Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 61:5

Ο Αθανάσιος είπε: Καταστράφηκε και ατιμάστηκε από τους Ιουδαίους· οικοδομήθηκε όμως και δοξάστηκε από τους Χριστιανούς. Ο Ζακχαίος είπε: Η προφητεία λέει: «Και θα έρθουν αλλογενείς που θα ποιμάνουν τα πρόβατά σου, και αλλόφυλοι γεωργοί και αμπελουργοί· εσείς όμως θα ονομαστείτε ιερείς του Κυρίου, λειτουργοί του Θεού μας· τη δύναμη των εθνών θα απολαύσετε και με τον πλούτο τους θα δοξαστείτε». Βλέπεις ότι σε εμάς τους Ιουδαίους δίνει την υπόσχεση; Αθανάσιος: Αληθινά τα λες αυτά· διότι έτσι εκπληρώνονται και οι υποσχέσεις του Θεού, τις οποίες έδωσε στον Αβραάμ ορκιζόμενος στον ίδιο τον εαυτό Του: «Βεβαιότατα θα σε ευλογήσω, και θα πληθύνω υπερβολικά το σπέρμα σου, όπως τα άστρα του ουρανού και όπως την άμμο που βρίσκεται στην ακτή της θάλασσας». Ορκίστηκε επίσης αλήθεια στον Δαβίδ και δεν τον αθέτησε· αλλά το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα πάνω στον θρόνο του.

Διότι είναι ολοφάνερο ότι από τον Ιούδα ανέτειλε ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός· και σε Αυτόν εκπληρώνονται όλες οι επαγγελίες. Και οι μεν αλλογενείς ποιμαίνουν τα λογικά Του πρόβατα, και αλλόφυλοι είναι οι αροτήρες που καλλιεργούν την Εκκλησία Του. Αυτός δε, μαζί με τους μαθητές Του, κατέχει την ιερωσύνη, καταναλώνοντας την ισχύ των εθνών· διότι, όπως λέει στα Ευαγγέλια, «Εγώ έχω τροφή να φάω, την οποία εσείς δεν γνωρίζετε», και θαυμάζεται μέσα στον πλούτο των εθνών. Διότι βλέπεις τους σοφούς, τους ρήτορες και τους ποιητές να Του προσφέρουν τον πλούτο των λόγων τους· και από τη μια να αποτάσσονται την ειδωλολατρία, ενώ από την άλλη να προσέρχονται στον λόγο της Χάριτος. Και εσείς, μολονότι είδατε νεκρούς να έχουν αναστηθεί, δεν πιστέψατε, αλλά νεκρωθήκατε (πνευματικά)· τα δε έθνη συνανέστησαν μαζί με τους νεκρούς. Ζακχαίος είπε: Και τι το σπουδαίο είναι να αναστήσει κανείς νεκρούς; Διότι μήπως και οι μάγοι δεν ανέστησαν νεκρούς; Και δεν έκαναν σημεία τέτοια, ώστε να αντισταθούν και στον Μωυσή; Αθανάσιος: Μήπως λοιπόν, επειδή οι μάγοι έκαναν σημεία και αντιστάθηκαν στον Μωυσή, ο Μωυσής δεν έκανε τίποτα το σπουδαίο; Ζακχαίος είπε: Ο Μωυσής βεβαίως έκανε μεγάλα σημεία· όμως κάποιος δεν πιστεύεται ως Θεός από τα σημεία, αλλά από την αλήθεια. Αθανάσιος: Και τι είναι ανώτερο από την αλήθεια του Χριστού; Διότι, ποιος μάγος μπόρεσε, πριν καν γεννηθεί, να κάνει σημεία και τέρατα; Ζακχαίος είπε: Ποιο σημείο έκανε, δηλαδή, ο Χριστός πριν γεννηθεί;

