Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 61:8

Αθανάσιος: Γι' αυτό σου έχει αναφερθεί και ο τόπος και ο χρόνος, ώστε, πηγαίνοντας στον τόπο αυτόν, να λάβεις την απόδειξη των πραγμάτων και να γνωρίσεις ότι η προφητεία έχει εκπληρωθεί σε όλους όσους πιστεύουν σε αυτόν, βλέποντας αιώνια ευφροσύνη πάνω στο κεφάλι τους, και να λένε: «Σημειώθηκε πάνω μας το φως του προσώπου σου, Κύριε· έδωσες ευφροσύνη στην καρδιά μου». Ζακχαίος: Αλλά αυτό δεν έχει ειπωθεί για εσάς τους Χριστιανούς, αλλά έχει ειπωθεί για εμάς τους Ισραηλίτες. Αθανάσιος: Άκουσε τη συνέχεια της προφητείας, για να καταλάβεις ότι έχει ειπωθεί για εμάς. Ζακχαίος: Πες την. Αθανάσιος: Λέει τα εξής: «Και θα συνάψω μαζί τους αιώνια διαθήκη, και θα γίνει γνωστό στα έθνη το σπέρμα τους». Ζακχαίος: Το σπέρμα των Ιουδαίων θα γίνει γνωστό στα έθνη. Αθανάσιος: Αλήθεια λες· διότι οι άγιοι Απόστολοι, όντας σπέρμα του Αβραάμ, έγιναν γνωστοί σε εμάς τα έθνη, καθώς και οι απόγονοί τους ανάμεσα στους λαούς, οι άγιοι Μάρτυρες. Διότι καθένας που τους βλέπει, θα τους αναγνωρίσει, ότι αυτοί είναι σπέρμα ευλογημένο από τον Θεό, και με ευφροσύνη θα ευφρανθούν εν Κυρίω. Ζακχαίος: Εμείς ευφρανθήκαμε εν Κυρίω. Αθανάσιος: Και πάλι λέω: Ποια είναι η δική σας αιώνια ευφροσύνη;

Όντας, λοιπόν, από τη φύση Του δίκαιος και όσιος, γι' αυτό λέγεται ότι αγαπά τη δικαιοσύνη και μισεί την αδικία· πράγμα που ισοδυναμεί με το να πούμε ότι τους μεν ενάρετους αγαπά και προσλαμβάνει, τους δε αδίκους αποστρέφεται και μισεί. Διότι το ίδιο αναφέρουν οι θείες Γραφές και για τον Πατέρα: «Δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη»· και, «Μίσησες όλους όσους εργάζονται την ανομία»· και, «Τις μεν πύλες της Σιών αγαπά, τα δε σκηνώματα του Ιακώβ δεν τα θεωρεί μεγάλης αξίας»· και, «Τον μεν Ιακώβ αγάπησε, τον δε Ησαύ μίσησε»· σύμφωνα δε με τον Ησαΐα, είναι πάλι η φωνή του Θεού που λέγει: «Εγώ είμαι ο Κύριος, που αγαπώ τη δικαιοσύνη και μισώ τις αρπαγές που προέρχονται από την αδικία».

