονογενή Θεό Λόγο, ώστε, αφού έγινε σάρκα και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους ως άνθρωπος, να κηρύξει άφεση στους αιχμαλώτους, ανάβλεψη στους τυφλούς και να αναγγείλει το δεκτό έτος του Κυρίου.

Διότι αυτό σημαίνει κάτι που, αν ληφθεί επιφανειακά, δεν είναι δύσκολο να κατανοηθεί, κυοφορεί όμως ένα πικρό μυστήριο στο βάθος. Επειδή, δηλαδή, λέει ότι θα αναβεί προς εκείνον που τον απέστειλε, δηλαδή προς τον Θεό και Πατέρα, έστω κι αν επιχειρούν ακόμη να τον επιβουλεύονται, έστω κι αν δεν παύσουν να τον διώκουν, λέει ότι δεν πρόκειται με κανέναν τρόπο να καταστεί αιχμάλωτός τους αυτός που ανέδραμε στους ουρανούς. Το δε αληθέστερο και αινιγματωδώς υποδηλούμενο είναι το εξής: Εγώ, λέει, απεστάλην για να σας χορηγήσω τη ζωή, και έχω έρθει για να αφαιρέσω από την ανθρώπινη φύση τον θάνατο που ενέσκηψε εξαιτίας της παραβάσεως, και για να επαναφέρω με ανεξικακία προς τον Θεό εκείνους που ολίσθησαν εξαιτίας της αμαρτίας· ήρθα για να ενθέσω το θείο και ουράνιο φως σε όσους βρίσκονται στο σκοτάδι, και επιπλέον «να ευαγγελισθώ στους πτωχούς, να δώσω την ανάβλεψη στους τυφλούς, να κηρύξω άφεση στους αιχμαλώτους, να καλέσω δεκτό έτος του Κυρίου». Αλλά επειδή, εξαιτίας της παράνοιάς σας, θεωρείτε σωστό να διώξετε αυτόν που σας προσέφερε τόσο πλούσια την απόλαυση των ουρανίων αγαθών, μετά από λίγο εγώ θα επανέλθω προς εκείνον από τον οποίο προέρχομαι, εσείς όμως θα μεταμεληθείτε, και αναλωνόμενοι σε άπρακτες καθυστερημένες σκέψεις θα θρηνήσετε πικρά για τους εαυτούς σας, και έστω κι αν θελήσετε ακόμη να βρείτε τον χορηγό της ζωής, δεν θα είναι δυνατό τότε να απολαύσετε αυτόν που ποθείτε. Διότι, αφού απομακρυνθώ μια για πάντα και έχοντας αποστρέψει την αγάπη μου από εσάς, θα σας αποκλείσω εντελώς και κάθε ωφέλεια από την αναζήτησή σας.

Διότι κατονομάζει τη Σιών, για την οποία λέει ότι έχει φτάσει ημέρα κρίσεως και έτος ανταποδόσεως, κατά το οποίο, αφού καταβραχεί όλη η χώρα τους σχεδόν με πίσσα και θειάφι, θα καταναλωθούν από ανήμερο πυρ και θα έχουν άσβεστες φλόγες. Και τον καπνό που ανεβαίνει είναι λογικό να τον εννοήσουμε ως τη φήμη του πάθους, η οποία φανερώνει και σε όσους βρίσκονται μακριά το μέγεθος της συμφοράς που τους βρήκε. Αναφέρει επίσης ότι θα ερημωθεί για γενεές, και περιγράφει όσα συμβαίνουν στις ερημωμένες πόλεις. Λέει, δηλαδή, ότι όρνια, εχίνοι, ίβιδες και κοράκια θα φωλιάσουν σε αυτήν, και μάλιστα ότι θα μεταβληθεί σε έρημο, όπου θα κατοικούν ονοκένταυροι. Ως ονοκενταύρους δε εννοεί τους άγριους όνους, στους οποίους αρέσει να έχουν ως τόπο διαμονής τους τις εντελώς έρημες περιοχές.

Διότι εσείς, λέγει, γίνατε συνυπαίτιοι του να υποφέρουν οι υποταγμένοι, αφήνοντάς τους απαιδαγώγητους, ή μάλλον μην επιτρέποντάς τους καθόλου να επιστρέψουν στον Θεό και να δουν με τα μάτια της διανοίας Εκείνον που κατέβηκε από τον ουρανό και φανερώθηκε με ανθρώπινη μορφή, τον Θεό Λόγο, για να κηρύξει άφεση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς, και να θεραπεύσει εκείνους που έχουν συντετριμμένη [συνθλιμμένη] την καρδιά, και να κηρύξει τον ευπρόσδεκτο ενιαυτό του Κυρίου.

Διότι τότε θα υπάρξει για τους αγίους η απόλαυση κάθε αγαθού· οι οποίοι και θα αρπαγούν, όπως λέει ο πάνσοφος Παύλος, μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουν τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο, εντρυφώντας σε ατελεύτητες τιμές: <Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους φτωχούς, να θεραπεύσω τους συντετριμμένους στην καρδιά, να κηρύξω άφεση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς, να αναγγείλω το δεκτό έτος του Κυρίου και την ημέρα της ανταποδόσεως, να παρηγορήσω όλους τους πενθούντες, να δοθεί σε όσους πενθούν για τη Σιών δόξα αντί για στάχτη, έλαιο ευφροσύνης σε αυτούς που πενθούν και ένδυμα δόξας αντί για πνεύμα ακηδίας.> Εκείνος που προηγουμένως είχε μιλήσει για αυτούς που πρόκειται να κληθούν στην πίστη λέγοντας: «Εγώ ο Κύριος θα τους συνάξω στους κατάλληλους καιρούς», εφόσον έχει ήδη ενσκήψει ο καιρός κατά τον οποίο υποσχέθηκε να τους συγκεντρώσει, και εφόσον έχει ήδη γίνει άνθρωπος, και έχει λάβει την ομοίωση με εμάς, υποβάλλοντας τον εαυτό Του σε κένωση, λέει: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου», αν και ο Μονογενής, όντας εκ φύσεως Θεός, είναι Άγιος αγίων, και ο ίδιος αγιάζει όλη την κτίση, δεδομένου ότι έχει γεννηθεί από άγιο Πατέρα, χορηγώντας το Πνεύμα που προχέεται από Αυτόν στις άνω δυνάμεις, ως δικό Του Πνεύμα, και επιπλέον σε όσους έχουν επιγνώσει την επιφάνειά Του. Πώς λοιπόν αγιαζόταν;