Είπε δε πάλι ότι: «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, ο δε Θεός έδωσε την αύξηση». Διότι μας καλλιεργεί ο Σωτήρας διά μέσου των αγίων μυσταγωγών· γι' αυτό ακριβώς και πολύ εύλογα λένε ότι έχουν γίνει συνεργοί του Θεού. Ψάλλει δε και ο πάνσοφος Δαβίδ: «Ο δίκαιος σαν τον φοίνικα θα ανθίσει, σαν τον κέδρο του Λιβάνου θα πληθυνθεί». Είμαστε λοιπόν φύτευμα του Κυρίου, και για τη δόξα του. «Και θα οικοδομήσουν, λέει, πόλεις έρημες αιώνιες, και θα ανακαινίσουν πόλεις έρημες». Φαίνεται ότι με αυτό θέλει να δηλώσει είτε το πλήθος αυτών που πρόκειται να κληθούν, ότι θα είναι τόσο μεγάλο, ώστε να αναζητούν και άλλες πόλεις εκτός από τις υπάρχουσες, και να ανανεώνουν αυτές που κάποτε είχαν ερημωθεί· είτε ίσως και το εξής: ότι δηλαδή, γεμίζοντας ασφυκτικά με το πλήθος τις εκκλησίες, μολονότι αυτές ήταν κάποτε γυμνές και έρημες, θα πράξουν κάτι ανάλογο με αυτό που συνηθίζουν να πράττουν όσοι θέλουν να ανοικοδομήσουν ερημωμένες πόλεις, και καταβάλλουν προσπάθεια να εγείρουν αυτές που βρίσκονται πεσμένες κατάχαμα. Έχει ειπωθεί άλλωστε προς την Εκκλησία: «Πλάτυνε τον τόπο της σκηνής σου, και των αυλαιών σου· στήσε, μη φεισθείς· άπλωσε ακόμα προς τα δεξιά και προς τα αριστερά». Το γεγονός δε ότι η προαγόρευση για αυτό είναι αληθινή, θα το αποδείξει η ίδια η έκβαση των πραγμάτων, και μάλιστα πολύ εύκολα. <Και θα έρθουν αλλογενείς για να ποιμάνουν τα πρόβατά σου, και αλλόφυλοι γεωργοί, και αμπελουργοί· εσείς δε ιερείς του Κυρίου θα ονομαστείτε, λειτουργοί του Θεού.

«Δύναμη εθνών θα καταφάγετε και με τον πλούτο τους θα θαυμαστείτε. [Αντί για τη διπλή σας αισχύνη και αντί για την ντροπή θα αγαλλιάσει η μερίδα τους, και έτσι] ως δεύτερη φορά θα κληρονομήσουν τη γη. Και αιώνια ευφροσύνη θα υπάρχει πάνω από το κεφάλι τους.» Εδώ αναφέρει σαφώς ότι πρόκειται να υπάρξει μετάθεση του νόμου και της κατ' αυτόν ιερωσύνης. Διότι δεν θα αρμόζει πλέον σε όσους κατάγονται από το αίμα του Λευί να ιερουργούν, ούτε να κατέχουν το όνομα και το έργο της λειτουργίας, αλλά εκείνοι μεν αποπέμφθηκαν, ενώ σε όσους κλήθηκαν από τα έθνη μέσω της πίστεως έχει δοθεί αυτή η δόξα. Διότι στεφανώνονται με την απόφαση του Θεού, και οι ίδιοι έχουν ταχθεί ως λειτουργοί και ιερείς: «Διότι θα έρθουν», λέει, «αλλογενείς για να ποιμάνουν τα πρόβατά σου». Αυτός ο λόγος απευθύνεται προς την Εκκλησία, της οποίας πρόβατα θα μπορούσε να θεωρηθεί το άγιο πλήθος όσων έχουν σωθεί διά της πίστεως· αυτή ποιμαίνεται από αλλογενείς. Διότι οι πάλαι ποτέ Γραμματείς και Φαρισαίοι, οι οποίοι ανέλαβαν την καθοδήγηση των εξ αίματος Ισραηλιτών, αποδείχθηκαν ράθυμοι και οκνηροί, και εντελώς ανίκανοι ποιμένες. Γι' αυτό χάθηκε το πλήθος που βρισκόταν υπό την επίβλεψή τους, επειδή το ασήμι τους ήταν κίβδηλο.