Ή λοιπόν ας εκλαμβάνουν και εκείνα τα λόγια με τον ίδιο τρόπο όπως αυτά· διότι και εκείνα έχουν γραφεί για την εικόνα του Θεού· ή, ερμηνεύοντας εσφαλμένα και αυτά όπως εκείνα, ας επινοήσουν ότι και ο Πατέρας είναι τρεπτός. Εάν όμως δεν είναι ακίνδυνο έστω και μόνο να ακούει κανείς άλλους να τα λέγουν αυτά, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ορθώς κατανοούμε το ότι λέγεται για τον Θεό πως αγαπά τη δικαιοσύνη και μισεί τις αρπαγές από αδικία, όχι με την έννοια ότι Εκείνος έχει ροπή προς το ένα ή το άλλο και ότι επιδέχεται το αντίθετο, ώστε να επιλέγει το ένα και να μην προτιμά το άλλο· διότι αυτό είναι ίδιον των κτιστών· αλλά με την έννοια ότι, ως κριτής, τους μεν δικαίους αγαπά και αποδέχεται, ενώ από τους φαύλους απομακρύνεται. Θα ήταν λοιπόν επόμενο και για την εικόνα του Θεού να κατανοούμε τα ίδια, ότι δηλαδή κατ' αυτόν τον τρόπο αγαπά και μισεί. Διότι τέτοια πρέπει να είναι η φύση της εικόνας, όπως ακριβώς είναι και ο Πατέρας της, έστω και αν οι Αρειανοί, ως τυφλοί, δεν βλέπουν ούτε αυτήν ούτε κανένα άλλο από τα θεία λόγια. Επειδή, αφού κατέρρευσαν οι επινοήσεις της καρδιάς τους, ή ορθότερα οι παράνοιές τους, καταφεύγουν πάλι σε ρητά των θείων Γραφών, απέναντι στα οποία, επιδεικνύοντας τη συνήθη αναισθησία τους, δεν διακρίνουν το αληθινό νόημά τους· αλλά, θέτοντας ως κανόνα τη δική τους ασέβεια, διαστρέφουν σύμφωνα με αυτήν όλα τα θεία λόγια. Αυτοί, έστω και μόνο με το να τα ξεστομίζουν αυτά, δεν είναι άξιοι να ακούσουν τίποτε άλλο παρά το: «Πλανάσθε, επειδή δεν γνωρίζετε τις Γραφές ούτε τη δύναμη του Θεού».

Μάταια, λοιπόν, και τώρα, ω Αρειανοί, σας δημιουργήθηκε μια τέτοια υπόνοια και μάταια προφασιστήκατε τα λόγια των Γραφών. Διότι ο Λόγος του Θεού είναι άτρεπτος και παραμένει πάντοτε ο ίδιος, όχι απλώς (από μόνος του), αλλά όπως ο Πατέρας. Επειδή, πώς είναι όμοιος, εάν δεν είναι έτσι; Ή πώς όλα όσα ανήκουν στον Πατέρα ανήκουν και στον Υιό, εάν δεν έχει και το άτρεπτο και το αναλλοίωτο του Πατέρα; Όχι με την έννοια ότι υπόκειται σε νόμους και έχει ροπή προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, ώστε το μεν ένα να αγαπά, το δε άλλο να μισεί, προκειμένου από τον φόβο μήπως εκπέσει, να υιοθετεί το άλλο και έτσι να εισάγεται πάλι η αντίληψη ότι είναι τρεπτός. Αντιθέτως, επειδή είναι Θεός και Λόγος του Πατέρα, είναι κριτής δίκαιος και φιλάρετος, ή μάλλον είναι και ο χορηγός της αρετής. Επειδή, λοιπόν, είναι από τη φύση του δίκαιος και όσιος, για τον λόγο αυτό λέγεται ότι αγαπά τη δικαιοσύνη και μισεί την αδικία, πράγμα που ισοδυναμεί με το να ειπωθεί ότι τους μεν ενάρετους αγαπά και οικειοποιείται, τους δε αδίκους αποστρέφεται και μισεί. Διότι τα ίδια αναφέρουν οι θείες Γραφές και για τον Πατέρα: «δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη» και «μίσησας όλους εκείνους που εργάζονται την ανομία» και «τις μεν πύλες της Σιών αγαπά, τα δε σκηνώματα του Ιακώβ» δεν τα εκτιμά εξίσου, και «τον μεν Ιακώβ αγάπησε, τον δε Ησαύ μίσησε»· σύμφωνα δε με τον Ησαΐα, ακούγεται πάλι η φωνή του Θεού που λέει: «εγώ είμαι ο Κύριος που αγαπώ τη δικαιοσύνη και μισώ τις αρπαγές που προέρχονται από την αδικία».