Διότι, επειδή ο ίδιος είναι ταυτόχρονα Θεός και άνθρωπος, δίνει μεν θεϊκά το πνεύμα στην κτίση, το δέχεται δε από τον Θεό και Πατέρα, κατά την ανθρώπινη φύση του. Αυτή λέμε ότι είναι η χρίση. Και καθιστά σαφή την αιτία της ενανθρώπησης. Διότι, αφού είπε ότι προέρχεται από τον Πατέρα, πρόσθεσε αναγκαστικά: «Γι' αυτό με έχρισε, με απέστειλε να φέρω το χαρμόσυνο μήνυμα στους φτωχούς, να θεραπεύσω τους συντετριμμένους στην καρδιά, και να κηρύξω απελευθέρωση στους αιχμαλώτους, και να χαρίσω στους τυφλούς την ανάβλεψη, και επιπλέον να εξαγγείλω την ημέρα της ανταπόδοσης»· είναι πολλά ταυτόχρονα τα περίλαμπρα κατορθώματα της ενανθρώπησης του Μονογενούς. Διότι, για να κατακτήσει την υφήλιο, και να προσφέρει στον Θεό και Πατέρα όσους βρίσκονται σε όλη την οικουμένη, μεταβάλλοντας τα πάντα προς το καλύτερο, και ανακαινίζοντας τρόπον τινά το πρόσωπο της γης, έλαβε μορφή δούλου, αν και είναι Κύριος των πάντων. Κήρυξε, λοιπόν, το ευαγγέλιο στους φτωχούς, και λέει ότι για αυτό τον λόγο έχει αποσταλεί.

Δηλαδή ευπρόσδεκτο έτος, κατά το οποίο φανέρωσε τη δόξα του μέσω της υπέρλογης θεοσημείας· διότι δεχτήκαμε με χαρά τον καιρό της σωτηρίας που προέρχεται από αυτόν, τον οποίο βεβαίως και ο πάνσοφος Παύλος γνωστοποίησε λέγοντας: «Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας». Λέμε δε ότι ημέρα ανταποδόσεως είναι εξίσου και αυτός ο ίδιος ο καιρός της επίγειας παρουσίας του, κατά τον οποίο έχει δοθεί η ανταπόδοση από αυτόν σε όσους πίστεψαν σε αυτόν μέσω της επαγγελίας που προσφέρει ελπίδες· και να τι εννοώ: Η πολιτεία σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, όταν επαινούνταν, εξασφάλιζε την επίγεια ευημερία σε εκείνους που ήθελαν να την τηρούν άμεμπτα, όμως δεν παρείχε καμία υπόσχεση για μελλοντικές ανταμοιβές.

Ψάλλει, λοιπόν, και ο θεσπέσιος Δαβίδ εκ μέρους των λυτρωμένων, και λέγει: «Θα σε δοξολογήσω, Κύριε, με όλη μου την καρδιά, θα διηγηθώ όλα τα θαυμάσιά σου. Θα ευφρανθώ και θα αγαλλιάσω σε σένα. Θα ψάλω στο όνομά σου, Ύψιστε, διότι εκδίκασες την υπόθεσή μου και το δίκιο μου. Κάθισες στον θρόνο, εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη· επέπληξες τα έθνη, και καταστράφηκε ο ασεβής· το όνομά του το εξάλειψας στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος.» Μάλιστα και κάπου αλλού πάλι λέγει για αυτόν τα εξής: «Θα αναζητηθεί η αμαρτία του, και δεν πρόκειται να βρεθεί εξαιτίας του.» Είπε δε και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Τώρα είναι η κρίση αυτού του κόσμου, τώρα ο άρχοντας αυτού του κόσμου θα εκδιωχθεί έξω.» Είναι καιρός λοιπόν ανταπόδοσης, και με αυτόν τον τρόπο με τον οποίο έλαμψε στον κόσμο ο Χριστός· και λέγει ότι έχει έλθει, ώστε να παρηγορήσει όλους όσους πενθούν για τη Σιών, να τους δώσει δόξα αντί για στάχτη, και έλαιο ευφροσύνης, και ένδυμα δόξας αντί για πνεύμα ακηδίας. Διότι έχουν υπάρξει κατά καιρούς μεταξύ των Ιουδαίων άνδρες άγιοι, και νομομαθείς, και ερευνητές των προφητικών κηρυγμάτων, και βαθιοί γνώστες.

Ο ίδιος κήρυξε δεκτό έτος του Κυρίου, κατά το οποίο έγινε το κήρυγμα του Σωτήρα. Διότι, νομίζω, ως δεκτό έτος ονομάζεται η πρώτη του παρουσία και ως ημέρα ανταπόδοσης, η ημέρα της κρίσης <Και όλοι έδιναν μαρτυρία για αυτόν, και θαύμαζαν, κ.λπ.> (A f. 78, H f. 237 b, C f. 113 b). Επειδή δεν κατανοούσαν τον χρισμένο και απεσταλμένο, και τον αυτουργό τέτοιων θαυμαστών πραγμάτων, παρασύρονταν στα συνηθισμένα και φλυαρούσαν απερίσκεπτα. Αν και είχαν θαυμάσει τα λόγια της χάρης που εκπορεύονταν από το στόμα του, ήθελαν να τον υποτιμήσουν. Διότι έλεγαν: «Δεν είναι αυτός ο γιος του Ιωσήφ;» Και πώς αυτό μειώνει τη δόξα του θαυματουργού; Τι τον εμποδίζει να είναι σεβαστός και αξιοθαύμαστος, ακόμη και αν ήταν γιος του Ιωσήφ, όπως νομιζόταν; Δεν βλέπεις τα θεία σημεία, τον Σατανά να έχει πέσει, τα στίφη των δαιμόνων να έχουν νικηθεί, και πολλούς να έχουν ελευθερωθεί από διάφορες ασθένειες; Επαινείς τη χάρη που ενυπάρχει στις διδασκαλίες του, και ύστερα μικρολογείς ιουδαϊκά ότι αναγνωριζόταν ως πατέρας του ο Ιωσήφ; Ω, τι μεγάλη απερισκεψία! Είναι αλήθεια αυτό που λέγεται γι' αυτούς: «Ιδού λαός μωρός και ασύνετος· έχουν μάτια, και δεν βλέπουν· έχουν αυτιά, και δεν ακούν». <Οπωσδήποτε θα μου πείτε αυτή την παραβολή, κ.λπ.>