Εκδιώχθηκαν λοιπόν, και μάλιστα ευλόγως, από το να ποιμαίνουν πλέον τον λαό του Κυρίου. Διότι έχουν κληθεί για τον σκοπό αυτό αλλογενείς. Επειδή ως διδάσκαλοι των Εκκλησιών χειροτονούνται από τον Χριστό άνδρες σοφοί και οξυδερκείς, οι οποίοι έχουν τον νου πλήρη δογματικής επιδεξιότητας, προερχόμενοι από την ελληνική ποίμνη και μη κατάγοντες από το αίμα του Ισραήλ· αυτοί έγιναν και γεωργοί και αμπελουργοί.

«Καθένας που τους βλέπει θα τους αναγνωρίσει, ότι αυτοί είναι σπέρμα ευλογημένο από τον Θεό, και θα ευφρανθούν με αγαλλίαση για τον Κύριο.» Αφού είπε ότι «Θα έρθουν αλλογενείς για να ποιμάνουν τα πρόβατά σου, και αλλόφυλοι γεωργοί και αμπελουργοί», εφόσον προφανώς εκδιώχθηκαν οι πρώτοι και απομακρύνθηκαν από το να καθοδηγούν τους λαούς, φανερώνει τις αιτίες για τις οποίες το έπαθαν αυτό, με την όσια απόφαση Εκείνου που κρίνει τα δίκαια. Διότι επειδή αγαπώ, λέει, τη δικαιοσύνη και μισώ τις αρπαγές που προέρχονται από την αδικία, και επειδή τέτοιοι έγιναν οι προεστώτες της Συναγωγής των Ιουδαίων, τους εγκατέλειψα, λέει, και τους απέβαλα.

Στη συνέχεια προσθέτει: «και θα έρθουν αλλογενείς για να ποιμάνουν τα πρόβατά σου», και την ποιμαντική επιστασία η προφητεία την υπόσχεται σε «αλλογενείς»· «και αλλόφυλοι γεωργοί και αμπελουργοί», λέει, «θα υπάρχουν για σένα· ξένοι» λοιπόν και «αλλογενείς ποιμαίνουν» τα «πρόβατα» του Θεού και τον αμπελώνα ή την εκκλησία την καλλιεργούν κάποιοι «ξένοι γεωργοί» και «αλλόφυλοι», οι οποίοι παλαιότερα ήταν ειδωλολάτρες και «αποξενωμένοι από τη διαθήκη του Θεού και ξένοι ως προς τις επαγγελίες, μη έχοντας ελπίδα και όντας άθεοι μέσα στον κόσμο». Έπειτα, απευθύνεται σε αυτούς τους ίδιους λέγοντας: «εσείς όμως θα ονομαστείτε ιερείς του Κυρίου, λειτουργοί του Θεού σας· και ποιοι είστε εσείς», παρά οι «γεωργοί» και οι «αμπελουργοί» και οι ποιμένες της εκκλησίας; Και αυτοί οι ίδιοι «θα καταναλώσουν» τη «δύναμη» των «εθνών», ή σύμφωνα με τον Ακύλα: «την αφθονία των εθνών θα φάτε»· διότι καμία τέτοια τροφή δεν είναι τόσο κατάλληλη για τους «ιερείς» του Θεού και για τους ποιμένες και τους «αμπελουργούς» και τους «γεωργούς» της εκκλησίας, όσο η «δύναμη» των «εθνών» που σώζονται μέσω αυτών. Θα κατανοήσεις δε τη «δύναμη» των «εθνών», αναλογιζόμενος τους μάρτυρες του Θεού σε όλη την οικουμένη και την ισχυρή και ακαταμάχητη υπομονή εκείνων σε όλα τα έθνη «που αγωνίζονται υπέρ της αλήθειας», αλλά «και για τον πλούτο», λέει, «θα θαυμαστείτε».