Ή, λοιπόν, ας εκλάβουν και εκείνα τα λόγια όπως αυτά· διότι και εκείνα έχουν γραφεί για την Εικόνα του Θεού· ή, παρερμηνεύοντας και αυτά όπως εκείνα, θα επινοήσουν και τον Πατέρα ως τρεπτό. Εάν, όμως, δεν είναι ακίνδυνο ακόμη και μόνο να ακούει κανείς άλλους να λέγουν κάτι τέτοιο, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο κατανοούμε ορθώς το ότι λέγεται για τον Θεό πως «αγαπά τη δικαιοσύνη και μισεί τις αρπαγές από αδικία», όχι με την έννοια ότι Εκείνος έχει ροπή προς το ένα ή το άλλο μέρος και ότι επιδέχεται το αντίθετο, ώστε να εκλέγει το ένα και να μην επιλέγει το άλλο· διότι αυτό είναι χαρακτηριστικό των κτιστών· αλλά ότι, ως κριτής, τους μεν δικαίους αγαπά και προσλαμβάνει, ενώ από τους φαύλους απομακρύνεται. Επομένως, είναι λογικό να κατανοούμε τα ίδια και για την Εικόνα του Θεού, ότι δηλαδή με αυτόν τον τρόπο αγαπά και μισεί. Διότι η φύση της Εικόνας πρέπει να είναι τέτοια, όπως ακριβώς είναι ο Πατέρας της, έστω και αν οι Αρειανοί, ως τυφλοί, δεν βλέπουν ούτε αυτήν ούτε κανένα άλλο από τα θεία λόγια.

Γι' αυτό λέγει ότι: «Με τον πλούτο τους θα θαυμαστείτε». Το ότι, βέβαια, το θείο κήρυγμα θα κυριεύσει τις χώρες και κάθε έθνος, και σχεδόν κληρονόμοι όλης της υπ' ουρανόν οικουμένης θα γίνουν με τον καιρό οι ηγέτες των αγίων Εκκλησιών, αποδίδοντας τη δόξα στον Χριστό, το υποδηλώνει λέγοντας: «Έτσι για δεύτερη φορά θα κληρονομήσουν τη γη». Διότι παλαιά μεν ο Ιησούς του Ναυή κληροδότησε στους Ισραηλίτες τις χώρες των εθνών· γιατί έλαβαν τη γη των Αμορραίων, των Ιδουμαίων, των Ευαίων και των υπολοίπων. Όταν, όμως, έλαμψε στον κόσμο ο Χριστός, του οποίου τύπος ήταν ο παλαιός Ιησούς, κληροδότησε στους δικούς του ιερουργούς όχι βέβαια μόνο την Ιουδαία, αλλά ολόκληρη τη γη. Και έγινε δεύτερη κληροδοσία μετά την πρώτη. Διότι οι μυσταγωγοί και οι διδάσκαλοι μοιράστηκαν τις χώρες και τις πόλεις με δική του απόφαση, και μέχρι σήμερα χαίρονται εν Χριστώ, έχοντας τη νοητή ευφροσύνη σαν κάποιο στεφάνι στο κεφάλι τους. Η δε ευφροσύνη είναι αιώνια· διότι δεν προσδοκούμε ότι η ανταμοιβή θα βρίσκεται στα πρόσκαιρα πράγματα, αλλά σε μακρά ελπίδα και σε ατελεύτητη ζωή, και στα αγαθά που ξεπερνούν κάθε νου και λόγο. «Διότι εγώ είμαι ο Κύριος που αγαπά τη δικαιοσύνη και μισεί τις αρπαγές που προέρχονται από την αδικία· και θα δώσω τον κόπο τους στους δικαίους, και θα συνάψω μαζί τους αιώνια διαθήκη. Και θα γίνει γνωστό ανάμεσα στα έθνη το σπέρμα τους. Και οι απόγονοί τους ανάμεσα στους λαούς».