Αυτός είναι και πηγή ζωής, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί: «Σε εσένα βρίσκεται η πηγή της ζωής.» Τα ορμήματά του, δηλαδή οι διδασκαλίες, ευφραίνουν την Εκκλησία. <Ότι έτσι είναι η ετοιμασία.> (Κώδ. M φ. 105.) Έτσι, με τρόπο εξαιρετικά προνοητικό και θεοπρεπή. από εδώ είναι φανερό ότι πρόκειται για προφητεία μελλοντικών γεγονότων και όχι για διήγηση γεγονότων που έχουν ήδη συμβεί. <Μέθυσε τα αυλάκια της.> (E φ. 116 β. Κυρίλλου και Ησυχίου.) Ως αυλάκια εννοεί τα βάθη της καρδιάς, τα οποία όταν μεθύσουν από τη χορηγία του Πνεύματος, βλασταίνει μέσα μας ένα πλήθος αρετών. <Θα ευλογήσεις το στεφάνι του έτους της χρηστότητάς σου.> (A φ. 328 β, D φ. 162, E φ. 119 β, L φ. 152) Και σύμφωνα με το πνευματικό νόημα, «έτος χρηστότητας» που φέρει ως καρπό την ευσέβεια, είναι ο καιρός της επίγειας παρουσίας του Χριστού, οπότε και ευλογηθήκαμε, καθώς ο Θεός ενήργησε με την έμφυτη χρηστότητα και φιλανθρωπία Του. Έτσι και ο ίδιος ο Χριστός λέει μέσω της φωνής του προφήτη Ησαΐα: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, γι' αυτό με έχρισε, με απέστειλε να κηρύξω το χαρμόσυνο μήνυμα στους φτωχούς», και στη συνέχεια: «να κηρύξω ευπρόσδεκτο έτος Κυρίου». Διότι ευπρόσδεκτο έτος ήταν εκείνο κατά το οποίο ενανθρώπησε ο Μονογενής Λόγος του Θεού. και εμείς γίναμε δεκτοί μέσω της πίστης, καθώς Αυτός μας προσέφερε στον Θεό και Πατέρα. Και λίγο πιο κάτω: Όταν λοιπόν ευλογήσεις το στεφάνι του έτους της χρηστότητάς σου, τότε και οι πεδιάδες σου θα γεμίσουν από ευφορία.

Διότι, αφού αυτός γεννήθηκε κατά τον μήνα Ιανουάριο, δηλαδή οκτώ ημέρες πριν από τις Ειδούς του Ιανουαρίου —η οποία κατά τους Ρωμαίους είναι το εσπέρας της πέμπτης Ιανουαρίου που ξημερώνει προς την έκτη, κατά τους Αιγυπτίους η ενδεκάτη του Τυβί, κατά τους Συρίους ή μάλλον τους Έλληνες η έκτη του Αυδυναίου, κατά τους Κυπρίους ή τους Σαλαμινίους η πέμπτη του πέμπτου (μηνός), κατά τους Παφίους η δεκάτη τετάρτη του Ιουλίου, κατά τους Άραβες η εικοστή πρώτη του Αλεώμ, κατά τους Καππαδόκες η δεκάτη τρίτη του Αταρτά, κατά τους Αθηναίους η πέμπτη του Μαιμακτηριώνος, κατά τους Εβραίους η πέμπτη του Τηβήθ· διότι έπρεπε και εδώ να εκπληρωθεί το ρηθέν υπό του προφήτου, «εισήλθε σε εμάς η κιβωτός του Θεού» (και εννοεί την τέλεια ενανθρώπηση του Χριστού) «την πέμπτη του πέμπτου μηνός», όπως ακριβώς τότε συντελέστηκε στους Εβραίους· το οποίο, πρώτα μεν, έπρεπε να εκπληρωθεί σύμφωνα με τον υπολογισμό των Εβραίων, τον οποίο αφού ακολούθησαν και πολλά από τα έθνη, εννοώ δε τους Ρωμαίους, το εορτάζουν το εσπέρας αυτής της πέμπτης προς το ξημέρωμα της έκτης, ενώ οι Κύπριοι εορτάζουν αυτήν την πέμπτη ημέρα του μηνός, οι δε Αιγύπτιοι από τη φύση τους και οι Σαλαμίνιοι άγουν και αυτόν τον ίδιο τον μήνα ως πέμπτο, όπως και οι Εβραίοι τον κατατάσσουν ως πέμπτο από την αρχή του νέου έτους που εορτάζεται σε αυτούς— διήλθε λοιπόν τις προαναφερθείσες υπατείες, είκοσι εννέα πλήρεις, και κατά την τριακοστή υπατεία, εννοώ δε την *, περί τον ενδέκατο μήνα ήλθε προς τον Ιωάννη και βαπτίσθηκε στον Ιορδάνη ποταμό το τριακοστό έτος της ένσαρκης γέννησής του, έξι ημέρες πριν από τις Ειδούς του Νοεμβρίου, δηλαδή κατά τους Αιγυπτίους τη δωδεκάτη του Αθύρ, κατά τους Έλληνες την ογδόη του Δίου, κατά τους Σαλαμινίους που ονομάζονται και Κωνσταντιείς την έκτη του τρίτου μηνός Χοιάκ, κατά τους Παφίους τη δεκάτη έκτη του Απογονικού, κατά τους Άραβες την εικοστή δεύτερη του Αγγαθαλβαείθ, κατά τους Μακεδόνες τη δεκάτη έκτη του Απελλαίου, κατά τους Καππαδόκες τη δεκάτη πέμπτη του Αρατατά, κατά τους Αθηναίους την εβδόμη του Μεταγειτνιώνος, κατά τους Εβραίους την εβδόμη του Μαρεσουάν, όπως επιμαρτυρεί στον λόγο μου το άγιο κατά Λουκάν ευαγγέλιο, καθώς πολλές φορές ανέφερα, λέγοντας κάπως έτσι: «Ήταν δε ο Ιησούς όταν άρχισε περίπου τριάντα ετών, όντας γιος, όπως νομιζόταν, του Ιωσήφ»· και έκτοτε, από τη δωδεκάτη του Αθύρ, «κηρύττοντας αυτός τον δεκτό ενιαυτό του Κυρίου» σύμφωνα με τα προειρημένα στον προφήτη Ησαΐα ότι «πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για το οποίο με έχρισε για να ευαγγελιστώ σε φτωχούς, με απέστειλε να κηρύξω σε αιχμαλώτους άφεση και σε τυφλούς ανάβλεψη, να κηρύξω ενιαυτό Κυρίου δεκτό και ημέρα ανταποδόσεως». 25.

Και ο Αμώς λέγει: Εκείνος που οικοδομεί στον ουρανό την ανάβασή του. 〈πζ〉 Ότι αυτός ήταν που κήρυξε — ο Ησαΐας λέγει: Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε· με απέστειλε για να ευαγγελιστώ τους πτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να αναγγείλω το δεκτό έτος του Κυρίου και την ημέρα της ανταποδόσεως του Θεού μας.

Διότι έτσι θα μπορούσε να λεχθεί: «η πόλη την οποία πολέμησε ο Δαβίδ», όταν βρισκόταν υπό την κατοχή αλλοφύλων, αλλά μπορεί να λέγεται και αντί του: «εξαιτίας της οποίας πολέμησε ή υπέρ της οποίας πολέμησε ο Δαβίδ». Επομένως, για την Ιερουσαλήμ ομιλεί ο παρών λόγος και όσα ακολουθούν· διότι, μετά τα όσα προαναφέρθηκαν για τους άρχοντες που βρίσκονταν σε αυτήν, μέσω των οποίων φανερωνόταν «το στεφάνι της ύβρεώς» τους, προφητεύεται πλέον και για την ίδια, τι είδους δεινά επρόκειτο να υποστεί εξαιτίας των παρανομιών εκείνων που προαναφέρθηκαν. Λέει, λοιπόν, ο λόγος σε όσους κατοικούν σε αυτήν, ότι, όσο υπάρχει ακόμη καιρός, «συγκεντρώστε» για τους εαυτούς σας «γεννήματα» (καρπούς), καθώς σας έχει παραχωρηθεί συγχώρεση «για ένα έτος», έστω και για δεύτερο έτος· διότι πολύ σύντομα θα στερηθείτε την πνευματική τροφή. Όσο λοιπόν υπάρχει ακόμη καιρός, αξιοποιήστε τα έτη αυτά για την ωφέλεια των ψυχών σας. Και μου φαίνεται ότι μέσω αυτών των λόγων αινίσσεται τον χρόνο του σωτηρίου κηρύγματος, κατά τον οποίο ο Χριστός του Θεού, αφού ήλθε ανάμεσά τους, «κήρυττε» τον «δεκτό ενιαυτό του Κυρίου και την ημέρα της ανταποδόσεως», και πιθανώς φαίνεται ότι τους δίδαξε και για δεύτερο «έτος», ή ακόμη και τρίτο.

Αντί δε του «θυγατέρες εν ελπίδι», οι υπόλοιποι ερμηνευτές ομοφώνως είπαν «θυγατέρες που έχουν πεποίθηση»· διότι φαίνονταν ακόμη τότε, ως «πλούσιες» και «ευημερούσες» που ήταν, να υπερηφανεύονται και να «έχουν πεποίθηση» στον πλούτο τους. Θα μπορούσες να πεις ότι οι μεν πρώτες, οι «γυναίκες», υποδηλώνουν τις συνάξεις των Ιουδαίων στους παλαιούς χρόνους και τα πλήθη που συγκεντρώνονταν σε αυτές, ενώ οι «θυγατέρες» τις συναγωγές των ίδιων που θα συγκροτούνταν στους μετέπειτα χρόνους. Και βέβαια, ο λόγος προστάζει και τα δύο προαναφερθέντα τάγματα να «ακούσουν» εντατικά και με προσοχή τα όσα ακολουθούν, μέσω των οποίων διδάσκει ότι πρέπει αυτές να κάνουν μνεία κάποιου «έτους ημερών» και να το πράξουν αυτό «με οδύνη», και επιπλέον να θέσουν για τον εαυτό τους μια αγαθή «ελπίδα». Ως «έτος», ο προφητικός λόγος διδάσκει τον χρόνο του ευαγγελικού κηρύγματος, κατά τον οποίο ο Σωτήρας και Κύριός μας, συναναστρεφόμενος τους ανθρώπους, κήρυττε. Και αυτό είναι φανερό από το ότι λέγεται στη συνέχεια εκ προσώπου του Χριστού: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους πτωχούς, να κηρύξω άφεση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς, να αναγγείλω δεκτό έτος Κυρίου». Αυτό λοιπόν το «έτος» θέλει να «θυμηθούν» οι προαναφερθείσες και να το πράξουν αυτό «με οδύνη», νιώθοντας κατάνυξη για όσα τόλμησαν, αλλά και να το κάνουν αυτό «με αγαθή ελπίδα», λόγω της «ελπίδας» που έχει υποσχεθεί σε όσους μετανοούν για τις πράξεις τους.