«Καθένας που τους βλέπει θα τους αναγνωρίσει, ότι αυτοί είναι σπέρμα ευλογημένο από τον Θεό, και θα ευφρανθούν με αγαλλίαση για τον Κύριο.» Αφού είπε ότι «Θα έρθουν αλλογενείς για να ποιμάνουν τα πρόβατά σου, και αλλόφυλοι γεωργοί και αμπελουργοί», εφόσον προφανώς εκδιώχθηκαν οι πρώτοι και απομακρύνθηκαν από το να καθοδηγούν τους λαούς, φανερώνει τις αιτίες για τις οποίες το έπαθαν αυτό, με την όσια απόφαση Εκείνου που κρίνει τα δίκαια. Διότι επειδή αγαπώ, λέει, τη δικαιοσύνη και μισώ τις αρπαγές που προέρχονται από την αδικία, και επειδή τέτοιοι έγιναν οι προεστώτες της Συναγωγής των Ιουδαίων, τους εγκατέλειψα, λέει, και τους απέβαλα.

Διότι τον κόπο όσων αρπάζουν λάφυρα από αδικία τον δίνω σε άλλους. Επειδή όσοι πλουτίζουν άδικα και, όπως λέει ο προφήτης, συσσωρεύουν για τον εαυτό τους ασέβεια και ταλαιπωρία, τα παραδίδουν σε άλλους. Είπε λοιπόν ο Σολομών ότι «Πλούτος που συγκεντρώνεται άδικα θα αποβληθεί, και άγγελος θα τον σύρει έξω από το σπίτι του.» Και πάλι: «Εκείνος που συγκεντρώνει τον πλούτο του με τόκο και πλεονασμούς, θα τον αφήσει σε αυτόν που ελεεί τους φτωχούς, και βεβαίως όχι σε αγαθούς και φιλεύσπλαχνους άνδρες, αλλά μάλλον σε άσωτους.» Διότι με ευφημισμό είπε ότι τέτοιοι άνθρωποι ελεούν τους φτωχούς. Επειδή σε αυτούς που ζουν με ασωτία προσκολλώνται πάρα πολλοί, και κατασπαταλούν μαζί τους τα όσα συγκεντρώθηκαν άδικα με πολλούς ιδρώτες. Ψάλλει δε και ο θεσπέσιος Δαβίδ για αυτούς, και λέει: «Αλλά μάταια ταράζεται· θησαυρίζει, και δεν γνωρίζει για ποιον τα συγκεντρώνει·» Και με άλλον τρόπο ο κόπος, δηλαδή η φροντίδα των Γραμματέων και των Φαρισαίων, δόθηκε σε άλλους, καθώς είναι φανερό ότι «Θα αφαιρεθεί από εσάς η βασιλεία του Θεού, και θα δοθεί σε έθνος που αποδίδει τους καρπούς της.» Επομένως, εκείνοι μεν εκδιώχθηκαν, λέγει, ενώ με εμάς, που κληθήκαμε από τα έθνη για ιερατική διακονία, θα συνάψω αιώνια διαθήκη, υποδεικνύοντας έτσι το ευαγγελικό κήρυγμα, δηλαδή την ατελεύτητη ελπίδα. «