Ποιος λοιπόν ήταν αυτός ο «ενιαυτός», για τον οποίο προστάζει να θρηνούν με οδύνη, το φανερώνει η παρούσα προφητεία λέγοντας τα προκείμενα. Σε αυτά είναι αναγκαίο να παραθέσουμε τον λόγο του ίδιου του προφήτη, ο οποίος μιλά εκ προσώπου του Χριστού στα εξής: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με απέστειλε για να φέρω το χαρμόσυνο μήνυμα στους πτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να κηρύξω ευπρόσδεκτο ενιαυτό Κυρίου και ημέρα ανταποδόσεως στον Θεό μας, να παρηγορήσω όλους όσους πενθούν, να δοθεί δόξα σε όσους πενθούν για τη Σιών». Βλέπεις πώς και σε αυτά αναφέρεται «ενιαυτός Κυρίου» και «ημέρα ανταποδόσεως», με τα οποία τυγχάνει όμοιο το εξής: «διότι είναι ημέρα κρίσεως Κυρίου και ενιαυτός ανταποδόσεως της κρίσεως της Σιών»· επομένως ένας και ο αυτός «ενιαυτός» είναι και μία και η αυτή «ημέρα», κατά την οποία «οι πτωχοί ευαγγελίζονται», και όσοι «πενθούν για τη Σιών παρηγορούνται» κατά την παρουσία του Χριστού, ενώ οι γυναίκες που έγιναν «πλούσιες» καλούνται σε κοπετό, και όσα λέχθηκαν επρόκειτο να εκπληρωθούν μέσω όσων αφορούν τη Σιών.

Έτσι, λοιπόν, και στους «αιχμαλώτους κήρυττε άφεση», και σε όσους έπασχαν από τύφλωση λόγω της υποδούλωσής τους στην πολυθεϊστική πλάνη, «κήρυττε» ανάβλεψη, και «ονόμαζε δεκτό έτος Κυρίου» αυτό που ο ίδιος καθιστούσε οικείο του «έτος» καθ' όλο τον χρόνο, κατά τον οποίο, συναναστρεφόμενος με τους ανθρώπους, παρείχε ημέρες φωτός σε όσους τον πλησίαζαν. Μήπως όμως υπαινίχθηκε τον μέλλοντα αιώνα μετά τη συντέλεια του παρόντος, λέγοντας: «να καλέσει δεκτό έτος Κυρίου και ημέρα ανταποδόσεως για τον Θεό μας», ή κατά τους άλλους ερμηνευτές: «έτος ευδοκίας»; Διότι ο ευάρεστος στον Κύριο χρόνος και αιώνας θα ήταν εκείνος ο ίδιος ο αιώνας και η «ημέρα ανταποδόσεως»· διότι τις αμοιβές θα τις αποδώσει τότε σε όσους έχουν κοπιάσει στον παρόντα βίο. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «να καλέσει δεκτό έτος Κυρίου και ημέρα ανταποδόσεως για τον Θεό μας», αλλά και «να παρηγορήσει όλους όσους πενθούν». Διότι αυτός που είπε: «μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν», τώρα μεν τους υποσχόταν παρηγοριά, κατά την «ημέρα» όμως της «ανταποδόσεως», με τα δικά του λόγια θα τους στηρίξει και «θα τους παρηγορήσει», αλλά και «σε εκείνους που πενθούν για τη Σιών θα δώσει δόξα και αντί για στάχτη, άλειμμα ευφροσύνης». «Πενθούσε» δε για τη «Σιών» ο Παύλος και όσοι του έμοιαζαν, θρηνώντας για την πτώση του ιουδαϊκού έθνους και του θεοσεβούς πολιτεύματος ανάμεσά τους.

Και σε αυτούς λοιπόν 〈αντί του πένθους θα δώσει δόξα και αντί της σποδού〉, την οποία πασπάλισαν πάνω τους κακουχώντας τον εαυτό τους κατά τις προς τον Θεό ικεσίες υπέρ του λαού, 〈θα δώσει έλαιο ευφροσύνης και αντί του πνεύματος της ακηδίας〉, μέσα στο οποίο, λόγω υπερβάλλουσας φιλανθρωπίας, κατέτρυχαν τους εαυτούς τους, 〈ένδυμα δόξας〉, στους ίδιους υπόσχεται 〈ότι θα δώσει〉 αυτά κατά την πρώτη του παρουσία ο Σωτήρας, έχοντας υποσχεθεί να το πράξει την 〈ημέρα〉 της 〈ανταποδόσεως〉. Εύλογα, αφού ανέγνωσε το μέρος της προφητείας, πρόσθεσε το εξής: «σήμερα εκπληρώθηκε αυτή η γραφή στα ώτα σας». Στη συνέχεια αυτών λέγεται: 〈και θα ονομαστούν Γενεές δικαιοσύνης, Φύτευμα Κυρίου προς δόξα〉· πότε δε 〈θα ονομαστούν〉 και ποιοι, παρά μόνον όσοι θα καταξιωθούν του 〈δεκτού ενιαυτού〉 και της 〈ημέρας της ανταποδόσεως〉; Κατά δε τον Σύμμαχο: 〈και θα ονομαστούν Ισχυροί της δικαιοσύνης, Φυτό Κυρίου για να δοξαστεί〉. 〈Και θα ανοικοδομήσουν αιώνιες ερήμους〉, τις ψυχές δηλαδή των άλλοτε 〈έρημων〉 εθνών. Γι' αυτό προσθέτει: 〈αυτές που προηγουμένως είχαν ερημωθεί θα τις ανορθώσουν· και θα ανακαινίσουν πόλεις έρημες, ερημωμένες επί γενεές〉· διότι πράγματι με όλα αυτά ο λόγος προαναγγέλλει τη μεταβολή από τα χειρότερα στα καλύτερα.

Έπειτα πάλι μνημονεύει την «ημέρα ανταποδόσεως» και τον «ενιαυτό λυτρώσεως», όπως ακριβώς λεγόταν και πρωτύτερα για τα πιο ευάρεστα: «να κηρύξω ενιαυτό Κυρίου δεκτό και ημέρα ανταποδόσεως στον Θεό μας». Διότι ολόκληρος ο νέος αιώνας έχει ονομαστεί «ενιαυτός Κυρίου δεκτός», καθώς θα έχει «τον ίδιο τον Κύριο ως αιώνιο φως», και ο ίδιος έχει κληθεί επίσης «ημέρα ανταποδόσεως». Γι' αυτό λέει: «ημέρα ανταποδόσεως ήλθε σε αυτούς, και ενιαυτός λυτρώσεως είναι παρών»· διότι ταυτόχρονα θα λυτρώσει τους δικούς του, ενώ στους άλλους «θα ανταποδώσει», σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί από τον Μωυσή: «και θα ανταποδώσει εκδίκηση στους εχθρούς και θα ανταποδώσει σε όσους τον μισούν». Έπειτα λέει: «Και κοίταξα, και δεν υπήρχε βοηθός· και πρόσεξα, και κανείς δεν συμπαραστεκόταν· και τους έσωσε ο βραχίονάς μου». Θα κατανοήσουμε δε πώς έχει ειπωθεί ο λόγος αυτός, εάν επιστήσουμε την προσοχή μας στο ότι αυτός μόνος «εκένωσε τον εαυτό του λαμβάνοντας μορφή δούλου, και ταπείνωσε τον εαυτό του γινόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού». Διότι αυτά που κανείς ποτέ από τους ανθρώπους, ούτε από τους αγγέλους, ούτε από τις θείες δυνάμεις δεν υπέστη, τα ανέλαβε αυτός μόνος για τη δική μας σωτηρία· γι' αυτό και μόνο σε αυτόν ο Πατέρας «χάρισε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα» και του ενεχείρισε την κρίση των πάντων.

Ψ. ΛΑ΄. Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· ※ ο Κύριος με απέστειλε για να ευαγγελιστώ στους πτωχούς, να θεραπεύσω τους συντετριμμένους στην καρδιά, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να κηρύξω το δεκτό έτος του Κυρίου και την ημέρα της ανταπόδοσης ※ στον Θεό μας· να παρηγορήσω όλους όσους πενθούν, να δοθεί σε όσους πενθούν στη Σιών δόξα αντί για στάχτη, έλαιο ευφροσύνης σε αυτούς που πενθούν, ένδυμα δόξας αντί για πνεύμα ακηδίας· και θα ονομαστούν γενεές δικαιοσύνης, φύτευμα του Κυρίου προς δόξαν. Ο Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, ο οποίος προήλθε από τη ρίζα του Ιεσσαί, στον οποίο έχουν αναπαυθεί τα επτά πνεύματα του Θεού, αφού αγάπησε τη δικαιοσύνη και μίσησε την ανομία, εχρίσθη από τον Θεό και Πατέρα Του με το λεγόμενο πνευματικό έλαιο της αγαλλιάσεως. Ο Οποίος, παίρνοντας κάποτε στα χέρια Του τον Ησαΐα κατά τον χρόνο που είχε ενανθρωπήσει, και αφού ανέγνωσε την προκειμένη περικοπή, κλείνοντας το βιβλίο, λέει: «Σήμερα έχει εκπληρωθεί η γραφή αυτή», διότι Αυτός ήταν αληθώς εκείνος που απεστάλη από τον Πατέρα, για να ευαγγελιστεί τη βασιλεία των ουρανών στους πτωχούς τω πνεύματι, προς τους οποίους και έλεγε: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· και για να θεραπεύσει τους συντετριμμένους στην καρδιά, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την καταφρονήσει».

Και ο Ιησούς, ο οποίος στον παρόντα προφήτη αναγορεύεται μέγας ιερέας, μου φαίνεται ότι διασώζει λαμπρότατη εικόνα και εναργές σύμβολο του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, καθώς και με το ίδιο όνομα με Εκείνον έχει τιμηθεί, και του λαού ηγήθηκε κατά την επάνοδο από την αιχμαλωσία της Βαβυλώνας, επειδή και για τον Σωτήρα μας Ιησού Χριστό αναφέρεται μέσω του προφήτη Ησαΐα ότι έχει σταλεί «για να κηρύξει στους αιχμαλώτους απελευθέρωση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να παρηγορήσει όλους όσοι πενθούν, και να δοθεί σε αυτούς που πενθούν στη Σιών δόξα αντί για στάχτη, έλαιο ευφροσύνης». Έχεις λοιπόν ήδη δύο μεγάλους αρχιερείς, τον έναν, τον χρισμένο από τον Μωυσή, και τον άλλον, τον προκείμενο Ιησού, οι οποίοι φέρουν επάνω τους τα σύμβολα της αλήθειας σχετικά με τον Σωτήρα και Κύριό μας Ιησού Χριστό. Αλλά ο μεν Ααρών, ο χρισμένος από τον Μωυσή, αφού απάλλαξε τον λαό από τη δουλεία των Αιγυπτίων, και ηγήθηκε της πορείας τους από την Αίγυπτο προς την ελευθερία και τη λατρεία του Θεού, διασώζει την εικόνα του αληθινού Κυρίου, ο Οποίος λύτρωσε όλους εμάς, που προερχόμαστε από τα έθνη, από την αιγυπτιακή ειδωλολατρία.

Και με τις νεάνιδες και τις τυμπανίστριες υπονόησε τις ψυχές που παλαιότερα ζούσαν με τρόπο πιο σωματικό σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, ονομάζοντάς τες αφενός νεάνιδες λόγω του νεαρού και ατελούς του φρονήματός τους, και αφετέρου τυμπανίστριες επειδή αναλώνονταν στη σωματική λατρεία. 〈Από τον Ησαΐα〉. «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε για να ευαγγελιστώ τους φτωχούς, με απέστειλε να κηρύξω απελευθέρωση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς, να θεραπεύσω τους συντετριμμένους στην καρδιά, να αναγγείλω δεκτό έτος Κυρίου και ημέρα ανταποδόσεως.» Και αυτήν την προφητεία ο ίδιος ο Κύριός μας ομολογεί ότι εκπληρώθηκε στο πρόσωπό του, όταν, αφού ήρθε «στη Ναζαρέτ, όπου είχε ανατραφεί, εισήλθε κατά τη συνήθειά του την ημέρα του Σαββάτου στη συναγωγή», και καθώς σηκώθηκε του δόθηκε το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα. Και αφού το ξετύλιξε, διάβασε τα γεγραμμένα: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε για να ευαγγελιστώ τους φτωχούς, με απέστειλε να κηρύξω απελευθέρωση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς, να αποστείλω ελεύθερους τους καταπιεσμένους, να αναγγείλω δεκτό έτος Κυρίου. Και αφού τύλιξε το βιβλίο και το έδωσε πίσω στον υπηρέτη, κάθισε· και τα μάτια όλων στη συναγωγή ήταν προσηλωμένα επάνω του. Άρχισε δε να τους λέει, ότι σήμερα εκπληρώθηκε αυτή η γραφή στα αυτιά σας».