Διότι είπε κάποιος από τους αγίους προφήτες τόσο για αυτόν όσο και για τους αγίους μυσταγωγούς: «Ιδού, δίκαιος βασιλιάς θα βασιλεύσει, και άρχοντες θα άρξουν με δίκαιη κρίση.» Επομένως, το σχήμα του λόγου προήλθε ως παράδειγμα από τους επίγειους βασιλείς που συνηθίζουν να κρατούν σκήπτρο. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι και ο ίδιος ο Χριστός ονομάστηκε ράβδος σε πολλά σημεία της θεόπνευστης Γραφής. Επειδή δε ο λόγος περί του Σωτήρος είναι μικτός, τόσο λόγω της φύσης της θεότητας όσο και λόγω της οικονομίας της ενανθρωπήσεως, πάλι ο Δαβίδ, αποβλέποντας στο ανθρώπινο του Χριστού, λέει: <Αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία, για τούτο σε έχρισε ο Θεός, κ.τ.λ.> (B f. 168 b, D f. 123 b, I f. 239). Βρίσκονται στην Αγία Γραφή πολλά τέτοια χωρία γραμμένα για τον Θεό και Πατέρα, ότι δηλαδή ο Κύριος είναι Δίκαιος και αγάπησε τη δικαιοσύνη. Και πάλι: «Μίσησες όλους όσους εργάζονται την ανομία.» Και πάλι: «Εγώ είμαι ο Κύριος που αγαπά τη δικαιοσύνη, και μισεί τις αρπαγές από αδικία.» Άραγε λοιπόν, εάν και εξαιτίας αυτών ο Κύριός μας χαρακτηρίζεται μέγας, ότι δηλαδή αγαπά τη δικαιοσύνη και μισεί την αδικία, το να είναι μέγας αποτελεί άραγε μισθό για τον Θεό και Πατέρα; Και είναι ανταπόδοση αρετής το ότι αγαπά αυτά και μισεί εκείνα; Αλλά κανείς δεν θα έφτανε ποτέ σε τέτοια παραφροσύνη. Όπως λοιπόν για τον Πατέρα νοούνται με ευσέβεια αυτά που λέγονται κατ' αυτόν τον τρόπο, ομοίως ας εκληφθούν και για τον Υιό. Διότι η εικόνα έχει σχέση με το αρχέτυπο, και το αρχέτυπο με την εικόνα.

ΑΛΛΟ, το οποίο συνάγεται από τον ίδιο συλλογισμό. Βρίσκονται στην Αγία Γραφή για τον Θεό και Πατέρα πολλά τέτοια χωρία, ότι: «Δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη». Και πάλι: «Μίσησας όλους όσοι εργάζονται την ανομία». Και πάλι: «Εγώ είμαι ο Κύριος που αγαπώ τη δικαιοσύνη και μισώ τις αρπαγές από αδικία». Άραγε λοιπόν, αν κάποιος έλεγε εξαιτίας αυτών: Μέγας είναι ο Κύριός μας, επειδή αγαπά τη δικαιοσύνη και μισεί την αδικία, θα είναι άραγε μισθός για τον Θεό και Πατέρα το μεγαλείο Του και ανταπόδοση αρετής, επειδή αυτά μεν αγαπά, εκείνα δε μισεί;

Αυτά δε θα γίνουν, λέει, επειδή 〈εγώ είμαι ο Κύριος που αγαπώ τη δικαιοσύνη και μισώ τις αρπαγές από αδικία〉· διότι οι αντίπαλες δυνάμεις, οι πονηροί δαίμονες, υποδούλωναν τις ψυχές των ανθρώπων, πράττοντας τούτο βίαια και άδικα. Γι' αυτό, 〈μισώντας τις αρπαγές〉, και ο ίδιος 〈αγαπώντας τη δικαιοσύνη〉, εξέχεα τη χάρη μου όχι μόνο στους Ιουδαίους, αλλά και σε όλα τα έθνη. 〈Και θα δώσω〉, λέει, 〈τον μόχθο τους στους δικαίους〉· ποιων 〈αυτών〉, αν όχι εκείνων που 〈κληρονομούν τη γη για δεύτερη φορά〉; Αντί δε της λέξεως 〈δικαίοις〉, όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές απέδωσαν 〈εν αληθεία〉, ώστε να μη διαψευστεί 〈ο μόχθος τους〉, αλλά 〈εν αληθεία〉 να διαφυλαχθεί για αυτούς. 〈Και διαθήκη〉, επίσης, 〈αιώνια θα συνάψω μαζί τους〉, μη παραδίδοντάς τους πλέον τα πρόσκαιρα παραγγέλματα του Μωυσή, αλλά το μυστήριο της καινής 〈διαθήκης〉, το οποίο βεβαίως θα είναι διαρκές και 〈αιώνιο〉.