Αυτός λοιπόν ο ίδιος ο Θεός μας, εφόσον είναι ο Λόγος του Θεού, αναφέρει η Γραφή: «ανταποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει, ο ίδιος θα έλθει και θα μας σώσει». Διότι, σύμφωνα με τον ψαλμό που λέει «Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά», και σύμφωνα με την ευαγγελική διδασκαλία, μέσα από την οποία έχει ειπωθεί «ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά όλη την κρίση την έχει δώσει στον Υιό», έχοντας λάβει από τον Πατέρα την εξουσία του να κρίνει, κρίνοντας με δικαιοσύνη, στον μεν λαό της περιτομής ανταπέδωσε την πρέπουσα τιμωρία για τα όσα τόλμησαν να πράξουν εναντίον του και εναντίον των προφητών του, ενώ όλους ανεξαιρέτως τους ανθρώπους που τον πλησίασαν τους έσωσε εξίσου σύμφωνα με το δίκαιο, διανοίγοντας τα αυτιά της διανοίας τους και τα μάτια τους. Γι' αυτό και τον καιρό της παρουσίας του ο θείος λόγος τον αποκαλεί καιρό ανταπόδοσης, λέγοντας σε άλλο σημείο: «για να κηρύξω δεκτό έτος Κυρίου και ημέρα ανταπόδοσης». Και αυτός ήταν ο καιρός της ανταπόδοσης, κατά τον οποίο «κάθε αίμα» που χύθηκε, «από το αίμα του Άβελ» «μέχρι το αίμα του Ζαχαρία», και αυτού ακόμη του τιμίου αίματος του Ιησού, ζήτησε εκδίκηση από τη γενεά εκείνων που αμάρτησαν εναντίον του, ώστε από τότε να υποστούν τον έσχατο όλεθρο και την έσχατη πολιορκία. Και η κρίση εναντίον τους επέφερε σε αυτούς τέτοιου είδους ανταπόδοση· γι' αυτό λέει η προφητεία: «ιδού, ο Θεός μας ανταποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει».

Επλήθυνας: Δηλαδή, με πλήθος οικτιρμών εμπλούτισες όλη τη γη με τη χάρη. Ο ποταμός του Θεού: Εννοεί το βάπτισμα, διότι κατακλύζει την αμαρτία σαν ποταμός. Ετοίμασας: Διότι ετοίμασε για όσους βαπτίζονται ως τροφή το ίδιο του το σώμα και [ως ποτό] το αίμα του, επειδή έτσι είχε προαποφασίσει. Τις αύλακες: Της νοητής γης, η οποία είναι ο άνθρωπος· και αύλακες είναι η καρδιά, ο νους και η ψυχή, σαν να έχουν οργωθεί με τον σταυρό. Θα μεθύσουν (θα ποτιστούν άφθονα), δηλαδή θα γεμίσουν από τη χάρη μέσω των μυστηρίων, ώστε να φέρουν καρπό, τον καρπό του Αγίου Πνεύματος. Στις σταγόνες: Τόσο η αισθητή γη, που βλασταίνει με τις βροχές, όσο και η νοητή, που είναι ο άνθρωπος, ο οποίος ευφραίνεται με τα δάκρυα της μετάνοιας. Θα ευλογήσεις: Εννοεί τον κύκλο της αναστάσεως, για τον οποίο λέγει: ήρθα να κηρύξω δεκτό έτος Κυρίου και ημέρα ανταπόδοσης. Και οι πεδιάδες: Οι πεδιάδες της Εκκλησίας, τις οποίες εξομάλυνε η χάρη, θα γεμίσουν από τον λόγο του Ευαγγελίου· διότι μέσα σε αυτόν τρέφονται πλούσια οι ψυχές. Θα παχυνθεί (θα τραφεί πλούσια): Είναι προφανές ότι εννοεί την Εκκλησία· διότι προηγουμένως ήταν έρημος, και ωραία της ονομάζει τις ψυχές των ανθρώπων· και αυτές τρέφονται πλούσια με το νερό του βαπτίσματος και το χρίσμα του ελαίου. Και αγαλλίαση: Εννοεί τους αποστόλους· διότι η Γραφή ονομάζει βουνούς τους αποστόλους. Αυτοί λοιπόν αγαλλίασαν, καθώς μέσω αυτών εξαπλώθηκε το κήρυγμα του Ευαγγελίου.

Αυτός δε είναι ο ενιαυτός για τον οποίο ανακράζει η Θεία Γραφή: «Να κηρύξω ενιαυτό Κυρίου δεκτό». «Πρόβατο» είναι το ιερό θύμα· διότι λέει: «Αυτός σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει», καθώς και ο Ιωάννης: «Ιδού ο αμνός του Θεού, που αίρει την αμαρτία του κόσμου». Το πρόβατο όμως είναι «τέλειο» και «ενιαύσιο»: αφενός μεν «τέλειο» ως προερχόμενο από τους ουρανούς, αφετέρου δε «ενιαύσιο» ως ευρισκόμενο επί της γης· διότι ο ενιαυτός είναι μέτρο του χρόνου επί της γης, ο οποίος καταλαμβάνει τον εαυτό του, ανακυκλώνεται γύρω από τον εαυτό του και με την περιοδική περιστροφή του προς τον εαυτό του μιμείται τον αμέτρητο αιώνα.

Αν λοιπόν με αυτόν τον τρόπο σχηματίζεται σε εμάς το έτος σύμφωνα με την πορεία του ήλιου, «δεκτός ενιαυτός Κυρίου» είναι οπωσδήποτε, όπως έχει γραφτεί, σύμφωνα με την αλληγορική ερμηνεία, ολόκληρη η χρονική παράταση των αιώνων, από την αρχή κατά την οποία ο Θεός ευδόκησε να δώσει ουσία στα όντα και να προσφέρει ύπαρξη σε όσα δεν υπήρχαν· και διά της πρόνοιας, σαν ένας νοητός ήλιος της δύναμης που συγκρατεί τα πάντα για να διατηρούνται, καταδέχθηκε συγκαταβατικά να εκπέμψει τις ακτίνες του, επιλέγοντας να ποικίλει τους τρόπους για να φέρει σε καρποφορία τα οικεία αγαθά που έσπειρε στα όντα, μέχρι την ολοκλήρωση όλων των αιώνων. Κατά την ολοκλήρωση αυτή θα συλλέξει τους καρπούς της δικής του σποράς απαλλαγμένους από ζιζάνια και καθαρούς από κάθε αχυρώδη σκόνη και συσσώρευση, και θα περατωθεί ολόκληρος ο λόγος της κίνησης των κινουμένων, αφού οι άξιοι θα έχουν λάβει την υποσχεθείσα έσχατη μακαριότητα της θεώσεως και θα έχουν συναχθεί προς τον Θεό μέσω της επιδεκτικότητας του καθ' ομοίωσιν, καθώς κάθε κίνησή τους γύρω από τα πάντα θα έχει λάβει τέλος και άμεση στάση: τη μονιμότητα μέσα στον ίδιο τον Θεό.

Ήλιος λοιπόν δικαιοσύνης έχει ονομαστεί ο Κύριος, ως δημιουργός και συντελεστής των αιώνων, και ως αρχή και τέλος των πάντων, και δημιουργός της πενταπλής σοφής ευταξίας αυτών που κυβερνώνται από την πρόνοια, και ως εκείνος που γεμίζει τα πάντα με αΐδιο φως μέσω των αστείρευτων εκχύσεων της αγαθότητάς του, και καθιστά εκείνους που πλαταίνουν τους νοητούς τους πόρους για την υποδοχή της μακάριας ακτίνας του, ώριμους και εύγευστους καρπούς για τον Θεό και Πατέρα. Ο ίδιος είναι επίσης «ενιαυτός Κυρίου δεκτός», καθώς πληρούται μέσω όλων των σωζομένων σύμφωνα με την πεντάτροπη κίνηση που πραγματοποιείται νοητώς από αυτόν, ως ήλιο της δικαιοσύνης, την οποία οπωσδήποτε θα κατανοήσει εκείνος που συλλέγει την πνευματική επιστήμη των νοητών μέσω της ακριβούς και έλλογης φυσικής θεωρίας των φαινομένων. Το δε «ορμώμενος από εκεί» έχει ειπωθεί από τον διδάσκαλο, «ή περιγραπτός στο ορατό», είτε επειδή εκκινεί μέσω γεννήσεως ως «φως εκ φωτός και Θεός αληθινός εκ Θεού αληθινού κατ' ουσίαν», τον Πατέρα, είτε επειδή ως άνθρωπος ο ίδιος είναι περιγραπτός στο δικό μας ορατό είδος της φύσεως, όπως ακριβώς ο ήλιος που ορμάται από τον ουρανό είναι περιγραπτός στο φαινόμενο δισκοειδές σώμα του.

«Με απέστειλε να ευαγγελιστώ τους πτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους απελευθέρωση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να αφήσω ελεύθερους τους συντετριμμένους, να κηρύξω το ευπρόσδεκτο έτος του Κυρίου και την ημέρα της ανταποδόσεως».

Διότι, όπως φαίνεται, οι Χριστιανοί που δεν συνελήφθησαν από τους διώκτες έδιναν τα αναγκαία σε εκείνους που κρατούνταν στη φυλακή και τους ανακούφιζαν· της οποίας ανακούφισης την ανταμοιβή θα τους την αποδώσουν πολλαπλάσια, εάν θλίβοντας πολλαπλασίως τον εαυτό τους λυτρωθούν από την πικρή σκλαβιά του διαβόλου, την οποία υπέστησαν εξαιτίας της άρνησης, ενθυμούμενοι το ρητό του προφήτη Ησαΐα, που έχει ειπωθεί ως εκ προσώπου του Κυρίου: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, το οποίο με έχρισε και με έστειλε να φέρω χαρμόσυνα μηνύματα στους φτωχούς, να κηρύξω λύτρωση στους αιχμαλώτους, ανάβλεψη στους τυφλούς, να αφήσω ελεύθερους τους καταπιεσμένους και να διακηρύξω ότι ήλθε καιρός δεκτός από τον Θεό και ημέρα λύτρωσης». Βλέπε και τον 4ο κανόνα της εν Αγκύρα Συνόδου.

Πρέπει λοιπόν εκείνος που προσέρχεται στον Κύριο και ζητά αιώνια ζωή να προσέρχεται με πολλή πίστη και βεβαιότητα, και να είναι πεπεισμένος για τούτο, ότι ο Κύριος ήλθε και σταυρώθηκε και πέθανε για τους αμαρτωλούς και τους αιχμαλώτους και τους συντετριμμένους στην καρδιά, και για τους χωλούς, τους τυφλούς και τους κωφούς στην ψυχή, για να αναστήσει και να θεραπεύσει τις ψυχές όλων. Διότι το Πνεύμα προφήτευσε μέσω του Ησαΐα για την έλευση του Κυρίου, πώς πρόκειται να θεραπεύσει τις ψυχές: «Πνεύμα Κυρίου», λέγει, «είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε για να κηρύξω το Ευαγγέλιο στους πτωχούς, με απέστειλε να κηρύξω άφεση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς, να παρηγορήσω αυτούς που πενθούν, να δώσω σε αυτούς που πενθούν έλαιο ευφροσύνης αντί για στάχτη, και ένδυμα δόξας αντί για πνεύμα ακηδίας». Στον δε Θεό μας ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.