Αλλά, κάνοντας και πάλι μια μικρή ανασκόπηση, θα υπενθυμίσω στον καθένα συνοπτικά τα δέοντα. Εσείς, οι σκληροί πλούσιοι που ευφραίνεστε καθημερινά, θυμηθείτε εκείνον τον ανελεήμονα πλούσιο, στον οποίο η ασπλαχνία δεν του επιτρέπει να διαβεί και να δει εκείνο το χάσμα, το οποίο του έσκαψε η ίδια η ασπλαχνία του, και φρίξτε· όσοι καυχιέστε μόνο για την παρθενία σας και είστε γεμάτοι από σκληρότητα, μην ξεχνάτε τις μωρές παρθένες· όσοι κλείνετε τα σπλάχνα σας απέναντι σε αυτούς που έχουν ανάγκη, να αναλογίζεστε πάντοτε εκείνους που θα σταθούν στα αριστερά και με πολλή ντροπή θα έχουν σκυμμένο το κεφάλι τους, ακούγοντας εκείνη την οδυνηρή φωνή να λέει: «Πηγαίνετε μακριά μου, καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ», και φρίξτε· όσοι αρπάζετε τα ξένα, ακούστε Εκείνον που μιλάει μέσω του στόματος των αγίων: «Εκείνος που άδικα απλώνει τα χέρια του δεν θα μείνει ατιμώρητος»· και πάλι: «Εγώ ο Κύριος μισώ την αρπαγή που προέρχεται από αδικία»· και αλλού: «Μην επιθυμείτε την αρπαγή». Όσοι καταθλίβετε ορφανά και χήρες, αναλογιστείτε ποιος είναι ο προστάτης και εκδικητής τους· διότι ο Θεός, όπως είπε ο Δαβίδ, είναι ο πατέρας των ορφανών και ο κριτής των χηρών. Και οι παρθένοι που υπερηφανεύεστε εις βάρος των εγγάμων, θυμηθείτε τον Χριστό που είπε μέσω του στόματος του Παύλου: «Τίμιος είναι ο γάμος, και η κοίτη αμίαντη».

ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. —Περί της μισοπονηρίας και περί αυτών που δεν αρέσουν στον Θεό. «Άτοπα πράγματα δεν θέλει να βλέπει ο Κύριος· απέναντί του δεν θα εισέλθει ο Κύριος.» «Διότι δεν είσαι Θεός που θέλει την ανομία. Δεν θα κατοικήσει μαζί σου αυτός που πράττει την πονηρία, ούτε θα παραμείνουν.» —«Εμίσησας όλους όσοι τηρούν ματαιότητες ανωφελώς.» —«Αγάπησας τη δικαιοσύνη και εμίσησας την ανομία.» —«Ο Θεός διεσκόρπισε τα οστά των ανθρωπαρέσκων· ντροπιάστηκαν, διότι ο Θεός τους εξουδένωσε.» —«Εξουδένωσες όλους εκείνους που αποστατούν από τα προστάγματά σου, διότι άδικη είναι η σκέψη τους.» «Βδέλυγμα για τον Κύριο είναι τα ψευδή χείλη· βδέλυγμα για τον Κύριο είναι ο άδικος λογισμός.» «Εκείνος που κρίνει δίκαιο τον άδικο, και άδικο τον δίκαιο, είναι ακάθαρτος και βδελυρός ενώπιον του Κυρίου.» «Ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερηφάνους.» —«Βδέλυγμα στον Κύριο είναι οι διεστραμμένες οδοί.» —«Ακάθαρτος ενώπιον του Κυρίου είναι κάθε υψηλοκάρδιος.» «Εγώ είμαι ο Κύριος, που αγαπώ τη δικαιοσύνη και μισώ τις αρπαγές από αδικία.» «Μου γίνατε βάρος· δεν θα ανεχθώ πλέον τις αμαρτίες σας. Όταν απλώνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς. Και εάν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα σας εισακούσω. Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα.» «Μισητή ενώπιον του Κυρίου και των ανθρώπων είναι η υπερηφάνεια.» Αυτό που στους ανθρώπους θεωρείται υψηλό, είναι βδέλυγμα ενώπιον του Κυρίου.